महाभारत · अध्याय 2.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.34.1
सहदेवस्ततो राजा मन्त्रिभिः सह भारत ।
सम्प्रधार्य महाबाहुः सचिवैर्बुद्धिमत्तरैः ॥ २.३४.१ ॥
हे भरतवंशज, नंतर महाबाहू राजा सहदेवाने मंत्र्यांसह आणि अत्यंत बुद्धिमान सचिवांसह सखोल विचार केला.
2.34.2
स विचार्य तदा राजन्सहदेवस्त्वरान्वितः ।
चिन्तयामास राजेन्द्र भ्रातुः पुत्रं घटोत्कचम् ॥ २.३४.२ ॥
हे राजा, तेव्हा सहदेवाने विचार करून घाईने, हे राजेंद्रा, भावाचा पुत्र घटोत्कचाचे स्मरण केले.
2.34.3
ततश्चिन्तितमात्रे तु राक्षसः प्रत्यदृश्यत ।
अतिदीर्घो महाबाहु सर्वाभरणभूषितः ॥ २.३४.३ ॥
तेव्हा विचार करताच एक राक्षस प्रकट झाला; अतिदीर्घ, महाबाहू, सर्व अलंकारांनी सजलेला.
2.34.4
नीलजीमूतसङ्काशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः ।
विचित्रहारकेयूरः किङ्किणीमणिभूषितः ॥ २.३४.४ ॥
तो नीलमेघासारखा होता; तप्त सोन्याची कुंडले धारण केलेला; विचित्र हार आणि बाजूबंद घातलेला; घुंगरू आणि मण्यांनी सजलेला.
2.34.5
हेममाली महादंष्ट्रः किरीटी कुक्षिबन्धनः ।
ताम्रकेशो हरिश्मश्रुर्भीमाङ्गः कटकाङ्गदः ॥ २.३४.५ ॥
तो सुवर्णमाला घातलेला; मोठ्या दाढा असलेला; मुकुटधारी; पोटावर कमरपट्टा बांधलेला; तांब्यासारख्या केसांचा; पिवळसर दाढी असलेला; भयानक अवयव असलेला; कंकण आणि अंगद घातलेला.
2.34.6
रक्तचन्दनदिग्धाङ्गः सूक्ष्माम्बरधरो बली ।
बलेन स ययौ तत्र चालयन्निव मेदिनीम् ॥ २.३४.६ ॥
लाल चंदनाने माखलेले अंग, सूक्ष्म वस्त्रे धारण केलेला तो बलवान बळाने तिथे गेला, जणू पृथ्वी हलवीत असल्यासारखा.
2.34.7
ततो दृष्ट्वा जना राजन्नायान्तं पर्वतोपमम् ।
भयाद्धि दुद्रुवुः सर्वे सिंहात्क्षुद्रमृगा यथा ॥ २.३४.७ ॥
हे राजा, पर्वतासारखा येणारा त्याला पाहून सिंहाला पाहिलेल्या लहान हरणांप्रमाणे सर्व लोक भयाने पळाले.
2.34.8
आससाद च माद्रेयं पुलस्त्यं रावणो यथा ।
अभिवाद्य ततो राजन्सहदेवं घटोत्कचः ॥ २.३४.८ ॥
हे राजा, रावण पुलस्त्यांजवळ गेला त्याप्रमाणे घटोत्कच माद्रीपुत्र सहदेवाजवळ जाऊन त्याला अभिवादन केले.
2.34.9
प्रह्वः कृताञ्जलिस्तस्थौ किं कार्यमिति चाब्रवीत् ।
तं परिष्वज्य बाहुभ्यां मूर्ध्न्युपाघ्राय पाण्डवः ॥ २.३४.९ ॥
नम्रतेने हात जोडून उभा राहून त्याने विचारले, "माझे काय कार्य आहे?" तेव्हा पांडवाने त्याला दोन्ही बाहूंनी आलिंगन देऊन त्याचे मस्तक हुंगले.
2.34.10
तं मेरुशिखराकारमागतं पाण्डुनन्दनः ।
पूजयित्वा सहामात्यः प्रीतो वाक्यमुवाच ह ॥ २.३४.१० ॥
मेरूशिखराच्या आकाराने आलेल्या त्याचा पांडुपुत्राने अमात्यांसह सत्कार करून प्रसन्न होऊन हे शब्द म्हटले.
2.34.11
गच्छ लङ्कां पुरीं वत्स करार्थं मम शासनात्॥ ।
तत्र दृष्ट्वा महात्मानं राक्षसेन्द्रं बिभीषणम् ॥ २.३४.११ ॥
वत्सा, माझ्या आज्ञेने खंडणी गोळा करण्यासाठी लंका नगरीत जा. तेथे महात्मा राक्षसेंद्र विभीषणाला पाहून...
2.34.12
रत्नानि राजसूयार्थं विविधानि बहूनि च। ॥ २.३४.१२ ॥
राजसूय यज्ञासाठी विविध प्रकारची अनेक रत्ने (आण).
