મહાભારત · અધ્યાય 2.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.45.1
प्रादुर्भावसहस्राणि समतीतान्यनेकशः ।
यथाशक्ति तु वक्ष्यामि शृणु तान्कुरुनन्दन ॥ २.४५.१ ॥
હે કુરુનંદન, હજારો પ્રાદુર્ભાવો અનેક વાર વીતી ગયા છે. મારી શક્તિ મુજબ તેમાંના કેટલાક હું કહીશ, સાંભળ.
2.45.2
पुरा कमलनाभस्य स्वपतः सागराम्भसि ।
पुष्करे यत्र सम्भूता देवा ऋषिगणैः सह ॥ २.४५.२ ॥
પૂર્વે કમલનાભ સાગરના જળમાં શયન કરતા હતા, ત્યારે પુષ્કરમાં દેવો ઋષિગણો સાથે ઉત્પન્ન થયા.
2.45.3
एष पौष्करिको नाम प्रादुर्भावः प्रकीर्तितः ।
पुराणैः कथ्यते यत्र वेदश्रुतिसमाहितः ॥ २.४५.३ ॥
આ પૌષ્કરિક નામનો પ્રાદુર્ભાવ કહેવાયો છે; પુરાણોમાં વેદશ્રુતિમાં લીન રહેનારા તેને કહે છે.
2.45.4
वाराहस्तु श्रुतिसुखः प्रादुर्भावो महात्मनः ।
यत्र विष्णुः सुरश्रेष्ठो वाराहं रूपमास्थितः ॥ २.४५.४ ॥
વરાહ નામનો પ્રાદુર્ભાવ સાંભળવામાં મધુર છે; જેમાં દેવશ્રેષ્ઠ વિષ્ણુએ વરાહ રૂપ ધારણ કર્યું.
2.45.5
उज्जहार महीं तोयात्सशैलवनकाननाम् ।
वेदपादो यूपदंष्ट्रः क्रतुर्दन्तश्चितीमुखः ॥ २.४५.५ ॥
તેમણે જળમાંથી પર્વતો, વનો અને ઉપવનો સહિત પૃથ્વીને ઉપાડી. વેદ એમના પગ, યૂપ એમના દાંતિયા, યજ્ઞ એમના દાંત અને ચિતિ એમનું મુખ હતું.
2.45.6
अग्निजिह्वो दर्भरोमा ब्रह्मशीर्षो महातपाः ।
अहोरात्रेक्षणो दिव्यो वेदाङ्गः श्रुतिभूषणः ॥ २.४५.६ ॥
અગ્નિ જેની જીભ છે, દર્ભ જેના રોમ છે, બ્રહ્મ (વેદ) જેનું શીર્ષ છે, મહાતપસ્વી, દિવસ-રાત જેની આંખો છે, દિવ્ય, વેદાંગો જેના અંગો છે, શ્રુતિથી શોભિત.
2.45.7
आज्यनासः स्रुवं तुण्डं सामघोषस्वनो महान् ।
धर्मसत्यमयः श्रीमान्कर्मविक्रमसत्कृतः ॥ २.४५.७ ॥
ઘી તેનું નાક, સ્રુવ તેનું મુખ; સામગાનનો મહાન ઘોષ તેનો અવાજ છે. તે ધર્મ અને સત્યમય, શ્રીમાન અને પોતાના કર્મપરાક્રમથી સત્કારિત છે.
2.45.8
प्रायश्चित्तमुखो धीरः पशुजानुर्महावृषः ।
औद्गात्रहोमलिङ्गोऽसौ पशुबीजमहौषधिः ॥ २.४५.८ ॥
પ્રાયશ્ચિત્ત તેનું મુખ છે, તે ધીર છે; પશુઓ તેના ઘૂંટણ છે, તે મહાન વૃષભ છે. ઉદ્ગાત્ર પુરોહિતોનો હોમ તેનું ચિહ્ન છે; તે પશુબીજ અને મહૌષધિ છે.
