മഹാഭാരതം · അധ്യായം 2.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.34.1
सहदेवस्ततो राजा मन्त्रिभिः सह भारत ।
सम्प्रधार्य महाबाहुः सचिवैर्बुद्धिमत्तरैः ॥ २.३४.१ ॥
ഭാരതാ, അനന്തരം മഹാബാഹുവായ സഹദേവ രാജാവ് മന്ത്രിമാരോടും ഏറ്റവും ബുദ്ധിമാന്മാരായ സചിവന്മാരോടും ചേർന്ന് ആലോചിച്ചു.
2.34.2
स विचार्य तदा राजन्सहदेवस्त्वरान्वितः ।
चिन्तयामास राजेन्द्र भ्रातुः पुत्रं घटोत्कचम् ॥ २.३४.२ ॥
രാജാവേ, അപ്പോൾ സഹദേവൻ ആലോചിച്ച് തിടുക്കത്തോടെ, രാജേന്ദ്രാ, സഹോദരപുത്രനായ ഘടോത്കചനെ ഓർത്തു.
2.34.3
ततश्चिन्तितमात्रे तु राक्षसः प्रत्यदृश्यत ।
अतिदीर्घो महाबाहु सर्वाभरणभूषितः ॥ २.३४.३ ॥
അപ്പോൾ ചിന്തിച്ച മാത്രയിൽ ഒരു രാക്ഷസൻ പ്രത്യക്ഷനായി; അതിദീർഘനും മഹാബാഹുവും സർവാഭരണഭൂഷിതനുമായിരുന്നു.
2.34.4
नीलजीमूतसङ्काशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः ।
विचित्रहारकेयूरः किङ्किणीमणिभूषितः ॥ २.३४.४ ॥
അവൻ നീലമേഘസദൃശനായിരുന്നു; ഉരുക്കിയ സ്വർണ്ണ കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ചവനായിരുന്നു; വിചിത്ര ഹാരവും കേയൂരവും അണിഞ്ഞിരുന്നു; മണികളാലും കിങ്ങിണികളാലും അലങ്കൃതനായിരുന്നു.
2.34.5
हेममाली महादंष्ट्रः किरीटी कुक्षिबन्धनः ।
ताम्रकेशो हरिश्मश्रुर्भीमाङ्गः कटकाङ्गदः ॥ २.३४.५ ॥
സ്വർണ്ണമാല ധരിച്ചവൻ; വലിയ കോമ്പല്ലുകളുള്ളവൻ; കിരീടധാരി; വയറിൽ അരക്കെട്ട് കെട്ടിയവൻ; ചെമ്പുനിറമുള്ള മുടിയുള്ളവൻ; തവിട്ടുനിറ താടിയുള്ളവൻ; ഭയങ്കരാംഗൻ; വളകളും അംഗദങ്ങളും അണിഞ്ഞവൻ.
2.34.6
रक्तचन्दनदिग्धाङ्गः सूक्ष्माम्बरधरो बली ।
बलेन स ययौ तत्र चालयन्निव मेदिनीम् ॥ २.३४.६ ॥
ചുവന്ന ചന്ദനം പൂശിയ ശരീരവും നേർത്ത വസ്ത്രവും ധരിച്ച ബലവാൻ തന്റെ ബലത്താൽ അവിടേക്ക് പോയി; ഭൂമിയെ ഇളക്കുന്നതുപോലെ.
2.34.7
ततो दृष्ट्वा जना राजन्नायान्तं पर्वतोपमम् ।
भयाद्धि दुद्रुवुः सर्वे सिंहात्क्षुद्रमृगा यथा ॥ २.३४.७ ॥
ഹേ രാജാവേ, പർവതംപോലെ വരുന്ന അവനെ കണ്ടപ്പോൾ സിംഹത്തെ കണ്ട ചെറിയ മാനുകളെപ്പോലെ എല്ലാവരും ഭയത്താൽ ഓടി.
2.34.8
आससाद च माद्रेयं पुलस्त्यं रावणो यथा ।
अभिवाद्य ततो राजन्सहदेवं घटोत्कचः ॥ २.३४.८ ॥
ഹേ രാജാവേ, രാവണൻ പുലസ്ത്യനെ സമീപിച്ചതുപോലെ ഘടോത്കചൻ മാദ്രിയുടെ പുത്രനായ സഹദേവനെ സമീപിച്ച് വന്ദിച്ചു.
2.34.9
प्रह्वः कृताञ्जलिस्तस्थौ किं कार्यमिति चाब्रवीत् ।
तं परिष्वज्य बाहुभ्यां मूर्ध्न्युपाघ्राय पाण्डवः ॥ २.३४.९ ॥
വിനയത്തോടെ കൈകൂപ്പി നിന്ന് "എന്താണ് എന്റെ കാര്യം?" എന്ന് ചോദിച്ചു. പാണ്ഡവൻ അവനെ രണ്ടു കൈകളാലും ആശ്ലേഷിച്ച് തലയിൽ മണത്തു.
2.34.10
तं मेरुशिखराकारमागतं पाण्डुनन्दनः ।
पूजयित्वा सहामात्यः प्रीतो वाक्यमुवाच ह ॥ २.३४.१० ॥
മേരുശിഖരംപോലെ വന്നവനെ പാണ്ഡുപുത്രൻ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ആദരിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.34.11
गच्छ लङ्कां पुरीं वत्स करार्थं मम शासनात्॥ ।
तत्र दृष्ट्वा महात्मानं राक्षसेन्द्रं बिभीषणम् ॥ २.३४.११ ॥
വത്സാ, എന്റെ കല്പനപ്രകാരം കപ്പം ശേഖരിക്കാൻ ലങ്കാപുരിയിലേക്ക് പോകുക. അവിടെ മഹാത്മാവായ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ വിഭീഷണനെ കണ്ട്...
2.34.12
रत्नानि राजसूयार्थं विविधानि बहूनि च। ॥ २.३४.१२ ॥
രാജസൂയ യാഗത്തിനായി പലതരം രത്നങ്ങൾ, ധാരാളം (കൊണ്ടുവരിക).
