મહાભારત · અધ્યાય 2.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.12.1
प्रायशो राजलोकस्ते कथितो वदतां वर ।
वैवस्वतसभायां तु यथा वदसि मे प्रभो ॥ २.१२.१ ॥
હે વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, આપે મને મોટે ભાગે રાજલોકનું વર્ણન કર્યું; પણ પ્રભો, વૈવસ્વતની સભા વિશે આપ જેમ કહો છો તેમ મને કહો.
2.12.2
वरुणस्य सभायां तु नागास्ते कथिता विभो ।
दैत्येन्द्राश्चापि भूयिष्ठाः सरितः सागरास्तथा ॥ २.१२.२ ॥
હે વિભો, વરુણની સભામાં આપે નાગોનું વર્ણન કર્યું; દૈત્યેન્દ્રો પણ ઘણા, અને નદીઓ તથા સાગરો પણ એ જ રીતે.
2.12.3
तथा धनपतेर्यक्षा गुह्यका राक्षसास्तथा ।
गन्धर्वाप्सरसश्चैव भगवांश्च वृषध्वजः ॥ २.१२.३ ॥
એ જ રીતે ધનપતિના યક્ષો, ગુહ્યકો, રાક્ષસો; ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ પણ, અને ભગવાન વૃષધ્વજ (શિવ) પણ.
2.12.4
पितामहसभायां तु कथितास्ते महर्षभः ।
सर्वे देवनिकायाश्च सर्वशास्त्राणि वैव ह ॥ २.१२.४ ॥
હે મહર્ષભ, પિતામહની સભામાં આપે બધા દેવસમૂહો અને બધાં શાસ્ત્રોનું વર્ણન કર્યું.
2.12.5
शक्रस्य तु सभायां तु देवाः सङ्कीर्तिता मुने ।
उद्देशतश्च गन्धर्वा विविधाश्च महर्षयः ॥ २.१२.५ ॥
હે મુનિ, શક્રની સભામાં દેવોનું કીર્તન થયું; સંક્ષેપમાં ગંધર્વો અને વિવિધ મહર્ષિઓ પણ.
2.12.6
एक एव तु राजर्षिर्हरिश्चन्द्रो महामुने ।
कथितस्ते सभायां वै देवेन्द्रस्य महात्मनः ॥ २.१२.६ ॥
હે મહામુનિ, એકમાત્ર રાજર્ષિ હરિશ્ચંદ્રનું વર્ણન મહાત્મા દેવેન્દ્રની સભામાં આપે કર્યું.
2.12.7
किं कर्म तेनाचरितं तपो वा नियतव्रत ।
येनासौ सह शक्रेण स्पर्धदे सुमहायशाः ॥ २.१२.७ ॥
હે નિયતવ્રત, તેણે કયું કર્મ કર્યું અથવા કયું તપ કર્યું, જેના વડે તે મહાયશસ્વી ઇન્દ્ર સાથે સ્પર્ધા કરતો હતો?
2.12.8
पितृलोकगतश्चैव त्वया विप्र पिता मम ।
दृष्टः पाण्डुर्महाभागः कथं वाऽपि समागतः ॥ २.१२.८ ॥
હે વિપ્ર, પિતૃલોકે ગયેલા મારા પિતા મહાભાગ પાંડુને તમે જોયા છે? તેઓ કેવી રીતે મળ્યા?
2.12.9
किमुक्तवांश्च भगवंस्तन्ममाचक्ष्व सुव्रत ।
त्वत्तः श्रोतुं सर्वमिदं परं कौतूहलं हि मे ॥ २.१२.९ ॥
હે ભગવન્, તેણે શું કહ્યું? હે સુવ્રત, તે મને કહો. તમારી પાસેથી આ બધું સાંભળવાની મને ખૂબ ઉત્સુકતા છે.
2.12.10
यन्मां पृच्छसि राजेन्द्र हरिश्चन्द्रं प्रति प्रभो ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं तस्य धीमतः ॥ २.१२.१० ॥
હે રાજેન્દ્ર, હે પ્રભો, હરિશ્ચંદ્ર વિશે તમે મને જે પૂછો છો, તે બુદ્ધિમાનનું માહાત્મ્ય હું તમને સંપૂર્ણ કહીશ.
