महाभारत · अध्याय 2.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.49.1
तथा भृगुकुले जन्म यदर्थं च महात्मनः ।
जामदग्न्य इति ख्यातः प्रादुर्भावश्च वैष्णवः ॥ २.४९.१ ॥
अशा प्रकारे भृगुकुलात त्या महात्म्याचा जन्म झाला; जमदग्नीचा पुत्र म्हणून प्रसिद्ध असलेले त्यांचे अवतरण वैष्णव होते.
2.49.2
जमदग्निसुतो राजन्त्रामो नाम स वीर्यवान् ।
हेहयान्तकरो राजन्स रामो बलिनां वरः ॥ २.४९.२ ॥
जमदग्नीचा पुत्र, हे राजा, तो पराक्रमी राम नावाचा होता; हे राजा, हैहयांचा संहार करणारा तो राम बलवानांमध्ये श्रेष्ठ होता.
2.49.3
कार्तावीर्यो महावीर्यो बलेनाप्रतिमस्तदा ।
रामेण जामदग्न्येन हतो विषममाचरन् ॥ २.४९.३ ॥
महापराक्रमी कार्तवीर्य त्या वेळी बलात अतुलनीय होता; पण अन्यायाने वागल्यामुळे जमदग्नीचा पुत्र राम याने त्याला ठार मारले.
2.49.4
तं कार्तवीर्यं राजानं हेहयानामरिन्दमम् ।
रथस्थं पार्थिवं रामः पातयित्वाऽवधीद्रणे ॥ २.४९.४ ॥
राम त्या हैहय राजा कार्तवीर्याला, जो शत्रूंचे दमन करणारा होता आणि रथात उभा होता, पाडून युद्धात ठार मारले.
2.49.5
जम्भस्य यज्ञं हत्वा स ऋत्विजश्चैव संस्तरे ।
जम्भस्य मूर्ध्नि भेत्ता च हन्ता च शतदुन्दुभेः ॥ २.४९.५ ॥
त्यांनी जंभाचा यज्ञ नष्ट केला, यज्ञवेदीवरील ऋत्विजांनाही; जंभाचे मस्तक फोडणारा आणि शतदुंदुभीचा वधकर्ता तोच.
2.49.6
स एष कृष्णो गोविन्दो जातो भृगुषु वीर्यवान् ।
सहस्रबाहुमुद्धर्तुं सहस्रजितमाहवे ॥ २.४९.६ ॥
तोच हा कृष्ण गोविंद भृगुकुलात पराक्रमी म्हणून जन्मला; युद्धात सहस्रबाहू, सहस्रजित याला उखडून टाकण्यासाठी.
2.49.7
क्षत्रियाणां चतुष्पष्टिमयुतानि महायशाः ।
सरस्वत्यां समेतानि एष वै धनुषाऽजयत् ॥ २.४९.७ ॥
महायशस्वी त्यांनी सरस्वती नदीकाठी जमलेल्या क्षत्रियांचे चौसष्ट अयुत धनुष्याने जिंकले.
2.49.8
ब्रह्मद्विषां धे तस्मिन्महस्राणि चतुर्दश ।
पुनर्जघान शूराणामतिक्रूरो रथर्षभः ॥ २.४९.८ ॥
त्या वेळी ब्राह्मणद्वेषी चौदा हजार… पुन्हा त्या अतिक्रूर रथश्रेष्ठाने शूरांना ठार केले.
2.49.9
ततो राज्ञां सहस्रं स भङ्क्ता पूर्वमरिन्दमः ।
सहस्रं मुसलेनाहन्सहस्रमुदकृन्तत ॥ २.४९.९ ॥
नंतर त्या शत्रुदमनाने, जो पूर्वीही भंजक होता, राजांपैकी हजारांना मुसळाने मारले आणि हजारांचे शिर छाटले.
2.49.10
चतुर्दशसहस्राणि कृणदूममपाययत् ।
शिष्टान्ब्रह्मद्विषो जित्वा ततोऽस्नायत भार्गवः ॥ २.४९.१० ॥
चौदा हजारांना… रक्ताचा प्रवाह वाहवून, उरलेल्या ब्राह्मणद्वेष्ट्यांना जिंकून मग भार्गवाने स्नान केले.
2.49.11
रामरामेत्यमिक्रुष्टो ब्राह्मणैः क्षत्रियार्दितैः ।
निघ्नञ्शतसहस्राणि रामः परशुनाभिभूः ॥ २.४९.११ ॥
क्षत्रियांनी पीडित झालेल्या ब्राह्मणांनी "राम, राम" असा आक्रोश केल्यावर, परशूने विजयी झालेल्या रामाने लाखो जणांना ठार केले.
