મહાભારત · અધ્યાય 2.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.40.1
नायमर्हति वार्ष्णेयस्तिष्ठत्स्विह महात्मसु ।
महीपतिषु कौरव्य राजवत्पार्थिवार्हणम् ॥ २.४०.१ ॥
હે કૌરવ્ય! અહીં મહાત્માઓ અને ભૂપતિઓ ઊભા હોય ત્યારે આ વાર્ષ્ણેય રાજાઓને યોગ્ય સન્માનને લાયક નથી.
2.40.2
नायं युक्तः समाचारः पाण्डवेषु महात्मसु ।
यत्कामाद्देवकीपुत्रं पाण्डवार्चितवानसि ॥ २.४०.२ ॥
મહાત્મા પાંડવો પ્રત્યે આ આચરણ યોગ્ય નથી; ઇચ્છાથી તેં દેવકીપુત્રની પૂજા કરી છે.
2.40.3
बाला यूयं न जानीध्वं धर्मः सूक्ष्मो हि पाण्डवाः ।
अयं तत्राभ्यतिक्रान्तो ह्यापगेयोऽल्पदर्शनः ॥ २.४०.३ ॥
તમે બાળકો છો; ધર્મ સૂક્ષ્મ છે, હે પાંડવો, તમે તે જાણતા નથી; આ બાબતમાં અલ્પદર્શી આપગેય (ભીષ્મ) મર્યાદા વટાવી ગયો છે.
2.40.4
त्वादृशो धर्मयुक्तो हि कुर्वाणः प्रियकाम्यया ।
भवत्यभ्यधिकं भीष्मो लोकेष्ववमतः सताम् ॥ २.४०.४ ॥
તારા જેવો ધર્મયુક્ત પણ પ્રિય બનવાની ઇચ્છાથી કાર્ય કરે તો અતિરેક કરે છે; ભીષ્મ લોકમાં સજ્જનો દ્વારા અપમાનિત થાય છે.
2.40.5
कथं ह्यराजा दाशार्हो मध्ये सर्वमहीक्षिताम् ।
अर्हणामर्हति तथा यथा युष्माभिरर्चितः ॥ २.४०.५ ॥
રાજા ન હોય એવો આ દાશાર્હ, બધા ભૂપતિઓની વચ્ચે, તમે જે રીતે તેની પૂજા કરી તે સન્માનને કેવી રીતે લાયક છે?
2.40.6
अथवा मन्यसे कृष्णं स्थविरं कुरुपुङ्गवः ।
वसुदेवे स्थिते वृद्धे कथमर्हति तत्सुतः ॥ २.४०.६ ॥
અથવા, હે કુરુપુંગવ, તું કૃષ્ણને વૃદ્ધ માને છે? વૃદ્ધ વસુદેવ હાજર હોય ત્યારે તેનો પુત્ર સન્માનને કેવી રીતે લાયક છે?
2.40.7
अथवा वासुदेवोऽपि प्रियकामोऽनुवृत्तवान् ।
द्रुपदे तिष्ठति कथं माधवोऽर्हति पूजनम् ॥ २.४०.७ ॥
અથવા વાસુદેવ પણ પ્રિયની ઇચ્છાથી અનુસરનાર છે. દ્રુપદ ઊભો હોય ત્યારે માધવ પૂજા માટે કેવી રીતે યોગ્ય છે?
2.40.8
आचार्यं मन्यसे कृष्णमथवा कुरुनन्दन ।
द्रोणे तिष्ठति वार्ष्णेयं कस्मादर्चितवानसि ॥ २.४०.८ ॥
કુરુનંદન, તું કૃષ્ણને આચાર્ય માને છે? દ્રોણ હોય ત્યારે વાર્ષ્ણેયને તેં કેમ પૂજ્યો?
2.40.9
ऋत्विजं मन्यसे कृष्णमथवा कुरुनन्दन ।
द्वौपायने स्थिते वृद्धे कथं कृष्णोऽर्चितस्त्वया ॥ २.४०.९ ॥
કુરુનંદન, તું કૃષ્ણને ઋત્વિજ માને છે? વૃદ્ધ દ્વૈપાયન હોય ત્યારે તેં કૃષ્ણની પૂજા કેવી રીતે કરી?
2.40.10
भीष्मे शान्तनवे राजन्स्थिते पुरुषसत्तमे ।
स्वच्छन्दमृत्युके राजन्कथं कृष्णोऽर्चितस्त्वया ॥ २.४०.१० ॥
રાજન, શંતનુનો પુત્ર ભીષ્મ — પુરુષશ્રેષ્ઠ, ઇચ્છામૃત્યુવાળો — હોય ત્યારે, રાજન, તેં કૃષ્ણની પૂજા કેવી રીતે કરી?
