มหาภารตะ · อัธยายะ 2.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.12.1
प्रायशो राजलोकस्ते कथितो वदतां वर ।
वैवस्वतसभायां तु यथा वदसि मे प्रभो ॥ २.१२.१ ॥
โอ้ผู้เลิศในบรรดาผู้พูด ท่านได้เล่าเรื่องโลกของกษัตริย์แก่ข้าพเจ้าไปเกือบหมดแล้ว แต่ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า โปรดเล่าเรื่องสภาของพระไววัสวตะ (ยม) ต่อไปเถิด
2.12.2
वरुणस्य सभायां तु नागास्ते कथिता विभो ।
दैत्येन्द्राश्चापि भूयिष्ठाः सरितः सागरास्तथा ॥ २.१२.२ ॥
ข้าแต่ท่านผู้ยิ่งใหญ่ ท่านได้เล่าเรื่องพวกนาคในสภาของพระวรุณ และเจ้าแห่งไดตยะส่วนใหญ่ รวมทั้งแม่น้ำและมหาสมุทรด้วยเช่นกัน
2.12.3
तथा धनपतेर्यक्षा गुह्यका राक्षसास्तथा ।
गन्धर्वाप्सरसश्चैव भगवांश्च वृषध्वजः ॥ २.१२.३ ॥
เช่นเดียวกัน ท่านได้เล่าถึงยักษ์ คุหยกะ และรากษสของเจ้าแห่งทรัพย์ ตลอดจนคนธรรพ์และนางอัปสร และพระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงโคธวัชผู้เป็นสิริมงคลด้วย
2.12.4
पितामहसभायां तु कथितास्ते महर्षभः ।
सर्वे देवनिकायाश्च सर्वशास्त्राणि वैव ह ॥ २.१२.४ ॥
ข้าแต่ฤๅษีผู้ประเสริฐดุจโคอุสภะ ในสภาของพระปิตามหะ ท่านได้เล่าถึงเทพนิกายทั้งหมดและคัมภีร์ทั้งปวงด้วยเช่นกัน
2.12.5
शक्रस्य तु सभायां तु देवाः सङ्कीर्तिता मुने ।
उद्देशतश्च गन्धर्वा विविधाश्च महर्षयः ॥ २.१२.५ ॥
ข้าแต่มุนี ในสภาของพระศักระ ท่านได้กล่าวถึงเหล่าเทพ และได้กล่าวถึงคนธรรพ์กับฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่หลายองค์โดยสังเขป
2.12.6
एक एव तु राजर्षिर्हरिश्चन्द्रो महामुने ।
कथितस्ते सभायां वै देवेन्द्रस्य महात्मनः ॥ २.१२.६ ॥
ข้าแต่มหามุนี ในสภาของพระอินทร์ผู้ยิ่งใหญ่ เจ้าแห่งเทพ ท่านได้เล่าถึงเพียงราชฤๅษีหริศจันทร์องค์เดียวเท่านั้น
2.12.7
किं कर्म तेनाचरितं तपो वा नियतव्रत ।
येनासौ सह शक्रेण स्पर्धदे सुमहायशाः ॥ २.१२.७ ॥
ข้าแต่ผู้ยึดมั่นในวัตรอันเคร่งครัด ท่านได้ประพฤติกรรมอันใด หรือบำเพ็ญตบะอันใด เพื่อให้ผู้มีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ผู้นั้นแข่งขันกับพระอินทร์ได้
2.12.8
पितृलोकगतश्चैव त्वया विप्र पिता मम ।
