महाभारत · अध्याय 2.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.38.1
पितामहं गुरुं चैव प्रत्युद्गम्य युधिष्ठिरः ।
अभिवाद्य ततो राजन्निदं वचनमब्रवीत् ॥ २.३८.१ ॥
पितामह आणि गुरूंना सामोरे जाऊन युधिष्ठिराने त्यांना वंदन केले आणि, हे राजा, हे वचन म्हटले.
2.38.2
भीष्मं द्रोणं कृपं द्रौणिं दुर्योधनविविंशती ।
अस्मिन्यज्ञे भवन्तो मामनुगृह्णन्तु सर्वशः ॥ २.३८.२ ॥
भीष्म, द्रोण, कृप, द्रोणपुत्र, दुर्योधन आणि विविंशती — या यज्ञात आपण सर्वजण मला सर्वप्रकारे अनुग्रह करावा.
2.38.3
इदं वः सुमहच्चैव यदिहास्ति धनं मम ।
प्रणयन्तु भवन्तो मां यथेष्टमभिमन्त्रितः ॥ २.३८.३ ॥
माझ्याकडे जे हे अपार धन आहे ते सर्व तुमचेच आहे. तुम्ही इच्छेनुसार माझ्याकडून ते घ्यावे.
2.38.4
एवमुक्त्वा स तान्सर्वान्दीक्षितः पाण्डवाग्रजः ।
युयोज स यथायोगमधिकारेष्वनन्तरम् ॥ २.३८.४ ॥
असे बोलून दीक्षित झालेल्या पांडवांमधील ज्येष्ठाने त्या सर्वांना योग्यतेनुसार क्रमाने विविध अधिकारपदांवर नेमले.
2.38.5
पङ्क्त्यारोपणकार्ये च उच्छिष्टापनये पुनः ।
भोजनावेक्षणे चैव युयुत्सुं समयोजयत् ॥ २.३८.५ ॥
पंक्तीत बसवण्याच्या कामात, उष्टे काढण्याच्या कामात आणि भोजनाच्या देखरेखीत त्यांनी युयुत्सूची नेमणूक केली.
2.38.6
भक्ष्यभोज्याधिकारेषु दुःशासनमयोजयत् ।
परिग्रहे ब्राह्मणानामश्वत्थामानमुक्तवान्। ॥ २.३८.६ ॥
भक्ष्य-भोज्य पदार्थांच्या अधिकारावर त्यांनी दुःशासनाची नेमणूक केली; ब्राह्मणांकडून दान स्वीकारण्याचे काम अश्वत्थाम्याला सांगितले.
2.38.7
राज्ञां तु प्रतिपूजार्थं सञ्जयं न्ययोजयत् ।
कृताकृतपरिज्ञाने भीष्णद्रोणौ महामती ॥ २.३८.७ ॥
राजांचा सत्कार करण्यासाठी त्याने संजयाला नेमले; केलेले आणि न केलेले जाणण्यासाठी महामती भीष्म व द्रोण यांना नेमले.
2.38.8
हिरण्यस्य सुवर्णस्य रत्नानां चान्ववेक्षणे ।
दक्षिणानां च वै दाने कृपं राजा न्ययोजयत् ॥ २.३८.८ ॥
सोने, सुवर्णमुद्रा व रत्नांच्या देखरेखीसाठी आणि दक्षिणा दानासाठी राजाने कृपाला नेमले.
2.38.9
तथाऽऽन्यान्पुरुषव्याघ्रांस्तस्मिंस्तस्मिन्न्ययोजयत् ।
बाह्लिको धृतराष्ट्रश्च सोमदत्तो जयद्रथः।
नकुलेन समानीताः स्वामिवत्तत्र रेमिरे ॥ २.३८.९ ॥
त्याचप्रमाणे त्याने इतर पुरुषव्याघ्रांनाही विविध पदांवर नेमले. बाह्लिक, धृतराष्ट्र, सोमदत्त व जयद्रथ नकुलाने आणले होते; तेथे ते मालकांप्रमाणे आनंदले.
2.38.10
क्षत्ता व्ययकरस्त्वासीद्विदुरः सर्वधर्मवित् ।
दुर्योधनस्त्वर्हणानि प्रतिजग्राह सर्वशः ॥ २.३८.१० ॥
क्षत्ता व व्ययाधिकारी म्हणून सर्वधर्मज्ञ विदुर होते; आणि दुर्योधन सर्व प्रकारच्या सन्मानभेटी स्वीकारत असे.
2.38.11
कुन्ती साध्वी च गान्धारी स्त्रीणां कुर्वन्ति चार्चनम् ।
अन्याः सर्वाः स्नुषास्तासां सन्देशं यान्तु माचिरम्।
तिष्ठेत्कृष्णान्तिके सोयमर्जुनः कार्यसिद्धये ॥ २.३८.११ ॥
साध्वी कुंती व गांधारी स्त्रियांचा सत्कार करतात; इतर सर्व सुना त्यांच्याकडे विलंब न करता संदेश घेऊन जाव्यात. कार्यसिद्धीसाठी हा अर्जुन कृष्णाजवळ उभा राहो.
