महाभारत · अध्याय 18.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
18.3.1
स्थिते मुहूर्तं पार्थे तु धर्मराजे युधिष्ठिष्ठिरे ।
आजग्मुस्तत्र कौरव्यं देवाः शक्रपुरोगमाः ॥ १८.३.१ ॥
पार्थ धर्मराज युधिष्ठिर क्षणभर तेथे उभे राहिले असता, इंद्राला पुढे करून देव तेथे कौरव्याजवळ आले.
18.3.2
स च विग्रहवान्धर्मो राजानं संपरीक्ष्य तम् ।
तत्राजगाम यत्रासौ कुरुराजो युधिष्ठिरः ॥ १८.३.२ ॥
मूर्तिमंत धर्म त्या राजाची नीट परीक्षा घेऊन, कुरुराज युधिष्ठिर जेथे होते तेथे आला.
18.3.3
तेषु भासुरदेहेषु पुण्याभिजनकर्मसु ।
समागतेषु देवेषु व्यगमत्तत्तमो नृप ॥ १८.३.३ ॥
तेजस्वी देह, पुण्यकुल आणि पुण्यकर्म असलेले ते देव एकत्र जमताच, हे नृपा, तो अंधार नाहीसा झाला.
18.3.4
नादृश्यन्त च तास्तत्र यातनाः पापकर्मणाम् ।
नदी वैतरणी चैव कूटशाल्मलिना सह ॥ १८.३.४ ॥
तेथे पापकर्म्यांच्या त्या यातना दिसल्या नाहीत; वैतरणी नदी आणि कूटशाल्मली वृक्षही दिसले नाहीत.
18.3.5
लोहकुंभ्यः शिलाश्चैव नादृश्यन्त भयानकाः ।
विकृतानि शरीराणि यानि तत्र समन्ततः ॥ १८.३.५ ॥
लोखंडी कढया आणि भयानक शिलाही दिसल्या नाहीत; तेथे सर्वत्र असलेली विकृत शरीरेही दिसली नाहीत.
18.3.6
ददर्श राजा कौरव्यस्तान्सर्वान्सुमहाप्रभान् ॥ १८.३.६ ॥
कौरव्य राजाने त्या सर्वांना पाहिले, जे अत्यंत तेजस्वी होते.
18.3.7
ततो वायुः सुखस्पर्शः पुण्यगन्धवहः शुचिः ।
ववौ देवसमीपस्थः शीतलोऽतीव भारत ॥ १८.३.७ ॥
तेव्हा देवांजवळून सुखद स्पर्श आणि पवित्र सुगंध वाहून नेणारा शुद्ध, अत्यंत शीतल वारा वाहू लागला, हे भारता.
18.3.8
मरुतः सह शक्रेण वसवश्चाश्विनौ सह ।
साध्या रुद्रास्तथाऽऽदित्या ये चान्येऽपिदिवौकसः। ॥ १८.३.८ ॥
इंद्रासह मरुत, वसू, दोन अश्विनीकुमार, साध्य, रुद्र, आदित्य आणि इतर स्वर्गवासी देव.
18.3.9
सर्वे तत्र समाजग्मुः सिद्धाश्च परमर्षयः ।
यत्र राजा महातेजा धर्मपुत्रः स्थितोऽभवत् ॥ १८.३.९ ॥
महातेजस्वी धर्मपुत्र राजा जेथे उभे होते, तिथे सर्व सिद्ध आणि परम ऋषी एकत्र जमले.
18.3.10
ततः शक्रः सुरपतिः श्रिया परमया युतः ।
युधिष्ठिरमुवाचेदं सान्त्वपूर्वमिदं वचः ॥ १८.३.१० ॥
तेव्हा परम शोभेने युक्त असा देवराज इंद्र युधिष्ठिराला सांत्वनापूर्वक असे म्हणाला.
18.3.11
युधिष्ठिर महाबाहो प्रीता देवगणास्त्वया ।
एह्येहि पुरुषव्याघ्र कृतमेतावता विभो ॥ १८.३.११ ॥
हे महाबाहो युधिष्ठिरा, तुझ्यामुळे देवगण प्रसन्न झाले आहेत. ये, ये, हे पुरुषव्याघ्रा, हे विभो, एवढे पुरेसे आहे.
18.3.12
सिद्धिः प्राप्ता महाबाहो लोकाश्चाप्यक्षयास्तव ।
भ्रातॄणां सुहृदां चैव गतिर्नित्या सुपूजिता ॥ १८.३.१२ ॥
हे महाबाहो, तुला सिद्धी प्राप्त झाली आहे आणि तुझे लोकही अक्षय आहेत. बंधू आणि सुहृदांची गतीही नित्य आणि उत्तम सन्मानित आहे.