दृष्टः पाण्डुर्महाभागः कथं वाऽपि समागतः ॥ २.१२.८ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ ท่านได้พบบิดาของข้าพเจ้า คือพระปาณฑุผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่ ซึ่งไปสู่โลกของบรรพบุรุษแล้วหรือไม่ และท่านได้พบท่านมาได้อย่างไร
2.12.9
किमुक्तवांश्च भगवंस्तन्ममाचक्ष्व सुव्रत ।
त्वत्तः श्रोतुं सर्वमिदं परं कौतूहलं हि मे ॥ २.१२.९ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นที่เคารพ ท่านผู้มีวัตรอันดีงาม พระองค์ตรัสอะไรไว้ โปรดเล่าเรื่องทั้งหมดให้ข้าพเจ้าฟังด้วยเถิด เพราะข้าพเจ้ามีความอยากฟังจากท่านเป็นอย่างยิ่ง
2.12.10
यन्मां पृच्छसि राजेन्द्र हरिश्चन्द्रं प्रति प्रभो ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं तस्य धीमतः ॥ २.१२.१० ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งกษัตริย์ ข้าแต่ผู้ทรงอานุภาพ ข้าพเจ้าจะเล่าความยิ่งใหญ่ของหริศจันทร์ผู้มีปัญญาผู้นั้นอย่างครบถ้วน ซึ่งท่านถามถึงอยู่นี้
2.12.11
इक्ष्वाकूणां कुले जातस्त्रिशङ्कुर्नाम पार्थिवः ।
अयोध्याधिपतिर्वीरो विश्वामित्रेण संस्थितः ॥ २.१२.११ ॥
ในวงศ์อิกษวากุ มีกษัตริย์พระนามว่าตริศังกุประสูติขึ้น เป็นวีรบุรุษและเป็นเจ้าเมืองอโยธยา ซึ่งพระวิศวามิตรได้ทรงตั้งไว้
2.12.12
तस्य सत्यवती नाम पत्नी केकयवंशजा ।
तस्यां गर्भः समभवद्धर्मेण कुरुनन्दन ॥ २.१२.१२ ॥
มเหสีของพระองค์พระนามว่าสัตยวตี ประสูติในวงศ์เกกัย และข้าแต่ผู้เป็นความยินดีของกุรุ ครรภ์ได้เกิดขึ้นในนางด้วยธรรม
2.12.13
सा च काले महाभागा राजन्मासं प्रविश्य च ।
कुमारं जनयामास हरिश्चन्द्रमकल्मषम्।
स वै राजा हरिश्चन्द्रस्त्रैशङ्कव इति स्मृतः ॥ २.१२.१३ ॥
และเมื่อถึงกาลอันควร ข้าแต่พระราชา หญิงผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่นั้นครบกำหนดครรภ์แล้ว ก็ให้กำเนิดกุมารผู้ปราศจากมลทิน พระนามว่าหริศจันทร์ พระหริศจันทร์องค์นั้นจึงเป็นที่จดจำกันว่าเป็นพระโอรสของตริศังกุ
2.12.14
स राजा बलवानासीत्सम्राट् सर्वमहीक्षिताम् ।
तस्य सर्वे महीपालाः शासनावनताः स्थिताः ॥ २.१२.१४ ॥
พระราชาองค์นั้นทรงมีพระกำลังมาก เป็นจักรพรรดิเหนือบรรดากษัตริย์ทั้งปวงบนแผ่นดิน บรรดาพระราชาทั้งหลายของพระองค์ยืนโค้งคำนับรอรับคำสั่ง
2.12.15
तेनैकं रथमास्थाय जैत्रं हेमविभूषितम् ।