2.34.13
पाण्डवेनैवमुक्तस्तु मुदा युक्तो घटोत्कचः ।
तथेत्युक्त्वा महाराज प्रतस्ये दक्षिणां दिशम् ॥ २.३४.१३ ॥
पांडवाने असे सांगितल्यावर घटोत्कच आनंदाने 'तसेच' म्हणाला आणि, हे महाराज, दक्षिण दिशेकडे निघाला.
2.34.14
प्रययौ दक्षिणं कृत्वा सहदेवं घटोत्कचः ।
लङ्कामभिमुको राजन्समुद्रं स व्यलोकयत् ॥ २.३४.१४ ॥
घटोत्कच सहदेवाला दक्षिणेकडे ठेवून गेला; हे राजा, लंकेकडे तोंड करून त्याने समुद्र पाहिला.
2.34.15
कूर्मग्राहझषाकीर्णं मीननक्रैस्तथाऽऽकुलम् ।
शुक्तिव्रातसमाकीर्णं शङ्कानां निचयाकुलम् ॥ २.३४.१५ ॥
तो समुद्र कासवे, ग्राह आणि माशांनी भरलेला, मासे व मगरींनी व्यापलेला, शिंपल्यांच्या समूहांनी आकीर्ण आणि शंखांच्या ढिगांनी भरलेला होता.
2.34.16
स दृष्ट्वा रामसेतुं च चिन्तयन्रामविक्रमम् ।
गत्वा पारं समुद्रस्य दक्षिणं स घटोत्कचः ॥ २.३४.१६ ॥
त्याने रामसेतू पाहिला आणि रामाच्या पराक्रमाचा विचार करत समुद्राच्या दक्षिण तीरापर्यंत पार गेला — तो घटोत्कच.
2.34.17
ददर्श लङ्कां राजेन्द्र नाकपृष्ठोपमां शुभाम् ।
प्राकारेणावृतां रम्यां शुभद्वारैश्च शोभिताम् ॥ २.३४.१७ ॥
त्याने लंका पाहिली — हे राजेंद्रा, स्वर्गाच्या पाठीसारखी सुंदर, तटबंदीने वेढलेली, रम्य आणि शुभ द्वारांनी शोभणारी.
2.34.18
प्रासादैर्बहुसाहस्रैः श्वेतरक्तैश्च सङ्कुलाम् ।
दिव्यदुन्दुभिनिर्ह्रादामुद्यानवनशोभिताम् ॥ २.३४.१८ ॥
हजारो पांढऱ्या व लाल प्रासादांनी गजबजलेली, दिव्य दुंदुभींच्या नादाने घुमणारी, उद्याने व वनांनी शोभणारी.
2.34.19
सर्वकालफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभिताम् ।
पुष्पगन्धैश्च सङ्कीर्णां रमणीयमहारथाम् ॥ २.३४.१९ ॥
सर्व ऋतूंत फळे देणाऱ्या, फुललेल्या वृक्षांनी शोभिवंत, पुष्पगंधांनी भरलेल्या, रमणीय, महारथींनी युक्त (ती नगरी).
2.34.20
नानारत्नैश्च सम्पूर्णामिन्द्रस्येवामरावतीम् ।
विवेश स पुरीं लङ्कां राक्षसैश्च निषेविताम् ॥ २.३४.२० ॥
नाना प्रकारच्या रत्नांनी परिपूर्ण, इंद्राच्या अमरावतीसारख्या, राक्षसांनी सेवित त्या लंका नगरीत तो प्रविष्ट झाला.
2.34.21
उपादाय च सर्वाणि प्रत्यागच्छ महाबल ।
ददर्श स पुरीं लङ्कां राक्षसैश्च निषेविताम्
नानावेषधरान्दक्षान्नारीश्च प्रियदर्शनाः ॥ २.३४.२१ ॥
हे महाबल, सर्व घेऊन परत ये असे (सांगून); राक्षसांनी सेवित त्या लंका नगरीला त्याने पाहिले. नाना वेष धारण केलेले कुशल पुरुष आणि प्रियदर्शन स्त्रिया (पाहिल्या).
2.34.22
दिव्यमाल्याम्बरधरा दिव्यभूषणभूषिताः ।
मदरक्तान्तनयनाः पीनश्रोणिपयोधराः ॥ २.३४.२२ ॥
दिव्य माळा व वस्त्रे धारण केलेल्या, दिव्य अलंकारांनी शोभलेल्या, मदाने डोळ्यांचे कोपरे लाल झालेल्या, भरदार कंबर व स्तन असलेल्या (स्त्रिया होत्या).
2.34.23
भैमसेनिं ततो दृष्ट्वा हृष्टास्ते विस्मयं गताः ।
आससाद गृहं राज्ञ इन्द्रस्य सदनोपमम् ॥ २.३४.२३ ॥
मग भैमसेनीला पाहून ते हर्षित व विस्मित झाले आणि इंद्राच्या सदनासारख्या राजाच्या गृहाजवळ पोहोचले.
