മഹാഭാരതം · അധ്യായം 2.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.14.1
सर्वैर्गुणैर्महाराज राजसूयं त्वमर्हसि ।
जानतस्त्वेव ते सर्वं किञ्चिद्वक्ष्यामि भारत ॥ २.१४.१ ॥
മഹാരാജാവേ, എല്ലാ ഗുണങ്ങളാലും നീ രാജസൂയത്തിന് യോഗ്യനാണ്. ഭാരതാ, നിനക്ക് എല്ലാം അറിയാം; എങ്കിലും ചിലത് ഞാൻ പറയാം.
2.14.2
जामदग्न्येन रामेण क्षत्रं यदवशेषितम् ।
तस्मादवरजं लोके यदिदं क्षत्रसंज्ञितम् ॥ २.१४.२ ॥
ജമദഗ്നിയുടെ പുത്രനായ രാമൻ അവശേഷിപ്പിച്ച ക്ഷത്രിയവർഗ്ഗത്തിൽനിന്ന് ലോകത്ത് ക്ഷത്രം എന്ന ഈ വർഗ്ഗം പിന്നീട് ഉണ്ടായി.
2.14.3
कृतोऽयं कलुसङ्कल्पः क्षत्रियैर्वसुधाधिप ।
निदेशवाग्भिस्तत्तेह विदितं भरतर्षभ ॥ २.१४.३ ॥
ഭൂപതേ, ക്ഷത്രിയർ ഈ ദുഷിച്ച സങ്കൽപ്പം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, അത് കൽപ്പനാവാക്യങ്ങളാൽ നിനക്ക് ഇവിടെ അറിയാമല്ലോ.
2.14.4
ऐलस्येक्ष्वाकुवंशस्य प्रकृतिं परिचक्षते ।
राजानः श्रेणिबद्धाश्च तथाऽन्ये क्षत्रिया भुवि ॥ २.१४.४ ॥
ഐല, ഇക്ഷ്വാകു വംശങ്ങളുടെ മൂലപ്രകൃതി അവർ വിവരിക്കുന്നു. ഭൂമിയിൽ ശ്രേണിബദ്ധരായ രാജാക്കന്മാരും മറ്റു ക്ഷത്രിയരും അങ്ങനെതന്നെ.
2.14.5
ऐलवंश्याश्च ये राजंस्तथैवेक्ष्वाकवो नृपाः ।
तानि चैकशतं विद्धि कुलानि भरतर्षभ ॥ २.१४.५ ॥
രാജാവേ, ഐല വംശത്തിലുള്ളവരും അതുപോലെ ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിലെ രാജാക്കന്മാരും; ആ നൂറു കുലങ്ങളെ അറിയുക, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ.
2.14.6
ययातेस्त्वेव भोजानां विस्तरो गुणतो महान् ।
भजतेऽद्य महाराज विस्तरं सचतुर्दिशम् ॥ २.१४.६ ॥
യയാതിയുടെ വംശത്തിൽ ഭോജന്മാരുടെ വ്യാപനം ഗുണങ്ങളാൽ മഹത്തരമാണ്. മഹാരാജാവേ, ഇന്ന് അത് നാല് ദിക്കുകളിലേക്കും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
2.14.7
तेषां तथैव तां लक्ष्मीं सर्वक्षत्रमुपासते ।
इदानीमेव वै राजञ्जरासन्धो महीपतिः ॥ २.१४.७ ॥
അവരുടെ അതേ സമ്പത്തിനെ സർവ്വ ക്ഷത്രിയരും സേവിക്കുന്നു. രാജാവേ, ഇപ്പോൾതന്നെ ഭൂപതിയായ ജരാസന്ധനും അപ്രകാരം (സേവിക്കപ്പെടുന്നു).
2.14.8
अभिभूय श्रियं तेषां कुलानामभिषेचितः ।
स्थितो मूर्ध्नि नरेन्द्राणामोजसाऽऽक्रम्य सर्वशः ॥ २.१४.८ ॥
അവരുടെ കുലങ്ങളുടെ സമ്പത്തിനെ കീഴടക്കി, അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടവനായി, അവൻ രാജാക്കന്മാരുടെ തലയിൽ നിൽക്കുന്നു; തന്റെ ബലത്താൽ അവരെ പൂർണ്ണമായി ചവിട്ടിമർത്തി.
2.14.9
सोऽवनीं मध्यमां भुक्त्वा मिथो भेदममन्यत ।
प्रभुर्यस्तु परो राजा यस्मिन्नेकवशे जगत् ॥ २.१४.९ ॥
അവൻ ഭൂമിയുടെ മധ്യഭാഗം അനുഭവിച്ച ശേഷം, പരസ്പര ഭേദം ഉണ്ടാക്കണമെന്ന് ചിന്തിച്ചു. ആരാണോ പരമപ്രഭുവായ രാജാവ്, ആരുടെ ഏകാധിപത്യത്തിൽ ലോകം ഇരിക്കുന്നുവോ (അവൻ).
2.14.10
स साम्राज्यं महाराज प्राप्तो भवति योगतः ।
तं स राजा जरासन्धं संश्रित्य किल सर्वशः ॥ २.१४.१० ॥
മഹാരാജാവേ, അവൻ യോഗബലത്താൽ സാമ്രാജ്യം നേടിയിരിക്കുന്നു. ആ ജരാസന്ധനെ പൂർണ്ണമായി ആശ്രയിച്ച് ആ രാജാവ് (അവന് വിധേയനാണ്).