2.49.12
न ह्यमृष्यत तां वाचमार्तैर्भृशमुदीरिताम् ।
भृगो रामाभिधावेति यदाऽक्रन्दन्द्विजातयः ॥ २.४९.१२ ॥
पीडितांनी अत्यंत उच्चारलेली ती वाणी त्याला सहन झाली नाही — "हे भृगो, हे रामा, धावून ये!" असा आक्रोश द्विजांनी केला तेव्हा.
2.49.13
काश्मीरान्दरदान्कुन्तीन्क्षुद्रकान्मालवाञ्छवान् ।
चेदिकाशिकरूशांश्च ऋषिकान्क्रथकैशिकान् ॥ २.४९.१३ ॥
काश्मीर, दरद, कुन्ती, क्षुद्रक, मालव, शव, चेदी, काशी, करूष, ऋषिक, क्रथ आणि कैशिक यांना.
2.49.14
अङ्गान्वङ्गान्कलिङ्गांश्च मागधान्काशिकोसलान् ।
रात्रायणान्वीतिहोत्रान्किरातान्कार्तिकावतान् ॥ २.४९.१४ ॥
अंग, वंग, कलिंग, मागध, काशी आणि कोसल, रात्रायण, वीतिहोत्र, किरात आणि कार्तिकावत यांना.
2.49.15
एतानन्यांश्च राजन्यान्देशेदेशे सहस्रशः ।
निकृत्य निशितैर्बाणैः सम्प्रदाय विवस्वते ॥ २.४९.१५ ॥
यांना व इतर राजन्यांना, देशोदेशी हजारोंनी, तीक्ष्ण बाणांनी कापून विवस्वानाला अर्पण केले.
2.49.16
कीर्णा क्षत्रियकोटीभिर्मेरुमन्दरभूषणा ।
त्रिः सप्तकृत्वः पृथिवी तेन निःक्षत्रिया कृता ॥ २.४९.१६ ॥
कोट्यवधी क्षत्रियांनी आच्छादलेली, मेरु व मंदर पर्वतांनी शोभिवंत पृथ्वी त्याने एकवीस वेळा क्षत्रियरहित केली.
2.49.17
कृत्वा निःक्षत्रियां चैव भार्गवः स महायशाः ।
इन्द्रगोपकवर्णस्य जीवञ्जीवनिभस्य च ॥ २.४९.१७ ॥
क्षत्रियरहित केल्यानंतर, महायशस्वी भार्गवाने (परशुरामाने) इंद्रगोपक कीटकाच्या रंगाच्या व जीवंजीव पक्ष्याच्या रंगाच्या (लोकांनाही) (ठार केले).
2.49.18
पूरयित्वा च सरितः क्षतजस्य सरांसि च ।
चकार तर्पणं वीरः पितॄणां तासु तेषु च ॥ २.४९.१८ ॥
नद्या व सरोवरे रक्ताने भरून त्या वीराने त्यांत व त्यांच्यात पितरांसाठी तर्पण केले.
2.49.19
सर्वानष्टादश द्वीपान्वशमानीय भार्गवः ।
सोऽश्वमेधसहस्राणि नरमेधशतानि च ॥ २.४९.१९ ॥
भार्गवाने अठरा द्वीपांना आपल्या वशात आणून हजारो अश्वमेध आणि शेकडो नरमेध यज्ञ केले.
2.49.20
इष्ट्वा सागरपर्यन्तां काश्यपाय महीं ददौ ।
तस्याग्रेणानुपर्येति भूमिं कृत्वा विपांसुलाम् ॥ २.४९.२० ॥
यज्ञ करून समुद्रापर्यंतची पृथ्वी कश्यपाला दान दिली; तिच्या कडेने फिरून भूमी धूळरहित केली.
2.49.21
ततः कालकृतां सत्यां भार्गवाय महात्मने ।
गाधामप्यत्र गायन्ति ये पुराणविदो जनाः ॥ २.४९.२१ ॥
नंतर कालाने ठरवलेल्या त्या सत्याविषयी, महात्मा भार्गवासंबंधी, पुराणज्ञ लोक ही गाथाही गातात.