2.34.24
स द्वारपालमासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह। ॥ २.३४.२४ ॥
तो द्वारपालाजवळ जाऊन हे वचन बोलला.
2.34.26
द्रष्टुमिच्छामि राजेनद्रं त्वं क्षिप्रं मां निवेदय ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा द्वारपालो महीपते ॥ २.३४.२६ ॥
मला राजेंद्राला भेटायचे आहे; तू लवकर माझी वार्ता सांग. त्याचे ते शब्द ऐकून, हे महीपते, द्वारपाल...
2.34.27
तथेत्युक्त्वा विवेशाथ भवनं स निवेदकः ।
प्राञ्जलिः स्रवमाचष्ट स्रवां दूतगिरं तदा ॥ २.३४.२७ ॥
"ठीक" असे म्हणून तो निवेदक राजवाड्यात शिरला. तेव्हा हात जोडून त्याने दूताचे शब्द सांगितले.
2.34.28
द्वारपालवचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रो विभीषणः ।
उवाच वाक्यं धर्मात्मा समीपं मे प्रवेश्यताम् ॥ २.३४.२८ ॥
द्वारपालाचे शब्द ऐकून धर्मात्मा राक्षसेंद्र विभीषण म्हणाला, "त्याला माझ्याजवळ प्रवेश द्या."
2.34.29
एवमुक्तस्तु राज्ञा स धर्मज्ञेन महात्मना ।
अथनिष्कम्य सम्भ्रान्तो द्वार्स्थोहैडिम्बमब्रवीत् ॥ २.३४.२९ ॥
धर्मज्ञ महात्मा राजाने असे सांगितल्यावर, द्वारावर उभा असलेला तो घाबरून बाहेर आला आणि हैडिंबाला म्हणाला.
2.34.30
एहि दूत नृपं द्रष्टुं क्षिप्रं प्रविश च स्वयम् ।
द्वारपालवचः श्रुत्वा प्रविवेश घटोत्कचः ॥ २.३४.३० ॥
"ये दूता, राजाला भेटण्यासाठी तू स्वतः लवकर आत ये." द्वारपालाचे शब्द ऐकून घटोत्कच आत शिरला.
2.34.31
स प्रविश्य ददर्शाथ राक्षसेन्द्रस्य मन्दिरम् ।
ततः कैलाससङ्काशं तत्पकाञ्चनतोरणम् ॥ २.३४.३१ ॥
तो आत शिरून राक्षसेंद्राचा महाल पाहू लागला. तो कैलासासारखा होता, ज्याची तोरणे शुद्ध सोन्याची होती.
2.34.32
प्राकारेण परिक्षिप्तं गोपुरैश्चापि शोभितम् ।
हर्म्यप्रासादसम्बाधं नानारत्नोपशोभितम् ॥ २.३४.३२ ॥
ते प्राकाराने वेढलेले होते, गोपुरांनी शोभणारे होते, हर्म्य आणि प्रासादांनी गजबजलेले होते आणि नाना रत्नांनी अलंकृत होते.
2.34.33
काञ्चनैस्तापनीयैश्च स्फाटिकै राजतैरपि ।
वज्रवैडूर्यजुष्टैश्च स्तम्भैश्च सुमनोहरैः ॥ २.३४.३३ ॥
ते सोने, तप्त सोने, स्फटिक व चांदी यांच्या तसेच वज्र-वैडूर्याने जडलेल्या अतिशय मनोहर खांबांनी युक्त होते.
2.34.34
नानाध्वजपताकाभिर्युक्तं मणिविचित्रितम् ।
चित्रमाल्यावृतं रम्यं तप्तकाञ्चनवेदिकम् ॥ २.३४.३४ ॥
ते नाना ध्वज व पताकांनी युक्त, मण्यांनी विचित्र, रंगीत माळांनी आच्छादित, रमणीय आणि तप्त सोन्याच्या वेदिकांनी युक्त होते.
2.34.35
स दृष्ट्वा तत्र सर्वं च भैमसेनिर्मनोहरम् ।
प्रविशन्नेव हैडिम्बः शुश्राव मधुरस्वरम् ॥ २.३४.३५ ॥
भीमसेनाचा पुत्र, हिडिंबेचा मुलगा, तेथील सर्व काही मनोहर पाहून प्रवेश करताच मधुर स्वर ऐकला.
2.34.36
तन्त्रीगीतसमाकीर्णं समतालमिताक्षरम् ।
दिव्यदुन्दुभिनिर्ह्रादं वादित्रसततं शुभम् ॥ २.३४.३६ ॥
ते तंतुवाद्यांच्या गीतांनी भरलेले, सम तालात व मित अक्षरांत बद्ध, दिव्य दुंदुभींच्या निनादाने गुंजणारे, सततच्या वाद्यांनी शुभ होते.
