મહાભારત · અધ્યાય 2.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.52.1
यच्चके भगवान्विष्णुर्वसुदेवसुतस्तदा ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु स्रवमशेषतः ॥ २.५२.१ ॥
વસુદેવના પુત્ર ભગવાન વિષ્ણુએ ત્યારે જે કર્યું, તે હું તને સંપૂર્ણપણે કહીશ; સાંભળ.
2.52.2
वासुदेवस्य महात्म्यं चरितं च महात्मनः ।
हितार्थं सुरसर्त्यानां लोकानां च हिताय च ॥ २.५२.२ ॥
વાસુદેવનો મહિમા અને તે મહાત્માનું ચરિત્ર દેવો, મનુષ્યો અને લોકોના હિતાર્થે છે.
2.52.3
यदा दिवि विभुस्तात न रेमे भगवानसौ ।
ततो व्यादिशय भूतानि विभुर्भूमिसुखावहः ॥ २.५२.३ ॥
હે તાત, જ્યારે સર્વવ્યાપી ભગવાન સ્વર્ગમાં આનંદ ન પામ્યા, ત્યારે પૃથ્વીને સુખ આપનાર તે વિભુએ પ્રાણીઓને આજ્ઞા આપી.
2.52.4
निग्रहार्थाय दैत्यानां चोदयामास वै तदा ।
मुरुतश्च वसूंश्चैव सूर्याचन्द्रमसावुभौ ॥ २.५२.४ ॥
ત્યારે દૈત્યોના નિગ્રહ માટે તેમણે મરુતો, વસુઓ અને સૂર્ય-ચંદ્ર બંનેને પ્રેરણા આપી.
2.52.5
गन्धर्वाप्सरसश्चैव रुद्रादित्यांस्तथाऽश्विनौ ।
जायध्वं मानुषे लोके सर्वलोकमहेश्वराः ॥ २.५२.५ ॥
ગંધર્વો અને અપ્સરાઓને, રુદ્રો અને આદિત્યોને, તેમજ બે અશ્વિનોને — 'હે સર્વલોકના મહેશ્વરો, મનુષ્યલોકમાં જન્મ લો' એમ (આજ્ઞા આપી).
2.52.6
जङ्गमानि विशालाक्षो ह्यात्मार्थमसृजत्प्रभुः ।
जायन्तामिति गोविन्दस्तिर्यग्योनिगतैः सह ॥ २.५२.६ ॥
વિશાળાક્ષ પ્રભુએ પોતાના હેતુ માટે જંગમ પ્રાણીઓ સર્જ્યા. 'આ જન્મ લે' એમ ગોવિંદે તિર્યગ્યોનિમાં પ્રાપ્ત થયેલા પ્રાણીઓ સાથે (કહ્યું).
2.52.7
तानि सर्वाणि सर्वज्ञो व्यजायत यदोः कुले ।
आत्मानमात्मना तात कृत्वा बहुविधं हरिः।
रत्यर्थमिह गास्तत्र ररक्ष पुरुषोत्तमः। ॥ २.५२.७ ॥
હે તાત, સર્વજ્ઞ હરિએ પોતાને અનેક પ્રકારે રચીને યદુકુળમાં એ બધાં રૂપે જન્મ લીધો. ત્યાં પુરુષોત્તમે આનંદ માટે ગાયોનું રક્ષણ કર્યું.
2.52.8
अजातशत्रो जातस्तु यथेष्ट भुवि भूमिप ।
कीर्त्यमानं मया तात निबोध भरतर्षभ ॥ २.५२.८ ॥
હે અજાતશત્રુ, ભૂપતિ, પૃથ્વી પર ઇચ્છા મુજબ તેઓ જન્મ્યા. હે તાત, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હું વર્ણવું છું તે સાંભળ.
2.52.9
सागराः समकम्पन्त मुदा चेलुश्च पर्वताः ।
जज्वलुश्चाग्नयः शान्ता जायमाने जनार्दने ॥ २.५२.९ ॥
જનાર્દનના જન્મ વખતે સાગરો ધ્રૂજ્યા; પર્વતો આનંદથી ચલિત થયા; શાંત અગ્નિઓ પ્રજ્વલિત થયા.