2.14.11
राजन्सेनापतिर्जातः शिशुपालः प्रतापवान् ।
तमेव च महाराज शिष्यवत्समुपस्थितः ॥ २.१४.११ ॥
രാജാവേ, പ്രതാപശാലിയായ ശിശുപാലൻ സേനാപതിയായി. മഹാരാജാവേ, അവൻ ശിഷ്യനെപ്പോലെ അവന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നു.
2.14.12
वक्रः करूषाधिपतिर्मायायोधी महाबलः ।
अपरौ च महावीर्यौ महात्मानौ समाश्रितौ ॥ २.१४.१२ ॥
വക്രൻ, കരൂഷത്തിന്റെ അധിപതി, മായായോധൻ, മഹാബലവാൻ; മറ്റ് രണ്ടുപേർ, മഹാവീര്യരും മഹാത്മാക്കളുമായവർ, അവനെത്തന്നെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
2.14.13
जरासन्धं महावीर्यं तौ हिंसडिम्बिकावुभौ ।
वक्रदन्तः करूषस्य करभो मेघवाहनः।
मूर्ध्ना दिव्यं मणिं बिभ्रद्यमद्भुतमणिं विदुः ॥ २.१४.१३ ॥
മഹാവീര്യനായ ജരാസന്ധനെയും ആ ഇരുവരായ ഹിംസ, ഡിംബികനെയും, കരൂഷന്റെ വക്രദന്തനും കരഭനും മേഘവാഹനനും; തലയിൽ ദിവ്യമണി ധരിക്കുന്നവർ, അത്ഭുതമണി എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.
2.14.14
मरुं च नरकं चैव शास्ति यो यवनाधिपः ।
अपर्यन्तबलो राजा प्रतीच्यां वरुणो यथा ॥ २.१४.१४ ॥
മരുവിനെയും നരകനെയും ഭരിക്കുന്ന യവനാധിപതി, അതിരില്ലാത്ത ബലമുള്ള രാജാവ്, പടിഞ്ഞാറൻ ദിക്കിൽ വരുണനെപ്പോലെ.
2.14.15
भगदत्तो महाराज वृद्धस्तव पितुः सखा ।
स वाचा प्रणतस्तस्य कर्मणा च विशेषतः ॥ २.१४.१५ ॥
മഹാരാജാവേ, വൃദ്ധനായ ഭഗദത്തൻ നിന്റെ പിതാവിന്റെ സുഹൃത്താണ്; വാക്കിലും പ്രവൃത്തിയിലും അദ്ദേഹത്തോട് വിശേഷിച്ച് വിനയം കാണിച്ചവനാണ്.
2.14.16
स्नेहबद्धश्च मनसा पितृवद्भक्तिमांस्त्वयि ।
प्रतीच्यां दक्षिणं चान्तं पृथिव्याः प्रति यो नृपः ॥ २.१४.१६ ॥
സ്നേഹത്താൽ ബന്ധിതനായി, മനസ്സിൽ പിതാവിനെപ്പോലെ നിന്നോട് ഭക്തിയുള്ളവൻ; പടിഞ്ഞാറ് ഭൂമിയുടെ തെക്കേ അറ്റത്തേക്ക് നോക്കുന്ന രാജാവ്.
2.14.17
मातुलो भवतः शूरः पुरुजित्कुन्तिवर्धनः ।
स ते सन्नितिमानेकः स्नेहतः शत्रुसूदनः ॥ २.१४.१७ ॥
നിന്റെ മാതുലൻ, ശൂരനായ പുരുജിത്, കുന്തിയുടെ വംശം വളർത്തുന്നവൻ; അവൻ നിനക്കായി സ്നേഹത്താൽ ഒറ്റയ്ക്കുതന്നെ നല്ല നീതിയുള്ളവൻ, ശത്രുനാശകൻ.
2.14.18
जरासन्धं गतस्त्वेव पुरा यो न मया हतः ।
पुरुषोत्तमविज्ञातो योसौ चेदिषु दुर्मतिः ॥ २.१४.१८ ॥
മുൻപ് ജരാസന്ധന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയവൻ, ഞാൻ കൊല്ലാത്തവൻ, പുരുഷോത്തമനായ എന്നാൽ അറിയപ്പെട്ടവൻ; ആ ദുർബുദ്ധി ചേദികളുടെ ഇടയിൽ.
2.14.19
आत्मानं प्रतिजानाति लोकेऽस्मिन्पुरुषोत्तमम् ।
आदत्ते सततं मोहाद्यः स चिह्नं च मामकम् ॥ २.१४.१९ ॥
ഈ ലോകത്തിൽ തന്നെ പുരുഷോത്തമനെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നവനും മോഹത്താൽ എന്റെ ചിഹ്നങ്ങൾ എപ്പോഴും ധരിക്കുന്നവനും അങ്ങനെയുള്ളവനാണ്.
