महाभारत · अध्याय 2.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.40.1
नायमर्हति वार्ष्णेयस्तिष्ठत्स्विह महात्मसु ।
महीपतिषु कौरव्य राजवत्पार्थिवार्हणम् ॥ २.४०.१ ॥
हे कौरव्या! येथे महात्मे आणि भूपती उभे असताना हा वार्ष्णेय राजांना योग्य असा सन्मान मिळण्यास पात्र नाही.
2.40.2
नायं युक्तः समाचारः पाण्डवेषु महात्मसु ।
यत्कामाद्देवकीपुत्रं पाण्डवार्चितवानसि ॥ २.४०.२ ॥
महात्मे पांडवांशी हे वर्तन योग्य नाही; कामनेने तू देवकीपुत्राची पूजा केलीस.
2.40.3
बाला यूयं न जानीध्वं धर्मः सूक्ष्मो हि पाण्डवाः ।
अयं तत्राभ्यतिक्रान्तो ह्यापगेयोऽल्पदर्शनः ॥ २.४०.३ ॥
तुम्ही बालक आहात, धर्म सूक्ष्म आहे, हे पांडवांनो, तुम्हाला ते कळत नाही; या बाबतीत अल्पदर्शी आपगेय (भीष्म) मर्यादा ओलांडून गेला आहे.
2.40.4
त्वादृशो धर्मयुक्तो हि कुर्वाणः प्रियकाम्यया ।
भवत्यभ्यधिकं भीष्मो लोकेष्ववमतः सताम् ॥ २.४०.४ ॥
तुझ्यासारखा धर्मयुक्त माणूसही प्रिय होण्याच्या इच्छेने वागला तर अतिरेक करतो; भीष्म जगात सज्जनांकडून अवमानित होतो.
2.40.5
कथं ह्यराजा दाशार्हो मध्ये सर्वमहीक्षिताम् ।
अर्हणामर्हति तथा यथा युष्माभिरर्चितः ॥ २.४०.५ ॥
राजा नसलेला हा दाशार्ह, सर्व भूपतींमध्ये, तुम्ही ज्याप्रमाणे त्याची पूजा केली त्या सन्मानाला कसा पात्र ठरेल?
2.40.6
अथवा मन्यसे कृष्णं स्थविरं कुरुपुङ्गवः ।
वसुदेवे स्थिते वृद्धे कथमर्हति तत्सुतः ॥ २.४०.६ ॥
किंवा, हे कुरुपुंगवा, तू कृष्णाला वृद्ध समजतोस का? वृद्ध वसुदेव उपस्थित असताना त्याचा पुत्र सन्मानास कसा पात्र ठरेल?
2.40.7
अथवा वासुदेवोऽपि प्रियकामोऽनुवृत्तवान् ।
द्रुपदे तिष्ठति कथं माधवोऽर्हति पूजनम् ॥ २.४०.७ ॥
किंवा वासुदेवही प्रियकामनेने अनुसरणारा आहे. द्रुपद उपस्थित असताना माधव पूजनास कसा योग्य आहे?
2.40.8
आचार्यं मन्यसे कृष्णमथवा कुरुनन्दन ।
द्रोणे तिष्ठति वार्ष्णेयं कस्मादर्चितवानसि ॥ २.४०.८ ॥
कुरुनंदना, तू कृष्णाला आचार्य मानतोस काय? द्रोण उपस्थित असताना वार्ष्णेयाला तू का पूजिलेस?
2.40.9
ऋत्विजं मन्यसे कृष्णमथवा कुरुनन्दन ।
द्वौपायने स्थिते वृद्धे कथं कृष्णोऽर्चितस्त्वया ॥ २.४०.९ ॥
कुरुनंदना, तू कृष्णाला ऋत्विज मानतोस काय? वृद्ध द्वैपायन उपस्थित असताना तू कृष्णाची पूजा कशी केलीस?
2.40.10
भीष्मे शान्तनवे राजन्स्थिते पुरुषसत्तमे ।
स्वच्छन्दमृत्युके राजन्कथं कृष्णोऽर्चितस्त्वया ॥ २.४०.१० ॥
राजा, शंतनूचा पुत्र भीष्म — पुरुषोत्तम, स्वेच्छामरण — उपस्थित असताना, राजा, तू कृष्णाची पूजा कशी केलीस?