2.38.12
चरणक्षालने कृष्णो ब्राह्मणानां स्वयं ह्यभूत् ।
सर्वलोकसमावृत्तः पिप्रीषुः फलमुत्तमम् ॥ २.३८.१२ ॥
ब्राह्मणांचे पाय धुण्याच्या कार्यात कृष्ण स्वतः गुंतला होता; सर्व लोकांनी वेढलेला, उत्तम फळाची इच्छा धरून त्यांना संतुष्ट करण्यासाठी.
2.38.13
द्रष्टुकामः सभां चैव धर्मराजं यधिष्ठिरम् ।
न कश्चिदाहरत्तत्र सहस्रावरमर्हणम् ॥ २.३८.१३ ॥
सभा पाहण्याची इच्छा असलेल्या धर्मराज युधिष्ठिराला तेथे कोणीही हजारापेक्षा कमी किमतीची भेट आणली नाही.
2.38.14
रत्नैश्च बहुभिस्तत्र धर्मराजमवर्धयत् ।
कथं तु मम कौरव्यो रत्नदानैः समाप्नुयात् ॥ २.३८.१४ ॥
तेथे अनेक रत्नांनी धर्मराजाचा सन्मान केला गेला; परंतु माझा कौरव रत्नदानांनी कसा बरोबरी साधेल?
2.38.15
यज्ञमित्येव राजानः स्पर्धमाना ददुर्धनम् ।
भवनैः सविमानाग्रैः सोदर्कैर्बलसंवृतैः ॥ २.३८.१५ ॥
यज्ञासाठीच जणू राजांनी स्पर्धेने धन दिले — विमानांच्या उंच शिखरांची भवने, कायमचा लाभ देणारी संपत्ती, सैन्यासह.
2.38.16
लोकराजविमानैश्च ब्राह्मणावसथैः सह ।
कृतैरावसथैर्दिव्यैर्विमानप्रतिमैस्तथा ॥ २.३८.१६ ॥
लोकराजांच्या विमानांसारख्या भवनांसह, ब्राह्मणांच्या निवासांसह, तसेच विमानांसारखी बांधलेली दिव्य निवासस्थाने यांच्यासह.
2.38.17
विचित्रै रत्ववद्भिश्च ऋद्ध्या परमया युतैः ।
राजभिश्च समावृत्तैरतीव श्रीसमृद्धिभिः।
अशोभत सदो राजन्कौन्तेयस्य महात्मनः ॥ २.३८.१७ ॥
विचित्र रत्नांनी युक्त, परम समृद्धीने संपन्न, राजांनी वेढलेली, अत्यंत शोभा व समृद्धीने भरलेली, हे राजा, महात्मा कौन्तेयाची सभा शोभू लागली.
2.38.18
ऋद्ध्या तु वरुणं देवं स्पर्धमानो युधिष्ठिरः ।
षडग्निनाथ यज्ञेन सोऽयजद्दक्षिणावता ॥ २.३८.१८ ॥
वैभवाने वरुण देवाशी स्पर्धा करीत युधिष्ठिराने षडग्निनाथ यज्ञाद्वारे दक्षिणेसह त्यांची पूजा केली.
2.38.19
सर्वाञ्जनान्सर्वकामैः समृद्धैः समतर्पयत् ।
अन्नवान्बहुभक्ष्यश्च भुक्तवज्जनसंवृतः।
रत्नोपहारसम्पन्नो बभूव स समागमः ॥ २.३८.१९ ॥
त्याने सर्व लोकांना समृद्ध अशा सर्व इच्छांनी तृप्त केले. अन्न आणि अनेक भक्ष्यांनी भरलेला, लोकांनी वेढलेला तो मेळावा रत्नोपहारांनी संपन्न झाला.
2.38.20
इडाज्यहोमाहुतिभिर्मन्त्रशिक्षाविशारदैः ।
तस्मिन्हि ततृपुर्देवास्तते यज्ञे महर्षिभिः ॥ २.३८.२० ॥
मंत्रशिक्षेत निपुण महर्षींच्या इडा-आज्य होमाहुतींनी, त्या विस्तृत यज्ञात देव खरोखर तृप्त झाले.
2.38.21
यथा देवास्तथा विप्रा दक्षिणान्नमहाधनैः ।
ततृपुः सर्ववर्णाश्च तस्मिन्यज्ञे मुदाऽन्विताः ॥ २.३८.२१ ॥
देव जसे तृप्त झाले, तसेच ब्राह्मण दक्षिणा, अन्न आणि महाधनाने तृप्त झाले; त्या यज्ञात आनंदाने भरलेले सर्व वर्णही तृप्त झाले.