2.14.20
वङ्गपुण्ड्रकिरातेषु राजा बलसमन्वितः ।
पौण्ड्रको वासुदेवेति योसौ लोकेऽभिविश्रुतः ॥ २.१४.२० ॥
വംഗ, പുണ്ഡ്ര, കിരാതന്മാർക്കിടയിൽ ബലവാനായ രാജാവ് പൗണ്ഡ്രകൻ; 'വാസുദേവൻ' എന്ന പേരിൽ ലോകത്ത് പ്രസിദ്ധനായവൻ അവനാണ്.
2.14.21
चतुर्थभाङ्महाराज भोज इन्द्रसखो बली ।
विद्याबलाद्यो व्यजयत्स पाण्ड्यक्रथकैशिकान् ॥ २.१४.२१ ॥
മഹാരാജാവേ, ഇന്ദ്രസഖനും ബലവാനുമായ ഭോജൻ, നാലിലൊന്ന് ഭാഗത്തിന് അവകാശി; വിദ്യാബലത്താൽ പാണ്ഡ്യരെയും ക്രഥരെയും കൈശികരെയും ജയിച്ചവൻ അവനാണ്.
2.14.22
भ्राता तस्याकृतिः शूरो जामदग्न्यसमोऽभवत् ।
स भक्तो मागधं राजा भीष्मकः परवीरहा ॥ २.१४.२२ ॥
അവന്റെ സഹോദരൻ, വീരനും ജാമദഗ്ന്യനു തുല്യനുമായ, മാഗധന്റെ ഭക്തനായ രാജാവ് ഭീഷ്മകൻ—ശത്രുവീരന്മാരെ വധിക്കുന്നവൻ.
2.14.23
प्रियाण्याचरतः प्रह्वान्सदा सम्बन्धिनस्ततः ।
भजतो न भजत्यस्मानप्रियेषु व्यवस्थितः ॥ २.१४.२३ ॥
എപ്പോഴും ഞങ്ങൾക്ക് പ്രിയമായത് ചെയ്യുന്ന, വിനീതരായ ബന്ധുക്കൾ ഞങ്ങളെ സേവിക്കുമ്പോൾ അവൻ ഞങ്ങളെ സേവിക്കുന്നില്ല; അപ്രിയകാര്യങ്ങളിൽ അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
2.14.24
न कुलं सबलं राजन्नभ्यजानात्तथाऽऽत्मनः ।
पश्यमानो यशो दीप्तं जरासन्धमुपस्थितः ॥ २.१४.२४ ॥
രാജാവേ, അവൻ തന്റെ കുലത്തെയും സേനയെയും തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല; തന്റെ ജ്വലിക്കുന്ന യശസ്സ് കണ്ടുകൊണ്ട് ജരാസന്ധന്റെ അടുത്ത് എത്തി.
2.14.25
उदीच्याश्च तथा भोजाः कुलान्यष्टादश प्रभो ।
जरासन्धभयादेव प्रतीचीं दिशमास्थिताः ॥ २.१४.२५ ॥
ഓ പ്രഭോ, ഉത്തരദേശത്തിലെ ഭോജന്മാരും പതിനെട്ടു കുലങ്ങളും ജരാസന്ധന്റെ ഭയത്താൽ തന്നെ പശ്ചിമദിക്കിൽ അഭയം തേടി.
2.14.26
शूरसेना भद्रकारा बोधाः शाल्वाः पटच्चराः ।
सुस्थलाश्च सुकुट्टाश्च कुलिन्दाः कुन्तिभिः सह ॥ २.१४.२६ ॥
ശൂരസേനരും ഭദ്രകാരരും ബോധരും ശാല്വരും പടച്ചരരും സുസ്ഥലരും സുകുട്ടരും കുളിന്ദരും കുന്തികളോടൊപ്പവും.
2.14.27
शाल्वायनाश्च राजानः सोदर्यानुचरैः सह ।
दक्षिणा ये च पञ्चालाः पूर्वाः कुन्तिषु कोसलाः ॥ २.१४.२७ ॥
ശാല്വായനരായ രാജാക്കന്മാർ സഹോദരന്മാരോടും അനുചരന്മാരോടുമൊപ്പം, ദക്ഷിണ പാഞ്ചാലന്മാർ, കുന്തികളിൽ കിഴക്കൻ കോസലന്മാർ.
2.14.28
तथोत्तरां दिशं चापि परित्यज्य भयार्दिताः ।
मत्स्याः सन्न्यस्तपादाश्च दक्षिणां दिशमाश्रिताः ॥ २.१४.२८ ॥
അതുപോലെ ഭയപീഡിതരായ മത്സ്യന്മാർ വടക്കൻ ദിക്കും ഉപേക്ഷിച്ച് തെക്കൻ ദിക്കിൽ അഭയം തേടി.
2.14.29
तथैव सर्वपञ्चाला जरासन्धभायर्दिताः ।
स्वराज्यं सम्परित्यज्य विद्रुताः सर्वतोदिशम् ॥ २.१४.२९ ॥
അതുപോലെ ജരാസന്ധന്റെ ഭയത്താൽ പീഡിതരായ എല്ലാ പാഞ്ചാലന്മാരും സ്വന്തം രാജ്യം പൂർണമായി ഉപേക്ഷിച്ച് എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയി.