2.34.13
पाण्डवेनैवमुक्तस्तु मुदा युक्तो घटोत्कचः ।
तथेत्युक्त्वा महाराज प्रतस्ये दक्षिणां दिशम् ॥ २.३४.१३ ॥
പാണ്ഡവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഘടോത്കചൻ സന്തോഷത്തോടെ 'അങ്ങനെ തന്നെ' എന്നു പറഞ്ഞ് മഹാരാജാവേ, ദക്ഷിണദിക്കിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
2.34.14
प्रययौ दक्षिणं कृत्वा सहदेवं घटोत्कचः ।
लङ्कामभिमुको राजन्समुद्रं स व्यलोकयत् ॥ २.३४.१४ ॥
ഘടോത്കചൻ സഹദേവനെ വലതുവശത്താക്കി യാത്രയായി; രാജാവേ, ലങ്കയ്ക്കഭിമുഖമായി അവൻ സമുദ്രത്തെ കണ്ടു.
2.34.15
कूर्मग्राहझषाकीर्णं मीननक्रैस्तथाऽऽकुलम् ।
शुक्तिव्रातसमाकीर्णं शङ्कानां निचयाकुलम् ॥ २.३४.१५ ॥
അത് ആമകളും ഗ്രാഹങ്ങളും മത്സ്യങ്ങളും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു; മീനുകളും മുതലകളും കൊണ്ട് വ്യാപ്തമായി, ചിപ്പിക്കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ്, ശംഖുകളുടെ കൂമ്പാരങ്ങളാൽ തിങ്ങിയിരുന്നു.
2.34.16
स दृष्ट्वा रामसेतुं च चिन्तयन्रामविक्रमम् ।
गत्वा पारं समुद्रस्य दक्षिणं स घटोत्कचः ॥ २.३४.१६ ॥
അവൻ രാമസേതു കണ്ട്, രാമന്റെ വിക്രമത്തെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, സമുദ്രത്തിന്റെ ദക്ഷിണതീരം കടന്നു — ആ ഘടോത്കചൻ.
2.34.17
ददर्श लङ्कां राजेन्द्र नाकपृष्ठोपमां शुभाम् ।
प्राकारेणावृतां रम्यां शुभद्वारैश्च शोभिताम् ॥ २.३४.१७ ॥
അവൻ ലങ്ക കണ്ടു — രാജേന്ദ്രാ, സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ പിൻഭാഗം പോലെ ശോഭനവും, മതിൽകെട്ടിനാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും, മനോഹരവും, ശുഭദ്വാരങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചതുമായ അതിനെ.
2.34.18
प्रासादैर्बहुसाहस्रैः श्वेतरक्तैश्च सङ्कुलाम् ।
दिव्यदुन्दुभिनिर्ह्रादामुद्यानवनशोभिताम् ॥ २.३४.१८ ॥
ആയിരക്കണക്കിന് വെളുത്തതും ചുവന്നതുമായ പ്രാസാദങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ്, ദിവ്യദുന്ദുഭികളുടെ നാദം മുഴങ്ങി, ഉദ്യാനങ്ങളും വനങ്ങളും കൊണ്ട് ശോഭിച്ചിരുന്നു.
2.34.19
सर्वकालफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभिताम् ।
पुष्पगन्धैश्च सङ्कीर्णां रमणीयमहारथाम् ॥ २.३४.१९ ॥
എല്ലാ കാലത്തും ഫലം നൽകുന്ന, പൂത്ത വൃക്ഷങ്ങളാൽ അലംകൃതമായ, പുഷ്പഗന്ധം നിറഞ്ഞ, രമണീയമായ, മഹാരഥന്മാർ നിറഞ്ഞ (ആ നഗരം).
2.34.20
नानारत्नैश्च सम्पूर्णामिन्द्रस्येवामरावतीम् ।
विवेश स पुरीं लङ्कां राक्षसैश्च निषेविताम् ॥ २.३४.२० ॥
നാനാവിധ രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, ഇന്ദ്രന്റെ അമരാവതി പോലെയുള്ള, രാക്ഷസന്മാർ വസിക്കുന്ന ആ ലങ്കാനഗരത്തിൽ അവൻ പ്രവേശിച്ചു.
2.34.21
उपादाय च सर्वाणि प्रत्यागच्छ महाबल ।
ददर्श स पुरीं लङ्कां राक्षसैश्च निषेविताम्
नानावेषधरान्दक्षान्नारीश्च प्रियदर्शनाः ॥ २.३४.२१ ॥
മഹാബലാ, എല്ലാം എടുത്ത് മടങ്ങിവരൂ എന്ന് (പറഞ്ഞ്); രാക്ഷസന്മാർ വസിക്കുന്ന ആ ലങ്കാനഗരം അവൻ കണ്ടു. നാനാവേഷം ധരിച്ച സമർത്ഥരായ പുരുഷന്മാരെയും പ്രിയദർശനരായ സ്ത്രീകളെയും (കണ്ടു).
2.34.22
दिव्यमाल्याम्बरधरा दिव्यभूषणभूषिताः ।
मदरक्तान्तनयनाः पीनश्रोणिपयोधराः ॥ २.३४.२२ ॥
ദിവ്യമാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ചവരും, ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവരും, മദത്താൽ കണ്ണിന്റെ കോണുകൾ ചുവന്നവരും, പുഷ്ടമായ അരക്കെട്ടും മുലകളുമുള്ളവരും (ഉണ്ടായിരുന്നു).
2.34.23
भैमसेनिं ततो दृष्ट्वा हृष्टास्ते विस्मयं गताः ।
आससाद गृहं राज्ञ इन्द्रस्य सदनोपमम् ॥ २.३४.२३ ॥
അപ്പോൾ ഭീമസേനപുത്രനെ കണ്ട് അവർ സന്തോഷിച്ചും വിസ്മയിച്ചും, ഇന്ദ്രന്റെ ഭവനത്തിനു തുല്യമായ രാജഗൃഹത്തെ സമീപിച്ചു.