18.3.13
न च मन्युस्त्वया कार्यः शृणु चेदं वचो मम ।
अवश्यं नरकस्तात द्रष्टव्यः सर्वराजभिः ॥ १८.३.१३ ॥
तू क्रोध करू नकोस. माझे हे वचन ऐक. हे तात, सर्व राजांना अवश्य नरक पाहावा लागतो.
18.3.14
शुभानामनशुभानां च द्वौ राशी पुरुषर्षभ ।
यः पूर्वं सुकृतं भुङ्क्ते पश्चान्निरयमेति सः ॥ १८.३.१४ ॥
हे पुरुषर्षभा, शुभ आणि अशुभ कर्मांच्या दोन राशी असतात. जो आधी सुकृताचे फळ भोगतो, तो नंतर नरकाला जातो.
18.3.15
पूर्वं नरकभाग्यस्तु पश्चात्स्वर्गमुपैति सः ।
भूयिष्ठं पापकर्मा यः स पूर्वं स्वर्गमश्नुते ॥ १८.३.१५ ॥
जो आधी नरकाचा भागीदार होतो, तो नंतर स्वर्गाला पोहोचतो. जो बहुतेक पापकर्म करणारा आहे, तो आधी स्वर्ग मिळवतो.
18.3.16
भूयिष्ठशुभकर्मा त्वमल्पजिह्मतयाऽच्युत ।
तेन त्वमेवं गमितो मया श्रेयोर्थिना नृप ॥ १८.३.१६ ॥
हे अच्युता, तुझी कर्मे बहुतेक शुभ होती. थोड्याशा वाकडेपणामुळे, हे नृपा, तुझे कल्याण इच्छिणाऱ्या मी तुला अशा प्रकारे पाठवले.
18.3.17
व्याजेन हि त्वया द्रोण उपचीर्णः सुतं प्रति ।
व्याजेनैव ततो राजन्दर्शितो नरकस्तव ॥ १८.३.१७ ॥
हे राजा, मुलाच्या बाबतीत तू कपटाने द्रोणाचार्यांशी वागलास. म्हणूनच, हे राजा, कपटानेच तुला नरक दाखवला गेला.
18.3.18
यथैव त्वं तथा भीमस्तथा पार्थो यमौ तथा ।
द्रौपदी च तथा कृष्णा व्याजेन नरकं गताः।
आगच्छ नरशार्दूल मुक्तास्ते चैव कल्मषात् ॥ १८.३.१८ ॥
तसाच तू, तसाच भीम, पार्थ, दोन्ही यमळे, द्रौपदी आणि कृष्णाही कपटाने नरकाला गेले. ये, हे नरशार्दूला, ते पापातून मुक्त झाले आहेत.
18.3.19
स्वपक्ष्याश्चैव ये तुभ्यं पार्थिवा निहता रणे ।
सर्वे स्वर्गमनुप्राप्तास्तान्पश्य भरतर्षभ ॥ १८.३.१९ ॥
तुझ्या स्वपक्षातील जे राजे रणांगणात मारले गेले, ते सर्वजण स्वर्गाला प्राप्त झाले आहेत; हे भरतश्रेष्ठा, त्यांना पाहा.
18.3.20
कर्णश्चैव महेष्वासः सर्वशस्त्रभृतांवरः ।
स गतः परमां सिद्धिं यदर्थं परितप्यसे ॥ १८.३.२० ॥
महान धनुर्धर कर्ण, सर्व शस्त्रधाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, तोही ज्याच्यासाठी तू शोक करतोस त्या परम सिद्धीला गेला आहे.
18.3.21
तं पश्य पुरुषव्याघ्रमादित्यतनयं विभो ।
स्वस्थानस्थं महाबाहो जहि शोकं नरर्षभ ॥ १८.३.२१ ॥
त्या पुरुषव्याघ्र, सूर्यपुत्राला पाहा, हे विभो. आपल्या स्थानी स्थित असलेल्या त्याला पाहा; हे महाबाहो, हे नरश्रेष्ठा, शोक सोडून दे.
18.3.22
भ्रातॄन्पुत्रांस्तथा पश्य स्वपक्ष्यांश्चैव पार्थिवान् ।
स्वंस्वं स्थानमनुप्राप्तान्व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ १८.३.२२ ॥
बंधूंना, पुत्रांना आणि तुझ्या स्वपक्षातील राजांना पाहा; ते सर्वजण आपापल्या स्थानाला पोहोचले आहेत. तुझा मानसिक ताप नाहीसा होवो.
