महाभारत · अध्याय 2.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.20.1
पतितौ हंसडिभिकौ कंसश्च सगणो हतः ।
जरासन्धस्य निधने कालोऽयं समुपागतः ॥ २.२०.१ ॥
हंस आणि डिम्भक पडले, आणि कंस आपल्या गणांसह मारला गेला. जरासंधाच्या नाशाची वेळ आता आली आहे.
2.20.2
न शक्योऽसौ रणे जेतुं सर्वैरपि सुरासुरैः ।
प्राणयुद्धेन जेतव्यः स इत्युपलभामहे ॥ २.२०.२ ॥
युद्धात सर्व सुर आणि असुर एकत्र आले तरी त्याला जिंकता येणार नाही. प्राणयुद्धानेच त्याला जिंकले पाहिजे, असे आम्ही समजतो.
2.20.3
मयि नीतिर्बलं भीमे रक्षिता चावयोर्जयः ।
मागधं साधयिष्याम इष्टिं त्रय इवाग्नयः ॥ २.२०.३ ॥
माझ्यात नीती, भीमात बल; आपल्या दोघांच्या रक्षणात विजय आहे. तीन अग्नी जसे यज्ञ सिद्ध करतात, तसे आम्ही मागधाला सिद्ध करू.
2.20.4
त्रिभिरासादितोऽस्माभिर्विजने स नराधिपः ।
न सन्देहो यथा युद्धमेकेनाप्युपयास्यति ॥ २.२०.४ ॥
आम्ही तिघे एकांतात त्या राजाजवळ गेलो तर, तो एकाशीही युद्धास येईल यात संशय नाही.
2.20.5
अवमानाच्च लोभाच्च बाहुवीर्याच्च दर्पितः ।
भीमसेनेन युद्धाय ध्रुवमप्युपयास्यति ॥ २.२०.५ ॥
अपमानामुळे, लोभामुळे आणि बाहुबलाच्या गर्वामुळे उन्मत्त होऊन तो निश्चितच भीमसेनाशी युद्धास येईल.
2.20.6
अलं तस्य महाबाहुर्भीमसेनो महाबलः ।
लोकस्य समुदीर्णस्य निधनायान्तको यथा ॥ २.२०.६ ॥
त्याच्यासाठी महाबाहू, महाबलशाली भीमसेनच पुरेसा आहे; जसा उसळलेल्या जगाच्या नाशासाठी यम पुरेसा असतो.
2.20.7
यदि भीमबलं वेत्सि यदि ते प्रत्ययो मयि ।
भीमसेनार्जुनौ शीघ्रं न्यासभूतौ प्रयच्छ मे ॥ २.२०.७ ॥
जर तुला भीमाचे बल माहीत असेल, जर तुझा माझ्यावर विश्वास असेल, तर भीमसेन आणि अर्जुन यांना लवकरच न्यास म्हणून माझ्या स्वाधीन कर.
2.20.8
एवमुक्तो भगवता प्रत्युवाच युधिष्ठिरः ।
भीमार्जुनौ समालोक्य सम्प्रहृष्टमुखौ स्थितौ ॥ २.२०.८ ॥
भगवानांनी असे सांगितल्यावर युधिष्ठिराने उत्तर दिले; आनंदी मुखाने उभ्या असलेल्या भीम आणि अर्जुनाकडे पाहिले.
2.20.9
अच्युताच्युत मामैवं व्याहरामित्रकर्शन ।
पाण्डवानां भवान्नाथो भवन्तं चाश्रिता वयम् ॥ २.२०.९ ॥
हे अच्युता, हे अच्युता, माझ्याशी असे बोलू नकोस. हे शत्रुनाशका, तूच पांडवांचा स्वामी आहेस; आम्ही तुझाच आश्रय घेतला आहे.
2.20.10
यथा वदसि गोविन्द सर्वं तदुपपद्यते ।
नहि त्वमग्रतस्तेषां येषां लक्ष्मीः पराङ्मुखी ॥ २.२०.१० ॥
हे गोविंदा, तू म्हणतोस तसे सर्व योग्य आहे; पण ज्यांच्यापासून लक्ष्मी पराङ्मुख आहे, त्यांच्या पुढे तू नसतोस.