2.34.24
स द्वारपालमासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह। ॥ २.३४.२४ ॥
അവൻ ദ്വാരപാലകന്റെ അടുത്തെത്തി ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.34.26
द्रष्टुमिच्छामि राजेनद्रं त्वं क्षिप्रं मां निवेदय ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा द्वारपालो महीपते ॥ २.३४.२६ ॥
ഞാൻ രാജേന്ദ്രനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; നീ വേഗം എന്നെ അറിയിക്കുക. അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഹേ മഹീപതേ, ദ്വാരപാലകൻ...
2.34.27
तथेत्युक्त्वा विवेशाथ भवनं स निवेदकः ।
प्राञ्जलिः स्रवमाचष्ट स्रवां दूतगिरं तदा ॥ २.३४.२७ ॥
"ശരി" എന്നു പറഞ്ഞ് ആ നിവേദകൻ കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അപ്പോൾ കൈകൂപ്പി ദൂതന്റെ വാക്കുകൾ അറിയിച്ചു.
2.34.28
द्वारपालवचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रो विभीषणः ।
उवाच वाक्यं धर्मात्मा समीपं मे प्रवेश्यताम् ॥ २.३४.२८ ॥
ദ്വാരപാലകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ധർമ്മാത്മാവായ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു: "അവനെ എന്റെ അടുത്തേക്ക് പ്രവേശിപ്പിക്കൂ."
2.34.29
एवमुक्तस्तु राज्ञा स धर्मज्ञेन महात्मना ।
अथनिष्कम्य सम्भ्रान्तो द्वार्स्थोहैडिम्बमब्रवीत् ॥ २.३४.२९ ॥
ധർമ്മജ്ഞനായ മഹാത്മാവായ രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദ്വാരത്തിൽ നിന്നിരുന്നവൻ പരിഭ്രമത്തോടെ പുറത്തുവന്ന് ഹൈഡിംബനോട് പറഞ്ഞു.
2.34.30
एहि दूत नृपं द्रष्टुं क्षिप्रं प्रविश च स्वयम् ।
द्वारपालवचः श्रुत्वा प्रविवेश घटोत्कचः ॥ २.३४.३० ॥
"വരൂ ദൂതാ, രാജാവിനെ കാണാൻ വേഗം നീ തന്നെ അകത്ത് പ്രവേശിക്കൂ." ദ്വാരപാലകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഘടോത്കചൻ പ്രവേശിച്ചു.
2.34.31
स प्रविश्य ददर्शाथ राक्षसेन्द्रस्य मन्दिरम् ।
ततः कैलाससङ्काशं तत्पकाञ्चनतोरणम् ॥ २.३४.३१ ॥
അവൻ പ്രവേശിച്ച് രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ മന്ദിരം കണ്ടു. അപ്പോൾ അത് കൈലാസത്തിനു തുല്യമായിരുന്നു; അതിന്റെ തോരണങ്ങൾ ശുദ്ധസ്വർണ്ണത്താൽ നിർമ്മിതമായിരുന്നു.
2.34.32
प्राकारेण परिक्षिप्तं गोपुरैश्चापि शोभितम् ।
हर्म्यप्रासादसम्बाधं नानारत्नोपशोभितम् ॥ २.३४.३२ ॥
അത് മതിലാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും ഗോപുരങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നതും ഹർമ്യങ്ങളും പ്രാസാദങ്ങളും നിറഞ്ഞതും നാനാ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു.
2.34.33
काञ्चनैस्तापनीयैश्च स्फाटिकै राजतैरपि ।
वज्रवैडूर्यजुष्टैश्च स्तम्भैश्च सुमनोहरैः ॥ २.३४.३३ ॥
അത് സ്വർണ്ണം, തപ്തസ്വർണ്ണം, സ്ഫടികം, വെള്ളി എന്നിവകൊണ്ടുള്ള തൂണുകളും വജ്രവൈഡൂര്യം പതിച്ച അതിമനോഹരമായ തൂണുകളും ഉള്ളതായിരുന്നു.
2.34.34
नानाध्वजपताकाभिर्युक्तं मणिविचित्रितम् ।
चित्रमाल्यावृतं रम्यं तप्तकाञ्चनवेदिकम् ॥ २.३४.३४ ॥
അത് നാനാ ധ്വജപതാകകളാലും മണികളാൽ വിചിത്രമായതും ചിത്രമാലകളാൽ മൂടപ്പെട്ടതും മനോഹരവും തപ്തസ്വർണ്ണവേദികളുള്ളതുമായിരുന്നു.
2.34.35
स दृष्ट्वा तत्र सर्वं च भैमसेनिर्मनोहरम् ।
प्रविशन्नेव हैडिम्बः शुश्राव मधुरस्वरम् ॥ २.३४.३५ ॥
ഭീമസേനന്റെ പുത്രനായ ഹൈഡിംബൻ അവിടെയുള്ള എല്ലാം മനോഹരമായി കണ്ട്, പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മധുരസ്വരം കേട്ടു.
2.34.36
तन्त्रीगीतसमाकीर्णं समतालमिताक्षरम् ।
दिव्यदुन्दुभिनिर्ह्रादं वादित्रसततं शुभम् ॥ २.३४.३६ ॥
അത് തന്ത്രീഗീതങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും സമതാളത്തിലും മിതാക്ഷരത്തിലുമുള്ളതും ദിവ്യദുന്ദുഭിനാദം മുഴങ്ങുന്നതും നിരന്തരം വാദ്യങ്ങളാൽ ശുഭവുമായിരുന്നു.
