महाभारत · अध्याय 2.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.25.1
भीमसेनस्ततः कृष्णमुवाच यदुनन्दनम् ।
बुद्धिमास्थाय विपुलां जरासन्धवधोप्सया ॥ २.२५.१ ॥
तेव्हा भीमसेन यदुनंदन कृष्णाला म्हणाला; जरासंधाच्या वधाच्या इच्छेने विशाल बुद्धी धारण करून.
2.25.2
नायं पापो मया कृष्ण युक्तः स्यादनुरोधितुम् ।
प्रायेण यदुशार्दूल बान्धवक्षयकृत्तव ॥ २.२५.२ ॥
हे कृष्णा, या पाप्याला माझ्याकडून विनंती करणे योग्य नाही. हे यदुशार्दूला, हे बहुधा तुझ्या बांधवांच्या नाशास कारणीभूत होते.
2.25.3
एवमुक्तस्ततः कृष्णः प्रत्युवाच वृकोदरम् ।
त्वरयन्पुरुषव्याघ्रो जरासन्धवधेप्सया ॥ २.२५.३ ॥
असे सांगितल्यावर कृष्णाने वृकोदराला उत्तर दिले; जरासंधाच्या वधाच्या इच्छेने घाई करणारा पुरुषव्याघ्र.
2.25.4
यत्ते दैवं परं सत्वं यच्च ते मातरिश्वनः ।
बलं भीमं जरासन्धे दर्शयाशु तदद्य वै ॥ २.२५.४ ॥
तुझे जे दैवी परम सत्त्व आणि मातरिश्वा (वायू) याचे जे बल तुझ्यात आहे, ते हे भीमा, आजच लवकर जरासंधावर दाखव.
2.25.5
तवैष वध्यो दुर्बुद्धिर्जरासन्धो महारथः ।
इत्यन्तरिक्षे त्वश्रौषं यदा वायुरवाप्यते ॥ २.२५.५ ॥
हा दुर्बुद्धी जरासंध, महारथी, तुझ्याकडून वध्य आहे — असे मी आकाशात ऐकले, जेव्हा वायू प्राप्त होतो.
2.25.6
गोमन्ते पर्वतश्रेष्ठे येनैष परिमोक्षितः ।
बलदेवबलं प्राप्य कोऽन्यो जीवेत्तु मागधात् ॥ २.२५.६ ॥
गोमंत पर्वतश्रेष्ठावर ज्याच्याकडून हा मुक्त केला गेला — बलदेवाचे बल प्राप्त करून, मागधापासून दुसरा कोण जगू शकेल?
2.25.7
तदस्य मृत्युर्विहितस्त्वदृते न महाबल ।
वायुं चिन्त्य महाबाहो जहीमं मगधाधिपम् ॥ २.२५.७ ॥
हे महाबला, तुझ्याशिवाय याचा मृत्यू इतर कोणाकडून विहित नाही. हे महाबाहो, वायूचे चिंतन करून या मगधाधिपतीला ठार कर.
2.25.8
एवमुक्तस्ततो भीमो मनसाऽऽचिन्त्य मारुतम् ।
जनार्दनं नमस्कृत्य परिष्वज्य च फल्गुनम् ॥ २.२५.८ ॥
असे सांगितल्यावर भीमाने मनात मारुताचे चिंतन केले; जनार्दनाला नमस्कार करून आणि फाल्गुनाला आलिंगन देऊन.
2.25.9
प्रभञ्जनबलाविष्टो जरासन्धमरिन्दमः ।
उत्क्षिप्य भ्रामयामास बलवन्तं महाबलः ॥ २.२५.९ ॥
प्रभंजनाच्या बलाने आविष्ट झालेल्या, शत्रूंचे दमन करणाऱ्या त्या महाबलाने बलवान जरासंधाला उचलून फिरवले.
2.25.10
भ्रामयित्वा शतगुणं जानुभ्यां भरतर्षभ ।
बभञ्ज पृष्टं सङ्क्षिप्य निष्पिष्य विननाद च ॥ २.२५.१० ॥
हे भरतर्षभा, त्याला शंभर वेळा फिरवून गुडघ्यांवर ठेवून पाठ मोडली, गुंडाळून चिरडले आणि गर्जना केली.
2.25.11
करे गृहीत्वा चरणं द्विधा चक्रे महाबलः ।
तस्य निष्पिष्यमाणस्य पाण्डवस्य च गर्जतः ॥ २.२५.११ ॥
त्या महाबलाने त्याचा पाय हातात धरून दोन तुकडे केले. तो चिरडला जात असताना आणि पांडव गर्जत असताना.
2.25.12
अभवत्तुमुलो नादः सर्वप्राणिभयङ्करः ।
वित्रेसुर्मागधाः सर्वे स्त्रीणां गर्भाश्च सुस्रुवुः ॥ २.२५.१२ ॥
सर्व प्राण्यांना भय वाटेल असा तुमुल नाद झाला. सर्व मागध घाबरले; स्त्रियांचे गर्भ गळाले.
