મહાભારત · અધ્યાય 2.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैवततो जयमुदीरयेत् ॥ २.१.१ ॥
નારાયણને, નરોમાં ઉત્તમ નરને નમસ્કાર કરીને, અને દેવી સરસ્વતીને પણ નમન કરીને, પછી જયનો ઉચ્ચાર કરવો.
2.1.2
अर्जुनो जयतां श्रेष्ठो मोचयित्वा मयं तदा ।
किं चकार महातेजास्तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम ॥ २.१.२ ॥
વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુને ત્યારે મયને મુક્ત કરીને શું કર્યું? હે દ્વિજોત્તમ, તે મને કહો.
2.1.3
शृणु राजन्नवहितश्चरितं पूर्वकस्य ते ।
मोक्षयित्वा मयं तत्र पार्थः शस्त्रभृतां वरः ॥ २.१.३ ॥
હે રાજન, ધ્યાનથી સાંભળ — તારા પૂર્વજનું તે ચરિત્ર, જ્યાં શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ પાર્થે મયને મુક્ત કર્યો.
2.1.4
गाण्डिवं कार्मुकश्रेष्ठं तूणी चाक्षयसायकौ ।
दिव्यान्यस्त्राणि राजेन्द्र दुर्लभानि नृपैर्भुवि ॥ २.१.४ ॥
ગાંડીવ, ધનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, અને અક્ષય બાણોવાળા બે ભાથા; હે રાજેન્દ્ર, પૃથ્વી પર રાજાઓ માટે દુર્લભ દિવ્ય અસ્ત્રો.
2.1.5
रथध्वजपताकाश्च श्वेताश्वांश्च स वीर्यवान् ।
एतानि पावकात्प्राप्य मुदा परमया युतः।
तस्थौ पार्थो महावीर्यस्तदा सह मयेन सः ॥ २.१.५ ॥
રથના ધ્વજ અને પતાકાઓ, અને સફેદ અશ્વો — આ બધું અગ્નિ પાસેથી મેળવીને, પરમ હર્ષથી યુક્ત તે પરાક્રમી પાર્થ, મહાવીર, ત્યારે મય સાથે ઊભો રહ્યો.
2.1.6
ततोऽब्रवीन्मयः पार्थं वासुदेवस्य सन्निधौ ।
पाण्डवेन परित्रातस्तत्कृतं प्रत्यनुस्मरन् ॥ २.१.६ ॥
ત્યારે મયે વાસુદેવની હાજરીમાં પાર્થને કહ્યું — પાંડવ વડે રક્ષિત થઈને, તેણે કરેલા તે ઉપકારને સ્મરીને.
2.1.7
प्राञ्जलिः श्लक्ष्णया वाचा पूजयित्वा पुनः पुनः ।
अस्माच्च कृष्णात्सङ्क्रुद्धात्पावकाच्च दिधक्षतः ॥ २.१.७ ॥
હાથ જોડીને, મધુર વાણીથી વારંવાર સન્માન કરતાં (મયે કહ્યું) આ ક્રોધિત કૃષ્ણ અને બાળવા ઇચ્છતા અગ્નિથી (તમે મને બચાવ્યો).
2.1.8
त्वया त्रातोऽस्मि कौन्तेय ब्रूहि किं करवाणि ते ।
अहं हि विश्वकर्मा वै असुराणां परन्तप ॥ २.१.८ ॥
હે કૌન્તેય, તમે મને બચાવ્યો; કહો, તમારા માટે હું શું કરું? હું જ અસુરોનો વિશ્વકર્મા છું, હે પરંતપ.
2.1.9
तस्मात्ते विस्मयं किञ्चित्कुर्यामन्यैः सुदुष्करम् ॥ २.१.९ ॥
તેથી, બીજાઓ માટે અત્યંત મુશ્કેલ એવું કંઈક હું તમને આશ્ચર્ય પમાડે તેવું બનાવીશ.
2.1.10
एवमुक्तो महावीर्यः पार्थो मायाविदं मयम् ।
ध्यात्वा मुहूर्तं कौन्तेयः प्रहसन्वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१.१० ॥
માયાવી મયને આમ કહેવાયા પછી મહાપરાક્રમી પાર્થે (અર્જુને) ક્ષણભર વિચાર કરીને હસતાં હસતાં આ વચન કહ્યું.
2.1.11
कृतमेव त्वया सर्वं स्वस्ति गच्छ महाऽसुर ।
प्रीतिमान्भव मे नित्यं प्रीतिमन्तो वयं च ते ॥ २.१.११ ॥
તમે બધું પહેલેથી જ કરી દીધું છે. હે મહાસુર, કલ્યાણ થાઓ, જાઓ. હંમેશાં મારા પર પ્રેમ રાખજો; અમે પણ તમારા પર પ્રેમ રાખીએ છીએ.
