महाभारत · अध्याय 2.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.52.1
यच्चके भगवान्विष्णुर्वसुदेवसुतस्तदा ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु स्रवमशेषतः ॥ २.५२.१ ॥
वसुदेवाचा पुत्र भगवान विष्णू तेव्हा जे करता झाला, ते मी तुला पूर्णपणे सांगेन; ऐक.
2.52.2
वासुदेवस्य महात्म्यं चरितं च महात्मनः ।
हितार्थं सुरसर्त्यानां लोकानां च हिताय च ॥ २.५२.२ ॥
वासुदेवाचे माहात्म्य आणि त्या महात्म्याचे चरित्र देव, मानव आणि लोकांच्या हितासाठी आहे.
2.52.3
यदा दिवि विभुस्तात न रेमे भगवानसौ ।
ततो व्यादिशय भूतानि विभुर्भूमिसुखावहः ॥ २.५२.३ ॥
हे तात, सर्वव्यापी भगवान स्वर्गात रमले नाहीत, तेव्हा पृथ्वीला सुख देणारे ते विभू प्राण्यांना आज्ञा देते झाले.
2.52.4
निग्रहार्थाय दैत्यानां चोदयामास वै तदा ।
मुरुतश्च वसूंश्चैव सूर्याचन्द्रमसावुभौ ॥ २.५२.४ ॥
तेव्हा दैत्यांच्या निग्रहासाठी त्यांनी मरुतांना, वसूंना आणि सूर्य-चंद्र दोघांनाही प्रेरित केले.
2.52.5
गन्धर्वाप्सरसश्चैव रुद्रादित्यांस्तथाऽश्विनौ ।
जायध्वं मानुषे लोके सर्वलोकमहेश्वराः ॥ २.५२.५ ॥
गंधर्व व अप्सरा, रुद्र व आदित्य, तसेच दोन अश्विनीकुमार यांना — 'हे सर्वलोकांचे महेश्वरांनो, मनुष्यलोकी जन्म घ्या' असे (आज्ञा दिली).
2.52.6
जङ्गमानि विशालाक्षो ह्यात्मार्थमसृजत्प्रभुः ।
जायन्तामिति गोविन्दस्तिर्यग्योनिगतैः सह ॥ २.५२.६ ॥
विशालाक्ष प्रभूने आपल्या प्रयोजनासाठी जंगम प्राणी निर्माण केले. 'हे जन्म घेवोत' असे गोविंद तिर्यग्योनीत जन्मलेल्यांसह (म्हणाले).
2.52.7
तानि सर्वाणि सर्वज्ञो व्यजायत यदोः कुले ।
आत्मानमात्मना तात कृत्वा बहुविधं हरिः।
रत्यर्थमिह गास्तत्र ररक्ष पुरुषोत्तमः। ॥ २.५२.७ ॥
हे तात, सर्वज्ञ हरीने स्वतःला अनेक प्रकारे निर्माण करून यदुकुलात ते सर्व रूप धारण केले. तेथे पुरुषोत्तमाने आनंदासाठी गाईंचे रक्षण केले.
2.52.8
अजातशत्रो जातस्तु यथेष्ट भुवि भूमिप ।
कीर्त्यमानं मया तात निबोध भरतर्षभ ॥ २.५२.८ ॥
हे अजातशत्रू, भूपती, पृथ्वीवर इच्छेनुसार तो जन्मला. हे तात, हे भरतश्रेष्ठा, मी वर्णन करत असलेले ऐक.
2.52.9
सागराः समकम्पन्त मुदा चेलुश्च पर्वताः ।
जज्वलुश्चाग्नयः शान्ता जायमाने जनार्दने ॥ २.५२.९ ॥
जनार्दनाच्या जन्मावेळी समुद्र थरथरले; पर्वत आनंदाने हलले; शांत असलेले अग्नी प्रज्वलित झाले.
2.52.10
शिवाः सम्प्रववुर्वाताः प्रशान्तमभवद्रजः ।
ज्योतींषि सम्प्रकाशन्त जायमाने जनार्दने ॥ २.५२.१० ॥
जनार्दनाच्या जन्मावेळी शुभ वारे वाहू लागले; धूळ शांत झाली; ज्योती प्रकाशल्या.
2.52.11
देवदुन्दुभयश्चापि सस्वनुर्भृशमम्बरे ।
अभ्यवर्षंस्तदाऽऽगम्य देवताः पुष्पवृष्टिभिः ॥ २.५२.११ ॥
आकाशात दिव्य दुंदुभीही जोरात निनादल्या; तेव्हा देव येऊन पुष्पवृष्टी करू लागले.
2.52.12
गीर्भिर्मङ्गलयुक्ताभिः स्तुवन्वै मधुसदनम् ।
उपतस्थुस्तदा प्रीताः प्रादुर्भावे महर्षयः ॥ २.५२.१२ ॥
मंगल वचनांनी मधुसूदनाची स्तुती करीत, तेव्हा प्रसन्न झालेले महर्षी त्याच्या प्रकटीकरणाच्या वेळी जवळ आले.