2.25.13
भीमसेनस्य नादेन जरासन्धस्य चैव ह ।
किं नु स्याद्धिमवान्भिन्नः किंनुस्विद्दीर्यते मही ॥ २.२५.१३ ॥
भीमसेन आणि जरासंधाच्या नादाने हिमालय भंगला की पृथ्वीच फाटत आहे?
2.25.14
इति वै मागधा जज्ञुर्भीमसेनस्य निखनात् ।
ततस्तु भगवान्कृष्णो जरासन्धजिघांसया ॥ २.२५.१४ ॥
असे मागधांनी भीमसेनाच्या प्रहाराचा आवाज मानला. नंतर भगवान कृष्ण जरासंधाला मारण्याच्या इच्छेने.
2.25.15
भीमसेनं समालोक्य नलं जग्राह पाणिना ।
द्विधा चिच्छेद वै तत्तु जरासन्धवधं प्रति ॥ २.२५.१५ ॥
भीमसेनाकडे पाहून त्याने हाताने एक नळ धरला आणि जरासंधाच्या वधासाठी त्याचे दोन तुकडे केले.
2.25.16
ततस्त्वाज्ञाय तस्यैव पादमुत्क्षिप्य मारुतिः ।
द्विधा बभञ्ज तद्गात्रं प्राक्षिपद्विननाद च ॥ २.२५.१६ ॥
तेव्हा ते ओळखून मारुती (भीम) याने त्याचा पाय उचलून त्याचे शरीर दोन तुकडे करून फेकले आणि गर्जना केली.
2.25.17
पुनः सन्धाय तु तदा जरान्धः प्रतापवान् ।
भीमेन च समागम्य बाहुयुद्धं चकार ह ॥ २.२५.१७ ॥
तेव्हा पुन्हा जुळून प्रतापी जरासंध भीमाशी भिडला आणि बाहुयुद्ध केले.
2.25.18
तयोः समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
सर्वलोकक्षयकरं सर्वभूतभयावहम् ॥ २.२५.१८ ॥
त्या दोघांमध्ये एक भयंकर, रोमांच उभा करणारे युद्ध झाले; ते सर्व लोकांचा नाश करणारे आणि सर्व प्राण्यांना भय देणारे होते.
2.25.19
पुनः कृष्णस्तमिरिणं द्विधा विच्छिद्य माधवः ।
व्यत्यस्य प्राक्षिपत्तत्तु जरासन्धवधेप्सया ॥ २.२५.१९ ॥
नंतर कृष्णाने त्या इरिणाला दोन तुकडे करून, जरासंधाला मारण्याच्या इच्छेने ते दोन्ही तुकडे आडवे फेकले.
2.25.20
भीमसेनस्तदा ज्ञात्वा निर्बिभेद च मागधम् ।
द्विधा व्यत्यस्य पादेन प्राक्षिपच्च ननाद ह ॥ २.२५.२० ॥
तेव्हा भीमसेनाने ते ओळखले, मागधाला फाडले, दोन तुकडे करून पायाने आडवे फेकले आणि गर्जना केली.
2.25.21
शुष्कमांसास्थिमेदस्त्वग्भिन्नमस्तिष्कपिण्डकटः ।
शवभूतस्तदा राजन्पिण्डीकृत इवाबबौ ॥ २.२५.२१ ॥
वाळलेले मांस, हाड, मेद आणि त्वचा असलेला, कवटी व मेंदूचा गोळा फुटलेला तो प्रेत बनला. हे राजा, तेव्हा तो जणू एक गोळा केल्यासारखा दिसला.
2.25.22
ततो राज्ञः कुलद्वारि प्रसुप्तमिव तं नृपम् ।
रात्रौ गतासुमुत्सृज्य निश्चक्रमुररिन्दमाः ॥ २.२५.२२ ॥
मग राजकुलाच्या दारात झोपल्यासारख्या पडलेल्या त्या राजाला, रात्री प्राणहीन झालेला सोडून शत्रुदमन वीर बाहेर पडले.
2.25.23
जरासन्धरथं कृष्णो योजयित्वा पताकिनम् ।
आरोप्य भ्रातरौ चैव मोक्षयामास बान्धवान् ॥ २.२५.२३ ॥
कृष्णाने जरासंधाचा ध्वजांकित रथ जुंपून, दोन्ही भावांना त्यावर चढवून, बांधवांना मुक्त केले.
2.25.24
ते वै रत्नुभुजं कृष्णं रत्नार्हं पृथिवीश्वराः ।
राजानं चक्ररासाद्य मोक्षिता महतो भयात् ॥ २.२५.२४ ॥
ते पृथ्वीचे स्वामी महाभयातून मुक्त होऊन, रत्नभुज आणि रत्नांस योग्य कृष्णाजवळ जाऊन त्याला राजा केले.