2.34.37
स श्रुत्वा मधुरं शब्दं प्रीतिमानभवत्तदा ।
ततो विगाह्य हैडिम्बो बहुकक्ष्यां मनोरमाम् ॥ २.३४.३७ ॥
ആ മധുരശബ്ദം കേട്ട് അവൻ അപ്പോൾ സന്തോഷിച്ചു. പിന്നീട് ഹൈഡിംബൻ പല മുറികളുള്ള ആ മനോഹരഭവനത്തിൽ ആഴത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
2.34.38
स ददर्श महात्मानं द्वार्स्थेन सह भारत ।
तं विभीषणमासीनं काञ्चने परमासने ॥ २.३४.३८ ॥
ഭാരതാ, അവൻ ദ്വാരപാലകനോടൊപ്പം ആ മഹാത്മാവിനെ കണ്ടു; സ്വർണ്ണത്തിന്റെ ഉന്നതാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന വിഭീഷണനെ.
2.34.39
दिवि भास्करसङ्काशं मुक्तामणिविभूषितम् ।
दिव्याभरणचित्राङ्गं दिव्यरूपधरं विभुम् ॥ २.३४.३९ ॥
ആകാശത്തിൽ സൂര്യനു തുല്യം ശോഭിക്കുന്നവനും, മുത്തും രത്നങ്ങളും അണിഞ്ഞവനും, ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ ചിത്രിതമായ അംഗങ്ങളുള്ളവനും, ദിവ്യരൂപം ധരിച്ച ആ സമർത്ഥനെ (കണ്ടു).
2.34.40
दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धोक्षितं शुभम् ।
विभ्राजमानं वपुषा सूर्यवैश्वानरप्रभम् ॥ २.३४.४० ॥
ദിവ്യമാലയും വസ്ത്രവും ധരിച്ചവനും, ദിവ്യഗന്ധം പൂശിയവനും, ശുഭനും, ശരീരം കൊണ്ട് ശോഭിക്കുന്നവനും, സൂര്യാഗ്നിപ്രഭയുള്ളവനും (ആയ അവനെ കണ്ടു).
2.34.41
उपोपविष्टं सचिवैर्देवैरिव शतक्रतुम् ।
यक्षैर्महात्मभिर्दिव्यनारीभिर्हृद्यकान्तिभिः ॥ २.३४.४१ ॥
ദേവന്മാർക്ക് ഇടയിൽ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ, തന്റെ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ഇരുന്നവനായ അവനു ചുറ്റും മഹാത്മാക്കളായ യക്ഷന്മാരും മനോഹര കാന്തിയുള്ള ദിവ്യ സ്ത്രീകളും (ഉണ്ടായിരുന്നു).
2.34.42
गीतैर्मङ्गलयुक्तैश्च पूज्यमानं यथा दिवि ।
चामरे व्यजने चाग्र्ये हेमदण्डे महाधने ॥ २.३४.४२ ॥
മംഗളഗീതങ്ങളാൽ സ്വർഗ്ഗത്തിലെന്നപോലെ പൂജിക്കപ്പെട്ടവനായി; സ്വർണ്ണപ്പിടിയുള്ള ഉത്തമവും വിലയേറിയതുമായ ചാമരങ്ങളും വീശുകയകളും (അവനുമേൽ വീശപ്പെട്ടു).
2.34.43
गृहीते वरनारीभ्यां धूयमाने च मूर्धनि ।
अर्चिष्मन्तं श्रिया जुष्टं कुबेरवरुणोपमम् ॥ २.३४.४३ ॥
രണ്ട് ശ്രേഷ്ഠ സ്ത്രീകൾ പിടിച്ച്, തലയ്ക്കുമീതെ വീശപ്പെട്ടവനായി, ജ്വലിക്കുന്നവനായി, ശ്രീയോടുകൂടിയവനായി, കുബേരനും വരുണനും തുല്യനായി (ഇരുന്നു).
2.34.44
धर्मे चैव स्थितं नित्यमद्भुतं राक्षसेस्वरम् ।
राममिक्ष्वाकुनाथं वै स्मरन्तं मनसा सदा ॥ २.३४.४४ ॥
എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിതനായ, അദ്ഭുതനായ രാക്ഷസേശ്വരൻ, ഇക്ഷ്വാകുനാഥനായ രാമനെ മനസ്സാൽ എപ്പോഴും സ്മരിച്ചുകൊണ്ട്.
2.34.45
दृष्ट्वा घटोत्कचो राजन्ववन्दे तं कृताञ्जलिः ।
प्रह्वस्तस्थौ महावीर्यः शक्रं चित्ररथो यथा ॥ २.३४.४५ ॥
രാജാവേ! ഘടോത്കചൻ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് കൈകൂപ്പി വന്ദിച്ചു; മഹാവീര്യനായ അവൻ വിനയത്തോടെ നിന്നു, ചിത്രരഥൻ ഇന്ദ്രന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നതുപോലെ.
2.34.46
तं दूतमागतं दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रो विभीषणः ।
पूजयित्वा यथान्यायं सान्त्वपूर्वं वचोऽब्रवीत् ॥ २.३४.४६ ॥
വന്നെത്തിയ ആ ദൂതനെ കണ്ട രാക്ഷസേന്ദ്രൻ വിഭീഷണൻ, യഥാവിധി സത്കരിച്ച്, സാന്ത്വനപൂർവ്വം ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.34.47
कस्य वंशे स सञ्जातः करमिच्छन्महीपतिः ।
तस्यानुजान्समस्तांश्च पुरं देशं च तस्य वै ॥ २.३४.४७ ॥
കപ്പം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ആ രാജാവ് ഏത് വംശത്തിൽ ജനിച്ചവനാണ്? അവന്റെ ഇളയ സഹോദരന്മാരെയും നഗരത്തെയും രാജ്യത്തെയും പറയൂ.
2.34.48
त्वां च कार्यं च तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि तत्वतः ।
विस्तरेण मम ब्रूहि सर्वानेतान्पृथक्पृथक् ॥ २.३४.४८ ॥
നിന്നെക്കുറിച്ചും ആ ദൗത്യം മുഴുവനെക്കുറിച്ചും യഥാർത്ഥത്തിൽ കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം ഓരോന്നായി വിസ്തരിച്ച് എന്നോട് പറയൂ.
