মহাভারত · অধ্যায় 2.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.12.1
प्रायशो राजलोकस्ते कथितो वदतां वर ।
वैवस्वतसभायां तु यथा वदसि मे प्रभो ॥ २.१२.१ ॥
হে বক্তাদের শ্রেষ্ঠ, আপনি আমাকে প্রায়শ রাজলোকের কথা বলেছেন; কিন্তু হে প্রভু, বৈবস্বতের সভা সম্পর্কে আপনি যেমন বলেন, তেমনই আমাকে বলুন।
2.12.2
वरुणस्य सभायां तु नागास्ते कथिता विभो ।
दैत्येन्द्राश्चापि भूयिष्ठाः सरितः सागरास्तथा ॥ २.१२.२ ॥
হে বিভু, বরুণের সভায় আপনি নাগদের কথা বলেছেন; দৈত্যেন্দ্রগণও বহুল, এবং নদী ও সাগরও তেমনই।
2.12.3
तथा धनपतेर्यक्षा गुह्यका राक्षसास्तथा ।
गन्धर्वाप्सरसश्चैव भगवांश्च वृषध्वजः ॥ २.१२.३ ॥
তেমনই ধনপতির যক্ষ, গুহ্যক ও রাক্ষসগণ; গন্ধর্ব ও অপ্সরাগণও, এবং ভগবান বৃষধ্বজ (শিব)ও।
2.12.4
पितामहसभायां तु कथितास्ते महर्षभः ।
सर्वे देवनिकायाश्च सर्वशास्त्राणि वैव ह ॥ २.१२.४ ॥
হে মহর্ষভ, পিতামহের সভায় আপনি সকল দেববর্গ ও সকল শাস্ত্রের কথা বলেছেন।
2.12.5
शक्रस्य तु सभायां तु देवाः सङ्कीर्तिता मुने ।
उद्देशतश्च गन्धर्वा विविधाश्च महर्षयः ॥ २.१२.५ ॥
হে মুনি, শক্রের সভায় দেবগণের কথা বলা হয়েছে; সংক্ষেপে গন্ধর্বগণ এবং বিবিধ মহর্ষিগণও।
2.12.6
एक एव तु राजर्षिर्हरिश्चन्द्रो महामुने ।
कथितस्ते सभायां वै देवेन्द्रस्य महात्मनः ॥ २.१२.६ ॥
হে মহামুনি, একমাত্র রাজর্ষি হরিশ্চন্দ্রের কথা মহাত্মা দেবেন্দ্রের সভায় আপনি বর্ণনা করেছেন।
2.12.7
किं कर्म तेनाचरितं तपो वा नियतव्रत ।
येनासौ सह शक्रेण स्पर्धदे सुमहायशाः ॥ २.१२.७ ॥
হে নিয়তব্রত, তিনি কী কর্ম করেছিলেন বা কোন তপস্যা করেছিলেন, যার ফলে সেই মহাযশা ইন্দ্রের সঙ্গে স্পর্ধা করেছিলেন?
2.12.8
पितृलोकगतश्चैव त्वया विप्र पिता मम ।
दृष्टः पाण्डुर्महाभागः कथं वाऽपि समागतः ॥ २.१२.८ ॥
হে বিপ্র, পিতৃলোকে গত আমার পিতা মহাভাগ পাণ্ডুকে আপনি কি দেখেছেন? তিনি কীভাবে মিলিত হয়েছিলেন?