2.12.11
इक्ष्वाकूणां कुले जातस्त्रिशङ्कुर्नाम पार्थिवः ।
अयोध्याधिपतिर्वीरो विश्वामित्रेण संस्थितः ॥ २.१२.११ ॥
ઇક્ષ્વાકુ કુળમાં ત્રિશંકુ નામે રાજા જન્મ્યો. અયોધ્યાના અધિપતિ એવા તે વીરને વિશ્વામિત્રે સ્થાપ્યો.
2.12.12
तस्य सत्यवती नाम पत्नी केकयवंशजा ।
तस्यां गर्भः समभवद्धर्मेण कुरुनन्दन ॥ २.१२.१२ ॥
તેની સત્યવતી નામની પત્ની હતી, જે કેકય વંશમાં જન્મેલી હતી. હે કુરુનંદન, તેના ગર્ભમાં ધર્મથી ગર્ભ રહ્યો.
2.12.13
सा च काले महाभागा राजन्मासं प्रविश्य च ।
कुमारं जनयामास हरिश्चन्द्रमकल्मषम्।
स वै राजा हरिश्चन्द्रस्त्रैशङ्कव इति स्मृतः ॥ २.१२.१३ ॥
યોગ્ય સમયે, હે રાજન્, તે મહાભાગ્યવતીએ માસ પૂર્ણ થતાં નિષ્કલંક પુત્રને જન્મ આપ્યો; તેનું નામ હરિશ્ચંદ્ર. તે રાજા હરિશ્ચંદ્ર ત્રૈશંકવ તરીકે સ્મરાય છે.
2.12.14
स राजा बलवानासीत्सम्राट् सर्वमहीक्षिताम् ।
तस्य सर्वे महीपालाः शासनावनताः स्थिताः ॥ २.१२.१४ ॥
તે રાજા બળવાન હતા, સર્વ ભૂપાલોના સમ્રાટ. તેમના સર્વ રાજાઓ તેમની આજ્ઞા સામે નમીને ઊભા રહેતા.
2.12.15
तेनैकं रथमास्थाय जैत्रं हेमविभूषितम् ।
शस्त्रप्रतापेन जिता द्वीपाः सप्त जनेश्वर ॥ २.१२.१५ ॥
તેણે સુવર્ણથી શોભિત એક વિજયરથ પર આરૂઢ થઈ, શસ્ત્રપ્રતાપથી સાત દ્વીપો જીત્યા, હે જનેશ્વર.
2.12.16
स निर्जित्य महीं कृत्स्नां सशैलवनकाननाम् ।
आजहार महाराज राजसूयं महाक्रतुम् ॥ २.१२.१६ ॥
તેણે પર્વતો, વનો અને ઉપવનો સહિત સમગ્ર પૃથ્વી જીતીને, હે મહારાજ, રાજસૂય નામનો મહાયજ્ઞ કર્યો.
2.12.17
तस्य सर्वे महीपाला धनान्याजह्रुराज्ञया ।
द्विजानां परिवेष्टारस्तस्मिन्यज्ञे च तेऽभवन् ॥ २.१२.१७ ॥
તેમના સર્વ રાજાઓ આજ્ઞાથી ધન લાવ્યા; તે યજ્ઞમાં તેઓ બ્રાહ્મણોને ભોજન પીરસનારા બન્યા.
2.12.18
समाप्तयज्ञो विधिवद्धरिश्चन्द्रः प्रतापवान् ।
अभिषिक्तश्च शुशुभे साम्राज्येन नराधिपः ॥ २.१२.१८ ॥
વિધિપૂર્વક યજ્ઞ પૂર્ણ કરીને પ્રતાપી હરિશ્ચંદ્ર, સામ્રાજ્યાભિષેકથી અભિષિક્ત થઈ નરાધિપ તરીકે શોભ્યા.
2.12.19
राजसूयेऽभिषिक्तश्च समाप्तवरदक्षिणे ॥ २.१२.१९ ॥
રાજસૂય યજ્ઞમાં અભિષિક્ત થઈને અને શ્રેષ્ઠ દક્ષિણાઓ પૂર્ણ કરીને.
2.12.20
प्रादाच्च द्रविणं प्रीत्या याचकानां नरेश्वरः ।
यथोक्तवन्तस्ते तस्मिंस्ततः पञ्चगुणाधिकम् ॥ २.१२.२० ॥
નરેશ્વરે પ્રસન્નતાથી યાચકોને ધન આપ્યું; તેમણે માગ્યું તેના કરતાં પાંચગણું વધુ.