2.25.25
अक्षतः शस्त्रसम्पन्नो जितारिः सह राजभिः ।
रथमास्थाय तं दिव्यं निर्जगाम गिरिव्रजात् ॥ २.२५.२५ ॥
अक्षत, शस्त्रसज्ज, शत्रूंना जिंकलेले, राजांसह त्या दिव्य रथावर आरूढ होऊन ते गिरिव्रजातून बाहेर पडले.
2.25.26
यः स सोदर्यवान्नाम द्वियोधी कृष्णसारथिः ।
अभ्यासघाती सन्दृश्यो दुर्जयः सर्वराजभिः ॥ २.२५.२६ ॥
तो सोदर्यवान नावाचा, दोघांशी लढणारा, कृष्ण ज्याचा सारथी आहे असा, जवळून प्रहार करणारा, दिसणारा, सर्व राजांना अजिंक्य.
2.25.27
भीमार्जुनाभ्यां योधाभ्यामास्थितः कृष्णसारथिः ।
शुशुभे रथवर्योऽसौ दुर्जयः सर्वधन्विभिः ॥ २.२५.२७ ॥
भीम आणि अर्जुन या दोन योद्ध्यांनी आरूढ, कृष्ण ज्याचा सारथी होता तो श्रेष्ठ रथ चमकला; सर्व धनुर्धरांना तो अजिंक्य होता.
2.25.28
शक्रविष्णू हि सङ्ग्रामे चेरतुस्तारकामये ।
रथेन तेन वै कृष्ण उपारुह्य ययौ तदा ॥ २.२५.२८ ॥
इंद्र आणि विष्णू तारकासुराविरुद्धच्या युद्धात विहरले; त्या रथावर आरूढ होऊन कृष्ण तेव्हा पुढे गेला.
2.25.29
एवमेतौ महाबाहू तदा दुष्करकारिणौ ।
कृष्णप्रणीतौ लोकेऽस्मिन्नथे को द्रष्टुमर्हति ॥ २.२५.२९ ॥
असे ते दोन महाबाहू तेव्हा दुष्कर कर्मे करणारे होते; कृष्णाने नेलेल्या या दोघांकडे या जगात कोण पाहू शकेल?
2.25.30
इत्यवोचन्व्रजन्तं तं जरासन्धपुरालयाः ।
वासुदेवं नरश्रेष्ठं युक्तं वातजवैर्हयैः ॥ २.२५.३० ॥
असे जरासंधाच्या नगरातील रहिवासी, वाऱ्याच्या वेगाच्या घोड्यांनी जुंपलेल्या, निघालेल्या त्या नरश्रेष्ठ वासुदेवाबाबत बोलले.
2.25.31
तप्तचामीकराभेण किङ्किणीजालमालिना ।
मेघनिर्घोषनादेन जैत्रेणामित्रघातिना ॥ २.२५.३१ ॥
तापलेल्या सोन्याच्या तेजाचा, घंटांच्या जाळ्यांनी सजलेला, मेघगर्जनेसारख्या नादाचा, विजयी आणि शत्रुसंहारक (रथ).
2.25.32
येन शक्रो दानवानां जघान नवतीर्नव ।
तं प्राप्य समहृष्यन्त रथं ते पुरुषर्थभाः ॥ २.२५.३२ ॥
ज्या रथाने इंद्राने दानवांपैकी नव्वद आणि नऊ यांचा वध केला, तो रथ मिळाल्यावर ते पुरुषश्रेष्ठ अत्यंत हर्षित झाले.
2.25.33
ततः कृष्णं महाबाहुं भ्रातृभ्यां सहितं तदा ।
रथस्थं मागधा दृष्ट्वा समपद्यन्त विस्मिताः ॥ २.२५.३३ ॥
तेव्हा महाबाहू कृष्णाला दोन बंधूंसह रथात उभे असलेले पाहून मागधजन विस्मित झाले.
2.25.34
हयैर्दिव्यैः समायुक्तो रथो वायुसमो जवे ।
अधिष्ठितः स शुशुभे कृष्णेनातीव भारत ॥ २.२५.३४ ॥
दिव्य घोड्यांनी जुंपलेला, वेगात वायूसमान असा तो रथ कृष्णाने अधिष्ठित होऊन अत्यंत शोभला, हे भारता.
2.25.35
असङ्गो देवविहितस्तस्मिन्रथवरे ध्वजः ।
योजनाद्ददृशे श्रीमानिन्द्रायुधसमप्रभः ॥ २.२५.३५ ॥
त्या श्रेष्ठ रथावर देवांनी ठेवलेला, अडथळाविरहित, तेजस्वी ध्वज इंद्रधनुष्यासारख्या तेजाने एक योजनावरून दिसत होता.
2.25.36
चिन्तयामास कृष्णोऽथ गरुत्मन्तं स चाभ्ययात् ।
क्षणे तस्मिन्स तेनासीच्चैत्यवृक्ष इवोत्थितः ॥ २.२५.३६ ॥
तेव्हा कृष्णाने गरुडाचे चिंतन केले; तो जवळ आला. क्षणार्धात तो त्या ध्वजावर चैत्यवृक्ष उगवावा तसा स्थिरावला.
