महाभारत · अध्याय 2.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.24.1
ततस्तं निश्चितात्मानं युद्धाय यदुनन्दनः ।
उवाच वाग्मी राजानं जरासन्धमधोक्षजः ॥ २.२४.१ ॥
तेव्हा युद्धासाठी दृढनिश्चयी झालेल्या त्या राजा जरासंधाला यदुनंदन, वाग्मी अधोक्षज (कृष्ण) म्हणाले.
2.24.2
त्रयाणां केन ते राजन्योद्धुमुत्सहते मनः ।
अस्मदन्यतमेनेह सज्जीभवतु को युधि ॥ २.२४.२ ॥
हे राजा, तिघांपैकी तुझे मन कोणाशी युद्ध करण्यास उत्सुक आहे? आमच्यापैकी कोणीतरी येथे युद्धासाठी सज्ज होवो.
2.24.3
एवमुक्तः स नृपतिर्युद्धं वव्रे महाद्युतिः ।
जरासन्धस्ततो राजा भीमसेनेन मागधः ॥ २.२४.३ ॥
असे सांगितले गेल्यावर त्या महातेजस्वी राजा, मगधाचा जरासंध, याने भीमसेनाशी युद्ध निवडले.
2.24.4
धारयन्तं गदां दिव्यां बलं श्रुत्वा च निर्वृतः ।
अर्जुन वासुदेवं च वजर्यित्वा स मागधः ॥ २.२४.४ ॥
दिव्य गदा धारण करणारा आणि बलाबद्दल ऐकून समाधानी झालेला तो मगधराज अर्जुन व वासुदेव यांना वगळून गेला.
2.24.5
मत्वा देवं गोप इति बालोऽर्जुन इति स्म ह ।
आदाय रोजनां माल्यं मङ्गल्यान्यपराणि च ॥ २.२४.५ ॥
देवाला गोप आणि अर्जुनाला बालक समजून, रोचनेची माळ व इतर मंगल वस्तू घेऊन.
2.24.6
धारयन्नगदान्मुख्यान्निर्वृतीर्वेदनानि च ।
उपतस्थे जरासन्धं युयुत्सुं वै पुरोहितः ॥ २.२४.६ ॥
प्रमुख पर्वत, समाधान आणि वेद धारण करणारा पुरोहित युद्धास उत्सुक जरासंधाजवळ आला.
2.24.7
कृतस्वस्त्ययनो राजा ब्राह्मणेन यशस्विना ।
समनह्यज्जरासन्धः क्षात्रं धर्ममनुस्मरन् ॥ २.२४.७ ॥
यशस्वी ब्राह्मणाकडून स्वस्त्ययन करवून घेतलेल्या राजा जरासंधाने क्षात्रधर्माचे स्मरण करत कवच धारण केले.
2.24.8
अवमुच्य किरीटं स केशान्समनुमृज्य च ।
दतिष्ठज्जरासन्धो वेलातिग इवार्णवः ॥ २.२४.८ ॥
मुकुट उतरवून, केस सावरून जरासंध उभा राहिला, जणू किनारा ओलांडणारा समुद्र.
2.24.9
उवाच मतिमान्राजा भीमं भीमपराक्रमः ।
भीम योत्स्ये त्वया सार्धं श्रेयसा निर्जितं वरम् ॥ २.२४.९ ॥
बुद्धिमान आणि भीमपराक्रमी राजा भीमाला म्हणाला - भीमा, मी तुझ्याशी युद्ध करीन; श्रेयासाठी जिंकणेच उत्तम.
2.24.10
एवमुक्त्वा जरासन्धो भीमसेनमरिन्दमः ।
प्रत्युद्ययौ महातेजाः शक्रं बल इवासुरः ॥ २.२४.१० ॥
असे बोलून शत्रुदमन महातेजस्वी जरासंध भीमसेनाकडे पुढे सरसावला, जसा बल नावाचा असुर इंद्राकडे गेला.