2.52.10
शिवाः सम्प्रववुर्वाताः प्रशान्तमभवद्रजः ।
ज्योतींषि सम्प्रकाशन्त जायमाने जनार्दने ॥ २.५२.१० ॥
જનાર્દનના જન્મ વખતે શુભ પવનો વાયા; ધૂળ શાંત થઈ; જ્યોતિઓ પ્રકાશી ઊઠી.
2.52.11
देवदुन्दुभयश्चापि सस्वनुर्भृशमम्बरे ।
अभ्यवर्षंस्तदाऽऽगम्य देवताः पुष्पवृष्टिभिः ॥ २.५२.११ ॥
આકાશમાં દિવ્ય દુંદુભિઓ પણ ખૂબ ગુંજી ઊઠી; ત્યારે દેવો આવીને પુષ્પવર્ષા કરવા લાગ્યા.
2.52.12
गीर्भिर्मङ्गलयुक्ताभिः स्तुवन्वै मधुसदनम् ।
उपतस्थुस्तदा प्रीताः प्रादुर्भावे महर्षयः ॥ २.५२.१२ ॥
મંગળ વચનોથી મધુસૂદનની સ્તુતિ કરતા, ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા મહર્ષિઓ તેમના પ્રાદુર્ભાવ સમયે સમીપ આવ્યા.
2.52.13
ततस्तानभिसम्प्रेक्ष्य नारदप्रमुखानृषीन् ।
उपानृत्यन्नुपजगुर्गन्धर्वाप्सरसां गणाः ॥ २.५२.१३ ॥
ત્યારે નારદ વગેરે મુખ્ય ઋષિઓને જોઈને ગંધર્વો અને અપ્સરાઓના સમૂહો પાસે નાચ્યા અને ગાયા.
2.52.14
उपतस्थे च गोविन्दं सहस्राक्षः शचीपतिः ।
अभ्यभाषत तेजस्वी महर्षीन्पूजयंस्तदा ॥ २.५२.१४ ॥
હજાર નેત્રોવાળા શચીપતિ ઇન્દ્ર ગોવિંદ પાસે ઊભા રહ્યા અને તેજસ્વી રીતે મહર્ષિઓનું સન્માન કરતા બોલ્યા.
2.52.15
कृत्वा च देवकार्याणि कृत्वा देवहितानि च ।
खं लोकं लोककृद्देवः पुनर्गच्छति तेजसा ॥ २.५२.१५ ॥
દેવકાર્યો અને દેવોનું હિત કરીને, લોકકર્તા દેવ તેજ સાથે ફરી આકાશલોકમાં જાય છે.
2.52.16
इत्युक्त्वा ऋषिभिः सार्घं जगाम त्रिदिवं पुनः ।
अभ्यनुज्ञाय तान्सर्वाञ्छादयन्प्रकृतिं पराम् ॥ २.५२.१६ ॥
એમ કહીને ઋષિઓ સાથે તે ફરી ત્રિદિવ ગયા; બધાની રજા લઈને, પરમ પ્રકૃતિને આચ્છાદિત કરતા.
2.52.17
नन्दगोपकुले कृष्ण उवास बहुलाः समाः ।
ततः कदाचित्सुप्तं तं शकटस्य त्वधः शिशुम् ॥ २.५२.१७ ॥
નંદ ગોપના કુળમાં કૃષ્ણ ઘણાં વર્ષો રહ્યા. પછી એકવાર, ગાડીની નીચે સૂતેલા તે શિશુને.
2.52.18
यशोदा सम्परित्यज्य जगाम यमुनां नदीम् ।
शिशुलीलां ततः कुर्वन्स्वहस्तचरणौ क्षिपन् ॥ २.५२.१८ ॥
યશોદા તેને છોડીને યમુના નદી તરફ ગઈ. ત્યારે તે શિશુ પોતાના હાથ-પગ ફેંકતો શિશુલીલા કરવા લાગ્યો.