2.34.37
स श्रुत्वा मधुरं शब्दं प्रीतिमानभवत्तदा ।
ततो विगाह्य हैडिम्बो बहुकक्ष्यां मनोरमाम् ॥ २.३४.३७ ॥
ते मधुर शब्द ऐकून तो तेव्हा आनंदित झाला. मग हिडिंबेचा मुलगा अनेक दालनांच्या त्या मनोरम भवनात खोलवर शिरला.
2.34.38
स ददर्श महात्मानं द्वार्स्थेन सह भारत ।
तं विभीषणमासीनं काञ्चने परमासने ॥ २.३४.३८ ॥
हे भारत, त्याने द्वारपालासह त्या महात्म्याला पाहिले; सोन्याच्या श्रेष्ठ आसनावर बसलेल्या विभीषणाला.
2.34.39
दिवि भास्करसङ्काशं मुक्तामणिविभूषितम् ।
दिव्याभरणचित्राङ्गं दिव्यरूपधरं विभुम् ॥ २.३४.३९ ॥
आकाशातील सूर्यासारखा तेजस्वी, मोती-रत्नांनी अलंकृत, दिव्य आभूषणांनी चित्रित अंगांचा, दिव्य रूप धारण केलेल्या त्या समर्थ पुरुषाला (त्याने पाहिले).
2.34.40
दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धोक्षितं शुभम् ।
विभ्राजमानं वपुषा सूर्यवैश्वानरप्रभम् ॥ २.३४.४० ॥
दिव्य माळा व वस्त्रे धारण केलेला, दिव्य सुगंधाने सिंचित, शुभ, शरीराने तेजस्वी, सूर्य व अग्नीसारख्या प्रभेचा (त्याने पाहिले).
2.34.41
उपोपविष्टं सचिवैर्देवैरिव शतक्रतुम् ।
यक्षैर्महात्मभिर्दिव्यनारीभिर्हृद्यकान्तिभिः ॥ २.३४.४१ ॥
देवतांमध्ये इंद्रासारखा, आपल्या मंत्र्यांसह बसलेला; त्याच्याभोवती महात्मे यक्ष व मनोहर कांतीच्या दिव्य स्त्रिया (होत्या).
2.34.42
गीतैर्मङ्गलयुक्तैश्च पूज्यमानं यथा दिवि ।
चामरे व्यजने चाग्र्ये हेमदण्डे महाधने ॥ २.३४.४२ ॥
मंगल गीतांनी स्वर्गात असल्याप्रमाणे पूजिला जाणारा; सोन्याच्या दांड्याचे उत्तम, बहुमोल चामर व पंखे (त्याच्यावर ढाळले जात होते).
2.34.43
गृहीते वरनारीभ्यां धूयमाने च मूर्धनि ।
अर्चिष्मन्तं श्रिया जुष्टं कुबेरवरुणोपमम् ॥ २.३४.४३ ॥
दोन श्रेष्ठ स्त्रियांनी धरलेला, मस्तकावर ढाळला जाणारा, तेजस्वी, शोभेने युक्त, कुबेर व वरुणासारखा (तो होता).
2.34.44
धर्मे चैव स्थितं नित्यमद्भुतं राक्षसेस्वरम् ।
राममिक्ष्वाकुनाथं वै स्मरन्तं मनसा सदा ॥ २.३४.४४ ॥
सदैव धर्मात स्थित, अद्भुत राक्षसेश्वर, इक्ष्वाकुनाथ रामाचे मनाने सतत स्मरण करणारे.
2.34.45
दृष्ट्वा घटोत्कचो राजन्ववन्दे तं कृताञ्जलिः ।
प्रह्वस्तस्थौ महावीर्यः शक्रं चित्ररथो यथा ॥ २.३४.४५ ॥
हे राजा! घटोत्कचाने त्यांना पाहून हात जोडून नमस्कार केला; महापराक्रमी तो विनम्रपणे उभा राहिला, जसा चित्ररथ इंद्रासमोर उभा राहतो.
2.34.46
तं दूतमागतं दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रो विभीषणः ।
पूजयित्वा यथान्यायं सान्त्वपूर्वं वचोऽब्रवीत् ॥ २.३४.४६ ॥
आलेल्या त्या दूताला पाहून राक्षसेंद्र विभीषणाने यथाविधी त्याचा सत्कार केला आणि सांत्वनापूर्वक हे वचन म्हटले.
2.34.47
कस्य वंशे स सञ्जातः करमिच्छन्महीपतिः ।
तस्यानुजान्समस्तांश्च पुरं देशं च तस्य वै ॥ २.३४.४७ ॥
कर मागणारा तो राजा कोणत्या वंशात जन्मला? त्याचे सर्व धाकटे बंधू, त्याचे नगर आणि देश यांविषयीही सांगा.
2.34.48
त्वां च कार्यं च तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि तत्वतः ।
विस्तरेण मम ब्रूहि सर्वानेतान्पृथक्पृथक् ॥ २.३४.४८ ॥
तुझ्याविषयी आणि ते सर्व कार्य यथार्थपणे ऐकण्याची माझी इच्छा आहे. हे सर्व एकेक करून विस्ताराने मला सांगा.