2.34.49
एवमुक्तस्तु हैडिम्बः पौलस्त्येन महात्मना ।
कृताञ्जलिरुवाचाथ समर्थमिदमुत्तरम् ॥ २.३४.४९ ॥
മഹാത്മാവായ പൗലസ്ത്യൻ (വിഭീഷണൻ) ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹൈഡിംബൻ (ഘടോത്കചൻ) കൈകൂപ്പി ഈ ഉചിതമായ മറുപടി പറഞ്ഞു.
2.34.50
सोमवंशोद्भवो राजा पाण्डुर्नाम महाबलः ।
पाण्डोश्च पुत्राः पञ्चासञ्छक्रतुल्यपराक्रमाः ॥ २.३४.५० ॥
ചന്ദ്രവംശത്തിൽ ജനിച്ച പാണ്ഡു എന്ന മഹാബലവാനായ രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. പാണ്ഡുവിന് ഇന്ദ്രതുല്യ പരാക്രമമുള്ള അഞ്ചു പുത്രന്മാരുണ്ടായിരുന്നു.
2.34.51
तेषां ज्येष्ठस्तु नाम्ना वै युधिष्ठिर इति श्रुतः ।
अजातशत्रुर्धर्मात्मा धर्मो विग्रहवानिव ॥ २.३४.५१ ॥
അവരിൽ മൂത്തവൻ യുധിഷ്ഠിരൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനാണ്. അവൻ അജാതശത്രുവും ധർമാത്മാവും ശരീരം ധരിച്ച ധർമം പോലെയുമാണ്.
2.34.52
ततो युधिष्ठिरो राजा प्राप्य राज्यमकारयत् ।
गङ्गाया दक्षिणे तीरे नगरे नागसाह्वये ॥ २.३४.५२ ॥
പിന്നെ രാജാവായ യുധിഷ്ഠിരൻ രാജ്യം ലഭിച്ച് ഗംഗയുടെ തെക്കേ തീരത്ത് നാഗസാഹ്വയം എന്ന നഗരത്തിൽ ഭരിച്ചു.
2.34.53
तद्दत्वा धृतराष्ट्राय शक्रप्रस्थं ययौ ततः ।
भ्रातृभिः सह राजेन्द्र शक्रप्रस्थेऽन्वमोदत ॥ २.३४.५३ ॥
ആ രാജ്യം ധൃതരാഷ്ട്രനു നൽകി, രാജേന്ദ്രാ, അവൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലേക്ക് പോയി അവിടെ സന്തോഷിച്ചു.
2.34.54
गङ्गायमुनयोर्मध्ये ते उभे नगरोत्तमे ।
नित्यं धर्मे स्थितो राजा शक्रप्रस्थे प्रशास्ति नः ॥ २.३४.५४ ॥
ഗംഗയ്ക്കും യമുനയ്ക്കും മധ്യേ ആ രണ്ട് ഉത്തമ നഗരങ്ങളുണ്ട്. എപ്പോഴും ധർമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രാജാവ് ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിൽ ഞങ്ങളെ ഭരിക്കുന്നു.
2.34.55
तस्यानुजो महाबाहुर्भीमसेन इति श्रुतः ।
महातेजा महाकीर्तिः शक्रतुल्यपराक्रमः ॥ २.३४.५५ ॥
അവന്റെ അനുജനായ മഹാബാഹുവായ ഭീമസേനൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനാണ്. അവൻ മഹാതേജസ്വിയും മഹാകീർത്തിമാനും ഇന്ദ്രതുല്യ പരാക്രമിയുമാണ്.
2.34.56
दशनागसहस्राणां बले तुल्यः स पाण्डवः ।
तस्यानुजोऽर्जुनो नाम महाबलपराक्रमः ॥ २.३४.५६ ॥
ആ പാണ്ഡവൻ ബലത്തിൽ പതിനായിരം ആനകൾക്ക് തുല്യനാണ്. അവന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ അർജുനൻ എന്ന പേരുള്ളവനാണ്, മഹാബലവും പരാക്രമവും ഉള്ളവൻ.
2.34.57
सुकुमारो महासत्वो लोके वीर्येण विश्रुतः ।
कार्तवीर्यसमो वीर्ये सागरप्रतिमो बले ॥ २.३४.५७ ॥
അവൻ സുകുമാരനും മഹാസത്ത്വമുള്ളവനുമാണ്; ലോകത്തിൽ തന്റെ വീര്യത്താൽ പ്രസിദ്ധൻ. വീര്യത്തിൽ കാർത്തവീര്യനു തുല്യൻ, ബലത്തിൽ സമുദ്രത്തിനു സമൻ.
2.34.58
जामदग्न्यसमश्चास्त्रे सङ्ख्ये रामसमोऽर्जुनः ।
रूपे शक्रसमः पार्थस्तेजसा भास्करोपमः ॥ २.३४.५८ ॥
അസ്ത്രത്തിൽ അവൻ ജമദഗ്നിപുത്രനു തുല്യൻ; യുദ്ധത്തിൽ രാമനു തുല്യനാണ് അർജുനൻ. രൂപത്തിൽ ഇന്ദ്രനു തുല്യനായ പാർത്ഥൻ; തേജസ്സിൽ സൂര്യനു സമൻ.
2.34.59
देवदानवगन्धर्वैः पिशाचोरगराक्षसैः ।
मानुषैश्च समस्तैस्तु अजेयः फल्गुनो रणे ॥ २.३४.५९ ॥
ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, പിശാചന്മാർ, ഉരഗന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, എല്ലാ മനുഷ്യരുമായും യുദ്ധത്തിൽ ഫൽഗുനൻ അജേയൻ.
2.34.60
तेन तत्खण्डवं दावं तर्पितं जातवेदसे ।
विजित्य तरसा शक्रं युधि देवगणैः सह ॥ २.३४.६० ॥
അവൻ ആ ഖാണ്ഡവവനത്തിലെ കാട്ടുതീയെ ജാതവേദസ്സിന് (അഗ്നിക്ക്) തൃപ്തി നൽകി; യുദ്ധത്തിൽ ദേവഗണങ്ങളോടൊപ്പം ഇന്ദ്രനെ വേഗത്തിൽ ജയിച്ചുകൊണ്ട്.
