महाभारत · अध्याय 2.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैवततो जयमुदीरयेत् ॥ २.१.१ ॥
नारायणाला आणि नरांमध्ये श्रेष्ठ नराला नमस्कार करून, तसेच देवी सरस्वतीला वंदन करून, नंतर जयाचा उच्चार करावा.
2.1.2
अर्जुनो जयतां श्रेष्ठो मोचयित्वा मयं तदा ।
किं चकार महातेजास्तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम ॥ २.१.२ ॥
विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठ अर्जुनाने तेव्हा मयाला सोडवून काय केले? हे द्विजोत्तमा, ते मला सांगा.
2.1.3
शृणु राजन्नवहितश्चरितं पूर्वकस्य ते ।
मोक्षयित्वा मयं तत्र पार्थः शस्त्रभृतां वरः ॥ २.१.३ ॥
हे राजा, लक्ष देऊन ऐक — तुझ्या पूर्वजाचे ते चरित्र, जिथे शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ पार्थाने मयाला सोडवले.
2.1.4
गाण्डिवं कार्मुकश्रेष्ठं तूणी चाक्षयसायकौ ।
दिव्यान्यस्त्राणि राजेन्द्र दुर्लभानि नृपैर्भुवि ॥ २.१.४ ॥
गाण्डीव, धनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ, आणि अक्षय बाणांचे दोन भाते; हे राजेंद्रा, पृथ्वीवरील राजांना दुर्लभ अशी दिव्य अस्त्रे.
2.1.5
रथध्वजपताकाश्च श्वेताश्वांश्च स वीर्यवान् ।
एतानि पावकात्प्राप्य मुदा परमया युतः।
तस्थौ पार्थो महावीर्यस्तदा सह मयेन सः ॥ २.१.५ ॥
रथाचे ध्वज आणि पताका, आणि पांढरे घोडे — हे अग्नीकडून मिळवून, परम हर्षाने युक्त तो पराक्रमी पार्थ, महावीर, तेव्हा मयासह उभा राहिला.
2.1.6
ततोऽब्रवीन्मयः पार्थं वासुदेवस्य सन्निधौ ।
पाण्डवेन परित्रातस्तत्कृतं प्रत्यनुस्मरन् ॥ २.१.६ ॥
तेव्हा मय वासुदेवाच्या सान्निध्यात पार्थाला म्हणाला — पांडवाने रक्षिलेला, त्याने केलेले ते उपकार स्मरत.
2.1.7
प्राञ्जलिः श्लक्ष्णया वाचा पूजयित्वा पुनः पुनः ।
अस्माच्च कृष्णात्सङ्क्रुद्धात्पावकाच्च दिधक्षतः ॥ २.१.७ ॥
हात जोडून, मधुर वाणीने वारंवार सन्मान करत (मय म्हणाला) या संतप्त कृष्णापासून आणि जाळू इच्छिणाऱ्या अग्नीपासून (तुम्ही मला वाचवलेत).
2.1.8
त्वया त्रातोऽस्मि कौन्तेय ब्रूहि किं करवाणि ते ।
अहं हि विश्वकर्मा वै असुराणां परन्तप ॥ २.१.८ ॥
हे कौन्तेया, तुम्ही मला वाचवलेत; सांगा, तुमच्यासाठी मी काय करू? मीच असुरांचा विश्वकर्मा आहे, हे परंतप.
2.1.9
तस्मात्ते विस्मयं किञ्चित्कुर्यामन्यैः सुदुष्करम् ॥ २.१.९ ॥
म्हणून दुसऱ्यांना करणे अत्यंत कठीण असे काहीतरी तुम्हाला आश्चर्यचकित करणारे मी करीन.
2.1.10
एवमुक्तो महावीर्यः पार्थो मायाविदं मयम् ।
ध्यात्वा मुहूर्तं कौन्तेयः प्रहसन्वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१.१० ॥
मायावी मयाने असे सांगितल्यावर महापराक्रमी पार्थ (अर्जुन) क्षणभर विचार करून हसत म्हणाला.
2.1.11
कृतमेव त्वया सर्वं स्वस्ति गच्छ महाऽसुर ।
प्रीतिमान्भव मे नित्यं प्रीतिमन्तो वयं च ते ॥ २.१.११ ॥
तुम्ही सर्व काही आधीच केले आहे. हे महासुरा, कल्याण असो, जा. सदैव माझ्यावर प्रेम करा; आम्हीही तुमच्यावर प्रेम करतो.