2.52.13
ततस्तानभिसम्प्रेक्ष्य नारदप्रमुखानृषीन् ।
उपानृत्यन्नुपजगुर्गन्धर्वाप्सरसां गणाः ॥ २.५२.१३ ॥
तेव्हा नारदप्रमुख ऋषींना पाहून गंधर्व आणि अप्सरांचे समूह जवळ नाचू आणि गाऊ लागले.
2.52.14
उपतस्थे च गोविन्दं सहस्राक्षः शचीपतिः ।
अभ्यभाषत तेजस्वी महर्षीन्पूजयंस्तदा ॥ २.५२.१४ ॥
सहस्राक्ष शचीपती इंद्र गोविंदाजवळ उभा राहिला आणि तेजस्वीपणे महर्षींचा सन्मान करत बोलला.
2.52.15
कृत्वा च देवकार्याणि कृत्वा देवहितानि च ।
खं लोकं लोककृद्देवः पुनर्गच्छति तेजसा ॥ २.५२.१५ ॥
देवकार्ये आणि देवहित पूर्ण करून, लोककर्ता देव तेजासह पुन्हा आकाशलोकाकडे जातो.
2.52.16
इत्युक्त्वा ऋषिभिः सार्घं जगाम त्रिदिवं पुनः ।
अभ्यनुज्ञाय तान्सर्वाञ्छादयन्प्रकृतिं पराम् ॥ २.५२.१६ ॥
असे बोलून ऋषींसह तो पुन्हा त्रिदिवाला गेला; सर्वांचा निरोप घेऊन, परम प्रकृतीला आच्छादित करत.
2.52.17
नन्दगोपकुले कृष्ण उवास बहुलाः समाः ।
ततः कदाचित्सुप्तं तं शकटस्य त्वधः शिशुम् ॥ २.५२.१७ ॥
नंद गोपाच्या कुलात कृष्ण अनेक वर्षे राहिला. मग एकदा, गाडीखाली झोपलेल्या त्या बालकाला.
2.52.18
यशोदा सम्परित्यज्य जगाम यमुनां नदीम् ।
शिशुलीलां ततः कुर्वन्स्वहस्तचरणौ क्षिपन् ॥ २.५२.१८ ॥
यशोदा त्याला सोडून यमुनेकडे गेली. मग ते बालक हातपाय उडवत बालक्रीडा करू लागले.
2.52.19
रुरोद मधुरं कृष्णः पादावूर्ध्वं प्रसारयन् ।
पादाङ्गुष्ठेन शकटं दारयन्नथ केशवः ॥ २.५२.१९ ॥
कृष्ण मधुर स्वरात रडला, पाय वर पसरवत. मग केशवाने पायाच्या अंगठ्याने ते शकट फोडले.
2.52.20
तत्र एकेन पादेन पातयित्वा तथा शिशुः ।
न्युब्जं पयोधराकाङ्क्षी ससार च रुरोद च ॥ २.५२.२० ॥
तेथे त्या बालकाने एका पायाने त्याला असे पाडले आणि स्तनाच्या इच्छेने उपडे होऊन रांगत रडले.
2.52.21
पाटितं शकटं दृष्ट्वा भिन्नभाण्डपुटीकटम् ।
जनास्ते शिशुना तेन विस्मयं परमं ययुः ॥ २.५२.२१ ॥
शकट फुटलेले, त्याची भांडी व टोपल्या तुटलेल्या पाहून, त्या बालकाच्या कृत्याने लोक अत्यंत आश्चर्यचकित झाले.
2.52.22
प्रत्यक्षं शूरसेनानां दृश्यते महदद्भुतम् ।
शयानेन हतः कंसपक्षवांस्तिग्मतेजसा ॥ २.५२.२२ ॥
शूरसेनांच्या डोळ्यांसमोर एक मोठा चमत्कार दिसला — पहुडलेल्या त्या तेजस्वी बालकाने कंसाच्या पक्षातील लोकांना ठार केले.
2.52.23
पूतना चापि निहता महाकाया महास्तनी ।
ततः काले महाराज संसक्तौ रामकेशवौ ॥ २.५२.२३ ॥
प्रचंड शरीर व मोठे स्तन असलेली पूतनाही मारली गेली. मग, महाराजा, योग्य काळी राम व केशव एकत्र आले.
2.52.24
कृष्णः सङ्कर्षणश्चोभौ रिङ्खिणौ च बभूवतुः ।
अन्योन्यकिरणाक्रान्तौ चन्द्रसूर्याविवाम्बरे ॥ २.५२.२४ ॥
कृष्ण व संकर्षण दोघेही रांगणारी बालके झाली; एकमेकांच्या तेजाने व्याप्त होऊन, आकाशातील चंद्र व सूर्याप्रमाणे.
