महाभारत · अध्याय 2.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.10.1
सभा वैश्रवणी राजञ्शतयोजनमायता ।
विस्तीर्णा सप्ततिश्चैव योजनानि सितप्रभा ॥ २.१०.१ ॥
हे राजन्! वैश्रवण (कुबेर) की वह सभा सौ योजन लम्बी और सत्तर योजन चौड़ी है, श्वेत प्रभा से दीप्त।
2.10.2
तपसा निर्जिता राजन्स्वयं वैश्रवणेन सा ।
शशिप्रभा प्रावरणा कैलासशिखरोपमा ॥ २.१०.२ ॥
हे राजन्! वह सभा स्वयं वैश्रवण ने अपनी तपस्या से जीती थी; चन्द्रमा जैसी प्रभावाली, कैलास शिखर के समान आवरण वाली है।
2.10.3
गुह्यकैरुह्यमाना सा खे विषक्तेव शोभते ।
दिव्या हेममयैरुच्चैः प्रासादैरुपशोभिता ॥ २.१०.३ ॥
गुह्यकों द्वारा ढोई जाती हुई वह सभा आकाश में टँगी-सी शोभित होती है; दिव्य है, ऊँचे स्वर्णमय प्रासादों से सुशोभित।
2.10.4
महारत्नवती चित्रा दिव्यगन्धा मनोरमा ।
सिताभ्रशिखराकारा प्लवमानेव दृश्यते। ॥ २.१०.४ ॥
महारत्नों से भरपूर, विचित्र, दिव्य गंध वाली और मन को हरने वाली वह सभा श्वेत मेघ के शिखर के आकार की है और तैरती हुई-सी दिखती है।
2.10.5
दिव्या हेममयै रङ्गैर्विद्युद्भिरिव चित्रिता ।
तस्यां वैश्रवणो राजा विचित्राभरणाम्बरः ॥ २.१०.५ ॥
स्वर्णमय, दिव्य रंगों से, मानो बिजलियों से चित्रित वह सभा है; उसमें राजा वैश्रवण विचित्र आभूषण और वस्त्र धारण किए हुए हैं।
2.10.6
स्त्रीसहस्रैर्वृतः श्रीमानास्ते ज्वलितकुण्डलः ।
सह पत्न्या महाराज ऋद्ध्या सह विराजते। ॥ २.१०.६ ॥
हज़ारों स्त्रियों से घिरे, दीप्तिमान कुण्डल धारण किए हुए तेजस्वी वैश्रवण बैठे हैं; हे महाराज! अपनी पत्नी और ऐश्वर्य के साथ वे सुशोभित हो रहे हैं।
2.10.7
सर्वाभरणभूषिण्या वपुष्मत्या धनेश्वरः ।
दिवाकरनिभे पुण्ये दिव्यास्तरणसंवृते।
दिव्यपादोपधाने च निषण्णः परमासने ॥ २.१०.७ ॥
सब आभूषणों से सजी, तेजस्विनी पत्नी के साथ धनेश्वर कुबेर सूर्य के समान पवित्र, दिव्य बिछावन से ढके और दिव्य पादपीठ वाले परम आसन पर विराजमान हैं।
2.10.8
मन्दाराणामुदाराणां वनानि परिलोडयन् ।
सौगन्धीकवनानां च गन्धं गन्धवहो वहन् ॥ २.१०.८ ॥
मन्दार के उत्तम वनों को हिलाती और सौगन्धिक वनों की गन्ध को वहन करती हुई सुगन्धित वायु बह रही है।
2.10.9
नलिन्याश्चालकाख्याया नन्दनस्य वनस्य च ।
शीतो हृदयसंह्लादी वायुस्तमुपसेवते ॥ २.१०.९ ॥
अलका नामक सरोवर और नन्दन वन की ओर से शीतल, हृदय को प्रसन्न करने वाली वायु उनकी सेवा करती है।
2.10.10
तत्र देवाः सगन्धर्वा गणैरप्सरसां वृताः ।