2.1.12
प्रोपकारादर्थं हि नादास्यामीति मे व्रतम् ।
युक्तमेतत्त्वयि विभो यदात्थ पुरुषर्षभ ॥ २.१.१२ ॥
परोपकारासाठी मी कोणताही मोबदला स्वीकारणार नाही, हेच माझे व्रत आहे. हे विभो, हे पुरुषर्षभा, तुम्ही जे म्हणालात ते तुम्हालाच साजेसे आहे.
2.1.13
प्रीतिपूर्वमहं किञ्चित्कर्तुमिच्छामि तेऽर्जुन ।
अहं हि विश्वकर्मा वै दानवानां महाकविः ॥ २.१.१३ ॥
हे अर्जुना, प्रेमापोटी मला तुझ्यासाठी काहीतरी करण्याची इच्छा आहे. मीच दानवांचा विश्वकर्मा आणि महाकवी आहे.
2.1.14
सोऽहं वै त्वत्कृते किञ्चित्कर्तुमिच्छामि पाण्डव ।
दानवानां पुरा पार्थ प्रासादा हि मया कृताः ॥ २.१.१४ ॥
म्हणून मला तुझ्यासाठी काहीतरी करायचे आहे, हे पांडवा. पूर्वी दानवांचे प्रासाद मीच बांधले होते, हे पार्था.
2.1.15
रम्याणि सुखगर्भाणि भोगाढ्यानि सहस्रशः ।
उद्यानानि च रम्याणि सरांसि विविधानि च ॥ २.१.१५ ॥
सुखांनी भरलेले, भोगसंपन्न असे हजारो रमणीय महाल; रमणीय उद्याने आणि विविध सरोवरे.
2.1.16
विचित्राणि च वस्त्राणि कामगानि रथानि च ।
नगराणि विशालानि साट्टप्राकारवन्ति च ॥ २.१.१६ ॥
विचित्र वस्त्रे आणि इच्छेनुसार धावणारे रथ; अट्टालिका आणि तटबंदी असलेली विशाल नगरे.
2.1.17
वाहनानि च मुख्यानि विचित्राणि सहस्रशः ।
बिलानि रमणीयानि सुखयुक्तानि वै भृशम्।
एते कृता मया तस्मादिच्छामि फल्गुन ॥ २.१.१७ ॥
हजारो उत्तम, विचित्र वाहने; रमणीय आणि अत्यंत सुखदायी भूमिगत दालने. हे सर्व मीच निर्मिले आहे; म्हणून, हे फाल्गुना, मला इच्छा आहे.
2.1.18
प्राणकृच्छ्राद्विनिर्मुक्तमात्मानं मन्यसे मया ।
एवं गते न शक्ष्यामि किञ्चित्कारयितुं त्वया ॥ २.१.१८ ॥
माझ्यामुळे तू प्राणसंकटातून मुक्त झालास असे तुला वाटते. अशा स्थितीत मी तुझ्याकडून काहीही करवून घेऊ शकणार नाही.
2.1.19
न चापि तव सङ्कल्पं मोघमिच्छामि दानव ।
कृष्णस्य क्रियतां किञ्चित्तथा प्रतिकृतं मयि ॥ २.१.१९ ॥
हे दानवा, तुझा संकल्प व्यर्थ जावा अशी माझी इच्छा नाही. कृष्णासाठी काहीतरी करावे, आणि माझ्यावरही तसाच प्रत्युपकार करावा.
2.1.20
चोदितो वासुदेवस्तु मयं प्रति नरर्षभ ।
मुहूर्तमिव सन्दध्यौ किमयं चोद्यतामिति ॥ २.१.२० ॥
हे नरश्रेष्ठा, मयाने प्रेरित झालेले वासुदेव क्षणभर विचार करू लागले—'आता याला काय करायला सांगावे?'
2.1.21
ततो विचिन्त्य मनसा लोकनाथः प्रजापितः ।
चोदयामास तं कृष्णः सभा वै क्रियतामिति ॥ २.१.२१ ॥
मग मनात विचार करून लोकनाथ प्रजापती कृष्णाने त्याला आज्ञा दिली—'सभा तयार करावी.'