2.34.61
लब्धान्यस्त्राणि दिव्यानि तर्पयित्वा हुताशनम् ।
तेन लब्धा महाराज दुर्लभा दैवतैरपि ॥ २.३४.६१ ॥
അഗ്നിയെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി അവൻ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ നേടി. മഹാരാജാവേ! അവനു ലഭിച്ചവ ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭമായവയാണ്.
2.34.62
वासुदेवस्य भगिनी सुभद्रा नाम विश्रुता ।
अर्जुनस्यानुजो राजन्नकुलश्चेति विश्रुतः ॥ २.३४.६२ ॥
വാസുദേവന്റെ സഹോദരി സുഭദ്ര എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയാണ്. രാജാവേ, അർജുനന്റെ അനുജനായ നകുലനും പ്രസിദ്ധനാണ്.
2.34.63
दर्शनीयतमो लोके मूर्तिमानिव मन्मथः ।
तस्यानुजो महातेजाः सहदेव इति श्रुतः ॥ २.३४.६३ ॥
ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും മനോഹരനായവൻ, ശരീരം ധരിച്ച മന്മഥനെപ്പോലെ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുജൻ മഹാതേജസ്വിയായ സഹദേവൻ എന്ന് പ്രസിദ്ധനാണ്.
2.34.64
तेनाहं प्रेषितो राजन्कुमारेण समो रणे ।
अहं घटोत्कचो नाम भीमसेनसुतो बली ॥ २.३४.६४ ॥
രാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന് തുല്യനായ ആ കുമാരനാൽ ഞാൻ അയക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഞാൻ ഭീമസേനന്റെ ബലവാനായ പുത്രൻ ഘടോത്കചൻ.
2.34.65
मम माता महाभागा हिडिम्बा नाम राक्षसी ।
पार्थानामुपकारार्थं चरामि पृथिवीमिमाम् ॥ २.३४.६५ ॥
എന്റെ മാതാവ് മഹാഭാഗ്യവതിയായ ഹിഡിംബ എന്ന രാക്ഷസി. പൃഥയുടെ പുത്രന്മാരെ സഹായിക്കാൻ ഞാൻ ഈ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
2.34.66
आसीत्पृथिव्याः सर्वस्या महीपालो युधिष्ठिरः ।
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठमाहर्तुमुपचक्रमे ॥ २.३४.६६ ॥
ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ഭൂമിയുടെ രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരനായിരുന്നു. യജ്ഞങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ രാജസൂയം നടത്താൻ അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു.
2.34.67
सन्दिदेश च स भ्रातृन्करार्थं सर्वतोदिशम् ।
वृष्णिवीरेण सहितः सन्दिदेशानुजान्नृपः ॥ २.३४.६७ ॥
ആ രാജാവ് കപ്പം ശേഖരിക്കാൻ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും തന്റെ സഹോദരന്മാർക്ക് സന്ദേശമയച്ചു. വൃഷ്ണിവീരനോടൊപ്പം ആ രാജാവ് അനുജന്മാർക്ക് കല്പന നൽകി.
2.34.68
उदीचीमर्जुनस्तूर्णं गत्वा मेरोरथोत्तमः ।
गत्वा शतसहस्राणि योजनानि महाबलः ॥ २.३४.६८ ॥
അർജുനൻ വേഗത്തിൽ വടക്കോട്ട് പോയി. മേരുവിനപ്പുറം മഹാബലനായ ആ ശ്രേഷ്ഠവീരൻ നൂറായിരം യോജനകൾ സഞ്ചരിച്ചു.
2.34.69
त्वा सर्वान्नृपान्युद्धे हत्वा च तरसा वशी ।
स्वर्गद्वारमुपागम्य रत्नान्यादाय वै भृशम् ॥ २.३४.६९ ॥
ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള അർജുനൻ യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരെയും ബലത്താൽ ജയിച്ചു. സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിലെത്തി ധാരാളം രത്നങ്ങൾ എടുത്തു.
2.34.70
अश्वांश्च विविधान्दिव्यान्सर्वानादाय फल्गुनः ।
धनं बहुविधं राजन्धर्मपुत्राय वै ददौ ॥ २.३४.७० ॥
രാജാവേ, അർജുനൻ വിവിധങ്ങളായ ദിവ്യാശ്വങ്ങളെല്ലാം എടുത്ത്, പലവിധ ധനം ധർമ്മപുത്രനു നൽകി.
2.34.71
भीमसेनो हि राजेन्द्र जित्वा प्राचीं दिशं बलात् ।
वशे कृत्वा महीपालान्पाण्डवाय धनं ददौ ॥ २.३४.७१ ॥
രാജേന്ദ്രാ, ഭീമസേനൻ കിഴക്കൻ ദിക്ക് ബലത്താൽ ജയിച്ച് രാജാക്കന്മാരെ വശത്താക്കി പാണ്ഡവന് ധനം നൽകി.
2.34.72
दिशं प्रतीचीं नकुलः करार्थं प्रययौ तथा ।
सहदेवो दिशं याम्यां जित्वा सर्वान्महीक्षितः ॥ २.३४.७२ ॥
നകുലൻ കപ്പം വാങ്ങാൻ പടിഞ്ഞാറൻ ദിക്കിലേക്ക് പോയി. അതുപോലെ സഹദേവൻ തെക്കൻ ദിക്കിലേക്ക് പോയി എല്ലാ രാജാക്കന്മാരെയും ജയിച്ചു.