दिव्यतानैर्महाराज गायन्तिस्म सभागताः ॥ २.१०.१० ॥
वहाँ सभा में एकत्र देवता और गन्धर्व, अप्सराओं के गणों से घिरे हुए, हे महाराज, दिव्य तानों में गा रहे थे।
2.10.11
मिश्रकेशी च रम्भा च चित्रसेना शुचिस्मिता ।
चारुनेत्रा घृताची च मेनका पुञ्जिकस्थला ॥ २.१०.११ ॥
मिश्रकेशी और रम्भा, चित्रसेना जो पवित्र मुस्कान वाली है, सुन्दर नेत्रों वाली घृताची, मेनका और पुञ्जिकस्थला।
2.10.12
विश्वाची सहजन्या च प्रम्लोचा उर्वशी ॥ २.१०.१२ ॥
विश्वाची, सहजन्या, प्रम्लोचा और उर्वशी।
2.10.13
वर्गा च सौरभेयी च समीची बुद्बुदा लता ।
एताः सहस्रशश्चान्या नृत्तगीतविशारदाः ॥ २.१०.१३ ॥
वर्गा, सौरभेयी, समीची, बुद्बुदा और लता, ये तथा हज़ारों अन्य अप्सराएँ, जो नृत्य और गीत में निपुण हैं।
2.10.14
उपतिष्ठन्ति धनदं गन्धर्वाप्सरसां गणाः ।
अनिशं दिव्यवादित्रैर्नृत्तगीतैश्च स सभा ॥ २.१०.१४ ॥
गन्धर्वों और अप्सराओं के समूह निरंतर दिव्य वाद्यों, नृत्य और गीत के साथ धनदाता कुबेर की सेवा करते हैं; वह सभा (ऐसी ही है)।
2.10.15
अशून्या रुचिरा भाति गन्धर्वाप्सरसां गणैः ।
किन्नरा नाम गन्धर्वा नरा नाम तथाऽपरे ॥ २.१०.१५ ॥
गन्धर्वों और अप्सराओं के समूहों से भरी हुई, कभी खाली न रहने वाली, वह मनोहर सभा शोभित होती है। वहाँ किन्नर नामक गन्धर्व, नर नामक गन्धर्व और अन्य (भी हैं)।
2.10.16
माणिभद्रोऽथ धनदः श्वेतभद्रश्च गुह्यकः ।
कशेरको गण्डकण्डूः प्रद्योतश्च महाबलः ॥ २.१०.१६ ॥
मणिभद्र, फिर धनद, श्वेतभद्र और गुह्यक, कशेरक, गण्डकण्डू और महाबली प्रद्योत।
2.10.17
कुस्तम्बरुः पिशाचश्च गजकर्णो विशालकः ।
वराहकर्णस्ताम्रौष्ठः फलकक्षः फलोदकः ॥ २.१०.१७ ॥
कुस्तम्बरु, पिशाच, गजकर्ण, विशालक, वराहकर्ण, ताम्रोष्ठ, फलकक्ष और फलोदक।
2.10.18
हंसचूडः शइखावर्तो हेमनेत्रो विभीषणः ।
पुष्पाननः पिङ्गलकः शोणितोदः प्रवालकः ॥ २.१०.१८ ॥
हंसचूड, शंखावर्त, हेमनेत्र, विभीषण, पुष्पानन, पिङ्गलक, शोणितोद और प्रवालक।
2.10.19
वृक्षवास्यनिकेतश्च चीरवासाश्च भारत ।
एते चान्ये च बहवो यक्षाः शतसहस्रशः ॥ २.१०.१९ ॥
वृक्षों में निवास करने वाले और वल्कल पहनने वाले, हे भारत, ये और अन्य बहुत से यक्ष सैकड़ों-हज़ारों की संख्या में हैं।
2.10.20
सदा भगवती लक्ष्मीस्तत्रैव नलकूबरः ।
अहं च बहुशस्तस्यां भवन्त्यन्ये च मद्विधाः ॥ २.१०.२० ॥
वहाँ सदा भगवती लक्ष्मी रहती हैं, और वहीं नलकूबर भी। मैं भी वहाँ बार-बार रहता हूँ, और मेरे जैसे अन्य लोग भी।