2.1.22
यदि त्वं कर्तुकामोऽसि प्रियं शिल्पवतां वर ।
धर्मराजस्य दयितां यादृशीमिह मन्यसे ॥ २.१.२२ ॥
हे शिल्पकारांत श्रेष्ठा, तू इथे विचार करतोस तशी धर्मराजाला प्रिय असलेली सभा बनवू इच्छित असशील तर—
2.1.23
यां क्रियां नानुकुर्युस्ते मानवाः प्रेक्ष्य विष्ठिताः ।
मनुष्यलोके सकले तादृशीं कुरु वै सभाम् ॥ २.१.२३ ॥
जी पाहूनही माणसे अनुकरण करू शकणार नाहीत, संपूर्ण मनुष्यलोकात अशी सभा तयार कर.
2.1.24
यत्र द्विव्यानभिप्रायान्पश्येम विहितांस्त्वया ।
आसुरान्मानुपांश्चैव तादृशीं कुरु वै सभाम् ॥ २.१.२४ ॥
जिथे तुझ्याने रचलेली दिव्य रचना, असुरांची व मानवांची रचना आम्हाला पाहता येईल—अशी सभा तयार कर.
2.1.25
प्रतिगृह्य तु तद्वाक्यं सम्प्रहृष्टो मयस्तदा ।
विमानप्रतिमां चक्रे पाण्डवस्य शुभां सभाम् ॥ २.१.२५ ॥
ते वचन स्वीकारून मय तेव्हा अत्यंत प्रसन्न झाला आणि त्याने पांडवांसाठी विमानासारखी एक सुंदर सभा बनवली.
2.1.26
ततः कृष्णश्च पार्थश्च धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
सर्वमेतत्समावेद्य दर्शयामासतुर्मयम् ॥ २.१.२६ ॥
नंतर कृष्ण आणि अर्जुन यांनी धर्मराज युधिष्ठिराला हे सर्व सांगून मयाला दाखवले.
2.1.27
तस्मै युधिष्ठिरः पूजां यथार्हमकरोत्तदा ।
स तु तां प्रतिजग्राह मयः सत्कृत्य भारत ॥ २.१.२७ ॥
तेव्हा युधिष्ठिराने त्याचा योग्य तो सन्मान केला; हे भारता, मयाने तो सत्कार आदराने स्वीकारला.
2.1.28
स पूर्वदेवचरितं तदा तत्र विशाम्पते ।
कथयामास दैतेयः पाण्डुपुत्रेषु भारत ॥ २.१.२८ ॥
हे जनपते, तेव्हा तेथे त्या दैत्याने पांडुपुत्रांना पूर्वीच्या देवांचे चरित्र सांगितले, हे भारता.
2.1.29
स कालं कञ्चिदाश्वस्य विश्वकर्मा विचिन्त्य तु ।
सभां प्रचकमे कर्तुं पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ २.१.२९ ॥
तो काही काळ विश्रांती घेऊन, विश्वकर्म्याप्रमाणे विचार करून, महात्म्या पांडवांसाठी सभा बांधण्यास लागला.
2.1.30
अभिप्रायेण पार्थानां कृष्णस्य च महात्मनः ।
पुण्येऽहनि महातेजाः कृतकौतुकमङ्गलः ॥ २.१.३० ॥
पार्थ आणि महात्मा कृष्ण यांच्या इच्छेनुसार, शुभ दिवशी महातेजस्वी मयाने मंगल विधी पार पाडले.
2.1.31
तर्पयित्वा द्विजश्रेष्ठान्पायसेन सहस्रशः ।
धनं बहुविधं दत्त्वा तेभ्य एव च वीर्यवान्
सर्वर्तुगुणसम्पन्नां दिव्यरूपां मनोरमाम्। ॥ २.१.३१ ॥
त्या पराक्रमी राजाने हजारो श्रेष्ठ ब्राह्मणांना पायसाने तृप्त केले आणि त्यांनाच अनेक प्रकारचे धन दिले; सर्व ऋतूंच्या गुणांनी संपन्न, दिव्य रूपाची व मनोहर (सभा) त्याने निर्माण करवली.
2.1.32
दशकिष्कुसहस्रां तां मापयामास सर्वतः ॥ २.१.३२ ॥
त्याने ती (सभा) सर्व बाजूंनी दहा हजार किष्कू मापाने मोजवली.