2.52.19
रुरोद मधुरं कृष्णः पादावूर्ध्वं प्रसारयन् ।
पादाङ्गुष्ठेन शकटं दारयन्नथ केशवः ॥ २.५२.१९ ॥
કૃષ્ણ મધુર સ્વરે રડ્યો, પગ ઊંચા ફેલાવીને. પછી કેશવે પગના અંગૂઠાથી તે ગાડું ફાડી નાખ્યું.
2.52.20
तत्र एकेन पादेन पातयित्वा तथा शिशुः ।
न्युब्जं पयोधराकाङ्क्षी ससार च रुरोद च ॥ २.५२.२० ॥
ત્યાં તે શિશુએ એક પગે તેને આ રીતે પાડી, સ્તનની ઇચ્છાથી ઊંધો થઈ સરકતાં રડ્યો.
2.52.21
पाटितं शकटं दृष्ट्वा भिन्नभाण्डपुटीकटम् ।
जनास्ते शिशुना तेन विस्मयं परमं ययुः ॥ २.५२.२१ ॥
ગાડું ફાટેલું, તેના વાસણો અને ટોપલીઓ તૂટેલાં જોઈને, તે શિશુના કૃત્યથી લોકો અત્યંત વિસ્મિત થયા.
2.52.22
प्रत्यक्षं शूरसेनानां दृश्यते महदद्भुतम् ।
शयानेन हतः कंसपक्षवांस्तिग्मतेजसा ॥ २.५२.२२ ॥
શૂરસેનોની સામે એક મહાન અદ્ભુત ઘટના દેખાઈ — સૂતેલા જ એ તીક્ષ્ણતેજસ્વીએ કંસના પક્ષના લોકોને માર્યા.
2.52.23
पूतना चापि निहता महाकाया महास्तनी ।
ततः काले महाराज संसक्तौ रामकेशवौ ॥ २.५२.२३ ॥
મહાકાય અને મોટા સ્તનવાળી પૂતના પણ મરાઈ. પછી, મહારાજ, સમય આવતાં રામ અને કેશવ સાથે થયા.
2.52.24
कृष्णः सङ्कर्षणश्चोभौ रिङ्खिणौ च बभूवतुः ।
अन्योन्यकिरणाक्रान्तौ चन्द्रसूर्याविवाम्बरे ॥ २.५२.२४ ॥
કૃષ્ણ અને સંકર્ષણ બંને રાંગતા શિશુ થયા; એકબીજાના તેજથી ઘેરાઈને, આકાશમાં ચંદ્ર અને સૂર્ય જેવા.
2.52.25
विसर्पन्तौ च सर्वत्र महासर्पभुजौ तदा ।
रेजतुः पांसुदिग्धाङ्गौ रामकृष्णौ तदा नृप ॥ २.५२.२५ ॥
ત્યારે સર્વત્ર સરકતા, મહાસર્પ જેવી ભુજાવાળા, ધૂળથી લથપથ શરીરવાળા રામ અને કૃષ્ણ, હે રાજન્, ત્યારે શોભતા હતા.
2.52.26
क्वचिच्च जानुभिः स्पृष्टौ क्रीडमानौ क्वचिद्वने ।
पिबन्तौ दधिकुल्यांश्च मथ्यमाने च भारत ॥ २.५२.२६ ॥
ક્યારેક ઘૂંટણે ચાલતા, ક્યારેક વનમાં રમતા, મંથન થતા દહીંના પ્રવાહો પીતા, હે ભારત.
2.52.27
ततः स बालो गोविन्दो नवनीतं तदा क्षयम् ।
ग्रासमानस्तु तत्रायं गोपीभिर्ददृशे तथा ॥ २.५२.२७ ॥
ત્યારે તે બાળક ગોવિંદ, માખણ ખૂટતું જતું હતું ત્યારે તેને ખાતો હતો, ત્યાં ગોપીઓ દ્વારા આ રીતે જોવાયો.
2.52.28
दाम्नाऽथोलूखले कृष्णो गोपीभिश्च निबन्धितः ।
तत्तथा शिशुना तेन कर्षता चार्जुनावृभौ ॥ २.५२.२८ ॥
પછી દોરડાથી ખાંડણિયા સાથે કૃષ્ણને ગોપીઓએ બાંધ્યો. તે બાળકે તે ખેંચતા બે અર્જુન વૃક્ષો પણ.