2.24.11
ततः संमन्त्र्य कृष्णेन कृतस्वस्त्ययनो बली ।
भीमसेनो जरासन्धमाससाद युयुत्सया ॥ २.२४.११ ॥
नंतर कृष्णाशी सल्लामसलत करून, स्वस्त्ययन करून घेतलेला बलवान भीमसेन युद्धाच्या इच्छेने जरासंधाकडे गेला.
2.24.12
ततस्तौ नरशार्दूलौ बाहुशस्त्रौ समीयतुः ।
वीरौ परमसंहृष्टावन्योन्यजयकाङ्क्षिणौ ॥ २.२४.१२ ॥
तेव्हा बाहूंनाच शस्त्र करणारे ते दोन नरश्रेष्ठ, अत्यंत उत्साहित वीर, एकमेकांचा विजय इच्छित भिडले.
2.24.13
करग्रहणपूर्वं तु कृत्वा पादाभिवन्दनम् ।
कक्षैः कक्षां विधुन्वानावास्फोटं तत्र चक्रतुः ॥ २.२४.१३ ॥
प्रथम हात धरून, चरणवंदन करून, दोघांनी काखेने काख हलवत तेथे टाळ्या वाजवल्या.
2.24.14
स्कन्धे दोर्भ्यां समाहत्य निहत्य च मुहुर्मुहुः ।
अङ्गमङ्गैः समाश्लिष्य पुनरास्फालनं च चक्रतुः। ॥ २.२४.१४ ॥
खांद्यावर दोन्ही बाहूंनी प्रहार करून, वारंवार आघात करून, अंगाला अंग भिडवून आलिंगन देऊन, पुन्हा टाळ्या वाजवल्या.
2.24.15
चित्रहस्तादिकं कृत्वा सस्फुलिङ्गेन चाशनिम् ।
गलगण्डाभिघातेन सस्फुलिङ्गेन चाशनिम् ॥ २.२४.१५ ॥
विचित्र हातचाली इत्यादी करून, ठिणग्यांसह वज्रासारखे, गळ्यावर व गालावर प्रहार करून, ठिणग्यांसह वज्रासारखे.
2.24.16
बाहुपाशादिकं कृत्वा पादाहतशिरावुभौ ।
उरोहस्तं ततश्चक्रे पूर्णकुम्भौ प्रयुज्य तौ ॥ २.२४.१६ ॥
बाहुपाश इत्यादी करून, पायाच्या प्रहाराने डोक्यावर आघात झालेले दोघे, मग छाती व हाताची पकड, पूर्ण कुंभांसारखे दोघांनी केले.
2.24.17
करसम्पीडनं कृत्वा गर्जन्तौ वारणाविव ।
नर्दन्तौ मेघसङ्काशौ बाहुप्रहरणावुभौ ॥ २.२४.१७ ॥
हातांनी दाब देऊन, गर्जणाऱ्या दोन हत्तींसारखे, मेघांसारखे गर्जणारे, बाहूंनाच शस्त्र केलेले दोघे.
2.24.18
तलेनाहन्यमानौ तु अन्योन्यं कृतवीक्षणौ ।
सिंहाविव सुसंङ्क्रुद्धावाकृष्याकृष्य युध्यताम् ॥ २.२४.१८ ॥
तळहाताने प्रहार होत असता, एकमेकांकडे पाहत, दोन सिंहांसारखे अत्यंत क्रुद्ध होऊन, वारंवार ओढून ओढून युद्ध करत होते.
2.24.19
अङ्गेनाङ्गं समापीड्य बाहुभ्यामुभयोरपि ।
आवृत्य बाहुभिश्चापि उदरं च प्रचक्रतुः ॥ २.२४.१९ ॥
एकाने दुसऱ्याचा अवयव आपल्या अवयवाने घट्ट दाबला, दोघांनीही बाहूंनी एकमेकांना वेढून पोटालाही आवळले.
2.24.20
उभौ कट्यां सुपार्श्वे तु तक्षवन्तौ च शिक्षितौ ।
अधो हस्तं स्वकण्ठे तूदरस्योरसि चाक्षिपत् ॥ २.२४.२० ॥
दोघेही प्रशिक्षित व कुशल होते; कंबर व बगलांवर पकड घेतली; एकाने खालून हात घालून स्वतःच्या गळ्यावर व पोटाकडून छातीवर आघात केला.