2.12.9
किमुक्तवांश्च भगवंस्तन्ममाचक्ष्व सुव्रत ।
त्वत्तः श्रोतुं सर्वमिदं परं कौतूहलं हि मे ॥ २.१२.९ ॥
হে ভগবান, তিনি কী বলেছিলেন? হে সুব্রত, তা আমাকে বলুন। আপনার কাছে এই সবকিছু শোনার জন্য আমার অত্যন্ত কৌতূহল।
2.12.10
यन्मां पृच्छसि राजेन्द्र हरिश्चन्द्रं प्रति प्रभो ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं तस्य धीमतः ॥ २.१२.१० ॥
হে রাজেন্দ্র, হে প্রভু, হরিশ্চন্দ্র সম্পর্কে আপনি আমাকে যা জিজ্ঞাসা করছেন, সেই প্রাজ্ঞের মাহাত্ম্য আমি আপনাকে সম্পূর্ণ বলব।
2.12.11
इक्ष्वाकूणां कुले जातस्त्रिशङ्कुर्नाम पार्थिवः ।
अयोध्याधिपतिर्वीरो विश्वामित्रेण संस्थितः ॥ २.१२.११ ॥
ইক্ষ্বাকু বংশে ত্রিশঙ্কু নামে এক রাজা জন্মেছিলেন। অযোধ্যার অধিপতি সেই বীরকে বিশ্বামিত্র প্রতিষ্ঠিত করেছিলেন।
2.12.12
तस्य सत्यवती नाम पत्नी केकयवंशजा ।
तस्यां गर्भः समभवद्धर्मेण कुरुनन्दन ॥ २.१२.१२ ॥
তাঁর সত্যবতী নামে কেকয় বংশজাতা এক পত্নী ছিলেন। হে কুরুনন্দন, তাঁর গর্ভে ধর্মের দ্বারা সন্তান উৎপন্ন হয়েছিল।
2.12.13
सा च काले महाभागा राजन्मासं प्रविश्य च ।
कुमारं जनयामास हरिश्चन्द्रमकल्मषम्।
स वै राजा हरिश्चन्द्रस्त्रैशङ्कव इति स्मृतः ॥ २.१२.१३ ॥
যথাকালে, হে রাজন, সেই মহাভাগা মাস পূর্ণ হলে একটি নিষ্কলুষ পুত্র প্রসব করলেন; তাঁর নাম হরিশ্চন্দ্র। সেই রাজা হরিশ্চন্দ্র ত্রৈশঙ্কব নামে স্মৃত হন।
2.12.14
स राजा बलवानासीत्सम्राट् सर्वमहीक्षिताम् ।
तस्य सर्वे महीपालाः शासनावनताः स्थिताः ॥ २.१२.१४ ॥
সেই রাজা ছিলেন বলবান, সমস্ত মহীপালের সম্রাট। তাঁর সকল মহীপাল তাঁর শাসনে অবনত হয়ে দাঁড়িয়ে থাকতেন।
2.12.15
तेनैकं रथमास्थाय जैत्रं हेमविभूषितम् ।
शस्त्रप्रतापेन जिता द्वीपाः सप्त जनेश्वर ॥ २.१२.१५ ॥
তিনি স্বর্ণালংকৃত একটি জয়রথে আরোহণ করে, অস্ত্রের প্রতাপে সপ্ত দ্বীপ জয় করেছিলেন, হে জনেশ্বর।
2.12.16
स निर्जित्य महीं कृत्स्नां सशैलवनकाननाम् ।
आजहार महाराज राजसूयं महाक्रतुम् ॥ २.१२.१६ ॥
তিনি পর্বত, বন ও কাননসহ সমস্ত পৃথিবী জয় করে, হে মহারাজ, রাজসূয নামক মহাযজ্ঞের অনুষ্ঠান করলেন।
2.12.17
तस्य सर्वे महीपाला धनान्याजह्रुराज्ञया ।
द्विजानां परिवेष्टारस्तस्मिन्यज्ञे च तेऽभवन् ॥ २.१२.१७ ॥
তাঁর সমস্ত মহীপাল আজ্ঞায় ধন নিয়ে এলেন; সেই যজ্ঞে তাঁরা দ্বিজদের পরিবেশনকারী হলেন।
2.12.18
समाप्तयज्ञो विधिवद्धरिश्चन्द्रः प्रतापवान् ।
अभिषिक्तश्च शुशुभे साम्राज्येन नराधिपः ॥ २.१२.१८ ॥
বিধিমতো যজ্ঞ সমাপ্ত করে প্রতাপশালী হরিশ্চন্দ্র সাম্রাজ্যের অভিষেক লাভ করে নরাধিপ রূপে শোভা পেলেন।
2.12.19
राजसूयेऽभिषिक्तश्च समाप्तवरदक्षिणे ॥ २.१२.१९ ॥