शस्त्रप्रतापेन जिता द्वीपाः सप्त जनेश्वर ॥ २.१२.१५ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ พระองค์ทรงขึ้นรถศึกคันเดียวที่ประดับด้วยทองคำ ทรงชนะเหนือเกาะทั้งเจ็ดด้วยอานุภาพแห่งอาวุธ
2.12.16
स निर्जित्य महीं कृत्स्नां सशैलवनकाननाम् ।
आजहार महाराज राजसूयं महाक्रतुम् ॥ २.१२.१६ ॥
ข้าแต่มหาราชา พระองค์ทรงพิชิตแผ่นดินทั้งหมดพร้อมทั้งภูเขา ป่าไม้ และป่าละเมาะ แล้วทรงประกอบมหายัญที่เรียกว่าราชสูยะ
2.12.17
तस्य सर्वे महीपाला धनान्याजह्रुराज्ञया ।
द्विजानां परिवेष्टारस्तस्मिन्यज्ञे च तेऽभवन् ॥ २.१२.१७ ॥
บรรดาพระราชาทั้งหลายของพระองค์ต่างนำทรัพย์มาถวายตามพระบัญชา ในพิธียัญนั้นพวกเขาได้เป็นผู้ถวายอาหารแก่พราหมณ์ผู้เกิดสองครั้ง
2.12.18
समाप्तयज्ञो विधिवद्धरिश्चन्द्रः प्रतापवान् ।
अभिषिक्तश्च शुशुभे साम्राज्येन नराधिपः ॥ २.१२.१८ ॥
เมื่อพระหริศจันทร์ผู้มีอานุภาพทรงทำพิธียัญให้สำเร็จตามพิธีแล้ว และทรงได้รับการอภิเษกด้วยอำนาจจักรพรรดิ พระองค์ก็ทรงรุ่งโรจน์ในฐานะเจ้าแห่งมนุษย์
2.12.19
राजसूयेऽभिषिक्तश्च समाप्तवरदक्षिणे ॥ २.१२.१९ ॥
ทรงได้รับการอภิเษกในพิธีราชสูยะ เมื่อการถวายทักษิณาอันประเสริฐเสร็จสิ้นแล้ว
2.12.20
प्रादाच्च द्रविणं प्रीत्या याचकानां नरेश्वरः ।
यथोक्तवन्तस्ते तस्मिंस्ततः पञ्चगुणाधिकम् ॥ २.१२.२० ॥
เจ้าแห่งมนุษย์ทรงมอบทรัพย์แก่ผู้ขอด้วยความเต็มพระทัย มากกว่าที่พวกเขาได้ขอไว้ถึงห้าเท่า
2.12.21
अतर्पयच्च विविधैर्वसुभिर्ब्राह्मणांस्तदा ।
प्रसर्पकाले सम्प्राप्ते नानादिग्भ्यः समागतान् ॥ २.१२.२१ ॥
จากนั้นพระองค์ได้ทรงถวายทานแก่พราหมณ์ด้วยทรัพย์สมบัตินานาชนิด และแก่ผู้ที่มาชุมนุมจากทิศต่างๆ เมื่อถึงเวลาเลิกงานเทศกาล
2.12.22
भक्ष्यभोज्यैश्च विविधैर्यथाकामपुरस्कृतैः ।
रत्नौघतर्पितैस्तुष्टैर्द्विजैश्च समुदाहृतम्।
तेजस्वी च यशस्वी च नृपेभ्योऽभ्यधिकोऽभवत् । ॥ २.१२.२२ ॥
พวกทวิชาอิ่มเอมและพอใจด้วยอาหารและเครื่องดื่มหลากหลายที่จัดเตรียมตามความปรารถนา และด้วยกองอัญมณีมากมาย จึงได้กล่าวสรรเสริญไว้ พระองค์ทรงเป็นผู้มีรัศมีและมีเกียรติยศ ทรงยิ่งกว่ากษัตริย์อื่นทั้งปวง
2.12.23
एतस्मात्कारणाद्राजन्हरिश्चन्द्रो विराजते ।
तेभ्यो राजसहस्रेभ्यस्तद्विद्वि भरतर्षभ ॥ २.१२.२३ ॥
ด้วยเหตุนี้ ข้าแต่พระราชา พระหริศจันทร์จึงทรงรุ่งเรืองเหนือกษัตริย์นับพัน ขอทรงทราบเช่นนั้นเถิด ข้าแต่ยอดแห่งวงศ์ภรต