2.24.21
सर्वातिक्रान्तमर्यादं पृष्ठभङ्गं च चक्रतुः ।
सम्पूर्णमूर्च्छां बाहुभ्यां पूर्णकुम्भं प्रचक्रतुः ॥ २.२४.२१ ॥
सर्व नियम ओलांडून त्यांनी पाठ मोडण्याचा डाव केला; हातांनी पूर्ण मूर्च्छा व पूर्णकुंभ अशी पकड केली.
2.24.22
तृणपीडं यथाकामं पूर्णयोगं समुष्टिकम् ।
एवमादीनि युद्धानि प्रकुर्वन्तौ परस्परम् ॥ २.२४.२२ ॥
तृणपीड, इच्छेनुसार, पूर्णयोग, मुष्टिप्रहारासह; अशा इतर युद्धडावांचा ते एकमेकांवर वापर करत होते.
2.24.23
तयोर्युद्धं ततो द्रष्टुं समेताः पुरवासिनाः ।
ब्राह्मणा वणिजश्चैव क्षत्रियाश्च सहस्रशः ॥ २.२४.२३ ॥
त्या दोघांचे युद्ध पाहण्यासाठी नगरवासी जमले — ब्राह्मण, वैश्य आणि क्षत्रिय, हजारोंच्या संख्येने.
2.24.24
शूद्राश्च नरशार्दूल स्त्रियो वृद्धाश्च सर्वशः ।
निरन्तरमभूत्तत्र जनौघैरभिसंवृतम् ॥ २.२४.२४ ॥
हे नरशार्दूला! शूद्र, स्त्रिया आणि वृद्ध — सर्व प्रकारचे लोक तेथे आले; जनसमुदायाने ती जागा अखंड वेढली गेली.
2.24.25
तयोरथ भुजाघातान्निग्रहप्रग्रहात्तथा ।
आसीत्सुभीमसम्पातो वज्रपर्वतयोरिव ॥ २.२४.२५ ॥
नंतर त्या दोघांच्या बाहूंच्या प्रहारांनी, पकडण्याओढण्याने वज्र आणि पर्वत यांच्या टकरीसारखी अतिभयंकर धडक झाली.
2.24.26
उभौ परमसंहृष्टौ बलेन बलिनां वरौ ।
अन्योन्यस्यान्तरं प्रेप्सू परस्परजयैषिणौ ॥ २.२४.२६ ॥
दोघेही अत्यंत हर्षित, बलवानांत श्रेष्ठ होते; एकमेकांतील संधी शोधत, परस्परांवर विजय मिळवू इच्छित होते.
2.24.27
शिरोभिरिव तौ मेषौ वृक्षैरिव निशाचरौ ।
पदैरिव शुभावश्वौ तुण्डाभ्यां तित्तिरी इव ॥ २.२४.२७ ॥
ते दोघे डोक्यांनी मेंढ्यांसारखे, वृक्षांनी राक्षसांसारखे, पायांनी सुंदर घोड्यांसारखे, चोचींनी तित्तिरांसारखे होते.
2.24.28
तद्भीममुत्सार्य जनं युद्धमासीदुपप्लवे ।
बलिनोः संयुगे राजन्वृत्रवासवयोरिव ॥ २.२४.२८ ॥
हे राजा, तेव्हा भयंकर जनसमुदायाला दूर सारून त्या गोंधळात त्या दोन बलवानांचे युद्ध वृत्र आणि वासव (इंद्र) यांच्या युद्धासारखे झाले.
2.24.29
प्रकर्षणाकर्षणाभ्यामनुकर्षविकर्षणैः ।
आचकर्षतुरन्योन्यं जानुभिश्चावजघ्नतुः ॥ २.२४.२९ ॥
एकमेकांना ओढत, फरफटत, इकडे-तिकडे झटकत त्यांनी गुडघ्यांनी प्रहार केले.
2.24.30
ततः शब्देन महता भर्त्सयन्तौ परस्परम् ।
पाषाणसङ्घातनिभैः प्रहारैरभिजघ्नतुः ॥ २.२४.३० ॥
नंतर मोठ्या आवाजात एकमेकांची निर्भर्त्सना करत, दगडांच्या राशींसारख्या प्रहारांनी त्यांनी एकमेकांवर वार केले.