2.10.21
ब्रह्मर्षयो भवन्त्यत्र तथा देवर्षयोऽपरे ।
क्रव्यादाश्च तथैवान्ये गन्धर्वाश्च महाबलाः ॥ २.१०.२१ ॥
यहाँ ब्रह्मर्षि हैं, उसी प्रकार अन्य देवर्षि, मांसभक्षी (राक्षस) और अन्य भी, तथा महाबली गन्धर्व।
2.10.22
उपासते महात्मानं तस्यां धनदमीश्वरम् ।
भगवान्भूतसङ्घैश्च वृतः शतसहस्रशः ॥ २.१०.२२ ॥
वहाँ महात्मा, धनदाता ईश्वर (कुबेर) की उपासना होती है; भगवान (शिव) भी सैकड़ों-हज़ारों भूतगणों से घिरे रहते हैं।
2.10.23
उमापतिः पशुपतिः शूलभृद्भगनेत्रहा ।
त्र्यम्बको राजशार्दूल देवी च विगतक्लमा ॥ २.१०.२३ ॥
उमापति, पशुपति, त्रिशूलधारी, भग के नेत्रों का नाशक, त्र्यम्बक; हे राजशार्दूल, और देवी भी थकान से रहित (वहाँ हैं)।
2.10.24
वामनैर्विकटैः कुब्जैः क्षतजाक्षैर्महारवैः ।
मेदोमांसाशनैरुग्रैरुग्रधन्वा महाबलः ॥ २.१०.२४ ॥
वामनों, विकटों, कुबड़ों, रक्तनेत्रों, महानादी, मेद और मांस खाने वाले उग्र (भूतों) के साथ, उग्रधन्वा महाबली (शिव वहाँ हैं)।
2.10.25
नानाप्रहरणैरुग्रैर्वातैरिव महाजवैः ।
वृतः सखायमन्वास्ते सदैव धनदं नृप ॥ २.१०.२५ ॥
नाना प्रकार के भयंकर अस्त्रों से युक्त, वायु के समान अत्यन्त वेगवान् सेना से घिरा हुआ वह सदा धनद (कुबेर) के समीप रहता है, हे नृप।
2.10.26
प्रहृष्टाः शतशश्चान्ये बहुशः सपरिच्छदाः ।
गन्धर्वाणां च पतयो विश्वावसुर्हहा हुहूः ॥ २.१०.२६ ॥
सैकड़ों अन्य प्रसन्न मन वाले, अपने परिजनों सहित, और गन्धर्वों के स्वामी विश्वावसु, हाहा तथा हुहू भी।
2.10.27
तुम्बुरुः प्रवतश्चैव शैलूषश्च तथाऽपरः ।
चित्रसेनश्च गीतज्ञस्तथा चित्ररथोपि च ॥ २.१०.२७ ॥
तुम्बुरु, प्रवत, शैलूष तथा एक अन्य, गीतज्ञ चित्रसेन, और चित्ररथ भी।
2.10.28
एते चान्ये च गन्धर्वा धनेश्वरमुपासते ।
विद्याधराधिपश्चैव चक्रधर्मा सहानुजैः ॥ २.१०.२८ ॥
ये और अन्य गन्धर्व धनेश्वर (कुबेर) की उपासना करते हैं, तथा विद्याधरों के अधिपति चक्रधर्मा भी अपने छोटे भाइयों सहित।
2.10.29
उपाचरति तत्र स्म धनानामीश्वरं प्रभुम् ।
किन्नराः शतशस्तत्र धनानामीश्वरं प्रभुम् ॥ २.१०.२९ ॥
वहाँ वह धनों के स्वामी, प्रभु (कुबेर) की सेवा करता है; वहाँ सैकड़ों किन्नर भी धनों के स्वामी, प्रभु की (सेवा करते हैं)।
2.10.30
आसते चापि राजानो भगदत्तपुरोगमाः ।
द्रुमः किम्पुरुषेशश्च उपास्ते धनदेश्वरम् ॥ २.१०.३० ॥
भगदत्त जिनमें अग्रणी हैं ऐसे राजा भी वहाँ बैठते हैं; और किम्पुरुषों के स्वामी द्रुम भी धनद के स्वामी (कुबेर) की उपासना करते हैं।