2.12.24
समाप्य च हरिश्चन्द्रो महायज्ञं प्रतापवान् ।
अभिषिक्तश्च शुशुभे साम्राज्येन नराधिप ॥ २.१२.२४ ॥
เมื่อพระหริศจันทร์ผู้ทรงอานุภาพทรงทำมหายัญสำเร็จแล้ว และทรงได้รับการอภิเษกด้วยอำนาจเหนือแผ่นดินทั้งหมด ข้าแต่จอมมนุษย์ พระองค์ก็ทรงรุ่งโรจน์
2.12.25
ये चान्ये च महीपाला राजसूयं महाक्रतुम् ।
यजन्ते ते सहेन्द्रेण मोदन्ते भरतर्षभ। ॥ २.१२.२५ ॥
กษัตริย์อื่นๆ ที่ประกอบพิธีราชสูยะอันยิ่งใหญ่ ย่อมเปรมปรีดิ์ร่วมกับพระอินทร์ ข้าแต่ยอดแห่งวงศ์ภรต
2.12.26
ये चापि नि नं प्राप्ताः सङ्ग्रामेष्वपलायिनः ।
ते तत्सदनम् ताद्य मोन्दते भरतर्षभ ॥ २.१२.२६ ॥
ผู้ที่ไม่หนีในสงคราม และได้บรรลุถึงที่อยู่นั้น ย่อมเปรมปรีดิ์อยู่ที่นั่น ข้าแต่ยอดแห่งวงศ์ภรต (ข้อความบางส่วนในต้นฉบับอ่านไม่ได้)
2.12.27
तपसा ये च तीव्रेण त्यजन्तीह कलेवरम् ।
ते तत्स्थानं समासाद्य श्रीमन्तो भान्ति नित्यशः ॥ २.१२.२७ ॥
ผู้ที่สละร่างกายในโลกนี้ด้วยการบำเพ็ญตบะอันเข้มข้น เมื่อไปถึงสถานที่นั้นแล้ว ย่อมรุ่งเรืองด้วยสิริตลอดกาล
2.12.28
पिता च त्वाऽऽह कौन्तेय पाण्डुः कौरवनन्दन ।
हरिश्चन्द्रे श्रियं दृष्ट्वा नृपतौ जातविस्मयः ॥ २.१२.२८ ॥
ข้าแต่โอรสแห่งกุนตี ข้าแต่ความยินดีของวงศ์กุรุ บิดาของเจ้า คือท้าวปาณฑุ ก็ได้กล่าวแก่เจ้าเช่นกัน เมื่อทรงเห็นสิริของพระหริศจันทร์แห่งกษัตริย์ ก็บังเกิดความอัศจรรย์พระทัย
2.12.29
विज्ञाय मानुषं लोकमायान्तं मां नराधिप ।
प्रोवाच प्रणतो भूत्वा वदेथास्त्वं युधिष्ठिरम् ॥ २.१२.२९ ॥
ข้าแต่จอมมนุษย์ เมื่อพระองค์ทราบว่าข้าพเจ้ากำลังมายังโลกมนุษย์ ท่านก็ก้มกราบแล้วกล่าวว่า "เจ้าควรกล่าวกับยุธิษฐิระ"
2.12.30
समर्थोऽसि महीं जेतुं भ्रातरस्ते स्थिता वशे ।
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठमहारस्वेति भारत ॥ २.१२.३० ॥
เจ้าสามารถพิชิตแผ่นดินได้ พี่น้องของเจ้าก็อยู่ในอำนาจของเจ้า จงประกอบพิธีราชสูยะ ยัญอันประเสริฐยิ่ง ข้าแต่ภารตะ ท่านกล่าวดังนี้ (การอ่านบางแห่งในต้นฉบับยังไม่แน่ชัด)
2.12.31
त्वयीष्टवति पुत्रेऽहं हरिश्चन्द्रवदाशु वै ।
मोदिष्ये बहुलाः शश्वत्समाः शक्रस्य संसदि ॥ २.१२.३१ ॥
เมื่อโอรสของเจ้าประกอบยัญแล้ว ข้าพเจ้าจะเปรมปรีดิ์ในสภาของพระอินทร์ได้อย่างรวดเร็วเป็นเวลานานนับปีไม่สิ้นสุด เช่นเดียวกับพระหริศจันทร์