2.40.11
अश्वत्थाम्नि स्थिते वीरे सर्वशास्त्रविशारदे ।
कथं कृष्णस्त्वया राजन्नर्चितः कुरुनन्दन ॥ २.४०.११ ॥
सर्वशास्त्रनिपुण वीर अश्वत्थामा उपस्थित असताना, राजा, कुरुनंदना, तू कृष्णाची पूजा कशी केलीस?
2.40.12
दुर्योधने च राजेन्द्रे स्थिते पुरुषसत्तमे ।
कृपे च भारताचार्ये कथं कृष्णस्त्वयाऽर्चितः ॥ २.४०.१२ ॥
राजेंद्र दुर्योधन आणि भारतांचे आचार्य कृप उपस्थित असताना, पुरुषोत्तम असताना, तू कृष्णाची पूजा कशी केलीस?
2.40.13
द्रुमं कम्पुरुषाचार्यमतिक्रम्य तथाऽर्चितः ।
भीष्मके चैव दुर्धर्षे पाण्डुवत्कृतलक्षणे ॥ २.४०.१३ ॥
द्रुम, कंपुरुषाचा आचार्य यांना ओलांडून, दुर्धर्ष भीष्मक आणि पांडूसारखी लक्षणे असलेला यांचाही तसाच सत्कार झाला.
2.40.14
नृपे च रुक्मिणि श्रेष्ठे एकलव्ये तथैव च ।
शल्ये मद्राधिपे चैव कथं कृष्णस्त्वयार्चितः ॥ २.४०.१४ ॥
राजा रुक्मी, श्रेष्ठ एकलव्य आणि मद्राधिपती शल्य यांना सोडून तुम्ही कृष्णाचा सत्कार कसा केलात?
2.40.15
अयं च सर्वराज्ञां वै बलश्लाघी महाबलः ।
जामदग्न्यस्य दयितः शिष्यो विप्रस्य भारत ॥ २.४०.१५ ॥
हा सर्व राजांमध्ये बलाचा अभिमान बाळगणारा, महाबलवान आहे; जामदग्न्याचा (परशुरामाचा) प्रिय शिष्य आहे, हे भारता.
2.40.16
येनात्मबलमाश्रित्य राजानो युधि निर्जिताः ।
तं च कर्णमतिक्रम्य कथं कृष्णस्त्वयार्चितः ॥ २.४०.१६ ॥
ज्याने आपल्या बळावर विसंबून युद्धात राजांना जिंकले, त्या कर्णालाही ओलांडून तुम्ही कृष्णाचा सत्कार कसा केलात?
2.40.17
नैवर्त्विङ्नैव चाचार्यो न राजा मधुसूदनः ।
अर्चितश्च कुरुश्रेष्ठ किमन्यत्प्रियकाम्यया ॥ २.४०.१७ ॥
ऋत्विज नाही, आचार्य नाही, राजाही नाही — तरीही मधुसूदनाचा सत्कार झाला; हे कुरुश्रेष्ठा, प्रिय करण्याच्या इच्छेशिवाय आणखी काय कारण?
2.40.18
अथवाऽभ्यर्चनीयोऽयं युष्माकं मधुसूदनः ।
किं राजभिरिहानीतैरवमानाय भारत ॥ २.४०.१८ ॥
अथवा हा मधुसूदन तुमच्यासाठी पूजनीय असेल; हे भारता, अपमानासाठीच येथे आणलेल्या राजांनी काय उपयोग?
2.40.19
वयं तु न भयादस्य कौन्तेयस्य महात्मनः ।
प्रयच्छामः करान्सर्वे न लोभान्न च सान्त्वनात् ॥ २.४०.१९ ॥
आम्ही सर्वजण त्या महात्मा कौन्तेयाच्या भीतीने कर देत नाही; लोभाने नव्हे, सांत्वनेनेही नव्हे.
2.40.20
अस्य धर्मप्रवृत्तस्य पार्थिवत्वं चिकीर्षतः ।
करानस्मै प्रयच्छामः सोऽयमस्मान्न मन्यते ॥ २.४०.२० ॥
धर्माचरण करणाऱ्या आणि राजत्वाची इच्छा धरणाऱ्या याला आम्ही कर देतो; तरीही तो आम्हाला मानत नाही.