2.25.37
व्यादितास्यैर्महानादैः सह भूतैर्ध्वजालयैः ।
तस्मिन्रथवरे तस्थौ गुरुत्मान्पन्नगाशनः ॥ २.२५.३७ ॥
उघडी तोंडे असलेले, महानाद करणारे, ध्वजात वास करणारे प्राणी यांच्यासह त्या श्रेष्ठ रथावर सर्पभक्षक गरुड उभा राहिला.
2.25.38
दुर्निरीक्ष्यो हि भूतानां तेजसाऽऽभ्याधिकं बभौ ।
आदित्य इव मध्याह्ने सहस्रकिरणावृतः ॥ २.२५.३८ ॥
प्राण्यांना पाहणे कठीण असे ते आपल्या तेजाने अत्यंत झळकले; मध्यान्हीच्या सूर्याप्रमाणे, हजार किरणांनी वेढलेल्या.
2.25.39
न सज्जति वृक्षेषु शस्त्रैश्चापि न रिष्यते ।
दिव्यो ध्वजवरो राजन्दृश्यते चेह मानुषैः ॥ २.२५.३९ ॥
तो वृक्षांत अडकत नाही आणि शस्त्रांनीही नष्ट होत नाही. हे राजा, हा दिव्य श्रेष्ठ ध्वज येथे मानवांना दिसतो.
2.25.40
तमास्थाय रथं दिव्यं पर्जन्यसमनिः स्वनम् ।
निर्ययौ पुरुषव्याघ्रः पाण्डवाभ्यां सहाच्युतः ॥ २.२५.४० ॥
मेघगर्जनेसारखा ध्वनी करणाऱ्या त्या दिव्य रथावर आरूढ होऊन पुरुषव्याघ्र अच्युत दोन पांडवांसह निघाले.
2.25.41
यं लेभे वासवाद्राजा वसुस्तस्माद्बृहद्रथः ।
बृहद्रथात्क्रमेणैव प्राप्तो बार्हद्रथो रथम् ॥ २.२५.४१ ॥
राजा वसूने इंद्राकडून मिळवलेला तो रथ, त्याच्याकडून बृहद्रथाने, आणि बृहद्रथाकडून अनुक्रमे बार्हद्रथाने प्राप्त केला.
2.25.42
स निर्याय महाबाहुः पुण्डरीकेक्षणस्ततः ।
गिरिव्रजाद्बहिस्तस्थौ समदेशे महायशाः ॥ २.२५.४२ ॥
तो महाबाहू, कमळनयन, महायशस्वी मग तेथून निघून गिरिव्रजाबाहेर एका समतल जागी उभा राहिला.
2.25.43
तत्रैनं नागराः सर्वे सत्कारेणाभ्ययुस्तदा ।
ब्राह्मणप्रमुखा राजन्विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ २.२५.४३ ॥
तेथे नगरातील सर्व रहिवासी, ब्राह्मणांना पुढे करून, तेव्हा सन्मानाने त्याला सामोरे गेले, हे राजन्, विधिदृष्ट कर्माने.
2.25.44
बन्धनाद्विप्रमुक्ताश्च राजानो मधुसूदनम् ।
पूजयामासुरूचुश्च स्तुतिपूर्वमिदं वचः ॥ २.२५.४४ ॥
बंधनातून मुक्त झालेल्या राजांनी मधुसूदनाची पूजा केली आणि स्तुतिपूर्वक हे शब्द बोलले.
2.25.45
नैतच्चित्रं महाबाहो त्वयि देवकिनन्दने ।
भीमार्जुनबलोपेते धर्मस्य प्रतिपालनम् ॥ २.२५.४५ ॥
हे महाबाहो, देवकीनंदना, भीम-अर्जुनांच्या बलाने युक्त अशा तुझ्यात हे आश्चर्य नाही — धर्माचे पालन.
2.25.46
जरासन्धह्रदे घोरे दुःखपङ्के निमज्जताम् ।
राज्ञां समभ्युद्धरमं यदिदं कृतमद्य वै ॥ २.२५.४६ ॥
जरासंधाच्या भयानक सरोवरात, दुःखाच्या चिखलात बुडणाऱ्या राजांचा पूर्ण उद्धार — आज खरोखर हे केले गेले.
2.25.47
विष्णो समवसन्नानां गिरिदुर्गे सुदारुणे ।
दिष्ट्या मोक्षाद्यशो दीप्तमाप्तं ते यदुनन्दन ॥ २.२५.४७ ॥
हे विष्णो, पर्वतदुर्गातील अति भयानक स्थितीत पडलेल्यांच्या मोक्षाने, हे यदुनंदना, सुदैवाने तुला तेजस्वी यश प्राप्त झाले.