18.3.23
कृच्छ्रं पूर्वं चानुभूय इतःप्रभृति कौरव ।
विहारस्व मया सार्धं गतशोको निरामयः ॥ १८.३.२३ ॥
पूर्वी तू कष्ट भोगलेस. आजपासून, हे कौरवा, माझ्यासोबत आनंद घे; शोकरहित आणि रोगरहित होऊन.
18.3.24
कर्मणां तात पुण्यानां ज्ञानानां तपसां स्वयम् ।
दानानां च महाबाहो फलं प्राप्नुहि पार्थिवः ॥ १८.३.२४ ॥
हे वत्सा, हे महाबाहो, हे राजा, पुण्यकर्मांचे, ज्ञानाचे, तपाचे आणि दानांचे फळ तू स्वतः प्राप्त कर.
18.3.25
अद्य त्वां देवगन्दर्वा दिव्याश्चाप्सरसो दिवि ।
उपसेवन्तु कल्याणं विरजंबरभूषणाः ॥ १८.३.२५ ॥
आज देव, गंधर्व आणि स्वर्गातील दिव्य अप्सरा, निर्मल वस्त्रे व अलंकार धारण करून, हे कल्याणा, तुझी सेवा करोत.
18.3.26
राजसूयजितां लोकानश्वमेधभिनिर्मितान् ।
प्राप्नुहि त्वं महाबाहो तपसश्च महाफलम् ॥ १८.३.२६ ॥
हे महाबाहो, राजसूय यज्ञाने जिंकलेले आणि अश्वमेध यज्ञाने निर्माण झालेले लोक तू प्राप्त कर; तपाचे महान फळही प्राप्त कर.
18.3.27
उपर्युपरि राज्ञां हि तव लोकाः युधिष्टिर ।
हरिश्चन्द्रमसः पार्थ येषु त्वं विहरिष्यसि ॥ १८.३.२७ ॥
युधिष्ठिरा, राजांचे लोक एकावर एक आहेत; तुझेही लोक तिथेच आहेत. हे पार्था, ज्या लोकांत हरिश्चंद्र विहार करतो, तिथे तूही विहार करशील.
18.3.28
मान्धाता यत्र राजर्षिर्यत्र राजा भगीरथः ।
दौष्यन्तिर्यत्र भरतस्तत्र त्वं विहरिष्यसि ॥ १८.३.२८ ॥
जिथे राजर्षी मांधाता, जिथे राजा भगीरथ, जिथे दुष्यंतपुत्र भरत आहे, तिथेच तू विहार करशील.
18.3.29
एषा देवनदी पुण्या पार्थ त्रैलोक्यपावनी ।
आकाशगङ्गा राजेन्र्र तत्राप्लुत्य गमिष्यसि ॥ १८.३.२९ ॥
हे पार्था, ही पवित्र देवनदी आहे, त्रैलोक्य पावन करणारी आकाशगंगा. हे राजेंद्रा, तिथे स्नान करून तू पुढे जाशील.
18.3.30
अत्र स्नातस्य भावस्ते मानुषो विगमिष्यति ।
गतशोको निरायासो मुक्तवैरो भविष्यसि ॥ १८.३.३० ॥
येथे स्नान केल्याने तुझा मानवी स्वभाव नाहीसा होईल; शोकरहित, श्रमरहित, वैरमुक्त होशील तू.
18.3.31
एवं ब्रुवति देवेन्द्रे कौरवेन्द्रं युधिष्ठिरम् ।
धर्मो विग्रहवान्साक्षादुवाच सुतमात्मनः ॥ १८.३.३१ ॥
देवेंद्र असे बोलत असताना, साक्षात मूर्तिमंत धर्माने कौरवेंद्र युधिष्ठिराला, आपल्या पुत्राला, म्हटले.
18.3.32
भोभो राजन्महाप्राज्ञ प्रीतोस्मि तव पुत्रक ।
मद्भक्त्या सत्यवाक्यैश्च क्षमया च दमेन च ॥ १८.३.३२ ॥
हे राजा, हे महाप्राज्ञ, पुत्रा, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे. माझ्यावरील तुझ्या भक्तीने, सत्यवचनांनी, क्षमेने आणि दमाने.
18.3.33
एषा तृतीया जिज्ञासा तव राजन्कृता मया ।
न शक्यसे चालयितुं स्वभावात्पार्थ हेतुतः ॥ १८.३.३३ ॥
हे राजा, ही तुझी मी घेतलेली तिसरी परीक्षा आहे. हे पार्था, तुझ्या स्वभावामुळे कोणत्याही कारणाने तुला हलवता येणार नाही.
18.3.34
पूर्वं परीक्षितो हि त्वं प्रश्नाद्द्वैतवने मया ।
अरणीसहितस्यार्थे तच्च निस्तीर्णवानसि ॥ १८.३.३४ ॥
पूर्वी द्वैतवनात प्रश्नाने मी तुझी परीक्षा घेतली होती. अरणीसह असलेल्या गोष्टीविषयीची ती परीक्षा तू पार केलीस.