2.40.21
किमन्यदवमनानाद्धे यदेनं राजसंसदि ।
अप्राप्तलक्षणं कृष्णमर्घ्येणार्चितवानसि ॥ २.४०.२१ ॥
राजांच्या सभेत, पात्रतेची लक्षणे नसलेल्या कृष्णाला अर्घ्य देऊन पूजण्यापेक्षा मोठा अपमान कोणता?
2.40.22
अकस्माद्धर्मपुत्रस्य धर्मात्मेति यशो गतम् ।
को हि धर्मच्युते पूजामेवं युक्तां नियोजयेत् ॥ २.४०.२२ ॥
धर्मपुत्राची 'धर्मात्मा' ही कीर्ती अचानक गेली. धर्मभ्रष्टाला अशी योग्य पूजा कोण देईल?
2.40.23
योयं वृष्णिकुले जातो राजानं हतवान्पुरा ।
जरासन्धं महात्मानमन्यायेन दुरात्मवान् ॥ २.४०.२३ ॥
वृष्णिकुलात जन्मलेल्या याने पूर्वी महात्मा राजा जरासंधाला अन्यायाने, दुरात्मा होऊन मारले.
2.40.24
अद्य धर्मात्मता चैव व्यपकृष्टा युधिष्ठिरात् ।
दर्शितं कृपणत्वं च कृष्णेऽर्घ्यस्य निवेदनात् ॥ २.४०.२४ ॥
आज युधिष्ठिराची धर्मात्मता हिरावली गेली; कृष्णाला अर्घ्य अर्पण करून त्याची कृपणताही दिसून आली.
2.40.25
यदि भीताश्च कौन्तेयाः कृपणाश्च तपस्विनः ।
ननु त्वयाऽपि बोद्धव्यं यां पूजां माधवार्हसि ॥ २.४०.२५ ॥
जर कौन्तेय भयभीत, दीन आणि तपस्वी असतील, तर हे माधवा, तुम्हीही जाणले पाहिजे की तुम्ही कोणत्या पूजेस योग्य आहात.
2.40.26
अथवा कृपणैरेतामुपनीतां जनार्दन ।
पूजामनर्हः कस्मात्त्वमभ्यनुज्ञातवानसि ॥ २.४०.२६ ॥
किंवा, हे जनार्दना, या दीनांनी अर्पण केलेल्या या पूजेस तू अयोग्य असूनही तू का संमती दिलीस?
2.40.27
अयुक्तामात्मनः पूजां त्वं पुनर्बहुमन्यसे ।
हविषः प्राप्य निष्यन्दं प्राशिता श्वेव निर्जने ॥ २.४०.२७ ॥
स्वतःस अयोग्य असलेल्या पूजेला तू पुन्हा फार मान देतोस, जसे निर्जन ठिकाणी हविर्द्रव्याचे थेंब मिळवून कुत्रा ते चाटतो.
2.40.28
न त्वं पार्थिवेन्द्राणामपमानः प्रयुज्यते ।
त्वामेव कुरवो व्यक्तं प्रलम्भन्ते जनार्दन ॥ २.४०.२८ ॥
हे जनार्दना, राजाधिराजांमध्ये तुझा अपमान केला जात नाही; कुरू स्पष्टपणे तुलाच फसवत आहेत.
2.40.29
क्लीबे दारक्रिया यादृगन्धे वा रूपदर्शनम् ।
अराज्ञो राजवत्पूजा तथा ते मधुसूदन ॥ २.४०.२९ ॥
नपुंसकाशी विवाहविधी किंवा आंधळ्याला रूपदर्शन जसे, तसेच हे मधुसूदना, राजा नसलेल्या तुला राजासारखी पूजा करणे.
2.40.30
दृष्टो युधिष्ठिरो राजा दृष्टो भीष्मश्च यादृशः ।
वासुदेवोऽप्ययं दृष्टः सर्वमेतद्यथातथम् ॥ २.४०.३० ॥
राजा युधिष्ठिराला मी पाहिले, भीष्माला पाहिले, आणि हा वासुदेवही पाहिला; हे सर्व जसेच्या तसे आहे.
2.40.31
इत्युक्त्वा शिशुपालस्तानुत्थाय परमासनात् ।
निर्ययौ सदसस्तस्मात्सहितो राजभिस्तदा ॥ २.४०.३१ ॥
असे बोलून शिशुपाल त्या श्रेष्ठ आसनावरून उठला आणि त्या वेळी राजांसह त्या सभेतून बाहेर निघून गेला.