2.25.48
किं कर्मः पुरुषव्याघ्र शाधि नः प्रणतिस्थितान् ।
कृतमित्येव तद्विद्वि नृपैर्ययद्यपि दुष्करम् ॥ २.२५.४८ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, नमस्काराने उभ्या असलेल्या आम्हाला काय करायचे ते आज्ञा कर; हे पूर्ण झाले आहे असे समज, जरी राजांसाठी ते कठीण असले तरी.
2.25.49
तानुवाच हृम्पीकेशः समाश्चास्य महामनाः ।
यिधिष्ठिरो राजसूयं क्रतुमार्हतुमिच्छति ॥ २.२५.४९ ॥
महामना हृषीकेशाने त्यांना धीर देऊन म्हटले: युधिष्ठिराला राजसूय यज्ञ करण्याची इच्छा आहे.
2.25.50
तस्य धर्मप्रवृत्तस्य पार्थिवत्वं चिकीर्षतः ।
सर्वैर्भवद्भिर्विज्ञाय साहाय्यं क्रियतामिति ॥ २.२५.५० ॥
धर्मात स्थिर आणि राजपदाची इच्छा करणाऱ्या त्याला तुम्ही सर्वांनी हे जाणून साहाय्य करावे.
2.25.51
ततः सुप्रीतमनसस्ते नृपा नृपसत्तम ।
तथेत्येवाब्रुवन्सर्वे प्रतिगृह्यास्य तां गिरम् ॥ २.२५.५१ ॥
तेव्हा आनंदित मनाचे ते राजे, हे नृपश्रेष्ठा, त्याचे ते बोल स्वीकारून सर्वजण म्हणाले: तसेच होवो.
2.25.52
रत्नभाजं च दाशार्हं चक्रुस्ते पृथिवीश्वराः ।
कृच्छ्राञ्जग्राह गोविन्दस्तेषां तदनुकम्पया ॥ २.२५.५२ ॥
त्या राजांनी दाशार्हाला रत्नांचा भागीदार केले; गोविंदाने त्यांच्या कृपेने मोठ्या कष्टाने ते स्वीकारले.
2.25.53
जरासन्धात्मजश्चैव सहदेवो महामनाः ।
निर्ययौ सजनामात्यः पुरस्कृत्य पुरोहितम् ॥ २.२५.५३ ॥
जरासंधाचा पुत्र महामना सहदेव आपल्या माणसांसह आणि अमात्यांसह पुरोहिताला पुढे करून निघाला.
2.25.54
स नीचैः प्रणतो भूत्वा बहुरत्नपुरोगमः ।
सहदेवो नृणां देवं वासुदेवमुपस्थितः ॥ २.२५.५४ ॥
तो नम्रपणे वाकून, अनेक रत्ने पुढे ठेवून, माणसांमधील देव वासुदेवाजवळ उपस्थित झाला — सहदेव.
2.25.55
भयार्ताय ततस्तस्मै कृष्णो दत्त्वाऽभयं तदा ।
आददेऽस्य महार्हाणि रत्नानि पुरुषोत्तमः ॥ २.२५.५५ ॥
तेव्हा भयाने पीडित झालेल्या त्याला कृष्णाने अभय देऊन त्याची अति मौल्यवान रत्ने स्वीकारली, त्या पुरुषोत्तमाने.
2.25.56
यत्कृतं पुरुषव्याघ्र मम पित्रा जनार्दन ।
तत्ते हृदि महाबाहो न कार्यं पुरुषोत्तम ॥ २.२५.५६ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, जनार्दना, माझ्या पित्याने जे केले, हे महाबाहो पुरुषोत्तमा, ते तुमच्या हृदयात ठेवू नका.
2.25.57
त्वां प्रपन्नोऽस्मि गोविन्द प्रासदं कुरु मे प्रभो ।
पितुरिच्छामि संस्कारं कर्तुं देवकिनन्दन ॥ २.२५.५७ ॥
गोविंदा, मी तुम्हाला शरण आलो आहे. प्रभो, माझ्यावर कृपा करा. देवकीनंदना, मी पित्याचा अंत्यसंस्कार करू इच्छितो.
2.25.58
त्वत्तोऽभ्यनुज्ञां सम्प्राप्य भीमसेनात्तथार्जुनात् ।
निर्भयो विचरिष्यामि यथाकामं यथासुखम् ॥ २.२५.५८ ॥
तुमच्याकडून, भीमसेनाकडून आणि अर्जुनाकडून अनुमती मिळवून, निर्भयपणे, इच्छेनुसार, सुखाने मी संचार करीन.
2.25.59
एवं विज्ञाप्यमानस्य सहदेवस्य मारिष ।
प्रहृष्टो देवकीपुत्रः पाण्डवै च महारथौ ॥ २.२५.५९ ॥
हे मारिष, अशी विनंती करणाऱ्या सहदेवावर देवकीपुत्र प्रसन्न झाला, पांडवांसह दोन महारथीही.
2.25.60
क्रियतां संस्क्रिया राजन्पितुस्त इति चाब्रुवन् ।
तच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य पार्थयोश्च स मागधः ॥ २.२५.६० ॥
हे राजा, तुझ्या पित्याचा संस्कार करावा, असे ते म्हणाले. वासुदेव आणि दोन पार्थ यांचे ते बोलणे ऐकून तो मागध.