2.10.31
राक्षसाधिपतिश्चैव महेन्द्रो गन्धमादनः ।
सह यक्षैः सगन्धर्वैः सह सर्वैर्निशाचरैः ॥ २.१०.३१ ॥
राक्षसों के अधिपति, महेन्द्र और गन्धमादन, यक्षों, गन्धर्वों और सभी निशाचरों सहित।
2.10.32
विभीषणश्च धर्मिष्ठ उपास्ते भ्रातरं प्रभुम् ।
हिमवान्पारियात्रश्च विन्ध्यकैलासमन्दराः ॥ २.१०.३२ ॥
और अत्यन्त धर्मिष्ठ विभीषण अपने भ्राता प्रभु की सेवा करते हैं; हिमवान, पारियात्र, विन्ध्य, कैलास और मन्दर भी।
2.10.33
मलयो दर्दुरश्चैव महेन्द्रो गन्धमादनः ।
इन्द्रकीलः सुनाभश्च तथा दिव्यौ च पर्वतौ ॥ २.१०.३३ ॥
मलय, दर्दुर, महेन्द्र और गन्धमादन, इन्द्रकील, सुनाभ तथा दो दिव्य पर्वत भी।
2.10.34
एते चान्ये च बहवः सर्वे मेरुपुरोगमाः ।
उपासते महात्मानं धनानामीश्वरं प्रभुम् ॥ २.१०.३४ ॥
ये और अन्य बहुत से, मेरु जिनमें अग्रणी हैं, सभी महात्मा, धनों के ईश्वर, प्रभु की उपासना करते हैं।
2.10.35
नन्दीश्वरश्च भगवान्महाकालस्तथैव च ।
शङ्कुकर्णमुखाः सर्वे दिव्याः पारिषदास्तथा ॥ २.१०.३५ ॥
नन्दीश्वर और भगवान महाकाल भी, तथा शंकुकर्ण आदि सभी दिव्य पार्षद भी।
2.10.36
काष्ठः कुटी मुखो दन्ती विजयश्च तपोधिकः ।
श्वेतश्च वृषभस्तत्र नर्दन्नास्ते महाबलः ॥ २.१०.३६ ॥
काष्ठ, कुटी, मुख, दन्ती, विजय और तपोधिक, तथा श्वेत और वृषभ, जो वहाँ दहाड़ते हुए विराजमान हैं, महाबली।
2.10.37
धनदं राक्षसाश्चान्ये पिशाचाश्च उपासते ।
पारिषदैः परिवृतमुपायान्तं महेश्वरम् ॥ २.१०.३७ ॥
धनदं राक्षसाश्चान्ये पिशाचाश्च उपासते। पारिषदैः परिवृतमुपायान्तं महेश्वरम्॥
2.10.38
सदा हि देवदेवेशं शिवं त्रैलोक्यभावनम् ।
प्रणम्य मूर्ध्ना पौलस्त्यो बहुरूपमुमापतिम् ॥ २.१०.३८ ॥
सदा हि देवदेवेशं शिवं त्रैलोक्यभावनम्। प्रणम्य मूर्ध्ना पौलस्त्यो बहुरूपमुमापतिम्॥
2.10.39
ततोऽभ्यनुज्ञां सम्प्राप्य महादेवाद्धनेश्वरः ।
आस्ते कदाचिद्भगवान्भवो धनपतेः सखा ॥ २.१०.३९ ॥
ततोऽभ्यनुज्ञां सम्प्राप्य महादेवाद्धनेश्वरः। आस्ते कदाचिद्भगवान्भवो धनपतेः सखा॥
2.10.40
निधिप्रवरमुख्यौ च शङ्खपद्मौ धनेश्वरौ ।
सर्वान्निधीन्प्रगृह्याथ उपास्तां वै धनेश्वरम् ॥ २.१०.४० ॥
निधिप्रवरमुख्यौ च शङ्खपद्मौ धनेश्वरौ। सर्वान्निधीन्प्रगृह्याथ उपास्तां वै धनेश्वरम्॥
2.10.41
सा सभा तादृशी रम्या मया दृष्टान्तरिक्षगा ।
पितामहसभां राजन्कीर्तयिष्ये निबोध ताम् ॥ २.१०.४१ ॥
सा सभा तादृशी रम्या मया दृष्टान्तरिक्षगा। पितामहसभां राजन्कीर्तयिष्ये निबोध ताम्॥