2.40.11
अश्वत्थाम्नि स्थिते वीरे सर्वशास्त्रविशारदे ।
कथं कृष्णस्त्वया राजन्नर्चितः कुरुनन्दन ॥ २.४०.११ ॥
સર્વ શાસ્ત્રોમાં નિપુણ વીર અશ્વત્થામા હોય ત્યારે, રાજન, કુરુનંદન, તેં કૃષ્ણની પૂજા કેવી રીતે કરી?
2.40.12
दुर्योधने च राजेन्द्रे स्थिते पुरुषसत्तमे ।
कृपे च भारताचार्ये कथं कृष्णस्त्वयाऽर्चितः ॥ २.४०.१२ ॥
રાજેન્દ્ર દુર્યોધન અને ભારતાચાર્ય કૃપ હોય ત્યારે, પુરુષશ્રેષ્ઠો હોય ત્યારે, તેં કૃષ્ણની પૂજા કેવી રીતે કરી?
2.40.13
द्रुमं कम्पुरुषाचार्यमतिक्रम्य तथाऽर्चितः ।
भीष्मके चैव दुर्धर्षे पाण्डुवत्कृतलक्षणे ॥ २.४०.१३ ॥
દ્રુમ, કંપુરુષના આચાર્યને વટાવીને, અજેય ભીષ્મક અને પાંડુ જેવાં લક્ષણોવાળા પણ એ જ રીતે પૂજાયા.
2.40.14
नृपे च रुक्मिणि श्रेष्ठे एकलव्ये तथैव च ।
शल्ये मद्राधिपे चैव कथं कृष्णस्त्वयार्चितः ॥ २.४०.१४ ॥
રાજા રુક્મી, શ્રેષ્ઠ એકલવ્ય અને મદ્રાધિપતિ શલ્ય પણ હોવા છતાં તમે કૃષ્ણની પૂજા કેમ કરી?
2.40.15
अयं च सर्वराज्ञां वै बलश्लाघी महाबलः ।
जामदग्न्यस्य दयितः शिष्यो विप्रस्य भारत ॥ २.४०.१५ ॥
આ બધા રાજાઓમાં બળનો ગર્વ કરનાર, મહાબળવાન છે; જામદગ્ન્ય (પરશુરામ)નો પ્રિય શિષ્ય છે, હે ભારત.
2.40.16
येनात्मबलमाश्रित्य राजानो युधि निर्जिताः ।
तं च कर्णमतिक्रम्य कथं कृष्णस्त्वयार्चितः ॥ २.४०.१६ ॥
જેણે પોતાના બળ પર આધાર રાખીને યુદ્ધમાં રાજાઓને જીત્યા, તે કર્ણને પણ વટાવીને તમે કૃષ્ણની પૂજા કેવી રીતે કરી?
2.40.17
नैवर्त्विङ्नैव चाचार्यो न राजा मधुसूदनः ।
अर्चितश्च कुरुश्रेष्ठ किमन्यत्प्रियकाम्यया ॥ २.४०.१७ ॥
ઋત્વિજ નહીં, આચાર્ય નહીં, રાજા પણ નહીં — છતાં મધુસૂદનની પૂજા થઈ; હે કુરુશ્રેષ્ઠ, પ્રિય કરવાની ઇચ્છા સિવાય બીજું શું કારણ?
2.40.18
अथवाऽभ्यर्चनीयोऽयं युष्माकं मधुसूदनः ।
किं राजभिरिहानीतैरवमानाय भारत ॥ २.४०.१८ ॥
અથવા આ મધુસૂદન તમારે માટે પૂજનીય હશે; હે ભારત, અપમાન માટે જ અહીં લાવેલા રાજાઓનો શો લાભ?
2.40.19
वयं तु न भयादस्य कौन्तेयस्य महात्मनः ।
प्रयच्छामः करान्सर्वे न लोभान्न च सान्त्वनात् ॥ २.४०.१९ ॥
અમે બધા તે મહાત્મા કૌંતેયના ભયથી કર આપતા નથી; લોભથી નહીં, કે સાંત્વનાથી પણ નહીં.
2.40.20
अस्य धर्मप्रवृत्तस्य पार्थिवत्वं चिकीर्षतः ।
करानस्मै प्रयच्छामः सोऽयमस्मान्न मन्यते ॥ २.४०.२० ॥
ધર્મનું આચરણ કરનાર અને રાજત્વ ઇચ્છનાર એને અમે કર આપીએ છીએ; તોપણ તે અમને માનતો નથી.