রাজসূয যজ্ঞে অভিষিক্ত হয়ে এবং শ্রেষ্ঠ দক্ষিণা সম্পন্ন করে।
2.12.20
प्रादाच्च द्रविणं प्रीत्या याचकानां नरेश्वरः ।
यथोक्तवन्तस्ते तस्मिंस्ततः पञ्चगुणाधिकम् ॥ २.१२.२० ॥
নরেশ্বর প্রীতিভরে যাচকদের ধন দিলেন; তাঁরা যা চেয়েছিলেন তার পাঁচগুণ বেশি।
2.12.21
अतर्पयच्च विविधैर्वसुभिर्ब्राह्मणांस्तदा ।
प्रसर्पकाले सम्प्राप्ते नानादिग्भ्यः समागतान् ॥ २.१२.२१ ॥
তখন তিনি বিবিধ ধনে ব্রাহ্মণদের তৃপ্ত করলেন; উৎসব শেষের সময়ে বিভিন্ন দিক থেকে আগত লোকদেরও।
2.12.22
भक्ष्यभोज्यैश्च विविधैर्यथाकामपुरस्कृतैः ।
रत्नौघतर्पितैस्तुष्टैर्द्विजैश्च समुदाहृतम्।
तेजस्वी च यशस्वी च नृपेभ्योऽभ्यधिकोऽभवत् । ॥ २.१२.२२ ॥
বিবিধ ভক্ষ্য-ভোজ্যে, যথেচ্ছভাবে প্রস্তুত খাদ্যে, রত্নরাশিতে তৃপ্ত ও সন্তুষ্ট দ্বিজেরা তাঁর কথা ঘোষণা করলেন; তিনি তেজস্বী ও যশস্বী হয়ে অন্য রাজাদের চেয়ে শ্রেষ্ঠ হলেন।
2.12.23
एतस्मात्कारणाद्राजन्हरिश्चन्द्रो विराजते ।
तेभ्यो राजसहस्रेभ्यस्तद्विद्वि भरतर्षभ ॥ २.१२.२३ ॥
এই কারণেই, হে রাজন, হরিশ্চন্দ্র সহস্র রাজার চেয়ে উজ্জ্বল হয়ে শোভা পান; হে ভরতশ্রেষ্ঠ, তা জানো।
2.12.24
समाप्य च हरिश्चन्द्रो महायज्ञं प्रतापवान् ।
अभिषिक्तश्च शुशुभे साम्राज्येन नराधिप ॥ २.१२.२४ ॥
মহাযজ্ঞ সমাপ্ত করে প্রতাপশালী হরিশ্চন্দ্র, হে নরাধিপ, সাম্রাজ্যে অভিষিক্ত হয়ে শোভা পেলেন।
2.12.25
ये चान्ये च महीपाला राजसूयं महाक्रतुम् ।
यजन्ते ते सहेन्द्रेण मोदन्ते भरतर्षभ। ॥ २.१२.२५ ॥
যে অন্য রাজারাও মহান রাজসূয় যজ্ঞ করেন, তাঁরা ইন্দ্রের সঙ্গে আনন্দ লাভ করেন, হে ভরতশ্রেষ্ঠ।
2.12.26
ये चापि नि नं प्राप्ताः सङ्ग्रामेष्वपलायिनः ।
ते तत्सदनम् ताद्य मोन्दते भरतर्षभ ॥ २.१२.२६ ॥
যাঁরা যুদ্ধে পলায়ন না করে মৃত্যুবরণ করেছেন, তাঁরাও সেই লোকে আনন্দ করেন, হে ভরতশ্রেষ্ঠ।
2.12.27
तपसा ये च तीव्रेण त्यजन्तीह कलेवरम् ।
ते तत्स्थानं समासाद्य श्रीमन्तो भान्ति नित्यशः ॥ २.१२.२७ ॥
যাঁরা তীব্র তপস্যার দ্বারা এখানে দেহত্যাগ করেন, তাঁরা সেই স্থান লাভ করে সর্বদা দীপ্তিমান হয়ে শোভা পান।
2.12.28
पिता च त्वाऽऽह कौन्तेय पाण्डुः कौरवनन्दन ।
हरिश्चन्द्रे श्रियं दृष्ट्वा नृपतौ जातविस्मयः ॥ २.१२.२८ ॥
হে কৌন্তেয়, কৌরবনন্দন, তোমার পিতা পাণ্ডুও তোমাকে বলেছিলেন; রাজা হরিশ্চন্দ্রের সম্পদ দেখে তিনি বিস্মিত হয়েছিলেন।
2.12.29
विज्ञाय मानुषं लोकमायान्तं मां नराधिप ।
प्रोवाच प्रणतो भूत्वा वदेथास्त्वं युधिष्ठिरम् ॥ २.१२.२९ ॥
হে নরাধিপ, আমি মানবলোকে আসছি জেনে তিনি প্রণত হয়ে বললেন: 'তুমি যুধিষ্ঠিরকে বলবে।'
2.12.30