18.3.35
सोदर्येषु विनष्टेषु द्रौपद्या तत्र भारत ।
श्वरूपधारिणा तत्र पुनस्त्वं मे परीक्षितः ॥ १८.३.३५ ॥
हे भारता, बंधू नष्ट झाले तेव्हा, द्रौपदीमुळे, तेथे श्वानाचे रूप धारण केलेल्या मी तुझी पुन्हा परीक्षा घेतली.
18.3.36
इदं तृतीयं भ्रातॄणामर्थे यतस्थातुमिच्छसि ।
विशुद्धोसि महाभाग सुखी विगतकल्मषः ॥ १८.३.३६ ॥
भावांसाठी तू येथे राहू इच्छितोस हे तिसऱ्यांदा आहे. हे महाभागा, तू शुद्ध आहेस, सुखी आहेस आणि पापमुक्त आहेस.
18.3.37
न च ते भ्रातरः पार्थ नरकार्हा विशांपतै ।
मायैषा देवराजेन महेन्द्रेणि प्रयोजिता ॥ १८.३.३७ ॥
हे पार्था, तुझे बंधू नरकास पात्र नाहीत, हे राजा. ही माया देवराज महेन्द्र (इंद्र) याने रचलेली आहे.
18.3.38
अवश्यं नरकास्तात द्रष्टव्याः सर्वराजभिः ।
ततस्त्वया प्राप्तमिदं मुहूर्तं दुःखमुत्तमम् ॥ १८.३.३८ ॥
हे तात, सर्व राजांना अवश्य नरक पाहावे लागतात. मग तुला हे उत्तम दुःख क्षणभर प्राप्त झाले.
18.3.39
न सव्यसाची भीमो वा यमौ वा पुरुषर्षभौ ।
कर्णो वा सत्यवाक् शूरो नरकार्हाश्चिरं नृप ॥ १८.३.३९ ॥
सव्यसाची (अर्जुन), भीम, पुरुषश्रेष्ठ जुळे बंधू, सत्यवादी शूर कर्ण — यापैकी कोणीही, हे राजा, दीर्घकाळ नरकास पात्र नाही.
18.3.40
न कृष्णा राजपुत्री च नरकार्हा कथञ्चन ।
एह्येहि भरतश्रेष्ठ पश्य चेमांस्त्रिलोकगान् ॥ १८.३.४० ॥
राजकन्या कृष्णा (द्रौपदी) कोणत्याही प्रकारे नरकास पात्र नाही. ये, ये, हे भरतश्रेष्ठा, आणि त्रिलोकात संचार करणाऱ्या यांना पाहा.
18.3.41
एवमुक्तः स राजर्षिस्तव पूर्वपितामहः ।
जगाम सह धर्मेणि सवैश्च त्रिदिवालयैः ॥ १८.३.४१ ॥
असे सांगितल्यावर तो राजर्षी, तुझा पूर्व पितामह, धर्मासह आणि स्वर्गवासियांसह निघून गेला.
18.3.42
गङ्गां देवनदीं पुण्यां पावनीमृषिसंस्तुताम् ।
अवगाह्य ततो राजा तनुं तत्याज मानुषीम् ॥ १८.३.४२ ॥
देवनदी, पवित्र व पावन गंगेत, जिची ऋषींनी स्तुती केली आहे, स्नान करून मग राजाने मानवी देह त्यागला.
18.3.43
ततो विव्यवपुर्भूत्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
निर्वैरो गतसंतापो जले तस्मिन्समाप्लुतः ॥ १८.३.४३ ॥
नंतर धर्मराज युधिष्ठिराने दिव्य रूप धारण करून, वैर आणि संताप सोडून त्या पाण्यात पूर्ण बुडी मारली.
18.3.44
ततो ययौ वृतो देवैः कुरुराजो युधिष्ठिरः ।
धर्मेण सहितो धीमांस्तूयमानो महर्षिभिः ॥ १८.३.४४ ॥
नंतर देवांनी वेढलेला कुरुराज युधिष्ठिर धर्मासह गेला; त्या धीमान राजाची महर्षी स्तुती करत होते.
18.3.45
यत्र ते पुरुषव्याघ्राः शूरा विगतमन्यवः ।
पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च स्वानि स्थानानि भेजिरे ॥ १८.३.४५ ॥
जिथे ते पुरुषव्याघ्र, क्रोधरहित शूर पांडव आणि धृतराष्ट्राचे पुत्र आपापल्या स्थानांना पोहोचले.