2.45.9
बाह्यन्तरात्मा मन्त्रास्थिविकृतः सौम्यदर्शनः ।
वेदिस्कन्धो हविर्गन्धो हव्यकव्याभिवेगवान् ॥ २.४५.९ ॥
બાહ્ય અને આંતરિક આત્મા તેનો છે; મંત્રો તેનાં હાડકાં છે, રૂપાંતરિત; તેનું દર્શન સૌમ્ય છે. વેદી તેના સ્કંધ છે, હવિનો ગંધ તેની સુગંધ; હવ્ય-કવ્ય તરફ વેગવાન.
2.45.10
प्राग्वंशकायो द्युतिमान्नानादीक्षाभिरूर्जितः ।
दक्षिणाहृदयो योगी महाशास्त्रमयो महान् ॥ २.४५.१० ॥
પ્રાગ્વંશ તેનું શરીર છે, તે દ્યુતિમાન છે; નાના દીક્ષાઓથી તે બળવાન છે. દક્ષિણા તેનું હૃદય છે; તે યોગી, મહાશાસ્ત્રમય, મહાન છે.
2.45.11
उपाकर्मोष्ठरुचकः प्रावर्ग्यावर्तभूषणः ।
शालापत्नीसहायो वै मणिशृङ्गसमुच्छ्रितः ॥ २.४५.११ ॥
ઉપાકર્મ તેના હોઠની કાંતિ છે; પ્રાવર્ગ્યનો આવર્ત તેનું આભૂષણ છે. શાળા અને પત્ની તેના સહાયક છે; મણિશિખર પર ઊંચકાયેલો.
2.45.12
एवं यज्ञवराहो वै भूत्वा विष्णुः सनातनः ।
महीं सागरपर्यन्तां सशैलवनकाननाम् ॥ २.४५.१२ ॥
આ રીતે સનાતન વિષ્ણુ જ યજ્ઞવરાહ બનીને, સાગરપર્યંત, પર્વત, વન અને કાનનો સહિતની પૃથ્વીને (ઉઠાવી).
2.45.13
कार्णवजले भ्रष्टामेकार्णवगतः प्रभुः ।
मज्जन्तीं सलिले तस्मिन्स्वदेवीं पृथिवीं तदा ॥ २.४५.१३ ॥
કારણાર્ણવના જળમાં પડેલી, એકાર્ણવમાં રહેલા પ્રભુએ ત્યારે પાણીમાં ડૂબતી પોતાની દેવી પૃથ્વીને જોઈ.
2.45.14
उज्जहार विषाणेन मार्गण्डेयस्य पश्यतः ।
शृङ्गेण यः समुद्धृत्य लोकानां हितकाम्यया ॥ २.४५.१४ ॥
માર્કંડેય જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે જેણે દાંતથી તેને ઊંચકી, લોકોના હિતની કામનાથી શિંગડાથી તેનો ઉદ્ધાર કર્યો.
2.45.15
सहस्रशीर्षो देवेशो निर्ममे जगतीं प्रभुः ।
एवं यज्ञवराहेण भूतभव्यभवात्मना ॥ २.४५.१५ ॥
સહસ્રશીર્ષ દેવેશ પ્રભુએ જગતનું નિર્માણ કર્યું. આ રીતે, ભૂત-ભવ્ય-ભવાત્મા યજ્ઞવરાહ દ્વારા (આ થયું).
2.45.16
उद्धृता पृथिवी देवी पूज्या वै सागराम्बरा ।
निहता दानवाः सर्वे देवदेवेन विष्णुना ॥ २.४५.१६ ॥
સમુદ્ર જેનું વસ્ત્ર છે, એવી પૂજ્ય દેવી પૃથ્વી ઉદ્ધરવામાં આવી. દેવદેવ વિષ્ણુ દ્વારા બધા દાનવો માર્યા ગયા.
2.45.17
वाराहः कथितो ह्येष नारसिंहमतो शृणु ।
यत्र भूत्वा मृगेन्द्रेण हिरण्यकशिपुर्हतः ॥ २.४५.१७ ॥
આ વરાહ (રૂપ) કહેવાયું. હવે નરસિંહ (રૂપ) સાંભળ, જેમાં મૃગેન્દ્ર (સિંહ) બનીને હિરણ્યકશિપુ માર્યો ગયો.