2.52.29
समूलविटपौ भग्नौ तदद्भुतमिवाभवत् ।
ततस्तौ बाल्यमुत्तीर्णौ कृष्णसङ्कर्षणावुभौ ॥ २.५२.२९ ॥
મૂળ અને ડાળીઓ સહિત ભાંગી પડેલા તે વૃક્ષો, તે જાણે અદ્ભુત હતું. ત્યારે તે બંને, કૃષ્ણ અને સંકર્ષણ, બાલ્યાવસ્થા પાર કરી ગયા.
2.52.30
तस्मिन्नेव व्रजस्थाने सप्तवर्षै बभूवतुः ।
नीलपीताम्बरधरौ पीतश्वेतानुलेपनौ ॥ २.५२.३० ॥
તે જ વ્રજ સ્થાનમાં તે બંને સાત વર્ષના થયા, વાદળી અને પીળા વસ્ત્રો ધારણ કરેલા, પીળો અને સફેદ લેપ લગાડેલા.
2.52.31
बभुवतुर्वत्सपालौ काकपक्षधरावुभौ ।
पर्णवाद्यं श्रुतिसुखं वादयन्तौ वराननौ ॥ २.५२.३१ ॥
તે બંને વાછરડાંના રક્ષક બન્યા; બંનેએ કાગડાની પાંખોનો મુકુટ ધારણ કર્યો હતો; કાનને મધુર લાગતું પાંદડાનું વાજિંત્ર વગાડતા તેઓ સુંદર મુખવાળા હતા.
2.52.32
शुशुभाते वनगतौ त्रिशीर्षाविव पन्नगौ ।
मयूराङ्गजकर्णौ तौ पल्लवापीडधारिणौ ॥ २.५२.३२ ॥
વનમાં ફરતા તે બંને ત્રણ માથાવાળા નાગો જેવા ચમકતા હતા; તેમના કાનમાં મોરપિચ્છનાં કુંડળ હતાં, અને તેઓ કૂંપળોની માળા ધારણ કરેલા હતા.
2.52.33
वनमालापरिक्षिप्तौ सालपोताविवोद्गतौ ।
अरविन्दकृतापीडौ रज्जुयज्ञोपवीतिनौ ॥ २.५२.३३ ॥
વનમાળાથી વીંટળાયેલા તે બંને જાણે ઊગેલા સાલના નાના વૃક્ષો હતા; તેઓ કમળનો મુકુટ ધારણ કરેલા હતા અને દોરડાનું યજ્ઞોપવીત પહેરેલા હતા.
2.52.34
सशिक्यतुम्बुरुकरौ गोपवेणुप्रवादकौ ।
क्वचिद्वसन्तावन्योन्यं क्रडमानौ क्वचिद्वने ॥ २.५२.३४ ॥
હાથમાં શિક્ય અને તુંબુરુ લઈ, ગોપોની વાંસળી વગાડતા; ક્યારેક વનમાં એકબીજા સાથે રમતા રહેતા.
2.52.35
पर्णशय्यासु तौ सुप्तौ क्वचिन्निद्रान्तरैषिणौ ।
तौ वत्सान्पालयन्तौ हि शोभयन्तौ महद्वनम् ॥ २.५२.३५ ॥
પાંદડાંની પથારી પર તેઓ સૂતા; ક્યારેક વચ્ચે વચ્ચે ઊંઘ શોધતા; તે બંને વાછરડાંનું રક્ષણ કરીને મહાવનની શોભા વધારતા.
2.52.36
चञ्चूर्यन्तौ रमन्तौ च राजन्नेवं तदा शुभम् ।
ततो बृन्दावनं गत्वा वसुदेवसुतावुभौ।
गोकुलं तत्र कौन्येय चारयन्तौ विजह्रतुः ॥ २.५२.३६ ॥
હે રાજન્, તે બંને તે સમયે આ રીતે શુભ રીતે વિચરીને આનંદ માણતા; પછી વૃંદાવન જઈને વસુદેવના બે પુત્રો, હે કૌન્તેય, ત્યાં ગોકુળમાં ગાયો ચરાવતા વિહાર કરતા.