2.1.12
प्रोपकारादर्थं हि नादास्यामीति मे व्रतम् ।
युक्तमेतत्त्वयि विभो यदात्थ पुरुषर्षभ ॥ २.१.१२ ॥
પરોપકાર માટે હું કોઈ બદલો સ્વીકારીશ નહીં, એ જ મારું વ્રત છે. હે વિભો, હે પુરુષર્ષભ, તમે જે કહ્યું તે તમને જ શોભે છે.
2.1.13
प्रीतिपूर्वमहं किञ्चित्कर्तुमिच्छामि तेऽर्जुन ।
अहं हि विश्वकर्मा वै दानवानां महाकविः ॥ २.१.१३ ॥
હે અર્જુન, પ્રેમથી હું તારા માટે કંઈક કરવા ઇચ્છું છું. હું જ દાનવોનો વિશ્વકર્મા અને મહાકવિ છું.
2.1.14
सोऽहं वै त्वत्कृते किञ्चित्कर्तुमिच्छामि पाण्डव ।
दानवानां पुरा पार्थ प्रासादा हि मया कृताः ॥ २.१.१४ ॥
તેથી હું તારા માટે કંઈક કરવા ઇચ્છું છું, હે પાંડવ. પૂર્વે દાનવોના મહેલો મેં જ બાંધ્યા હતા, હે પાર્થ.
2.1.15
रम्याणि सुखगर्भाणि भोगाढ्यानि सहस्रशः ।
उद्यानानि च रम्याणि सरांसि विविधानि च ॥ २.१.१५ ॥
સુખોથી ભરેલા, ભોગસામગ્રીથી સમૃદ્ધ હજારો રમણીય મહેલો; રમણીય ઉદ્યાનો અને વિવિધ સરોવરો.
2.1.16
विचित्राणि च वस्त्राणि कामगानि रथानि च ।
नगराणि विशालानि साट्टप्राकारवन्ति च ॥ २.१.१६ ॥
વિચિત્ર વસ્ત્રો અને ઇચ્છા મુજબ ચાલતા રથો; અટારીઓ અને કિલ્લાઓવાળાં વિશાળ નગરો.
2.1.17
वाहनानि च मुख्यानि विचित्राणि सहस्रशः ।
बिलानि रमणीयानि सुखयुक्तानि वै भृशम्।
एते कृता मया तस्मादिच्छामि फल्गुन ॥ २.१.१७ ॥
હજારો શ્રેષ્ઠ, વિચિત્ર વાહનો; રમણીય અને અત્યંત સુખદ ભૂગર્ભ કક્ષો. આ બધું મેં બનાવ્યું છે; તેથી, હે ફાલ્ગુન, હું ઇચ્છું છું.
2.1.18
प्राणकृच्छ्राद्विनिर्मुक्तमात्मानं मन्यसे मया ।
एवं गते न शक्ष्यामि किञ्चित्कारयितुं त्वया ॥ २.१.१८ ॥
મારા દ્વારા તું પ્રાણસંકટમાંથી મુક્ત થયો છે એમ તું માને છે. આવી સ્થિતિમાં હું તારી પાસે કંઈ પણ કરાવી શકીશ નહીં.
2.1.19
न चापि तव सङ्कल्पं मोघमिच्छामि दानव ।
कृष्णस्य क्रियतां किञ्चित्तथा प्रतिकृतं मयि ॥ २.१.१९ ॥
હે દાનવ, તારો સંકલ્પ વ્યર્થ જાય એવું હું ઇચ્છતો નથી. કૃષ્ણ માટે કંઈક કરવામાં આવે, અને મારા પ્રત્યે પણ તેમ જ પ્રત્યુપકાર કરવામાં આવે.
2.1.20
चोदितो वासुदेवस्तु मयं प्रति नरर्षभ ।
मुहूर्तमिव सन्दध्यौ किमयं चोद्यतामिति ॥ २.१.२० ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, મયથી પ્રેરાયેલા વાસુદેવ ક્ષણભર વિચારવા લાગ્યા—'હવે આને શું કરવાનું કહેવું?'
2.1.21
ततो विचिन्त्य मनसा लोकनाथः प्रजापितः ।
चोदयामास तं कृष्णः सभा वै क्रियतामिति ॥ २.१.२१ ॥
પછી મનમાં વિચારીને લોકનાથ પ્રજાપતિ કૃષ્ણે તેને આજ્ઞા આપી—'સભા બનાવવામાં આવે.'