2.34.49
एवमुक्तस्तु हैडिम्बः पौलस्त्येन महात्मना ।
कृताञ्जलिरुवाचाथ समर्थमिदमुत्तरम् ॥ २.३४.४९ ॥
महात्मा पौलस्त्य (विभीषण) असे म्हणाल्यावर हैडिम्ब (घटोत्कच) हात जोडून हे समर्थ उत्तर देऊ लागला.
2.34.50
सोमवंशोद्भवो राजा पाण्डुर्नाम महाबलः ।
पाण्डोश्च पुत्राः पञ्चासञ्छक्रतुल्यपराक्रमाः ॥ २.३४.५० ॥
चंद्रवंशात जन्मलेला पांडु नावाचा महाबलवान राजा होता. पांडूला इंद्रासारखा पराक्रम असलेले पाच पुत्र होते.
2.34.51
तेषां ज्येष्ठस्तु नाम्ना वै युधिष्ठिर इति श्रुतः ।
अजातशत्रुर्धर्मात्मा धर्मो विग्रहवानिव ॥ २.३४.५१ ॥
त्यांच्यात ज्येष्ठ युधिष्ठिर नावाने प्रसिद्ध आहे. तो अजातशत्रू, धर्मात्मा असून जणू मूर्तिमंत धर्मच आहे.
2.34.52
ततो युधिष्ठिरो राजा प्राप्य राज्यमकारयत् ।
गङ्गाया दक्षिणे तीरे नगरे नागसाह्वये ॥ २.३४.५२ ॥
नंतर राजा युधिष्ठिराने राज्य मिळवून गंगेच्या दक्षिण तीरावरील नागसाह्वय नगरात राज्य केले.
2.34.53
तद्दत्वा धृतराष्ट्राय शक्रप्रस्थं ययौ ततः ।
भ्रातृभिः सह राजेन्द्र शक्रप्रस्थेऽन्वमोदत ॥ २.३४.५३ ॥
ते राज्य धृतराष्ट्राला देऊन, हे राजेंद्रा, तो भावांसह इंद्रप्रस्थाला गेला आणि तेथे आनंदाने राहिला.
2.34.54
गङ्गायमुनयोर्मध्ये ते उभे नगरोत्तमे ।
नित्यं धर्मे स्थितो राजा शक्रप्रस्थे प्रशास्ति नः ॥ २.३४.५४ ॥
गंगा आणि यमुनेच्या मध्ये ती दोन उत्तम नगरे आहेत. सदैव धर्मात स्थिर असलेला राजा इंद्रप्रस्थात आमचे शासन करतो.
2.34.55
तस्यानुजो महाबाहुर्भीमसेन इति श्रुतः ।
महातेजा महाकीर्तिः शक्रतुल्यपराक्रमः ॥ २.३४.५५ ॥
त्याचा धाकटा भाऊ महाबाहू भीमसेन नावाने प्रसिद्ध आहे. तो महातेजस्वी, महाकीर्तिमान आणि इंद्रासारखा पराक्रमी आहे.
2.34.56
दशनागसहस्राणां बले तुल्यः स पाण्डवः ।
तस्यानुजोऽर्जुनो नाम महाबलपराक्रमः ॥ २.३४.५६ ॥
तो पांडव बलात दहा हजार हत्तींइतका आहे. त्याचा धाकटा भाऊ अर्जुन नावाचा आहे, महाबल व पराक्रमी.
2.34.57
सुकुमारो महासत्वो लोके वीर्येण विश्रुतः ।
कार्तवीर्यसमो वीर्ये सागरप्रतिमो बले ॥ २.३४.५७ ॥
तो सुकुमार व महासत्त्व आहे, जगात आपल्या वीर्यामुळे प्रसिद्ध आहे. वीर्यात कार्तवीर्यासारखा, बळात सागरासारखा.
2.34.58
जामदग्न्यसमश्चास्त्रे सङ्ख्ये रामसमोऽर्जुनः ।
रूपे शक्रसमः पार्थस्तेजसा भास्करोपमः ॥ २.३४.५८ ॥
अस्त्रात तो जमदग्निपुत्रासारखा; युद्धात रामासारखा अर्जुन. रूपात इंद्रासारखा पार्थ; तेजात सूर्यासारखा.
2.34.59
देवदानवगन्धर्वैः पिशाचोरगराक्षसैः ।
मानुषैश्च समस्तैस्तु अजेयः फल्गुनो रणे ॥ २.३४.५९ ॥
देव, दानव, गंधर्व, पिशाच, नाग, राक्षस आणि सर्व मानवांकडूनही युद्धात फल्गुन अजेय आहे.