2.12.21
अतर्पयच्च विविधैर्वसुभिर्ब्राह्मणांस्तदा ।
प्रसर्पकाले सम्प्राप्ते नानादिग्भ्यः समागतान् ॥ २.१२.२१ ॥
ત્યારે તેણે વિવિધ ધનોથી બ્રાહ્મણોને તૃપ્ત કર્યા; ઉત્સવના વિદાયના સમયે વિવિધ દિશાઓમાંથી આવેલાઓને પણ.
2.12.22
भक्ष्यभोज्यैश्च विविधैर्यथाकामपुरस्कृतैः ।
रत्नौघतर्पितैस्तुष्टैर्द्विजैश्च समुदाहृतम्।
तेजस्वी च यशस्वी च नृपेभ्योऽभ्यधिकोऽभवत् । ॥ २.१२.२२ ॥
વિવિધ ભક્ષ્ય-ભોજ્ય વડે, ઇચ્છા મુજબ તૈયાર કરેલાઓ વડે, રત્નરાશિથી તૃપ્ત અને સંતુષ્ટ થયેલા દ્વિજોએ (તેની પ્રશંસા) કરી; તે તેજસ્વી અને યશસ્વી થયો અને અન્ય રાજાઓ કરતાં અધિક શ્રેષ્ઠ બન્યો.
2.12.23
एतस्मात्कारणाद्राजन्हरिश्चन्द्रो विराजते ।
तेभ्यो राजसहस्रेभ्यस्तद्विद्वि भरतर्षभ ॥ २.१२.२३ ॥
આ કારણથી, રાજન, હરિશ્ચંદ્ર હજારો રાજાઓ કરતાં શોભે છે; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, એ જાણો.
2.12.24
समाप्य च हरिश्चन्द्रो महायज्ञं प्रतापवान् ।
अभिषिक्तश्च शुशुभे साम्राज्येन नराधिप ॥ २.१२.२४ ॥
મહાયજ્ઞ પૂર્ણ કરીને, પ્રતાપી હરિશ્ચંદ્ર, હે નરાધિપ, સામ્રાજ્યથી અભિષિક્ત થઈને શોભ્યો.
2.12.25
ये चान्ये च महीपाला राजसूयं महाक्रतुम् ।
यजन्ते ते सहेन्द्रेण मोदन्ते भरतर्षभ। ॥ २.१२.२५ ॥
જે અન્ય રાજાઓ પણ મહાન રાજસૂય યજ્ઞ કરે છે, તેઓ ઇન્દ્ર સાથે આનંદ પામે છે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
2.12.26
ये चापि नि नं प्राप्ताः सङ्ग्रामेष्वपलायिनः ।
ते तत्सदनम् ताद्य मोन्दते भरतर्षभ ॥ २.१२.२६ ॥
જેઓ યુદ્ધોમાં પીઠ ફેરવ્યા વિના વીરગતિ પામ્યા, તેઓ પણ તે સ્થાને આનંદ પામે છે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
2.12.27
तपसा ये च तीव्रेण त्यजन्तीह कलेवरम् ।
ते तत्स्थानं समासाद्य श्रीमन्तो भान्ति नित्यशः ॥ २.१२.२७ ॥
જેઓ તીવ્ર તપથી અહીં દેહ ત્યજે છે, તેઓ તે સ્થાન પામીને સદા તેજસ્વી બનીને શોભે છે.
2.12.28
पिता च त्वाऽऽह कौन्तेय पाण्डुः कौरवनन्दन ।
हरिश्चन्द्रे श्रियं दृष्ट्वा नृपतौ जातविस्मयः ॥ २.१२.२८ ॥
હે કૌન્તેય, કૌરવનંદન, તારા પિતા પાંડુએ પણ તને કહ્યું હતું; રાજા હરિશ્ચંદ્રની શ્રી જોઈને તેઓ વિસ્મિત થયા હતા.
2.12.29
विज्ञाय मानुषं लोकमायान्तं मां नराधिप ।
प्रोवाच प्रणतो भूत्वा वदेथास्त्वं युधिष्ठिरम् ॥ २.१२.२९ ॥
હે નરાધિપ, મને મનુષ્યલોકમાં આવતો જાણીને તેમણે નમ્રતાથી કહ્યું: 'તું યુધિષ્ઠિરને કહેજે.'
2.12.30
समर्थोऽसि महीं जेतुं भ्रातरस्ते स्थिता वशे ।
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठमहारस्वेति भारत ॥ २.१२.३० ॥
તું પૃથ્વી જીતવા સમર્થ છે; તારા ભાઈઓ તારા વશમાં છે. હે ભારત, યજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ રાજસૂય કર, એમ (કહેજે).
