महाभारत · अध्याय 2.18

2.18.1

जरा नामास्मि भद्रं ते राक्षसी कामरूपिणी ।
तव वेश्मनि राजेन्द्र पूजिता न्यवसं सुखम् ॥ २.१८.१ ॥

मी जरा नावाची राक्षसी आहे, तुझे कल्याण असो. मला हवे ते रूप धारण करता येते. हे राजेंद्रा, तुझ्या घरी सन्मानित होऊन मी सुखाने राहिले.

गृहे गृहे मनुष्याणां नित्यं तिष्ठामि राक्षसी ।
गृहदेवीति नाम्ना वै पुरा सृष्टा स्वयंम्भुवा ॥ २.१८.२ ॥

मी राक्षसी आहे, माणसांच्या प्रत्येक घरात मी सदैव राहते. पूर्वी स्वयंभूने मला गृहदेवी या नावाने निर्माण केले.

दानवानां विनाशाय स्थापिता दिव्यरूपिणी ।
यो मां भक्त्या लिखेत्कुड्ये सपुत्रां यौवनान्विताम् ॥ २.१८.३ ॥

दानवांच्या नाशासाठी मी दिव्य रूप धारण करून स्थापित केली गेले आहे. जो मला भक्तीने भिंतीवर पुत्रांसह, यौवनाने युक्त अशी रेखाटेल,

गृहे तस्य भवेद्वृद्धिरन्यथा क्षयमाप्नुयात् ।
त्वद्गृहे तिष्ठमानाऽहं पूजिताऽहं सदा विभो ॥ २.१८.४ ॥

त्याच्या घरात समृद्धी होते, अन्यथा तो नाशाला जातो. तुझ्या घरात राहून मी सदैव पूजिली गेले आहे, हे विभो.

लिखिता चैव कुड्येषु पुत्रैर्बहुभिरावृता ।
गन्धपुष्पैस्तथा धूपैर्भक्ष्यभोज्यैः सुपूजिता ॥ २.१८.५ ॥

भिंतींवर रेखाटलेली, अनेक पुत्रांनी वेढलेली, गंध, पुष्पे, धूप आणि भक्ष्य-भोज्यांनी उत्तम पूजिलेली.

साऽहं प्रत्युपकारार्थं चिन्तयन्त्यनिशं नृप ।
तवेमे पुत्रशकले दृष्टवत्यस्मि धार्मिका। ॥ २.१८.६ ॥

प्रत्युपकार करण्याचा विचार मी सतत करत आहे. हे राजा, तुझ्या पुत्रांचे हे तुकडे मी पाहिले आहेत, हे धार्मिका.

संश्लिषिते मया दैवात्कुमारः समपद्यत ।
तव भाग्यान्महाराज हेतुमात्रमहं त्विह ॥ २.१८.७ ॥

दैववशात् मी ते जोडल्यावर तो कुमार पूर्ण झाला. महाराजा, तुझ्या भाग्यानेच मी येथे केवळ निमित्तमात्र आहे.

मेरुं वा खादितुं शक्ता किं पुनस्तव बालकम् ।
गृहसम्पूजनात्तुष्ट्या मया प्रत्यर्पितस्तव ॥ २.१८.८ ॥

मेरू पर्वतालाही गिळण्यास मी समर्थ आहे; तुझ्या बालकाची तर गोष्टच काय? गृहसत्काराने संतुष्ट होऊन मी ते तुला परत केले आहे.

मम नाम्ना च लोकेऽस्मिन्ख्यात एव भविष्यति ।
एवमुक्त्वा तु सा राजंस्तत्रैवान्तरधीयत।
स सङ्गृह्य कुमारं तं प्रविवेश गृहं नृपः ॥ २.१८.९ ॥

माझ्याच नावाने तो या जगात प्रसिद्ध होईल. राजा, असे बोलून ती तेथेच अंतर्धान पावली. राजा त्या कुमाराला घेऊन घरात प्रवेशला.

तस्य बालस्य यत्कृत्यं तच्चकार नृपस्तदा ।
आज्ञापयच्च राक्षस्या मगधेषु महोत्सवम् ॥ २.१८.१० ॥

त्या बालकासाठी जे जे संस्कार आवश्यक होते ते राजाने तेव्हा केले. आणि राक्षसीच्या सांगण्यावरून मगधांमध्ये महोत्सवाची आज्ञा दिली.

तस्य नामाकरोच्चैव पितामहसमः पिता ।
जरया सन्धितो यस्माज्जरासन्धो भवत्वयम् ॥ २.१८.११ ॥

पितामहाच्या बरोबरीच्या पित्याने त्याचे नाव ठेवले. जरेने जोडला गेला म्हणून हा जरासंध होवो.

सोऽवर्धत महातेजा मागधाधिपतेः सुतः ।
प्रमाणबलसम्पन्नो हुताहुतिरिवानलः ॥ २.१८.१२ ॥

मगधाधिपतीचा तो महातेजस्वी पुत्र वाढू लागला—उंची आणि बलाने संपन्न, आहुती मिळालेल्या अग्नीप्रमाणे.

एवं स ववृधे राजन्कुमारः पुष्करेक्षणः ।
लेन महता चापि यौवनस्थो बभूव ह
मातापित्रोर्नन्दकरः शुक्लपक्षे यथा शशी ॥ २.१८.१३ ॥

हे राजा, अशा प्रकारे तो कमलनयन कुमार काळाच्या ओघात वाढला आणि तारुण्यास प्राप्त होऊन शुक्लपक्षातील चंद्राप्रमाणे आई-वडिलांना आनंद देणारा झाला.