समर्थोऽसि महीं जेतुं भ्रातरस्ते स्थिता वशे ।
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठमहारस्वेति भारत ॥ २.१२.३० ॥
তুমি পৃথিবী জয় করতে সক্ষম; তোমার ভ্রাতারা তোমার বশে আছেন। হে ভারত, যজ্ঞশ্রেষ্ঠ রাজসূয় করো, এই কথা (বলো)।
2.12.31
त्वयीष्टवति पुत्रेऽहं हरिश्चन्द्रवदाशु वै ।
मोदिष्ये बहुलाः शश्वत्समाः शक्रस्य संसदि ॥ २.१२.३१ ॥
তোমার পুত্র যজ্ঞ করলে, হরিশ্চন্দ্রের মতো আমি শীঘ্রই ইন্দ্রের সভায় বহু বছর ধরে সদা আনন্দিত থাকব।
2.12.32
एवं भवतु वक्ष्येऽहं तव पुत्रं नराधिपम् ।
भूलोकं यदि गच्छेयमिति पाण्डुमथाब्रुवम् ॥ २.१२.३२ ॥
তাই হোক। আমি ভূলোকে গেলে তোমার পুত্র সেই নরাধিপকে বলব—এই কথা আমি পাণ্ডুকে বললাম।
2.12.33
तस्य त्वं पुरुषव्याघ्र सङ्कल्पं कुरु पाण्डव ।
गन्तासित्वं महेन्द्रस्य पूर्वैः सह सलोकताम् ॥ २.१२.३३ ॥
হে পুরুষশ্রেষ্ঠ পাণ্ডব, তার সংকল্প কর। তুমি তোমার পূর্বপুরুষদের সঙ্গে মহেন্দ্রের লোকে যাবে।
2.12.34
बहुविघ्नश्च नृपते क्रतुरेष स्मृतो महान् ।
छिद्राण्यस्य वाञ्छन्ति यज्ञघ्ना ब्रह्मराक्षसाः ॥ २.१२.३४ ॥
হে নৃপতি, এই মহাযজ্ঞ বহু বিঘ্নে পূর্ণ বলে স্মৃত। যজ্ঞনাশক ব্রহ্মরাক্ষসরা এতে ছিদ্র খুঁজতে চায়।
2.12.35
युद्धं च क्षत्रशमनं पृथिवीक्षयकारणम् ।
किञ्चिदेव निमित्तं च भवत्यत्र क्षयावहम् ॥ २.१२.३५ ॥
যুদ্ধ ক্ষত্রিয়ের বিনাশ ও পৃথিবীর ক্ষয়ের কারণ। এতে সামান্য একটি নিমিত্তও বিনাশ আনে।
2.12.36
एतत्सञ्चिन्त्य राजेन्द्र यत्क्षमं तत्समाचर ।
अप्रमत्तोत्थितो नित्यं चातुर्वर्ण्यस्य रक्षणे ॥ २.१२.३६ ॥
হে রাজেন্দ্র, এ বিষয়ে ভালো করে ভেবে যা উচিত তাই কর। সদা অপ্রমত্ত ও সজাগ থেকে চার বর্ণের রক্ষায় নিযুক্ত থাক।
2.12.37
भव एधस्व मोदस्व धनैस्तर्पय च द्विजान् ।
एतत्ते विस्तरेणोक्तं यन्मां त्वं परिपृच्छसि।
आपृच्छे त्वां गमिष्यामि दाशार्हनगरीं प्रति ॥ २.१२.३७ ॥
তুমি সমৃদ্ধ হও, বৃদ্ধি পাও, আনন্দিত থাকো; ধন দিয়ে ব্রাহ্মণদের তৃপ্ত করো। তুমি যা জিজ্ঞাসা করেছ, তা আমি বিস্তারিতভাবে বলেছি। এখন তোমার কাছে বিদায় নিয়ে দাশার্হদের নগরীর দিকে যাব।
2.12.38
एवमाख्याय पार्थेभ्यो नारदो जनमेजय ।
जगाम तैर्वृतो राजन्नृषिभिर्यैः समागतः ॥ २.१२.३८ ॥
এইভাবে পাণ্ডবদের বলে, হে জনমেজয়, নারদ চলে গেলেন। হে রাজন, যে ঋষিরা তাঁর সঙ্গে এসেছিলেন, তাঁদের দ্বারা বেষ্টিত হয়ে তিনি গেলেন।
2.12.39
गते तु नारदे पार्थो भ्रातृभिः सह कौरवः ।
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं चिन्तयामास पार्थिवः ॥ २.१२.३९ ॥
নারদ চলে গেলে, কৌরব পার্থ (যুধিষ্ঠির) ভ্রাতাদের সঙ্গে যজ্ঞশ্রেষ্ঠ রাজসূয় যজ্ঞের কথা চিন্তা করতে লাগলেন।