2.24.31
ततो भीमं जरासन्धो जघानोरसि मुष्टिना ।
भीमोषि तं जरासन्धं वक्षस्यभिजघान ह ॥ २.२४.३१ ॥
नंतर जरासंधाने भीमाच्या छातीवर मुठीने प्रहार केला. भीमानेही जरासंधाच्या छातीवर प्रहार केला.
2.24.32
व्यूढोरस्कौ दीर्घभुजौ नियुद्धकुशलावुभौ ।
बाहुभिः समसज्जोतामायसैः परिघैरिव ॥ २.२४.३२ ॥
विशाल छाती आणि लांब बाहू असलेले, मल्लयुद्धात निपुण ते दोघे लोखंडी गदांप्रमाणे बाहूंनी एकमेकांशी भिडले.
2.24.33
कार्तिकस्य तु मासस्य प्रवृत्तं प्रथमेऽहनि ।
तदा तद्युद्धमभवद्दिनानि दश पञ्च च।
अनाहारं दिवारात्रमविश्रान्तमवर्तत ॥ २.२४.३३ ॥
कार्तिक महिन्याच्या पहिल्या दिवशी ते सुरू झाले. तेव्हा ते युद्ध पंधरा दिवस चालले. दिवसरात्र अन्नाविना, विश्रांतीविना ते चालू राहिले.
2.24.34
तद्वृत्तं तु त्रयोदश्यां समवेतं महात्मनोः ।
चतुर्दश्यां निशायां तु निवृत्तो मागधः क्लमात् ॥ २.२४.३४ ॥
त्या दोन्ही महात्म्यांचे ते युद्ध त्रयोदशीपर्यंत चालले. चतुर्दशीच्या रात्री मगधराज थकव्यामुळे मागे हटला.
2.24.35
तं राजानं तथा क्लान्तं दृष्ट्वा राजञ्जनार्दनः ।
उवाच भीमकर्माणं भीमं सम्बोधयन्निव ॥ २.२४.३५ ॥
हे राजा! त्या थकलेल्या राजाला पाहून जनार्दन, भयंकर कर्मे करणाऱ्या भीमाला जागे करत असल्याप्रमाणे म्हणाला.
2.24.36
क्लान्तः शत्रुर्हि कौन्तेय शक्यः पीडयितुं रणे ।
पीड्यमानो हि कार्त्स्न्येन जह्याज्जीवितमात्मनः ॥ २.२४.३६ ॥
हे कौन्तेया! थकलेल्या शत्रूला युद्धात पीडित करणे शक्य आहे. पूर्णपणे पीडित झाल्यास तो आपला प्राण सोडील.
2.24.37
तस्मात्तेऽद्यैव कौन्तेय पीडनीयो जनाधिपः ।
सममेतेन युध्यस्व बाहुभ्यां भरतर्षभ ॥ २.२४.३७ ॥
म्हणून, हे कौन्तेया, आजच तू या राजाला पीडित करावे. हे भरतर्षभा, याच्याशी समानपणे तुझ्या बाहूंनी युद्ध कर.
2.24.38
एवमुक्तःस कृष्णेन पाण्डवः परवीरहा ।
जरासन्दस्य तद्रन्ध्रं ज्ञात्वा चक्रे मतिं वधे ॥ २.२४.३८ ॥
कृष्णाने असे सांगितल्यावर, शत्रुवीरांचा संहार करणारा तो पांडव जरासंधाची ती कमकुवत जागा जाणून त्याच्या वधाचा निश्चय केला.
2.24.39
ततस्तमजितं जेतुं जरासन्दं वृकोदरः ।
संरम्भाद्बलिनां श्रेष्ठो जग्राह कुरुनन्दनः ॥ २.२४.३९ ॥
मग त्या अजिंक्य जरासंधाला जिंकण्यासाठी, बलवानांत श्रेष्ठ कुरुनंदन वृकोदर (भीम) क्रोधाने त्याला पकडले.