2.25.61
प्रविश्य नगरं तूर्णं सह मन्त्रिभिरप्युत ।
चितां चन्दनकाष्ठैश्च कालेयसरलैस्तथा ॥ २.२५.६१ ॥
नगरात त्वरेने प्रवेश करून मंत्र्यांसह चंदनाच्या लाकडांनी आणि कालेय व सरल लाकडांनी चिता रचली.
2.25.62
कालागरुसुनगन्धैश्च तैलैश्च विविधैरपि ।
घृतधाराशतैश्चैव सुमनोभिश्च भारत ॥ २.२५.६२ ॥
हे भारता, कालागरू व सुगंधी द्रव्ये, विविध तेले, शेकडो तुपाच्या धारा आणि सुंदर फुले यांनीही.
2.25.63
समन्तादेव कीर्यन्तोऽदहन्त मगधाधिपम् ।
उदकं तस्य चक्रेऽथ सहदेवः सहानुजः ॥ २.२५.६३ ॥
चोहोबाजूंनी पसरले जात असताना त्यांनी मगधाधिपतीला दहन केले; मग सहदेवाने धाकट्या भावासह त्याला उदकदान केले.
2.25.64
कृत्वा पितुः स्वर्गगतिं निर्ययौ यत्र केशवः ।
पाण्डवौ च महाभागौ भीमसेनार्जुनावुभौ ॥ २.२५.६४ ॥
पित्याच्या स्वर्गगतीचे कृत्य करून ते केशव जिथे होते तिथे निघाले; महाभाग्यवान पांडव, भीमसेन व अर्जुन दोघेही.
2.25.65
स प्रह्वः प्राञ्जलिर्भूत्वा व्यज्ञापयत माधवम् ।
इमे रत्नानि भूरिणी गोजाविमहिषादयः ॥ २.२५.६५ ॥
तो नम्रपणे हात जोडून माधवाला सांगू लागला: 'ही रत्ने, विपुल गायी, बकऱ्या, मेंढ्या, म्हशी इत्यादी.'
2.25.66
हस्तिनोऽश्वाश्च गोविन्द वासांसि विविधानि च ।
दीयतां धर्मराजाय यथा वा मन्यते भवान् ॥ २.२५.६६ ॥
हत्ती, घोडे आणि विविध वस्त्रेही, हे गोविंदा; धर्मराजाला द्यावीत, किंवा तुम्हाला योग्य वाटेल तसे.
2.25.67
भयार्ताय ततस्तस्मै कृत्वा कृष्णोऽभयं तदा ।
अभ्यषिञ्चत राजानं सहदेवं जनार्दनः ॥ २.२५.६७ ॥
तेव्हा भयग्रस्त झालेल्या त्याला अभय देऊन जनार्दन कृष्णाने सहदेवाला राजा म्हणून अभिषिक्त केले.
2.25.68
मागधानां महीपालं जरासन्धात्मजं तदा ।
आददे च महार्हाणि रत्नानि पुरुषोत्तमः ॥ २.२५.६८ ॥
तेव्हा पुरुषोत्तमाने मगधांचा पालक आणि जरासंधाचा पुत्र यांच्याकडून अतिमौल्यवान रत्ने स्वीकारली.
2.25.69
गत्वैकत्वं स कृष्णेन पार्थाभ्यां चापि सत्कृतः ।
विवेश मतिमान्त्राजा पुनर्बार्हद्रथं पुरम् ॥ २.२५.६९ ॥
कृष्ण आणि पृथेच्या दोन्ही पुत्रांशी एकोपा करून, त्यांच्याकडून सन्मानित होऊन तो बुद्धिमान राजा पुन्हा बार्हद्रथाच्या नगरात प्रविष्ट झाला.
2.25.70
पार्थाभायं सहितः कृष्णः सर्वैश्च वसुधाधिपैः ।
यथावयः समागम्य विससर्ज नराधिपान् ॥ २.२५.७० ॥
पार्थासह असलेल्या कृष्णाने सर्व भूपतींना एकत्र करून, वयानुसार त्या राजांना निरोप दिला.
2.25.71
विसृज्य सर्वान्नृपतीन्राजसूये महात्मभिः ।
आगन्तव्यं भवद्भिश्च धर्मराजप्रियेप्सुभिः। ॥ २.२५.७१ ॥
महात्म्यांनी सर्व राजांना निरोप देताना सांगितले, "धर्मराजाचे प्रिय इच्छिणाऱ्या तुम्हा सर्वांनी राजसूयाला अवश्य यावे."
2.25.72
एवमुक्ता माधवेन सर्वे ते वसुधाधिपाः ।
एवमस्त्विति चाप्युक्त्वा समेताः परया मुदा ॥ २.२५.७२ ॥
माधवाने असे सांगितल्यावर ते सर्व भूपती "असेच होवो" म्हणत परम आनंदाने एकत्र आले.