2.34.73
मां सन्दिदेश राजेन्द्र करार्थमिह सत्कृतः ।
पार्थानां चरितं तुभ्यं सङ्क्षेपात्समुदाहृतम् ॥ २.३४.७३ ॥
രാജേന്ദ്രാ, ഇവിടെ ആദരിക്കപ്പെട്ട് അവർ കപ്പം വാങ്ങാൻ എന്നെ അയച്ചു. പാർത്ഥന്മാരുടെ ചരിത്രം നിനക്കു ചുരുക്കി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
2.34.74
तमवेक्ष्य महाराज धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
पावनं राजसूयं च भगवन्तं हरिं प्रभुम्।
एतानवेक्ष्य धर्मज्ञ करं दातुमिहार्हसि ॥ २.३४.७४ ॥
മഹാരാജാവേ, ധർമ്മരാജനായ യുധിഷ്ഠിരനെയും, പാവനമായ രാജസൂയത്തെയും, ഭഗവാനായ പ്രഭു ഹരിയെയും കണ്ട്, ധർമ്മജ്ഞാ, ഇവിടെ നീ കപ്പം നൽകേണ്ടതാണ്.
2.34.75
तेन तद्भाषितं श्रुत्वा राक्षसेन्द्रो बिभीषणः ।
शासनं प्रतिजग्राह धर्मात्मा राक्षसैः सह ॥ २.३४.७५ ॥
അവൻ പറഞ്ഞത് കേട്ട്, രാക്ഷസേന്ദ്രനായ ധർമ്മാത്മാവ് വിഭീഷണൻ രാക്ഷസന്മാരോടൊപ്പം ആ ശാസനം സ്വീകരിച്ചു.
2.34.76
तच्च कृष्णकृतं धीमानित्यमन्यत स प्रभुः ।
ततो ददौ विचित्राणि कम्बलानि कुथानि च ॥ २.३४.७६ ॥
ആ ബുദ്ധിമാനായ പ്രഭു അത് കൃഷ്ണന്റെ പ്രവൃത്തിയെന്ന് കരുതി; പിന്നീട് വിചിത്രമായ പുതപ്പുകളും വിരിപ്പുകളും അവൻ നൽകി.
2.34.77
दान्तकाञ्चनपर्यङ्कान्मणिहेमविचित्रितान् ।
भूषणानि महार्हाणि प्रवालानि मणींश्च सः ॥ २.३४.७७ ॥
ആനക്കൊമ്പും സ്വർണ്ണവും കൊണ്ടുള്ള കട്ടിലുകൾ, രത്നങ്ങളും സ്വർണ്ണവും കൊണ്ട് വിചിത്രമാക്കിയവ, അതിവിലയേറിയ ആഭരണങ്ങൾ, പവിഴങ്ങൾ, രത്നങ്ങൾ എന്നിവയും അവൻ നൽകി.
2.34.78
काञ्चनानि च भाण्डनि कलशानि घटानि च ।
कटाहानि विचित्रानि द्रोण्यश्चैव सहस्रशः ॥ २.३४.७८ ॥
സ്വർണ്ണപ്പാത്രങ്ങളും, കലശങ്ങളും, കുടങ്ങളും, വിചിത്രമായ ചട്ടികളും, ആയിരക്കണക്കിന് തൊട്ടികളും.
2.34.79
राजतानि च भाण्डानि रत्नगर्भांश्च कुण्डलान् ।
हेमपुष्पानि चान्यानि रुक्ममुख्यानि चापरान्। ॥ २.३४.७९ ॥
വെള്ളിപ്പാത്രങ്ങളും, രത്നം നിറഞ്ഞ കുണ്ഡലങ്ങളും, സ്വർണ്ണപ്പൂക്കളും, സ്വർണ്ണം പ്രധാനമായ മറ്റ് വസ്തുക്കളും.
2.34.80
शङ्खांश्च चन्द्रसङ्काशांश्चित्रावर्तविचित्रितान् ।
यज्ञस्य तोरणे युक्तान्ददौ तालांश्चतुर्दश ॥ २.३४.८० ॥
ചന്ദ്രസമാനമായ വെണ്മയും ചുഴി-ചിത്രങ്ങളാൽ വിചിത്രമായ ശംഖുകളും, യാഗത്തിന്റെ തോരണത്തിൽ ഘടിപ്പിക്കാവുന്ന പതിന്നാല് താലവൃന്തങ്ങളും അദ്ദേഹം നൽകി.
2.34.81
रुक्मपङ्कजपुष्पाणि शिबिका मणिभूषिताः ।
मुकुटानि महार्हाणि रत्नगर्भांश्च कङ्कणान् ॥ २.३४.८१ ॥
സ്വർണ്ണത്താമരപ്പൂക്കൾ, മണികളാൽ അലങ്കരിച്ച പല്ലക്കുകൾ, അതിവിലപ്പെട്ട കിരീടങ്ങൾ, രത്നം നിറഞ്ഞ വളകൾ.
2.34.82
चन्दनानि च मुख्यानि वासांसि विविधानि च ।
स ददौ सहदेवाय तदा राजा विभीषणाः ॥ २.३४.८२ ॥
ശ്രേഷ്ഠമായ ചന്ദനവും പലതരം വസ്ത്രങ്ങളും — അപ്പോൾ രാജാവ് ഭയങ്കരരായ (അവരെ) സഹദേവന് നൽകി.
2.34.83
तानि सर्वाणि रत्नानि आजह्रुस्ते निशाचराः ।
अष्टाशीतिसहस्राणि समदा रक्तलोचनाः ॥ २.३४.८३ ॥
ആ രത്നങ്ങളെല്ലാം ആ രാക്ഷസന്മാർ കൊണ്ടുവന്നു — എൺപത്തെട്ടായിരം പേർ, മദമുള്ളവരും ചുവന്ന കണ്ണുള്ളവരും.
2.34.84
रत्नान्यादाय सर्वाणि प्रतस्थे स घटोत्कचः ।
विभीषणं च राजानमभिवाद्य कृताञ्जलिः ॥ २.३४.८४ ॥
എല്ലാ രത്നങ്ങളും എടുത്ത് ആ ഘടോത്കചൻ പുറപ്പെട്ടു; രാജാവ് വിഭീഷണനെ കൈകൂപ്പി വണങ്ങി.