2.14.30
अग्रतो ह्यस्य पाञ्चालास्तत्रानीके महात्मनः ।
अनिर्गते सारबले मागधेभ्यो गिरिव्रजात् ॥ २.१४.३० ॥
ആ മഹാത്മാവിന്റെ സൈന്യത്തിന് മുന്നിൽ പാഞ്ചാലന്മാരായിരുന്നു; മാഗധർ ഗിരിവ്രജത്തിൽനിന്ന് പ്രധാന സേനയോടെ പുറപ്പെട്ടിരുന്നില്ല.
2.14.31
उग्रसेनसुतः कंसः पुरा निर्जित्य बान्धवान् ।
बार्हद्रथसुते देव्यावुपागच्छद्वृथामतिः ॥ २.१४.३१ ॥
ഉഗ്രസേനന്റെ പുത്രനായ കംസൻ പണ്ട് തന്റെ ബന്ധുക്കളെ ജയിച്ച്, വിവേകശൂന്യനായി ബൃഹദ്രഥപുത്രന്റെ രണ്ടു രാജ്ഞിമാരുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു.
2.14.32
अस्तिः प्रास्तिश्च नाम्ना ते सहदेवानुजेऽबले ।
बलेन तेन स्वज्ञातीनभिभूय वृथामतिः ॥ २.१४.३२ ॥
അസ്തി, പ്രാസ്തി എന്നീ സഹദേവന്റെ ഇളയ സഹോദരന്മാർ ദുർബലരായിരുന്നു; ആ ബലത്താൽ വിവേകശൂന്യനായ കംസൻ സ്വന്തം ബന്ധുക്കളെ അമർത്തി.
2.14.33
श्रैष्ठ्यं प्राप्तः स तस्यासीदतीवापनयो महान् ।
भोजराजन्यवृद्धैश्च पीड्यमानैर्दुरात्मना ॥ २.१४.३३ ॥
ശ്രേഷ്ഠത നേടിയ ആ ദുരാത്മാവ് അത്യന്തം വലിയ അനീതി ചെയ്തു; ഭോജരാജവംശത്തിലെ മുതിർന്നവരെയും അവൻ പീഡിപ്പിച്ചു.
2.14.34
ज्ञातित्राणमभीप्सद्भिरस्मत्सम्भावना कृता ।
दत्वाऽऽक्रूराय सुतनुं तामाहुकसुतां तदा ॥ २.१४.३४ ॥
ബന്ധുക്കളെ സംരക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച ഞങ്ങൾ അന്ന് ആഹുകന്റെ മകളായ ആ മെലിഞ്ഞ ദേഹിയെ അക്രൂരന് നൽകി, അവളെ പരിഗണിച്ചു.
2.14.35
सङ्कर्षणद्वितीयेन ज्ञातिकार्यं मया कृतम् ।
हतौ कंससुनामानौ मया रामेण चाप्युत ॥ २.१४.३५ ॥
സങ്കർഷണനെ രണ്ടാമനാക്കി ഞാൻ ബന്ധുക്കളുടെ കാര്യം ചെയ്തു; എന്നാൽ എന്നാലും രാമനാലും കംസന്റെ പേരുള്ള രണ്ടു പുത്രന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
2.14.36
हत्वा कंसं तथैवादौ जरासन्धस्य बिभ्यतः ।
मया रामेण चान्यत्र ज्ञातयः परिपालितः ॥ २.१४.३६ ॥
ആദ്യം കംസനെ വധിച്ച്, ഭയന്ന ജരാസന്ധനുമായുള്ള സംഘർഷത്തിൽ, ഞാനും രാമനും മറ്റിടങ്ങളിലും ബന്ധുക്കളെ സംരക്ഷിച്ചു.
2.14.37
भये तु समतिक्रान्ते जरासन्धे समुद्यते ।
मन्त्रोऽयं मन्त्रितो राजन्कुलैरष्टादशावरैः ॥ २.१४.३७ ॥
എന്നാൽ ഭയം കഴിഞ്ഞു, ജരാസന്ധൻ ഉയർന്നപ്പോൾ, രാജാവേ, പതിനെട്ടു ചെറിയ കുലങ്ങൾ ഈ ആലോചന നടത്തി.
2.14.38
अनारमन्तो निघ्नन्तो महास्त्रैः शत्रुघातिभिः ।
न हन्यामो वयं तस्य त्रिभिर्वर्षशतैर्बलम् ॥ २.१४.३८ ॥
മഹാസ്ത്രങ്ങളാൽ ശത്രുക്കളെ വധിക്കുന്ന ഞങ്ങൾ, സന്തോഷമില്ലാതെ അടിച്ചിട്ടും, മൂന്നു നൂറു വർഷം കൊണ്ടും അവന്റെ സൈന്യത്തെ കൊല്ലാനാവില്ല.
2.14.39
तस्य ह्यमरसङ्काशौ बलेन बलिनां वरौ ।
नामभ्यां हंसडिबिकावशस्त्रनिधनावुभौ ॥ २.१४.३९ ॥
അമരന്മാർക്കു തുല്യരായ, ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ, ഹംസൻ ഡിംബകൻ എന്ന പേരുള്ള, ആയുധങ്ങളാൽ മരിക്കാത്ത അവന്റെ ഇരുവരും.