2.34.60
तेन तत्खण्डवं दावं तर्पितं जातवेदसे ।
विजित्य तरसा शक्रं युधि देवगणैः सह ॥ २.३४.६० ॥
त्याने खांडववनातील तो वणवा जातवेदसाला (अग्नीला) तृप्त केला; युद्धात देवगणांसह इंद्राला वेगाने जिंकून.
2.34.61
लब्धान्यस्त्राणि दिव्यानि तर्पयित्वा हुताशनम् ।
तेन लब्धा महाराज दुर्लभा दैवतैरपि ॥ २.३४.६१ ॥
अग्नीला तृप्त करून त्याने दिव्य अस्त्रे मिळवली. हे महाराजा! त्याला मिळालेली ती देवांनाही दुर्लभ आहेत.
2.34.62
वासुदेवस्य भगिनी सुभद्रा नाम विश्रुता ।
अर्जुनस्यानुजो राजन्नकुलश्चेति विश्रुतः ॥ २.३४.६२ ॥
वासुदेवाची बहीण सुभद्रा नावाने प्रसिद्ध आहे. राजा, अर्जुनाचा धाकटा भाऊ नकुलही प्रसिद्ध आहे.
2.34.63
दर्शनीयतमो लोके मूर्तिमानिव मन्मथः ।
तस्यानुजो महातेजाः सहदेव इति श्रुतः ॥ २.३४.६३ ॥
जगात सर्वात सुंदर, जणू मूर्तिमंत मन्मथ. त्यांचा धाकटा भाऊ महातेजस्वी सहदेव म्हणून प्रसिद्ध आहे.
2.34.64
तेनाहं प्रेषितो राजन्कुमारेण समो रणे ।
अहं घटोत्कचो नाम भीमसेनसुतो बली ॥ २.३४.६४ ॥
राजा, रणात त्यांच्याइतक्याच त्या कुमाराने मला पाठवले आहे. मी भीमसेनाचा बलवान पुत्र घटोत्कच आहे.
2.34.65
मम माता महाभागा हिडिम्बा नाम राक्षसी ।
पार्थानामुपकारार्थं चरामि पृथिवीमिमाम् ॥ २.३४.६५ ॥
माझी माता महाभागा हिडिंबा नावाची राक्षसी आहे. पृथेच्या पुत्रांच्या उपकारासाठी मी ही पृथ्वी फिरतो.
2.34.66
आसीत्पृथिव्याः सर्वस्या महीपालो युधिष्ठिरः ।
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठमाहर्तुमुपचक्रमे ॥ २.३४.६६ ॥
सर्व पृथ्वीचा राजा युधिष्ठिर होता. यज्ञांमध्ये श्रेष्ठ अशा राजसूय यज्ञाचा त्याने आरंभ केला.
2.34.67
सन्दिदेश च स भ्रातृन्करार्थं सर्वतोदिशम् ।
वृष्णिवीरेण सहितः सन्दिदेशानुजान्नृपः ॥ २.३४.६७ ॥
त्या राजाने कर गोळा करण्यासाठी सर्व दिशांना आपल्या बंधूंना निरोप पाठवला. वृष्णिवीरासह त्या राजाने आपल्या धाकट्या बंधूंना आज्ञा दिली.
2.34.68
उदीचीमर्जुनस्तूर्णं गत्वा मेरोरथोत्तमः ।
गत्वा शतसहस्राणि योजनानि महाबलः ॥ २.३४.६८ ॥
अर्जुन तत्काळ उत्तर दिशेला गेला. मेरूच्या पलीकडे तो श्रेष्ठ महाबलवान शेकडो हजारो योजने चालत गेला.
2.34.69
त्वा सर्वान्नृपान्युद्धे हत्वा च तरसा वशी ।
स्वर्गद्वारमुपागम्य रत्नान्यादाय वै भृशम् ॥ २.३४.६९ ॥
आत्मसंयमी अर्जुनाने युद्धात सर्व राजांना बलपूर्वक जिंकले. स्वर्गद्वारी पोहोचून त्याने पुष्कळ रत्ने घेतली.
2.34.70
अश्वांश्च विविधान्दिव्यान्सर्वानादाय फल्गुनः ।
धनं बहुविधं राजन्धर्मपुत्राय वै ददौ ॥ २.३४.७० ॥
हे राजा, अर्जुनाने विविध दिव्य अश्व सर्व घेऊन अनेक प्रकारचे धन धर्मपुत्राला दिले.
2.34.71
भीमसेनो हि राजेन्द्र जित्वा प्राचीं दिशं बलात् ।
वशे कृत्वा महीपालान्पाण्डवाय धनं ददौ ॥ २.३४.७१ ॥
हे राजेंद्रा, भीमसेनाने पूर्व दिशा बलाने जिंकून राजांना वश करून पांडवाला धन दिले.
2.34.72
दिशं प्रतीचीं नकुलः करार्थं प्रययौ तथा ।
सहदेवो दिशं याम्यां जित्वा सर्वान्महीक्षितः ॥ २.३४.७२ ॥
नकुल कर वसूल करण्यासाठी पश्चिम दिशेला गेला. तसेच सहदेव दक्षिण दिशेला जाऊन सर्व राजांना जिंकला.