2.40.21
किमन्यदवमनानाद्धे यदेनं राजसंसदि ।
अप्राप्तलक्षणं कृष्णमर्घ्येणार्चितवानसि ॥ २.४०.२१ ॥
રાજાઓની સભામાં, યોગ્યતાનાં લક્ષણ વિનાના કૃષ્ણને અર્ઘ્ય આપીને પૂજવા કરતાં મોટું અપમાન બીજું શું?
2.40.22
अकस्माद्धर्मपुत्रस्य धर्मात्मेति यशो गतम् ।
को हि धर्मच्युते पूजामेवं युक्तां नियोजयेत् ॥ २.४०.२२ ॥
ધર્મપુત્રની 'ધર્માત્મા' તરીકેની કીર્તિ અચાનક જતી રહી. ધર્મથી ચ્યુત થયેલાને આવી યોગ્ય પૂજા કોણ કરે?
2.40.23
योयं वृष्णिकुले जातो राजानं हतवान्पुरा ।
जरासन्धं महात्मानमन्यायेन दुरात्मवान् ॥ २.४०.२३ ॥
વૃષ્ણિ કુળમાં જન્મેલા આણે પૂર્વે મહાત્મા રાજા જરાસંધને અન્યાયથી, દુરાત્મા થઈને માર્યો.
2.40.24
अद्य धर्मात्मता चैव व्यपकृष्टा युधिष्ठिरात् ।
दर्शितं कृपणत्वं च कृष्णेऽर्घ्यस्य निवेदनात् ॥ २.४०.२४ ॥
આજે યુધિષ્ઠિરથી ધર્માત્મતા પણ છીનવાઈ ગઈ; કૃષ્ણને અર્ઘ્ય નિવેદન કરવાથી તેની કૃપણતા પણ પ્રગટ થઈ.
2.40.25
यदि भीताश्च कौन्तेयाः कृपणाश्च तपस्विनः ।
ननु त्वयाऽपि बोद्धव्यं यां पूजां माधवार्हसि ॥ २.४०.२५ ॥
જો કૌન્તેયો ભયભીત, દીન અને તપસ્વી છે, તો હે માધવ, તમારે પણ જાણવું જોઈએ કે તમે કઈ પૂજાને યોગ્ય છો.
2.40.26
अथवा कृपणैरेतामुपनीतां जनार्दन ।
पूजामनर्हः कस्मात्त्वमभ्यनुज्ञातवानसि ॥ २.४०.२६ ॥
અથવા, હે જનાર્દન, આ દીનોએ અર્પેલી આ પૂજા માટે તું અયોગ્ય હોવા છતાં કેમ સંમતિ આપી?
2.40.27
अयुक्तामात्मनः पूजां त्वं पुनर्बहुमन्यसे ।
हविषः प्राप्य निष्यन्दं प्राशिता श्वेव निर्जने ॥ २.४०.२७ ॥
પોતાને અયોગ્ય એવી પૂજાને તું ફરી ઘણું માને છે, જેમ નિર્જનમાં હવિષના ટીપાં મેળવીને કૂતરો ચાટે છે.
2.40.28
न त्वं पार्थिवेन्द्राणामपमानः प्रयुज्यते ।
त्वामेव कुरवो व्यक्तं प्रलम्भन्ते जनार्दन ॥ २.४०.२८ ॥
હે જનાર્દન, રાજાધિરાજોમાં તારું અપમાન કરાતું નથી; કૌરવો સ્પષ્ટપણે તને જ છેતરે છે.
2.40.29
क्लीबे दारक्रिया यादृगन्धे वा रूपदर्शनम् ।
अराज्ञो राजवत्पूजा तथा ते मधुसूदन ॥ २.४०.२९ ॥
નપુંસક સાથે લગ્નવિધિ કે આંધળાને રૂપદર્શન જેવું, હે મધુસૂદન, રાજા ન હોવા છતાં તને રાજા જેવી પૂજા કરવી તેવું જ છે.
2.40.30
दृष्टो युधिष्ठिरो राजा दृष्टो भीष्मश्च यादृशः ।
वासुदेवोऽप्ययं दृष्टः सर्वमेतद्यथातथम् ॥ २.४०.३० ॥
રાજા યુધિષ્ઠિરને મેં જોયો, ભીષ્મને જોયા, અને આ વાસુદેવને પણ જોયો; આ બધું યથાર્થ છે.
2.40.31
इत्युक्त्वा शिशुपालस्तानुत्थाय परमासनात् ।
निर्ययौ सदसस्तस्मात्सहितो राजभिस्तदा ॥ २.४०.३१ ॥
આમ કહીને શિશુપાલ તે શ્રેષ્ઠ આસન પરથી ઊઠ્યો અને તે સમયે રાજાઓ સાથે તે સભામાંથી બહાર નીકળી ગયો.