2.14.40
तावुभौ सहितौ वीरौ जरासन्धश्च वीर्यवान् ।
त्रयस्त्रयाणां लोकानां पर्याप्ता इति मे मतिः ॥ २.१४.४० ॥
ആ ഇരുവീരന്മാരും ചേർന്ന്, ശക്തനായ ജരാസന്ധനും, മൂവരും മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും മതിയെന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.
2.14.41
न हि केवलमस्माकं यावन्तोऽन्ये च पार्थिवाः ।
तथैव तेषामासीच्च बुद्धिर्बुद्धिमतां वर ॥ २.१४.४१ ॥
നമ്മുടെ മാത്രമല്ല, മറ്റ് രാജാക്കന്മാരുടെയെല്ലാം ബുദ്ധിയും അതുതന്നെയായിരുന്നു, ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ.
2.14.42
अष्टादश मया तस्य सङ्ग्रामा रोमहर्षणाः ।
दत्ता न च हतो राजञ्जरासन्धो महाबलः ॥ २.१४.४२ ॥
ഞാൻ അവനോടൊപ്പം പതിനെട്ടു രോമാഞ്ചജനകമായ യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി, എന്നാൽ രാജാവേ, മഹാബലനായ ജരാസന്ധൻ കൊല്ലപ്പെട്ടില്ല.
2.14.43
अथ हंस इति ख्यातः कश्चिदासीन्महान्नृपः ।
रामेण स हतस्तत्र सङ्ग्रामेऽष्टादशावरे ॥ २.१४.४३ ॥
അന്ന് ഹംസൻ എന്നു പേരുകേട്ട ഒരു മഹാരാജാവുണ്ടായിരുന്നു. പതിനെട്ടാമത്തെയോ അതിനുശേഷമുള്ളതോ ആയ ആ യുദ്ധത്തിൽ രാമൻ അവനെ വധിച്ചു.
2.14.44
हतो हंस इति प्रोक्तस्य केनापि भारत ।
तच्छ्रुत्वा डिबिको राजन्यमुनाम्भस्यमज्जत ॥ २.१४.४४ ॥
ഭാരതാ, 'ഹംസൻ വധിക്കപ്പെട്ടു' എന്ന് ആരോ പറഞ്ഞത് കേട്ട് രാജാവേ, ഡിബികൻ യമുനാജലത്തിൽ മുങ്ങി.
2.14.45
विना हसेन लोकेऽस्मिन्नाहं जीवितुमुत्सहे ।
इत्येतां मतिमास्थाय डिबिको निधनं गतः ॥ २.१४.४५ ॥
'ഈ ലോകത്തിൽ ഹസനില്ലാതെ ഞാൻ ജീവിക്കാൻ ശക്തനല്ല' എന്ന തീരുമാനത്തോടെ ഡിബികൻ മരണം പ്രാപിച്ചു.
2.14.46
तथा तु डिबिकं श्रुत्वा हंसः परुपुरञ्जयः ।
प्रपेदे यमुनामेव सोपि तस्यां न्यमज्जत ॥ २.१४.४६ ॥
അതുപോലെ ഡിബികന്റെ മരണം കേട്ട്, ശത്രുനഗരങ്ങളെ ജയിക്കുന്ന ഹംസനും യമുനയിലേക്ക് ചെന്ന് അതിൽ മുങ്ങി.
2.14.47
तौ स राजा जराजन्धः श्रुत्वा च निधनं गतौ ।
पुरं शून्येन मनसा प्रययौ भरतर्षभ ॥ २.१४.४७ ॥
ആ രണ്ടുപേരുടെയും മരണം കേട്ട രാജാവായ ജരാസന്ധൻ ശൂന്യമനസ്സോടെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ.
2.14.48
ततो वयमित्रघ्न तस्मिन्प्रतिगते नृपे ।
पुनरान्दिनः सर्वे मधुरायां वसामहे ॥ २.१४.४८ ॥
അപ്പോൾ, ശത്രുഘ്നാ, ആ രാജാവ് മടങ്ങിയ ശേഷം ഞങ്ങളെല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ മഥുരയിൽ വീണ്ടും വാസമുറപ്പിച്ചു.
2.14.49
यदा त्वभ्येत्य पितरं सा वै राजीवलोचना ।
कंसभार्या जरासन्धं दुहिता मागधं नृपम्।
चोदयत्येव राजेन्द्र पतिव्यसनदुःखिता ॥ २.१४.४९ ॥
രാജേന്ദ്രാ, താമരക്കണ്ണുള്ള, കംസന്റെ ഭാര്യയായ, മഗധരാജാവ് ജരാസന്ധന്റെ മകളായ അവൾ, ഭർത്താവിന്റെ നാശത്തിൽ ദുഃഖിതയായി പിതാവിന്റെ അടുത്തുചെന്ന് അദ്ദേഹത്തെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.
2.14.50
पतिघ्नं मे जहीत्येवं पुनः पुनररिन्दम ।
ततो वयं महाराज तं मन्त्रं पूर्वमन्त्रितम् ॥ २.१४.५० ॥
അരിന്ദമാ, 'എന്റെ ഭർത്താവിനെ കൊന്നവനെ കൊല്ലൂ' എന്ന് അവൾ ആവർത്തിച്ച് ഇങ്ങനെ പറയുന്നു. അതിനുശേഷം മഹാരാജാവേ, നാം മുമ്പ് ആലോചിച്ചുറപ്പിച്ച ആ തീരുമാനം സ്വീകരിച്ചു.