2.1.22
यदि त्वं कर्तुकामोऽसि प्रियं शिल्पवतां वर ।
धर्मराजस्य दयितां यादृशीमिह मन्यसे ॥ २.१.२२ ॥
હે શિલ્પીઓમાં શ્રેષ્ઠ, જો તું અહીં વિચારે છે તેવી ધર્મરાજને પ્રિય સભા બનાવવા ઇચ્છતો હો તો—
2.1.23
यां क्रियां नानुकुर्युस्ते मानवाः प्रेक्ष्य विष्ठिताः ।
मनुष्यलोके सकले तादृशीं कुरु वै सभाम् ॥ २.१.२३ ॥
જોઈને પણ મનુષ્યો જેનું અનુકરણ ન કરી શકે, સંપૂર્ણ મનુષ્યલોકમાં એવી સભા બનાવ.
2.1.24
यत्र द्विव्यानभिप्रायान्पश्येम विहितांस्त्वया ।
आसुरान्मानुपांश्चैव तादृशीं कुरु वै सभाम् ॥ २.१.२४ ॥
જ્યાં તારી રચેલી દિવ્ય રચના, અસુરોની અને મનુષ્યોની રચના અમે જોઈ શકીએ—એવી સભા બનાવ.
2.1.25
प्रतिगृह्य तु तद्वाक्यं सम्प्रहृष्टो मयस्तदा ।
विमानप्रतिमां चक्रे पाण्डवस्य शुभां सभाम् ॥ २.१.२५ ॥
તે વચન સ્વીકારીને મય ત્યારે અત્યંત પ્રસન્ન થયો અને પાંડવો માટે વિમાન જેવી સુંદર સભા બનાવી.
2.1.26
ततः कृष्णश्च पार्थश्च धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
सर्वमेतत्समावेद्य दर्शयामासतुर्मयम् ॥ २.१.२६ ॥
પછી કૃષ્ણ અને અર્જુને ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને આ બધું જણાવીને મયને બતાવ્યો.
2.1.27
तस्मै युधिष्ठिरः पूजां यथार्हमकरोत्तदा ।
स तु तां प्रतिजग्राह मयः सत्कृत्य भारत ॥ २.१.२७ ॥
ત્યારે યુધિષ્ઠિરે તેમનો યોગ્ય સત્કાર કર્યો; હે ભારત, મયે તે સત્કાર આદરપૂર્વક સ્વીકાર્યો.
2.1.28
स पूर्वदेवचरितं तदा तत्र विशाम्पते ।
कथयामास दैतेयः पाण्डुपुत्रेषु भारत ॥ २.१.२८ ॥
હે જનપતિ, ત્યારે ત્યાં તે દૈત્યે પાંડુપુત્રોને પૂર્વકાલીન દેવોનાં ચરિત્રો કહ્યાં, હે ભારત.
2.1.29
स कालं कञ्चिदाश्वस्य विश्वकर्मा विचिन्त्य तु ।
सभां प्रचकमे कर्तुं पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ २.१.२९ ॥
તે થોડો સમય વિશ્રામ કરીને, વિશ્વકર્માની જેમ વિચારીને મહાત્મા પાંડવો માટે સભા બનાવવાનું શરૂ કર્યું.
2.1.30
अभिप्रायेण पार्थानां कृष्णस्य च महात्मनः ।
पुण्येऽहनि महातेजाः कृतकौतुकमङ्गलः ॥ २.१.३० ॥
પાર્થો અને મહાત્મા કૃષ્ણની ઇચ્છાથી, શુભ દિવસે મહાતેજસ્વીએ મંગળ વિધિઓ કર્યા.
2.1.31
तर्पयित्वा द्विजश्रेष्ठान्पायसेन सहस्रशः ।
धनं बहुविधं दत्त्वा तेभ्य एव च वीर्यवान्
सर्वर्तुगुणसम्पन्नां दिव्यरूपां मनोरमाम्। ॥ २.१.३१ ॥
તે વીર્યવાન રાજાએ હજારો શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને ખીરથી તૃપ્ત કર્યા અને તેમને જ અનેક પ્રકારનું ધન આપ્યું; સર્વ ઋતુઓના ગુણોથી સંપન્ન, દિવ્ય રૂપવાળી અને મનોહર (સભા) બનાવડાવી.
2.1.32
दशकिष्कुसहस्रां तां मापयामास सर्वतः ॥ २.१.३२ ॥
તેણે તેને ચારેય બાજુથી દસ હજાર કિષ્કુ માપમાં માપાવી.