2.34.73
मां सन्दिदेश राजेन्द्र करार्थमिह सत्कृतः ।
पार्थानां चरितं तुभ्यं सङ्क्षेपात्समुदाहृतम् ॥ २.३४.७३ ॥
हे राजेंद्रा, येथे सत्कार घेऊन त्यांनी कर वसूल करण्यासाठी मला पाठवले. पार्थांचे चरित्र मी तुम्हाला थोडक्यात सांगितले.
2.34.74
तमवेक्ष्य महाराज धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
पावनं राजसूयं च भगवन्तं हरिं प्रभुम्।
एतानवेक्ष्य धर्मज्ञ करं दातुमिहार्हसि ॥ २.३४.७४ ॥
हे महाराज, धर्मराज युधिष्ठिराकडे पाहून, पावन राजसूय यज्ञ आणि भगवान प्रभू हरीकडे पाहून, हे धर्मज्ञा, येथे तुम्ही कर द्यावा.
2.34.75
तेन तद्भाषितं श्रुत्वा राक्षसेन्द्रो बिभीषणः ।
शासनं प्रतिजग्राह धर्मात्मा राक्षसैः सह ॥ २.३४.७५ ॥
त्याने सांगितलेले ऐकून, राक्षसांचा राजा धर्मात्मा बिभीषण राक्षसांसह त्या आज्ञेचा स्वीकार करता झाला.
2.34.76
तच्च कृष्णकृतं धीमानित्यमन्यत स प्रभुः ।
ततो ददौ विचित्राणि कम्बलानि कुथानि च ॥ २.३४.७६ ॥
त्या बुद्धिमान प्रभूने ते कृष्णाने केलेले समजून तसेच मानले; मग त्याने विचित्र कांबळी आणि गालिचे दिले.
2.34.77
दान्तकाञ्चनपर्यङ्कान्मणिहेमविचित्रितान् ।
भूषणानि महार्हाणि प्रवालानि मणींश्च सः ॥ २.३४.७७ ॥
हस्तिदंती आणि सोन्याचे पलंग, रत्ने व सोन्याने विचित्र सजवलेले, अतिमौल्यवान अलंकार, प्रवाळे आणि मणी त्याने दिले.
2.34.78
काञ्चनानि च भाण्डनि कलशानि घटानि च ।
कटाहानि विचित्रानि द्रोण्यश्चैव सहस्रशः ॥ २.३४.७८ ॥
सोन्याची भांडी, कलश, घडे, विचित्र कढई आणि हजारो द्रोणी.
2.34.79
राजतानि च भाण्डानि रत्नगर्भांश्च कुण्डलान् ।
हेमपुष्पानि चान्यानि रुक्ममुख्यानि चापरान्। ॥ २.३४.७९ ॥
चांदीची भांडी, रत्नांनी भरलेली कुंडले, सोन्याची फुले, आणि सोने प्रधान असलेल्या इतर वस्तू.
2.34.80
शङ्खांश्च चन्द्रसङ्काशांश्चित्रावर्तविचित्रितान् ।
यज्ञस्य तोरणे युक्तान्ददौ तालांश्चतुर्दश ॥ २.३४.८० ॥
चंद्रासारखे शुभ्र, वर्तुळाकार नक्षीने विचित्र असे शंख आणि यज्ञाच्या तोरणाला लावण्यासाठी योग्य अशी चौदा ताडपत्री पंखे त्याने दिली.
2.34.81
रुक्मपङ्कजपुष्पाणि शिबिका मणिभूषिताः ।
मुकुटानि महार्हाणि रत्नगर्भांश्च कङ्कणान् ॥ २.३४.८१ ॥
सोन्याची कमळ-फुले, मण्यांनी सजवलेल्या पालख्या, अत्यंत मौल्यवान मुकुट आणि रत्नजडित कंकणे.
2.34.82
चन्दनानि च मुख्यानि वासांसि विविधानि च ।
स ददौ सहदेवाय तदा राजा विभीषणाः ॥ २.३४.८२ ॥
उत्तम चंदन आणि विविध प्रकारची वस्त्रे — तेव्हा राजाने भयंकर (त्यांना) सहदेवाला दिली.
2.34.83
तानि सर्वाणि रत्नानि आजह्रुस्ते निशाचराः ।
अष्टाशीतिसहस्राणि समदा रक्तलोचनाः ॥ २.३४.८३ ॥
ती सर्व रत्ने त्या निशाचरांनी आणली — अठ्ठ्याऐंशी हजार, मदोन्मत्त आणि लाल डोळ्यांचे.
2.34.84
रत्नान्यादाय सर्वाणि प्रतस्थे स घटोत्कचः ।
विभीषणं च राजानमभिवाद्य कृताञ्जलिः ॥ २.३४.८४ ॥
सर्व रत्ने घेऊन तो घटोत्कच निघाला; हात जोडून त्याने राजा विभीषणाला वंदन केले.