2.25.73
भीमार्जुनहृषीकेशैः प्रहृष्टाः प्रययुस्तदा ।
रत्नान्यादाय भूरीणी ज्वलन्तो रिपुसूदनाः ॥ २.२५.७३ ॥
भीम, अर्जुन आणि हृषीकेश यांच्यामुळे आनंदित होऊन ते तेव्हा निघाले; पुष्कळ रत्ने घेऊन, शत्रूंचा नाश करणारे, तेजस्वी होऊन.
2.25.74
कृष्णस्तु सह पार्थाभ्यां श्रिया परमया युतः ।
रत्नान्यादाय भूरिणी प्रययौ पुरुषर्षभः ॥ २.२५.७४ ॥
परम शोभेने युक्त पुरुषश्रेष्ठ कृष्ण पृथेच्या पुत्रांसह पुष्कळ रत्ने घेऊन निघाला.
2.25.75
इन्द्रप्रस्थमुपागम्य पाण्डवाभ्यां सहाच्युतः ।
समेत्य धर्मराजानं प्रीयमाणोऽभ्यभाषत ॥ २.२५.७५ ॥
पांडवांसह इंद्रप्रस्थाला येऊन अच्युत धर्मराजाला भेटून प्रसन्न होऊन बोलला.
2.25.76
दिष्ट्या भीमेन बलवाञ्जरासन्धो निपातितः ।
राजानो मोक्षिताश्चेमे बन्धनान्नृपसत्तम ॥ २.२५.७६ ॥
सुदैवाने भीमाने बलवान जरासंधाला पाडले; हे नृपश्रेष्ठा, हे राजे बंधनातून मुक्त झाले.
2.25.77
दिष्ट्या कुशलिनौ चेमौ भीमसेनधनञ्जयौ ।
पुनः स्वनगरं प्राप्तावक्षताविति भारत ॥ २.२५.७७ ॥
सुदैवाने भीमसेन आणि धनंजय हे दोघे सुखरूप आणि अक्षत होऊन पुन्हा आपल्या नगरात पोहोचले, हे भारता.
2.25.78
ततो युधिष्ठिरः कृष्णं पूजयित्वा यथार्हतः ।
भीमसेनार्जुनौ चैव प्रहृष्टः परिषस्वजे ॥ २.२५.७८ ॥
नंतर युधिष्ठिराने कृष्णाचा यथोचित सत्कार केला आणि भीमसेन व अर्जुन यांना आनंदाने आलिंगन दिले.
2.25.79
ततः क्षीणे जरासन्धे भ्रातृभ्यां विहितं जयम् ।
अजातशत्रुरासाद्य मुमुदे भ्रातृभिः सह ॥ २.२५.७९ ॥
तेव्हा जरासंध नष्ट झाल्यावर, दोन बंधूंनी मिळवलेला विजय प्राप्त करून अजातशत्रू युधिष्ठिर आपल्या बंधूंसह आनंदित झाला.
2.25.80
हृष्टश्च धर्मराड्वाक्यं जनार्दनमभाषत ।
त्वां प्राप्य पुरुषव्याघ्र भीमसेनेन पातितः ॥ २.२५.८० ॥
आनंदित झालेला धर्मराज जनार्दनाला म्हणाला: "हे पुरुषव्याघ्रा, तुला मिळाल्यानेच भीमसेनाने त्याला पाडले."
2.25.81
मागधोऽसौ बलोन्मत्तो जरासन्धः प्रतापवान् ।
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं प्राप्स्यामि विगतज्वरः ॥ २.२५.८१ ॥
तो मगधाचा राजा जरासंध बलाने उन्मत्त व पराक्रमी होता. आता चिंतामुक्त होऊन मी श्रेष्ठ यज्ञ राजसूय प्राप्त करीन.
2.25.82
त्वद्बुद्धिबलमाश्रित्य यागार्होऽस्मि जनार्दन ।
पीतं पृथिव्याः क्रुद्धेन यशस्ते पुरुषोत्तम ॥ २.२५.८२ ॥
तुझी बुद्धी व बल यांचा आश्रय घेऊन मी यज्ञास योग्य झालो आहे, हे जनार्दना. हे पुरुषोत्तमा, क्रोधाने पृथ्वी प्राशन केलेले तुझे यश...
2.25.83
जरासन्धवधेनैव प्राप्तास्ते विपुलाः श्रियः ।
एवं सम्भाष्य कौन्तेयः प्रादाद्रथवरं प्रभोः ॥ २.२५.८३ ॥
जरासंधाच्या वधानेच तुला विपुल संपत्ती मिळाली आहे. असे बोलून कौन्तेयाने प्रभूला एक श्रेष्ठ रथ दिला.
2.25.84
प्रतिगृह्य तु गोविन्दो जरासन्धस्य तं रथम् ॥ २.२५.८४ ॥
गोविंदाने जरासंधाचा तो रथ स्वीकारला.