2.12.32
एवं भवतु वक्ष्येऽहं तव पुत्रं नराधिपम् ।
भूलोकं यदि गच्छेयमिति पाण्डुमथाब्रुवम् ॥ २.१२.३२ ॥
ก็ดี ข้าพเจ้าจะไปบอกโอรสของเจ้า จอมมนุษย์นั้น หากข้าพเจ้าไปสู่โลกมนุษย์ ข้าพเจ้าได้กล่าวดังนี้แก่ท้าวปาณฑุ
2.12.33
तस्य त्वं पुरुषव्याघ्र सङ्कल्पं कुरु पाण्डव ।
गन्तासित्वं महेन्द्रस्य पूर्वैः सह सलोकताम् ॥ २.१२.३३ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ โอรสของปาณฑุ จงตั้งความมุ่งมั่นต่อเรื่องนั้นเถิด เจ้าจะไปสู่โลกเดียวกับพระอินทร์ร่วมกับบรรพบุรุษของเจ้า
2.12.34
बहुविघ्नश्च नृपते क्रतुरेष स्मृतो महान् ।
छिद्राण्यस्य वाञ्छन्ति यज्ञघ्ना ब्रह्मराक्षसाः ॥ २.१२.३४ ॥
ข้าแต่กษัตริย์ ยัญอันยิ่งใหญ่นี้เป็นที่รู้กันว่ามีอุปสรรคมากมาย พวกพรหมรากษสผู้ทำลายยัญย่อมแสวงหาช่องโหว่ในยัญนั้น
2.12.35
युद्धं च क्षत्रशमनं पृथिवीक्षयकारणम् ।
किञ्चिदेव निमित्तं च भवत्यत्र क्षयावहम् ॥ २.१२.३५ ॥
สงครามคือการทำลายชนชั้นกษัตริย์ และเป็นเหตุแห่งความพินาศของแผ่นดิน แม้เพียงเหตุเล็กน้อยก็อาจกลายเป็นนำความวิบัติมาได้ในเรื่องนี้
2.12.36
एतत्सञ्चिन्त्य राजेन्द्र यत्क्षमं तत्समाचर ।
अप्रमत्तोत्थितो नित्यं चातुर्वर्ण्यस्य रक्षणे ॥ २.१२.३६ ॥
ข้าแต่ราชาแห่งราชา เมื่อได้พิจารณาเรื่องนี้โดยรอบคอบแล้ว จงกระทำสิ่งที่เหมาะสม โดยตื่นตัวไม่ประมาทเสมอในการคุ้มครองวรรณะทั้งสี่
2.12.37
भव एधस्व मोदस्व धनैस्तर्पय च द्विजान् ।
एतत्ते विस्तरेणोक्तं यन्मां त्वं परिपृच्छसि।
आपृच्छे त्वां गमिष्यामि दाशार्हनगरीं प्रति ॥ २.१२.३७ ॥
จงเจริญรุ่งเรือง เติบโต เปรมปรีดิ์ และให้พราหมณ์อิ่มเอมด้วยทรัพย์ สิ่งที่เจ้าถามข้า ข้าได้กล่าวให้ฟังโดยพิสดารแล้ว บัดนี้ข้าขอลาเจ้า และจะไปยังนครของชาวทาศารหะ
2.12.38
एवमाख्याय पार्थेभ्यो नारदो जनमेजय ।
जगाम तैर्वृतो राजन्नृषिभिर्यैः समागतः ॥ २.१२.३८ ॥
ข้าแต่ชนเมชัย เมื่อนารทะได้กล่าวแก่ปารถทั้งหลายดังนี้แล้ว ก็เสด็จจากไป ข้าแต่พระราชา โดยมีฤๅษีที่มาพร้อมกันนั้นแวดล้อมไป
2.12.39
गते तु नारदे पार्थो भ्रातृभिः सह कौरवः ।
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं चिन्तयामास पार्थिवः ॥ २.१२.३९ ॥
เมื่อนารทะจากไปแล้ว ปารถผู้เป็นกุรุ พร้อมด้วยพี่น้อง ก็เริ่มครุ่นคิดถึงพิธีราชสูยะ ยัญอันประเสริฐยิ่ง