ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 2.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.45.1
प्रादुर्भावसहस्राणि समतीतान्यनेकशः ।
यथाशक्ति तु वक्ष्यामि शृणु तान्कुरुनन्दन ॥ २.४५.१ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਕਈ ਵਾਰ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣ।
2.45.2
पुरा कमलनाभस्य स्वपतः सागराम्भसि ।
पुष्करे यत्र सम्भूता देवा ऋषिगणैः सह ॥ २.४५.२ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਕਮਲਨਾਭ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਸਨ, ਤਦ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
2.45.3
एष पौष्करिको नाम प्रादुर्भावः प्रकीर्तितः ।
पुराणैः कथ्यते यत्र वेदश्रुतिसमाहितः ॥ २.४५.३ ॥
ਇਹ ਪੌਸ਼ਕਰਿਕ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਦ-ਸ਼ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
2.45.4
वाराहस्तु श्रुतिसुखः प्रादुर्भावो महात्मनः ।
यत्र विष्णुः सुरश्रेष्ठो वाराहं रूपमास्थितः ॥ २.४५.४ ॥
ਵਰਾਹ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ।
2.45.5
उज्जहार महीं तोयात्सशैलवनकाननाम् ।
वेदपादो यूपदंष्ट्रः क्रतुर्दन्तश्चितीमुखः ॥ २.४५.५ ॥
ਉਹਨਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪਰਬਤਾਂ, ਬਨਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ। ਵੇਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ, ਯੂਪ ਦਾਢਾਂ, ਯੱਗ ਦੰਦ ਅਤੇ ਚਿਤੀ ਮੁੱਖ ਸਨ।
2.45.6
अग्निजिह्वो दर्भरोमा ब्रह्मशीर्षो महातपाः ।
अहोरात्रेक्षणो दिव्यो वेदाङ्गः श्रुतिभूषणः ॥ २.४५.६ ॥
ਅਗਨੀ ਜਿਸਦੀ ਜੀਭ ਹੈ, ਦਰਭ ਜਿਸਦੇ ਰੋਮ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮ (ਵੇਦ) ਜਿਸਦਾ ਸਿਰ ਹੈ, ਮਹਾਤਪਸਵੀ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਜਿਸਦੇ ਨੇਤਰ ਹਨ, ਦਿਵ੍ਯ, ਵੇਦਾਂਗ ਜਿਸਦੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਸ਼ਰੁਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ।
2.45.7
आज्यनासः स्रुवं तुण्डं सामघोषस्वनो महान् ।
धर्मसत्यमयः श्रीमान्कर्मविक्रमसत्कृतः ॥ २.४५.७ ॥
ਘਿਓ ਉਸਦਾ ਨੱਕ ਹੈ, ਸ੍ਰੁਵ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ; ਸਾਮਗਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗੂੰਜ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਮ ਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਮੂਰਤ ਰੂਪ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ-ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੈ।
2.45.8
प्रायश्चित्तमुखो धीरः पशुजानुर्महावृषः ।
औद्गात्रहोमलिङ्गोऽसौ पशुबीजमहौषधिः ॥ २.४५.८ ॥
ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿੱਤ ਉਸਦਾ ਮੁੱਖ ਹੈ, ਉਹ ਧੀਰ ਹੈ; ਪਸ਼ੂ ਉਸਦੇ ਗੋਡੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਲਦ ਹੈ। ਉਦਗਾਤਾ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦਾ ਹੋਮ ਉਸਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ; ਉਹ ਪਸ਼ੂਬੀਜ ਤੇ ਮਹੌਸ਼ਧੀ ਹੈ।
2.45.9
बाह्यन्तरात्मा मन्त्रास्थिविकृतः सौम्यदर्शनः ।
वेदिस्कन्धो हविर्गन्धो हव्यकव्याभिवेगवान् ॥ २.४५.९ ॥
ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਉਸਦੀ ਹੈ; ਮੰਤਰ ਉਸਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਹਨ, ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ; ਉਸਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸੌਮਿਆ ਹੈ। ਵੇਦੀ ਉਸਦੇ ਮੋਢੇ ਹਨ, ਹਵਿ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਉਸਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ; ਹਵਿਯ-ਕਵਿਯ ਵੱਲ ਵੇਗਵਾਨ।
2.45.10
प्राग्वंशकायो द्युतिमान्नानादीक्षाभिरूर्जितः ।
दक्षिणाहृदयो योगी महाशास्त्रमयो महान् ॥ २.४५.१० ॥
ਪ੍ਰਾਗ੍ਵੰਸ਼ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ ਹੈ; ਨਾਨਾ ਦੀਕਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਹੈ। ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਉਸਦਾ ਹਿਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਯੋਗੀ, ਮਹਾਸ਼ਾਸਤਰਮਈ, ਮਹਾਨ ਹੈ।
2.45.11
उपाकर्मोष्ठरुचकः प्रावर्ग्यावर्तभूषणः ।
शालापत्नीसहायो वै मणिशृङ्गसमुच्छ्रितः ॥ २.४५.११ ॥
ਉਪਾਕਰਮ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਵਰਗ੍ਯ ਦਾ ਆਵਰਤ ਉਸਦਾ ਗਹਿਣਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਲਾ ਤੇ ਪਤਨੀ ਉਸਦੇ ਸਹਾਇਕ ਹਨ; ਮਣੀ-ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਿਆ।
2.45.12
एवं यज्ञवराहो वै भूत्वा विष्णुः सनातनः ।
महीं सागरपर्यन्तां सशैलवनकाननाम् ॥ २.४५.१२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਤਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੀ ਯਗ੍ਯ-ਵਰਾਹ ਬਣ ਕੇ, ਸਾਗਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀ, ਪਰਬਤਾਂ, ਬਨਾਂ ਤੇ ਕਾਨਨਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਨੂੰ (ਚੁੱਕਿਆ)।
2.45.13
कार्णवजले भ्रष्टामेकार्णवगतः प्रभुः ।
मज्जन्तीं सलिले तस्मिन्स्वदेवीं पृथिवीं तदा ॥ २.४५.१३ ॥
ਕਾਰਣਾਰਣਵ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ, ਏਕਾਰਣਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਆਪਣੀ ਦੇਵੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ।
2.45.14
उज्जहार विषाणेन मार्गण्डेयस्य पश्यतः ।
शृङ्गेण यः समुद्धृत्य लोकानां हितकाम्यया ॥ २.४५.१४ ॥
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੇ ਦੇਖਦਿਆਂ ਜਿਸ ਨੇ ਦੰਦ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕੀਤਾ।
2.45.15
सहस्रशीर्षो देवेशो निर्ममे जगतीं प्रभुः ।
एवं यज्ञवराहेण भूतभव्यभवात्मना ॥ २.४५.१५ ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ-ਵਰਤਮਾਨ ਜਿਸਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਯੱਗਵਰਾਹ ਦੁਆਰਾ (ਇਹ ਹੋਇਆ)।
2.45.16
उद्धृता पृथिवी देवी पूज्या वै सागराम्बरा ।
निहता दानवाः सर्वे देवदेवेन विष्णुना ॥ २.४५.१६ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਹੀ ਜਿਸ ਦਾ ਵਸਤਰ ਹੈ, ਪੂਜਯ ਦੇਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਧਾਰੀ ਗਈ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਮਾਰੇ ਗਏ।
2.45.17
वाराहः कथितो ह्येष नारसिंहमतो शृणु ।
यत्र भूत्वा मृगेन्द्रेण हिरण्यकशिपुर्हतः ॥ २.४५.१७ ॥
ਇਹ ਵਰਾਹ (ਰੂਪ) ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਨਰਸਿੰਘ (ਰੂਪ) ਸੁਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗੇਂਦਰ (ਸ਼ੇਰ) ਬਣ ਕੇ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।