2.25.85
प्रहृष्टस्तस्य मुमुदे फल्गुनेन जनार्दनः ।
प्रीतिमानभवद्राजन्धर्मराजपुरस्कृतः ॥ २.२५.८५ ॥
जनार्दन फाल्गुनासह आनंदित झाला. हे राजा, धर्मराजाने सन्मानित होऊन तो प्रेमाने भरून गेला.
2.25.86
यथावयः समागम्य भ्रातृभिः सह पाण्डवः ।
सत्कृत्य पूजयित्वा च विससर्ज नराधिपान् ॥ २.२५.८६ ॥
वयानुसार बंधूंसह भेटून पांडवाने सत्कार व पूजा करून राजांना निरोप दिला.
2.25.87
युधिष्ठिराभ्यनुज्ञातास्ते नृपा हृष्टमानसाः ।
जग्मुः स्वदेशांस्त्वरिता यानैरुच्चावचैस्ततः ॥ २.२५.८७ ॥
युधिष्ठिराची अनुज्ञा मिळाल्यावर ते राजे आनंदित मनाने लवकर विविध वाहनांनी आपल्या देशी निघून गेले.
2.25.88
एवं पुरुषशार्दूलो महाबुद्धिर्जनार्दनः ।
पाण्डवैर्घातयामास जरासन्धमरिं तदा ॥ २.२५.८८ ॥
अशाप्रकारे महाबुद्धिमान पुरुषश्रेष्ठ जनार्दनाने तेव्हा पांडवांकरवी शत्रू जरासंधाचा वध करविला.
2.25.89
घातयित्वा जरासन्धं बुद्धिपूर्वमरिन्दमः ।
धर्मराजमनुज्ञाप्य पृथां कृष्णां च भारत ॥ २.२५.८९ ॥
हे भारता, जरासंधाचा वध जाणूनबुजून करवून शत्रुदमन जनार्दनाने धर्मराजाची अनुज्ञा घेऊन पृथा व कृष्णा यांचाही निरोप घेतला.
2.25.90
सुभद्रां भीमसेनं च फाल्गुनं यमजौ तथा ।
धौम्यमामन्त्रयित्वा च प्रययौ स्वां पुरीं प्रति ॥ २.२५.९० ॥
सुभद्रा, भीमसेन, फाल्गुन, यमजांचा आणि धौम्य यांचाही निरोप घेऊन तो आपल्या नगरीकडे निघाला.
2.25.91
पाण्डवैरनुधावद्भिर्युधिष्ठिरपुरोगमैः ।
हर्षेण महता युक्तः प्राप्य चानुत्तमं यशः।
जगाम हृष्टः कृष्णस्तु पुनर्द्वारवतीं पुरीम् ॥ २.२५.९१ ॥
युधिष्ठिर पुढे असलेल्या पांडवांनी अनुसरण केले असता, मोठ्या आनंदाने भरलेला आणि अत्युत्तम यश मिळवलेला आनंदी कृष्ण पुन्हा द्वारवती नगरीला गेला.
2.25.92
तेनैव रथमुख्येन मनसस्तुल्यगामिना ।
धर्मराजविसृष्टेन दिव्येनानादयन्दिशः ॥ २.२५.९२ ॥
मनाच्या वेगाने चालणाऱ्या, धर्मराजाने पाठवलेल्या त्या श्रेष्ठ दिव्य रथावर, दिशा दुमदुमवीत.
2.25.93
ततो युधिष्ठिरमुखाः पाण्डवा भरतर्षभ ।
प्रदक्षिणमकुर्वन्त कृष्णमक्लिष्टकारिणम् ॥ २.२५.९३ ॥
नंतर, हे भरतश्रेष्ठा, युधिष्ठिर पुढे असलेल्या पांडवांनी सहजपणे कार्य करणाऱ्या कृष्णाला प्रदक्षिणा घातली.
2.25.94
ततो गते भगवति कृष्णे देवकिनन्दने ।
जयं लब्ध्वा सुविपुलं राज्ञां दत्त्वाऽभयं तदा ॥ २.२५.९४ ॥
नंतर, भगवान देवकीनंदन कृष्ण निघून गेल्यावर, अत्यंत मोठा विजय मिळवून आणि राजांना अभय देऊन.
2.25.95
संवर्धितं यशो भूयः कर्मणा तेन भारत ।
द्रौपद्याः पाण्डवा राजन्परां प्रीतिमवर्धयन् ॥ २.२५.९५ ॥
त्या कृत्याने पुन्हा यश वाढले, हे भारता. हे राजा, पांडवांनी द्रौपदीवरचे परम प्रेम वाढवले.
2.25.96
तस्मिन्काले तु यद्युक्तं धर्मकामार्थसंहितम् ।
तद्राजा धर्मतश्चक्रे प्रजापालनकीर्तनम् ॥ २.२५.९६ ॥
त्या काळी जे योग्य होते, धर्म, काम आणि अर्थ यांनी युक्त होते, ते राजाने धर्माने केले, प्रजापालनाची कीर्ती गात.