2.14.51
संस्मरन्तो विमनसो व्यपयाता नराधिप ।
पृथक्त्वेन महाराज सङ्क्षिप्य महतीं श्रियम् ॥ २.१४.५१ ॥
നരാധിപാ, മഹാരാജാവേ, മഹത്തായ സമ്പത്ത് ഒന്നിച്ചുകൂട്ടി, മനസ്സ് വിഷണ്ണരായി ഓർമ്മിച്ചുകൊണ്ട് നാം വേറിട്ടു പോയി.
2.14.52
पलायामो भयात्तस्य ससुतज्ञातिबान्धवाः ।
इति सञ्चिन्त्य सर्वे स्म प्रतीचीं दिशमाश्रिताः ॥ २.१४.५२ ॥
അവന്റെ ഭയത്താൽ പുത്രന്മാരോടും ജ്ഞാതികളോടും ബന്ധുക്കളോടുമൊപ്പം നാം ഓടിപ്പോകുമെന്ന് നിശ്ചയിച്ച്, നാമെല്ലാവരും പടിഞ്ഞാറൻ ദിക്കിനെ ആശ്രയിച്ചു.
2.14.53
कुशस्थलीं पुरीं रम्यां रैवतेनोपशोभिताम् ।
ततो निवेशं तस्यां च कृतवन्तो वयं नृप ॥ २.१४.५३ ॥
പിന്നെ രൈവതനാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ആ മനോഹര കുശസ്ഥലീനഗരത്തിൽ നാം വാസസ്ഥാനം ഉണ്ടാക്കി, രാജാവേ.
2.14.54
तथैव दुर्गसंस्कारं देवैरपि दुरासदम् ।
स्त्रियोऽपि यस्यां युध्येयुः किमु वृष्णिमहारथाः ॥ २.१४.५४ ॥
അതുപോലെ, ദേവന്മാർക്കുപോലും ആക്രമിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള കോട്ടനിർമ്മാണം നാം നടത്തി; അതിൽ സ്ത്രീകൾ പോലും യുദ്ധം ചെയ്യാം, വൃഷ്ണിവംശത്തിലെ മഹാരഥന്മാരെ പറയേണ്ടതില്ല.
2.14.55
तस्यां वयममित्रघ्न निवसामोऽकुतोभयाः ।
आलोच्य गिरिमुख्यं तं मागधं तीर्णमेव च ॥ २.१४.५५ ॥
ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ! ഞങ്ങൾ അവിടെ എവിടെനിന്നും ഭയമില്ലാതെ വസിക്കുന്നു; മഗധനായ (ജരാസന്ധന്റെ) ആ പ്രധാന പർവതം പരിശോധിച്ച് അതും ഞങ്ങൾ കടന്നിരിക്കുന്നു.
2.14.56
माधवाः कुरुशार्दूल परां मुदमवाप्नुवन् ।
एवं वयं जरासन्धादभितः कृतकिल्बिषाः ॥ २.१४.५६ ॥
കുരുക്കളിലെ വ്യാഘ്രമേ! മാധവർ (യാദവർ) പരമാനന്ദം നേടി; ഇങ്ങനെ ഞങ്ങൾ ജരാസന്ധനാൽ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും കുറ്റക്കാരായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു.
2.14.57
सामर्थ्यवन्तः सम्बन्धाद्गोमन्तं समुपाश्रिताः ।
त्रियोजनायतं सद्म त्रिस्कन्धं योजनावधि ॥ २.१४.५७ ॥
ശക്തിയുള്ളവരായതിനാൽ, ബന്ധത്താൽ ഞങ്ങൾ ഗോമന്ത പർവതത്തെ ശരണം പ്രാപിച്ചു; ആ വാസസ്ഥലം മൂന്ന് യോജന നീളവും മൂന്ന് തട്ടുകളുള്ളതും ഒരു യോജന വരെ വ്യാപിച്ചതുമായിരുന്നു.
2.14.58
योजनान्ते शतद्वारं वीरविक्रमतोरणम् ।
अष्टादशावरैर्नद्धं क्षत्रियैर्युद्धदुर्मदैः ॥ २.१४.५८ ॥
ഒരു യോജനയുടെ അറ്റത്ത് നൂറ് വാതിലുകളും വീരപരാക്രമത്തിന്റെ തോരണങ്ങളുമുള്ള നഗരമുണ്ടായിരുന്നു; യുദ്ധമദം നിറഞ്ഞ പതിനെട്ട് ഇളയ ക്ഷത്രിയരാൽ അത് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
2.14.59
अष्टादश सहस्राणि भ्रातृणां सन्ति नः कले ।
आहुकस्य शतं पुत्रा एकैकस्त्रिदशावरः ॥ २.१४.५९ ॥
ഞങ്ങളുടെ വംശത്തിൽ പതിനെട്ടായിരം സഹോദരന്മാരുണ്ട്; ആഹുകന് നൂറ് പുത്രന്മാരുണ്ട്, അവരിൽ ഓരോരുത്തരും ദേവന്മാരേക്കാൾ താഴെയല്ല.