2.12.31
त्वयीष्टवति पुत्रेऽहं हरिश्चन्द्रवदाशु वै ।
मोदिष्ये बहुलाः शश्वत्समाः शक्रस्य संसदि ॥ २.१२.३१ ॥
તારો પુત્ર યજ્ઞ કરશે ત્યારે, હરિશ્ચંદ્રની જેમ હું તરત જ ઇન્દ્રની સભામાં ઘણાં વર્ષો સુધી સદા આનંદ કરીશ.
2.12.32
एवं भवतु वक्ष्येऽहं तव पुत्रं नराधिपम् ।
भूलोकं यदि गच्छेयमिति पाण्डुमथाब्रुवम् ॥ २.१२.३२ ॥
એમ જ થાઓ. જો હું ભૂલોકમાં જાઉં તો તારા તે નરાધિપ પુત્રને કહીશ — એમ મેં પાંડુને કહ્યું.
2.12.33
तस्य त्वं पुरुषव्याघ्र सङ्कल्पं कुरु पाण्डव ।
गन्तासित्वं महेन्द्रस्य पूर्वैः सह सलोकताम् ॥ २.१२.३३ ॥
હે પુરુષવ્યાઘ્ર પાંડવ, તેનો સંકલ્પ કર. તું તારા પૂર્વજો સાથે મહેન્દ્રના લોકમાં જઈશ.
2.12.34
बहुविघ्नश्च नृपते क्रतुरेष स्मृतो महान् ।
छिद्राण्यस्य वाञ्छन्ति यज्ञघ्ना ब्रह्मराक्षसाः ॥ २.१२.३४ ॥
હે નૃપતિ, આ મહાન યજ્ઞ ઘણાં વિઘ્નોથી ભરેલો મનાય છે. યજ્ઞનો નાશ કરનારા બ્રહ્મરાક્ષસો તેમાં છિદ્રો શોધવા ઇચ્છે છે.
2.12.35
युद्धं च क्षत्रशमनं पृथिवीक्षयकारणम् ।
किञ्चिदेव निमित्तं च भवत्यत्र क्षयावहम् ॥ २.१२.३५ ॥
યુદ્ધ ક્ષત્રિયોના વિનાશનું અને પૃથ્વીના ક્ષયનું કારણ છે. તેમાં નાનું નિમિત્ત પણ વિનાશ લાવનારું બને છે.
2.12.36
एतत्सञ्चिन्त्य राजेन्द्र यत्क्षमं तत्समाचर ।
अप्रमत्तोत्थितो नित्यं चातुर्वर्ण्यस्य रक्षणे ॥ २.१२.३६ ॥
હે રાજેન્દ્ર, આનો સારી રીતે વિચાર કરીને જે યોગ્ય હોય તે કર. હંમેશાં સાવધાન અને જાગૃત રહીને ચારે વર્ણોની રક્ષામાં લાગ.
2.12.37
भव एधस्व मोदस्व धनैस्तर्पय च द्विजान् ।
एतत्ते विस्तरेणोक्तं यन्मां त्वं परिपृच्छसि।
आपृच्छे त्वां गमिष्यामि दाशार्हनगरीं प्रति ॥ २.१२.३७ ॥
તું સમૃદ્ધ થા, વધ, આનંદિત રહે; ધનથી બ્રાહ્મણોને તૃપ્ત કર. તેં જે પૂછ્યું તે મેં વિસ્તારથી કહ્યું છે. હવે તારી રજા લઈને હું દાશાર્હોની નગરી તરફ જઈશ.
2.12.38
एवमाख्याय पार्थेभ्यो नारदो जनमेजय ।
जगाम तैर्वृतो राजन्नृषिभिर्यैः समागतः ॥ २.१२.३८ ॥
આ રીતે પાંડવોને કહીને, હે જનમેજય, નારદ ચાલ્યા ગયા. હે રાજન, જે ઋષિઓ તેમની સાથે આવ્યા હતા તેમનાથી ઘેરાયેલા તેઓ ગયા.
2.12.39
गते तु नारदे पार्थो भ्रातृभिः सह कौरवः ।
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं चिन्तयामास पार्थिवः ॥ २.१२.३९ ॥
નારદ ગયા પછી, કૌરવ પાર્થ (યુધિષ્ઠિર) ભાઈઓ સાથે યજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ રાજસૂય યજ્ઞનો વિચાર કરવા લાગ્યા.