2.20.11
येषामभिमुखी लक्ष्मीस्तेषां कृष्ण त्वमग्रतः ।
निहतश्च जरासन्धो मोक्षिताश्च महीक्षितः।
राजसूयश्च मे लब्धो निदेशे त्व तिष्ठतः ॥ २.२०.११ ॥
हे कृष्णा, ज्यांच्यावर लक्ष्मी प्रसन्न असते त्यांच्या पुढे तू असतोस; जरासंध मारला गेला, राजे मुक्त झाले, आणि तुझ्या आज्ञेत उभा राहिल्यामुळे मला राजसूय यज्ञ प्राप्त झाला.
2.20.12
क्षिप्रमेव यथा त्वेतत्कार्यं समुपपद्यते ।
अप्रमत्तो जगन्नाथ तथा कुरु समुपपद्यते। ॥ २.२०.१२ ॥
हे कार्य लवकर सिद्ध होईल असे कर. हे जगन्नाथा, सावध राहून तसेच कर, म्हणजे हे कार्य सिद्ध होईल.
2.20.13
त्रिभिर्भवद्भिर्हि विना नाहं जीवितुमुत्सहे ।
धर्मकामार्थरहितो रोगार्त इव दुःखितः ॥ २.२०.१३ ॥
तुम्हा तिघांशिवाय मी जगण्याचे धाडस करू शकत नाही; धर्म, काम आणि अर्थ यांपासून वंचित मी रोगाने पीडलेल्यासारखा दुःखी आहे.
2.20.14
न शौरिणा विना पार्थो न शौरिः पाण्डवं विना ।
नाजेयोस्त्यनयोऽर्लोके कृष्णयोरिति मे मतिः ॥ २.२०.१४ ॥
शौरीशिवाय पार्थ नाही आणि पांडवाशिवाय शौरी नाही; या दोन कृष्णांसारखे जगात अजेय कोणी नाही, असे माझे मत आहे.
2.20.15
अयं च बलिनां श्रेष्ठः श्रीमानपि वृकोदरः ।
युवाभ्यां सहितो वीर किं न कुर्यान्महायशाः ॥ २.२०.१५ ॥
बलवानांमध्ये श्रेष्ठ, तेजस्वी आणि महायशस्वी असा हा वृकोदरही, हे वीरा, तुम्हा दोघांसह असताना काय करू शकणार नाही?
2.20.16
सुप्रणीतो बलौघो हि कुरुते कार्यमुत्तमम् ।
अन्धं बलं जडं प्राहुः प्रणेतव्यं विचक्षणैः ॥ २.२०.१६ ॥
उत्तम प्रकारे चालवलेले सैन्यबळ खरोखर उत्तम कार्य साधते; आंधळे आणि जड बल हे विचक्षण लोकांनी चालवावे असे म्हटले जाते.
2.20.17
यतो हि निम्नं भवति नयन्ति हि ततो जलम् ।
यतश्छिद्रं ततश्चापि नयन्ते धीवरा जलम् ॥ २.२०.१७ ॥
जेथे सखल भाग असतो तिथेच लोक पाणी नेतात; आणि जेथे छिद्र असते तेथूनच कोळी देखील पाणी नेतात.
2.20.18
तस्मान्नयविधानज्ञं पुरुषं लोकविश्रुतम् ।
वयमाश्रित्य गोविन्दं यतामः कार्यसिद्धये ॥ २.२०.१८ ॥
म्हणून नीतिविधान जाणणाऱ्या, जगप्रसिद्ध गोविंदाचा आश्रय घेऊन आपण कार्यसिद्धीसाठी प्रयत्न करू.
2.20.19
एवं प्रज्ञानयबलं क्रियोपायसमन्वितम् ।
पुरस्कृर्वीत कार्येषु कृष्णकार्यार्थसिद्धये ॥ २.२०.१९ ॥
अशा प्रकारे प्रज्ञा, नय, बल तसेच कर्म व उपाय यांनी युक्त पुरुषाला कृष्णाच्या कार्यसिद्धीसाठी कार्यांत पुढे ठेवावे.
2.20.20
एवमेव यदुश्रेष्ठ यावत्कार्याथिसिद्धये ।
अर्जुनः कृष्णमन्वेतु भीमोऽन्वेतु धनञ्जयम्।
नयो जयो बलं चैव विक्रमे सिद्धिमेष्यति ॥ २.२०.२० ॥
हे यदुश्रेष्ठा, याप्रमाणेच कार्यसिद्धी होईपर्यंत अर्जुन कृष्णाच्या मागे चालो आणि भीम धनंजयाच्या मागे चालो. नय, जय, बल आणि पराक्रमाने सिद्धी प्राप्त होईल.