2.14.60
चारुदेष्णः सह भ्रात्रा चक्रदेवोऽथ सात्यकिः ।
अहं च रोहिणेयश्च साम्बः प्रद्युम्न एव च ॥ २.१४.६० ॥
ചാരുദേഷ്ണൻ സഹോദരനോടൊപ്പം, ചക്രദേവൻ, പിന്നെ സാത്യകി, ഞാനും, രോഹിണേയനും (ബലരാമൻ), സാംബനും പ്രദ്യുമ്നനും.
2.14.61
एवमेते रथाः सप्त राजन्नन्यान्निबोध मे ।
कृतवर्मा ह्यनाधृष्टिः समीकः समिर्तिजयः ॥ २.१४.६१ ॥
രാജാവേ, ഇങ്ങനെ ഇവർ ഏഴു രഥികർ; ഇനി മറ്റുള്ള ഏഴുപേരെ എന്നിൽനിന്ന് കേൾക്കുക. കൃതവർമ്മാവ്, അനാധൃഷ്ടി, സമീകൻ, സമിതിഞ്ജയൻ.
2.14.62
कङ्कः शङ्कुश्च कुन्तिश्च सप्तैते वै महारथाः ।
प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश्च भानुरक्रूरसारणौ ॥ २.१४.६२ ॥
കങ്കൻ, ശങ്കു, കുന്തി—ഇവർ ഏഴു മഹാരഥികർ; പ്രദ്യുമ്നൻ, അനിരുദ്ധൻ, ഭാനു, അക്രൂരൻ, സാരണൻ.
2.14.63
निशठश्च गदश्चैव सप्त चैते महारथाः ।
विकमो झिल्लिबभ्रू च उद्धवोऽथ विदूरथः ॥ २.१४.६३ ॥
നിശഠൻ, ഗദൻ—ഇവർ ഏഴു മഹാരഥികർ; വിക്രമൻ, ഝില്ലിബഭ്രു, ഉദ്ധവൻ, വിദൂരഥൻ.
2.14.64
वसुदेवोग्रसेनौ च सप्तैते मन्त्रिपुङ्गवाः ।
प्रसेनजिच्च यमलो राजराजगुणान्वितः ॥ २.१४.६४ ॥
വസുദേവൻ, ഉഗ്രസേനൻ—ഇവർ ഏഴു ശ്രേഷ്ഠ മന്ത്രിമാർ; പ്രസേനജിത്തും രാജാധിരാജഗുണങ്ങളുള്ള യമലനും.
2.14.65
स्यमन्तको मणिर्यस्य रुक्मं निस्रुवते बहु ।
पुत्रौ चान्धकभोजस्य वृद्धो राजा च ते दश ॥ २.१४.६५ ॥
സ്യമന്തകമണി, അതിൽനിന്ന് ധാരാളം സ്വർണ്ണം ചൊരിയുന്നു; അന്ധകന്റെയും ഭോജന്റെയും പുത്രന്മാർ, വൃദ്ധനായ രാജാവും നിന്റെ പത്തുപേരും.
2.14.66
वज्रसंहनना वीरी वीर्यवन्तो महाबलाः ।
स्मरन्तो मध्यमं देशं वृष्णिवीरा गतज्वराः ॥ २.१४.६६ ॥
വജ്രസമാനശരീരികളായ വീരന്മാർ, പരാക്രമികൾ, മഹാബലന്മാർ, വൃഷ്ണിവീരന്മാർ—മധ്യദേശത്തെ ഓർത്തുകൊണ്ട് ജ്വരമില്ലാത്തവരായിരിക്കുന്നു.
2.14.67
पाण्डवैश्चापि सततं नाथवन्तो वयं नृप ।
सर्वसम्पद्गुणैः सिद्धे तस्मिन्नेवं व्यवस्थिते ॥ २.१४.६७ ॥
രാജാവേ, പാണ്ഡവരോടൊപ്പം ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും സംരക്ഷകരുള്ളവരാണ്. സമ്പത്തിന്റെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളാലും അത് സിദ്ധമാകുമ്പോൾ, ഇങ്ങനെ ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ.
2.14.68
क्षत्रे सम्राजमात्मानं कर्तुमर्हसि भारत ।
दुर्योधनं शान्तनवं द्रोणं द्रौणायनिं कृपम् ॥ २.१४.६८ ॥
ഭാരതാ, ക്ഷത്രിയരിൽ നീ നിന്നെത്തന്നെ സമ്രാട്ടാക്കേണ്ടതാണ്. ദുര്യോധനനെയും ശന്തനുവിന്റെ പുത്രനെയും (ഭീഷ്മരെ), ദ്രോണരെയും, ദ്രോണപുത്രനെയും, കൃപരെയും.
2.14.69
कर्णं च शिशुपालं च रुक्मिणं च धनुर्धरम् ।
एकलव्यं द्रुमं श्वेतं शैब्यं शकुनिमेव च ॥ २.१४.६९ ॥
കർണ്ണനും ശിശുപാലനും വില്ലാളിയായ രുക്മിയും ഏകലവ്യനും ദ്രുമനും ശ്വേതനും ശൈബ്യനും ശകുനിയും.