2.49.22
वेदिमष्टादशोत्सेधां हिरण्यस्यातिपौरुषीम् ।
रामेण जामदग्न्येन प्रतिजग्राह काश्यपः ॥ २.४९.२२ ॥
जमदग्नीचा पुत्र राम याने दिलेली, अठरा हात उंच, मानवी आकारापेक्षा मोठी सुवर्णवेदी कश्यपाने स्वीकारली.
2.49.23
एवमिष्ट्वा महाबाहुः क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ।
अन्यद्वर्षशतं रामः सौभे साल्वमयोधयत् ॥ २.४९.२३ ॥
अशा प्रकारे भरपूर दक्षिणेचे यज्ञ करून महाबाहू राम याने आणखी शंभर वर्षे सौभ विमानातील साल्वाशी युद्ध केले.
2.49.24
ततः स भृगुशार्दूलस्तं सौभं योधयन्प्रभुः ।
सुबन्धुरं रथं राजन्नास्थाय भरतर्षभ ॥ २.४९.२४ ॥
तेव्हा त्या भृगुवंशातील श्रेष्ठ, समर्थ रामाने सुंदर रथावर आरूढ होऊन त्या सौभ विमानाशी युद्ध केले, हे राजा, हे भरतश्रेष्ठा.
2.49.25
नग्निकानां कुमारीणां गायन्तीनामुपाशृणोत् ।
रामराम महाबाहो भृगूणां कीर्तिवर्धन ॥ २.४९.२५ ॥
नग्निका आणि कुमारी गात होत्या — त्याने ऐकले: "हे राम, राम, हे महाबाहू, हे भृगूंची कीर्ती वाढवणाऱ्या!"
2.49.26
त्यज शस्त्राणि सर्वाणि न त्वं सौभं वधिष्यसि ।
शङ्खचक्रगदापाणिर्देवानामभयङ्गरः ॥ २.४९.२६ ॥
सर्व शस्त्रे टाका; तू सौभाचा वध करणार नाहीस. शंख, चक्र, गदा हाती धारण करणारा देवांना अभय देणारा आहे.
2.49.27
युधि प्रद्युम्नसाम्बाभ्यां कृष्णः सौभं वधिष्यति ।
तच्छ्रुत्वा पुरुषव्याघ्रस्तत एव वनं ययौ ॥ २.४९.२७ ॥
युद्धात प्रद्युम्न आणि साम्ब यांच्यासह कृष्ण सौभाचा वध करील. हे ऐकून पुरुषव्याघ्र लगेच वनात निघून गेला.
2.49.28
न्यस्य सर्वाणि शस्त्राणि कालकाङ्क्षी महायशाः ।
रथं सर्वायुधं चैव शरान्परशुमेव च ॥ २.४९.२८ ॥
सर्व शस्त्रे खाली ठेवून, काळाची वाट पाहणाऱ्या महायशस्वीने रथ, त्यावरील सर्व आयुधे, बाण आणि परशूही सोडले.
2.49.29
धनूंष्यप्सु प्रतिष्ठाप्य रामस्तेपे परं तपः ।
ह्रियं प्रज्ञां श्रियं कीर्तिं लक्ष्मीं चामित्रकर्शनः ॥ २.४९.२९ ॥
धनुष्ये पाण्यात ठेवून राम परम तप करू लागला. शत्रूंचा नाश करणाऱ्याने लज्जा, प्रज्ञा, श्री, कीर्ती आणि लक्ष्मी (यांसाठी तप केले).
2.49.30
पञ्चाधिष्ठाय धर्मात्मा तं रथं विससर्ज ह ।
आदिकाले प्रवृत्तं तु व्यभजत्करमीश्वरः ॥ २.४९.३० ॥
पाचवा म्हणून त्यावर आरूढ होऊन धर्मात्म्याने तो रथ सोडला. आदिकाळी प्रवृत्त झालेले (नियम) ईश्वराने कराच्या रूपात वाटले.
2.49.31
नाघ्नतं श्रद्धया सौभं न ह्यशक्तो महायशाः ।
जामदग्न्य इति ख्यातो यस्त्वयं भगवानुपिः। ॥ २.४९.३१ ॥
महायशस्वी जमदग्नीचा पुत्र, जो प्रसिद्ध आहे, श्रद्धेने त्याचा नाश करण्यास असमर्थ नव्हता; हे भगवान ऋषीही तसेच.
2.49.32
सोऽस्य भागस्तपस्तेपे भार्गवो लोकविश्रुतः ॥ २.४९.३२ ॥
त्याचा भाग, लोकप्रसिद्ध भार्गवाने तप केले.