2.20.21
एवमुक्तास्ततः सर्वे भ्रातरो विपुलौजसः ।
वार्ष्णेयः पाण्डवेयौ च प्रतस्थुर्मागधं प्रति ॥ २.२०.२१ ॥
असे सांगितल्यावर, विपुल तेजस्वी सर्व बंधू, वार्ष्णेय आणि पांडवांचे दोन पुत्र मगधाकडे निघाले.
2.20.22
वर्चस्विनां ब्राह्मणानां स्नातकानां परिच्छदैः ।
आच्छाद्य सुहृदां वाक्यैर्मनोज्ञैरभिनन्दिताः ॥ २.२०.२२ ॥
तेजस्वी ब्राह्मण आणि स्नातकांच्या परिवाराने वेढलेले, सुहृदांच्या मनोहर शब्दांनी अभिनंदित होऊन (ते निघाले).
2.20.23
माधवः पाण्डवेयौ च प्रतस्थुर्व्रतधारिणः ।
अमर्षादभितप्तानां ज्ञात्यर्थं मुख्यतेजसाम्।
रविसोमाग्निवपुषां दीप्तमासीत्तदा वपुः ॥ २.२०.२३ ॥
माधव आणि पांडवांचे दोन पुत्र व्रतधारी होऊन निघाले. अमर्षाने तप्त, ज्ञातींसाठी, मुख्य तेजस्वी, सूर्य-चंद्र-अग्नीसारखे देह असलेले ते; तेव्हा त्यांचे शरीर दीप्त झाले.
2.20.24
इतं मेने जरासन्धं दृष्ट्वा भीमपुरोगमौ ।
एककार्यसमुद्यन्तौ कृष्णौ युद्धेऽपराजितौ ॥ २.२०.२४ ॥
भीमाला पुढे ठेवून, एकाच कार्यासाठी सज्ज, युद्धात अपराजित अशा दोन कृष्णांना पाहून जरासंधाने आपले काम झाले असे मानले.
2.20.25
ईशौ हितौ महात्मानौ सर्वकार्यप्रवर्तिनौ ।
धर्मकामार्थलोकानां कार्याणां च प्रवर्तकौ ॥ २.२०.२५ ॥
ते दोघे समर्थ, हितकर्ते, महात्मे होते; सर्व कार्यांचे प्रवर्तक होते; धर्म, काम, अर्थ या लोकांचे व कार्यांचे प्रवर्तक होते.
2.20.26
कुरुभ्यः प्रस्थितास्ते तु मध्येन कुरुजाङ्गलम् ।
रम्यं पद्मसरो गत्वा कालकूडमतीत्य च ॥ २.२०.२६ ॥
कुरूंपासून निघालेले ते कुरुजांगलाच्या मधून जाऊन रमणीय पद्मसरोवरावर पोहोचले आणि कालकूट ओलांडले.
2.20.27
गण्डकीं च महाशोणं सदानीरां तथैव च ।
एकपर्वतके नद्यः क्रमेणैत्याव्रजन्त ते ॥ २.२०.२७ ॥
गंडकी, महाशोण, सदानीरा या नद्या आणि एकपर्वतकाजवळच्या नद्या क्रमाने ओलांडून ते पुढे गेले.
2.20.28
उत्तीर्य सरयूं रम्यां दृष्ट्वा पूर्वांश्च कोसलान् ।
अतीत्य जग्मुर्मिथिलां मालां चर्मण्वतीं नदीम् ॥ २.२०.२८ ॥
रमणीय सरयू ओलांडून, पूर्वेकडील कोसलांना पाहून ते मिथिलेकडे गेले; माला आणि चर्मण्वती नदी ओलांडली.
2.20.29
अतीत्य गङ्गां शोणं च त्रयस्ते प्राङ्मुखास्तदा ।
कुशचीरच्छदा जग्मुर्मागधं क्षेत्रमच्युताः ॥ २.२०.२९ ॥
गंगा आणि शोण ओलांडून ते तिघे पूर्वेकडे तोंड करून, कुश व वल्कल वस्त्रे धारण करून त्या वेळी मागध प्रदेशात गेले.
2.20.30
ते शश्वद्गोधनाकीर्णमम्बुमन्तं शुभद्रुमम् ।
गोरथं गिरिमासाद्य ददृशुर्मागधं पुरम् ॥ २.२०.३० ॥
ते सतत गोधनाने भरलेल्या, पाण्याने समृद्ध, सुंदर वृक्षांनी युक्त अशा गोरथ पर्वतावर पोहोचले आणि त्यांनी मागध नगर पाहिले.