2.14.70
एतानजित्वा सङ्ग्रामे कथं शक्नोषि तं क्रतुम् ।
तथैते गौरवेणैव न योत्स्यन्ति नराधिपाः ॥ २.१४.७० ॥
ഇവരെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാതെ ആ യജ്ഞം നിനക്ക് എങ്ങനെ ചെയ്യാൻ കഴിയും? ഈ രാജാക്കന്മാർ ബഹുമാനം കാരണം തന്നെ യുദ്ധം ചെയ്യുകയില്ല.
2.14.71
एकस्तत्र बलोन्मत्तः कर्णो वैकर्तनो वृषा ।
योत्स्यते स परामर्षी दिव्यास्रबलगर्वितः ॥ २.१४.७१ ॥
അവിടെ ബലമദത്താൽ ഉന്മത്തനായ ഒരേയൊരുവൻ, വികർത്തനന്റെ പുത്രനായ കർണ്ണൻ, വൃഷൻ; അസഹിഷ്ണുവായ അവൻ ദിവ്യാസ്ത്രബലത്താൽ അഹങ്കരിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്യും.
2.14.72
न तु शक्यं जरासन्धे जीवमाने महाबल ।
राजसूयस्त्वयाऽवाप्तुमेषा राजन्मतिर्मम ॥ २.१४.७२ ॥
എന്നാൽ മഹാബലാ, ജരാസന്ധൻ ജീവിച്ചിരിക്കെ നിനക്ക് രാജസൂയം നേടാൻ സാധ്യമല്ല. രാജാവേ, ഇതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.
2.14.73
तेन रुद्धा हि राजानः सर्वे जित्वा गिरिव्रजे ।
कन्दरे पर्वतेन्द्रस्य सिंहेनेव महाद्विपाः ॥ २.१४.७३ ॥
അവൻ ഗിരിവ്രജത്തിൽ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരെയും ജയിച്ച് ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു; പർവതരാജന്റെ ഗുഹയിൽ സിംഹം മഹാഗജങ്ങളെ പാർപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
2.14.74
स हि राजा जरासन्धो यियक्षुर्वसुधाधिपैः ।
अभिषिक्तः स राजन्यैः सहस्रैरुत चाष्टभिः।
महादेवं महात्मानमुमापतिमरिन्दम ॥ २.१४.७४ ॥
ആ രാജാവായ ജരാസന്ധൻ യജ്ഞം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ആയിരങ്ങളും എട്ടും രാജാക്കന്മാരാൽ അഭിഷിക്തനായി; ശത്രുനാശകാ, ഉമാപതിയും മഹാത്മാവുമായ മഹാദേവനെ ആരാധിച്ചു.
2.14.75
आराध्य तपसोग्रेण निर्जितास्तेन पार्थिवाः ।
प्रतिज्ञायाश्च पारं स गतः पार्थिवसत्तम ॥ २.१४.७५ ॥
കഠിന തപസ്സിനാൽ ആരാധിച്ച് അവൻ രാജാക്കന്മാരെ ജയിച്ചു; രാജശ്രേഷ്ഠാ, അവൻ തന്റെ പ്രതിജ്ഞ പൂർത്തിയാക്കി.
2.14.76
स हि निर्जित्य निर्जित्य पार्थिवान्पृतनागतान् ।
पुरमानीय बद्ध्वा च चकार पुरुषव्रजम् ॥ २.१४.७६ ॥
സൈന്യങ്ങളോടെ വന്ന രാജാക്കന്മാരെ അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ജയിച്ച്, നഗരത്തിലെത്തിച്ച് ബന്ധിച്ച്, ഒരു വലിയ കൂട്ടമാക്കി.
2.14.77
वयं चैव महाराज जरासन्धभयात्तदा ।
मधुरा सम्परित्यज्य गता द्वारवतीं पुरीम् ॥ २.१४.७७ ॥
മഹാരാജാവേ, ജരാസന്ധന്റെ ഭയത്താൽ അന്നു ഞങ്ങളും മഥുര വിട്ട് ദ്വാരവതീ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി.
2.14.78
यदि त्वेनं महाराज यज्ञं प्राप्तुमभीप्ससि ।
यतस्व तेषां मोक्षाय जरासन्धवधाय च ॥ २.१४.७८ ॥
മഹാരാജാവേ, നീ ഈ യജ്ഞം നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവരുടെ മോചനത്തിനും ജരാസന്ധവധത്തിനുമായി പരിശ്രമിക്കുക.
2.14.79
समारम्भो न शक्योऽयमन्यथा कुरुनन्दन ।
राजसूयस्य कार्त्स्न्येन कर्तुं मतिमतां वर ॥ २.१४.७९ ॥
കുരുനന്ദനാ, ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഈ ആരംഭം മറ്റൊരു വിധത്തിലല്ല, രാജസൂയയാഗം പൂർണ്ണമായി നടത്തുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ സാധ്യമാകൂ.
2.14.80
इत्येषा मे मती राजन्यथा वा मन्यसेऽनघ ।
एवं गते ममाचक्ष्व स्वयं निश्चित्य हेतुभिः ॥ २.१४.८० ॥
രാജാവേ, ഇതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം; അല്ലെങ്കിൽ നിർമ്മലനേ, നീ മറ്റൊന്നായി കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ഈ സ്ഥിതിയിൽ നീ തന്നെ കാരണങ്ങളാൽ നിശ്ചയിച്ച് എന്നോട് പറയുക.