महाभारत · अध्याय 2.26

2.26.1

ऋषेस्तद्वचनं स्मृत्वा निशश्वास युधिष्ठिरः ।
धर्म धर्मभृतां श्रेष्ठः कर्तुमिच्छन्परन्तपः। ॥ २.२६.१ ॥

ऋषींचे ते वचन आठवून, धर्मात्म्यांमध्ये श्रेष्ठ, शत्रूंना तापविणारा युधिष्ठिर धर्म आचरण्याच्या इच्छेने उसासा टाकला.

तस्येङ्गितज्ञो बीभत्सुः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
संविवर्तयिषुः कामं पावकात्पाकशासनिः ॥ २.२६.२ ॥

त्याचा संकेत जाणणारा, सर्वशस्त्रधारकांमध्ये श्रेष्ठ बीभत्सु (अर्जुन), अग्नीपासून मिळालेली इच्छा पूर्ण करण्याच्या इच्छेने, इंद्रपुत्र (पुढे सरसावला).

प्राप्तं प्राप्य धनुः श्रेष्ठमक्षय्यौ च महेषुधी ।
रथं ध्वजं सभां चैव युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.२६.३ ॥

श्रेष्ठ धनुष्य, अक्षय दोन मोठे भाते, रथ, ध्वज आणि सभा मिळवून तो युधिष्ठिराशी बोलला.

धनुरस्त्रं शरा वीर्यं पक्षो भूमिर्यशो बलम् ।
प्राप्तमेतन्मया राजन्दुष्प्रापं यदभीप्सितम् ॥ २.२६.४ ॥

धनुष्य, अस्त्र, बाण, पराक्रम, सहाय्य, भूमी, यश, बळ — हे राजा! दुर्मिळ आणि इच्छित असे हे सर्व मला मिळाले आहे.

तस्य कृत्यमहं मन्ये कोशस्य परिवर्धनम् ।
करमाहारयिष्यामि राज्ञः सर्वान्नृपोत्तम ॥ २.२६.५ ॥

त्याचे कर्तव्य कोषाची वृद्धी करणे आहे असे मला वाटते. हे नृपोत्तमा! सर्व राजांकडून मी कर आणीन.

विजयाय प्रयास्यामि दिशं धनदपालिताम् ।
तिथावथ मुहूर्ते च नक्षत्रे चाभिपूजिते ॥ २.२६.६ ॥

विजयासाठी धनदाने (कुबेराने) रक्षिलेल्या दिशेस मी प्रयाण करीन, शुभ तिथी, मुहूर्त व पूजित नक्षत्रात.

धनञ्जयवचः श्रुत्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
स्निग्धगम्भीरनादिन्यां तं गिरा प्रत्यभाषत ॥ २.२६.७ ॥

धनंजयाचे बोल ऐकून धर्मराज युधिष्ठिराने स्निग्ध आणि गंभीर स्वरात त्याला उत्तर दिले.

स्वस्ति वाच्यार्हतो विप्रान्प्रयाहि भरतर्षभ ।
दुर्हृदामप्रहर्षाय सुहृदां नन्दनाय च ॥ २.२६.८ ॥

हे भरतश्रेष्ठा, योग्य ब्राह्मणांना 'स्वस्ति' म्हणून आशीर्वाद देऊन प्रयाण कर; शत्रूंना खेद आणि सुहृदांना आनंद होवो.

विजयस्ते ध्रुवं पार्थ प्रियं काममवाप्स्यसि ।
इत्युक्तः प्रययौ पार्थः सैन्येन महता वृतः ॥ २.२६.९ ॥

हे पार्था, तुला निश्चितच विजय मिळेल आणि तू इष्ट कामना साधशील. असे सांगितल्यावर महान सैन्याने वेढलेला पार्थ निघाला.

अग्निदत्तेन दिव्येन रथेनाद्भुतकर्मणा ।
तथैव भीमसेनोऽपि यमौ च पुरुषर्षभौ ॥ २.२६.१० ॥

अग्नीने दिलेल्या अद्भुत कर्मे करणाऱ्या दिव्य रथाने (अर्जुन निघाला); त्याचप्रमाणे भीमसेनही आणि नरश्रेष्ठ दोन यमज बंधूही निघाले.

ससैन्याः प्रययुः सर्वे धर्मराजेन पूजिताः ।
दिशं धनपतेरिष्टामजयत्पाकशासनिः ॥ २.२६.११ ॥

धर्मराजाने गौरविलेले सर्वजण आपापल्या सैन्यासह निघाले; इंद्राच्या पुत्राने (अर्जुनाने) कुबेराची इष्ट दिशा जिंकली.

भीमसेनस्तथा प्राचीं सहदेवस्तु दक्षिणाम् ।
प्रतीचीं नकुलो राजन्दिशं व्यजयतास्त्रवित् ॥ २.२६.१२ ॥

भीमसेनाने पूर्व दिशा जिंकली, सहदेवाने दक्षिण दिशा जिंकली; हे राजा, अस्त्रविद्या जाणणाऱ्या नकुलाने पश्चिम दिशा जिंकली.

खाण्डवप्रस्थमध्यस्थो धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
आसीत्परमया लक्ष्म्या सुहृद्गणवृतः प्रभुः ॥ २.२६.१३ ॥

खाण्डवप्रस्थाच्या मध्यभागी असलेला धर्मराज युधिष्ठिर परम वैभवाने युक्त होता, सुहृदांच्या समूहाने वेढलेला प्रभु होता.