2.34.85
प्रदक्षिणं परीत्यैव निर्जगाम घटोत्कचः ।
ततो रत्नान्युपादाय हैडिम्बो राक्षसैः सह ॥ २.३४.८५ ॥
प्रदक्षिणा घालून घटोत्कच बाहेर पडला; मग रत्ने घेऊन हिडिंबापुत्र राक्षसांसह निघाला.
2.34.86
जगाम तूर्णं लङ्कायाः सहदेवपदं प्रति ।
आसेदुः पाण्डवं सर्वे लङ्घयित्वा महोदधिम् ॥ २.३४.८६ ॥
ते सर्व लवकरच लंकेहून सहदेवाच्या स्थानाकडे गेले. महासागर ओलांडून ते पांडवाजवळ पोहोचले.
2.34.87
सहदेवो ददर्शाथ रत्नाहारान्निशाचरान् ।
आगतान्भीमसङ्काशान्हैडिम्बं च तथा नृप ॥ २.३४.८७ ॥
हे राजा, तेव्हा सहदेवाने भीमासारखे, रत्ने आणलेले निशाचर आणि हैडिम्ब (घटोत्कच) पाहिले.
2.34.88
द्रमिला नैऋतान्दृष्ट्वा दुद्रुवुस्ते भयार्दिताः ।
भैमसेनिस्ततो गत्वा मार्देयं प्राञ्जलिः स्थितः ॥ २.३४.८८ ॥
नैरृतांना पाहून द्रविड भयाने पीडित होऊन पळाले. मग भीमसेनाचा पुत्र मार्देय (सहदेव) यांच्याजवळ जाऊन हात जोडून उभा राहिला.
2.34.89
प्रीतिमानभवद्दृष्ट्वा रत्नौधं तं च पाण्डवः ।
तं परिष्वज्य पाणिभ्यां दृष्ट्वा तान्प्रीतिमानभूत् ॥ २.३४.८९ ॥
रत्नांचा ढीग आणि त्याला पाहून पांडव आनंदला. त्याला दोन्ही हातांनी आलिंगन देऊन, त्यांना पाहून तो पुन्हा आनंदला.
2.34.90
विसृज्य द्रविडान्सर्वान्गमनायोपचक्रमे ।
न्यवर्तम ततो धीमान्सहदेवो नराधिपः ॥ २.३४.९० ॥
सर्व द्रविडांना निरोप देऊन ते प्रस्थानाची तयारी करू लागले. मग बुद्धिमान सहदेव, नराधिप, परतला.
2.34.91
एवं विजित्य तरसा सान्त्वेन विजयेन च ।
करदान्पार्थिवान्कृत्वा प्रत्यागच्छदरिन्दमः ॥ २.३४.९१ ॥
अशा प्रकारे बलाने, सान्त्वनेने आणि विजयाने जिंकून, राजांना कर देणारे करून अरिंदम परतला.
2.34.92
रत्नसालमुपादाय ययौ सहनिशाचरः ।
इन्द्रप्रस्थं विवेशाथ कम्पयन्निव मेदिनीम् ॥ २.३४.९२ ॥
रत्नसाल घेऊन तो राक्षसांसह गेला; पृथ्वी कंपवीत असल्यासारखा इंद्रप्रस्थात प्रवेशला.
2.34.93
दृष्ट्वा युधिष्ठिरं राजन्सहदेवः कृताञ्जलिः ।
प्रह्वोऽभिवाद्य तस्थौ स पूजितश्चापि तेन वै ॥ २.३४.९३ ॥
राजा, युधिष्ठिराला पाहून सहदेव हात जोडून, नमून वंदन करून उभा राहिला; त्यानेही त्याचा सत्कार केला.
2.34.94
लङ्काप्राप्तान्धनौघांश्च दृष्ट्वा तान्दुर्लभान्बहून् ।
प्रीतिमानभवद्राजा विस्मयं परमं ययौ ॥ २.३४.९४ ॥
लंकेतून आणलेल्या दुर्लभ अशा अनेक धनराशी पाहून राजा संतुष्ट झाला आणि अत्यंत आश्चर्यचकित झाला.
2.34.95
धर्मराजाय तत्सर्वं निवेद्य भरतर्षभ ।
कोटीसहस्रमधिकं हिरण्यस्य महात्मने ॥ २.३४.९५ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, ते सर्व धर्मराजाला निवेदन करून, महात्म्याला सहस्र कोटींहून अधिक सुवर्ण (अर्पण केले).
2.34.96
विविधानि च रत्नानि गोजाविमहिषांस्तथा ।
कृतकर्मा सुखं राजन्नुवास जनमेजय ॥ २.३४.९६ ॥
विविध रत्ने आणि गाई, शेळ्या, मेंढ्या व म्हशी (दिल्या). हे जनमेजया, आपले कार्य पूर्ण करून तो सुखाने राहिला.