2.34.85
प्रदक्षिणं परीत्यैव निर्जगाम घटोत्कचः ।
ततो रत्नान्युपादाय हैडिम्बो राक्षसैः सह ॥ २.३४.८५ ॥
പ്രദക്ഷിണം വെച്ച് ഘടോത്കചൻ പുറത്തേക്ക് പോയി; പിന്നീട് രത്നങ്ങൾ എടുത്ത് ഹിഡിംബാപുത്രൻ രാക്ഷസന്മാരോടൊപ്പം പോയി.
2.34.86
जगाम तूर्णं लङ्कायाः सहदेवपदं प्रति ।
आसेदुः पाण्डवं सर्वे लङ्घयित्वा महोदधिम् ॥ २.३४.८६ ॥
അവരെല്ലാവരും വേഗത്തിൽ ലങ്കയിൽ നിന്ന് സഹദേവന്റെ സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി. മഹാസമുദ്രം കടന്ന് പാണ്ഡവന്റെ അടുത്തെത്തി.
2.34.87
सहदेवो ददर्शाथ रत्नाहारान्निशाचरान् ।
आगतान्भीमसङ्काशान्हैडिम्बं च तथा नृप ॥ २.३४.८७ ॥
രാജാവേ, അപ്പോൾ സഹദേവൻ ഭീമനു സമാനരായ, രത്നങ്ങളുമായി വന്ന രാക്ഷസന്മാരെയും ഹൈഡിംബനെയും കണ്ടു.
2.34.88
द्रमिला नैऋतान्दृष्ट्वा दुद्रुवुस्ते भयार्दिताः ।
भैमसेनिस्ततो गत्वा मार्देयं प्राञ्जलिः स्थितः ॥ २.३४.८८ ॥
നൈർഋതരെ കണ്ട് ദ്രമിളർ ഭയം പിടികൂടി ഓടി. പിന്നെ ഭീമസേനപുത്രൻ മാർദേയനെ (സഹദേവനെ) സമീപിച്ച് കൈകൂപ്പി നിന്നു.
2.34.89
प्रीतिमानभवद्दृष्ट्वा रत्नौधं तं च पाण्डवः ।
तं परिष्वज्य पाणिभ्यां दृष्ट्वा तान्प्रीतिमानभूत् ॥ २.३४.८९ ॥
രത്നക്കൂമ്പാരവും അവനെയും കണ്ട് പാണ്ഡവൻ സന്തോഷിച്ചു. അവനെ ഇരുകൈകളാലും ആലിംഗനം ചെയ്ത്, അവരെ കണ്ട് വീണ്ടും സന്തോഷിച്ചു.
2.34.90
विसृज्य द्रविडान्सर्वान्गमनायोपचक्रमे ।
न्यवर्तम ततो धीमान्सहदेवो नराधिपः ॥ २.३४.९० ॥
എല്ലാ ദ്രാവിഡരെയും യാത്രയാക്കി അവർ യാത്രയ്ക്കൊരുങ്ങി. അപ്പോൾ ബുദ്ധിമാനായ സഹദേവൻ, നരാധിപൻ, തിരിച്ചു.
2.34.91
एवं विजित्य तरसा सान्त्वेन विजयेन च ।
करदान्पार्थिवान्कृत्वा प्रत्यागच्छदरिन्दमः ॥ २.३४.९१ ॥
ഇങ്ങനെ ബലംകൊണ്ടും സാന്ത്വനംകൊണ്ടും വിജയംകൊണ്ടും ജയിച്ച്, രാജാക്കന്മാരെ കപ്പം നൽകുന്നവരാക്കി, ശത്രുദമനൻ തിരിച്ചെത്തി.
2.34.92
रत्नसालमुपादाय ययौ सहनिशाचरः ।
इन्द्रप्रस्थं विवेशाथ कम्पयन्निव मेदिनीम् ॥ २.३४.९२ ॥
രത്നസാലത്തെ എടുത്ത് അവൻ രാക്ഷസന്മാരോടൊപ്പം പോയി; ഭൂമിയെ കുലുക്കുന്നതുപോലെ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
2.34.93
दृष्ट्वा युधिष्ठिरं राजन्सहदेवः कृताञ्जलिः ।
प्रह्वोऽभिवाद्य तस्थौ स पूजितश्चापि तेन वै ॥ २.३४.९३ ॥
രാജാവേ, യുധിഷ്ഠിരനെ കണ്ട് സഹദേവൻ കൈകൂപ്പി, കുനിഞ്ഞ് വന്ദിച്ച് നിന്നു; അവനും അവനാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടു.
2.34.94
लङ्काप्राप्तान्धनौघांश्च दृष्ट्वा तान्दुर्लभान्बहून् ।
प्रीतिमानभवद्राजा विस्मयं परमं ययौ ॥ २.३४.९४ ॥
ലങ്കയിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന ദുർലഭമായ അനേകം ധനക്കൂമ്പാരങ്ങൾ കണ്ട് രാജാവ് സന്തോഷിച്ചു; മഹാവിസ്മയം പൂണ്ടു.
2.34.95
धर्मराजाय तत्सर्वं निवेद्य भरतर्षभ ।
कोटीसहस्रमधिकं हिरण्यस्य महात्मने ॥ २.३४.९५ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, അതെല്ലാം ധർമ്മരാജനെ അറിയിച്ച്, മഹാത്മാവിന് ആയിരം കോടിയിലധികം സ്വർണ്ണം (സമർപ്പിച്ചു).
2.34.96
विविधानि च रत्नानि गोजाविमहिषांस्तथा ।
कृतकर्मा सुखं राजन्नुवास जनमेजय ॥ २.३४.९६ ॥
വിവിധ രത്നങ്ങളും പശു, ആട്, ചെമ്മരിയാട്, എരുമ എന്നിവയും (നൽകി). ജനമേജയാ, തന്റെ കർമ്മം പൂർത്തിയാക്കി അവൻ സുഖമായി വസിച്ചു.