2.52.25
विसर्पन्तौ च सर्वत्र महासर्पभुजौ तदा ।
रेजतुः पांसुदिग्धाङ्गौ रामकृष्णौ तदा नृप ॥ २.५२.२५ ॥
तेव्हा सर्वत्र रांगत फिरणारे, महासर्पांसारखे बाहू असलेले, धुळीने माखलेल्या अंगांचे राम आणि कृष्ण, हे राजा, तेव्हा तेजाने चमकत होते.
2.52.26
क्वचिच्च जानुभिः स्पृष्टौ क्रीडमानौ क्वचिद्वने ।
पिबन्तौ दधिकुल्यांश्च मथ्यमाने च भारत ॥ २.५२.२६ ॥
कधी गुडघ्यांवर चालत, कधी वनात खेळत, घुसळल्या जाणाऱ्या दह्याचे ओघ पीत, हे भारता.
2.52.27
ततः स बालो गोविन्दो नवनीतं तदा क्षयम् ।
ग्रासमानस्तु तत्रायं गोपीभिर्ददृशे तथा ॥ २.५२.२७ ॥
तेव्हा तो बालक गोविंद, लोणी संपत असताना ते खात असता, तेथे गोपींनी असाच पाहिला.
2.52.28
दाम्नाऽथोलूखले कृष्णो गोपीभिश्च निबन्धितः ।
तत्तथा शिशुना तेन कर्षता चार्जुनावृभौ ॥ २.५२.२८ ॥
नंतर दोरीने उखळीशी कृष्णाला गोपींनी बांधले. त्या बालकाने ते ओढताना दोन अर्जुन वृक्षही.
2.52.29
समूलविटपौ भग्नौ तदद्भुतमिवाभवत् ।
ततस्तौ बाल्यमुत्तीर्णौ कृष्णसङ्कर्षणावुभौ ॥ २.५२.२९ ॥
मुळांसह आणि फांद्यांसह मोडलेले ते वृक्ष, ते जणू अद्भुत होते. तेव्हा ते दोघे, कृष्ण आणि संकर्षण, बालपण ओलांडले.
2.52.30
तस्मिन्नेव व्रजस्थाने सप्तवर्षै बभूवतुः ।
नीलपीताम्बरधरौ पीतश्वेतानुलेपनौ ॥ २.५२.३० ॥
त्याच व्रजस्थानी ते दोघे सात वर्षांचे झाले, निळी आणि पिवळी वस्त्रे परिधान केलेले, पिवळे आणि पांढरे लेप लावलेले.
2.52.31
बभुवतुर्वत्सपालौ काकपक्षधरावुभौ ।
पर्णवाद्यं श्रुतिसुखं वादयन्तौ वराननौ ॥ २.५२.३१ ॥
ते दोघे वासरे राखणारे झाले; दोघांनी कावळ्याच्या पिसांचा मुकुट धारण केला होता; कानाला गोड वाटणारे पानांचे वाद्य वाजवणारे सुंदर मुखाचे ते होते.
2.52.32
शुशुभाते वनगतौ त्रिशीर्षाविव पन्नगौ ।
मयूराङ्गजकर्णौ तौ पल्लवापीडधारिणौ ॥ २.५२.३२ ॥
वनात फिरणारे ते दोघे तीन फणांच्या सापांप्रमाणे शोभू लागले; त्यांच्या कानांत मोरपिसांची कुंडले होती, आणि ते कोवळ्या पानांची माळ घातलेले होते.
2.52.33
वनमालापरिक्षिप्तौ सालपोताविवोद्गतौ ।
अरविन्दकृतापीडौ रज्जुयज्ञोपवीतिनौ ॥ २.५२.३३ ॥
वनमालेने वेढलेले ते दोघे जणू उगवलेली शाल वृक्षांची कोवळी रोपे होती; ते कमळाचा मुकुट धारण केलेले होते आणि दोरीचे यज्ञोपवीत घातलेले होते.
2.52.34
सशिक्यतुम्बुरुकरौ गोपवेणुप्रवादकौ ।
क्वचिद्वसन्तावन्योन्यं क्रडमानौ क्वचिद्वने ॥ २.५२.३४ ॥
हाती शिंका आणि तुंबुरू वाद्य घेऊन, गवळ्यांची बासरी वाजवत; कधी वनात एकमेकांशी खेळत राहत.
2.52.35
पर्णशय्यासु तौ सुप्तौ क्वचिन्निद्रान्तरैषिणौ ।
तौ वत्सान्पालयन्तौ हि शोभयन्तौ महद्वनम् ॥ २.५२.३५ ॥
पानांच्या शय्येवर ते झोपत; कधी मध्येमध्ये झोप शोधत; ते दोघे वासरांचे रक्षण करत महावनाची शोभा वाढवत.
2.52.36
चञ्चूर्यन्तौ रमन्तौ च राजन्नेवं तदा शुभम् ।
ततो बृन्दावनं गत्वा वसुदेवसुतावुभौ।
गोकुलं तत्र कौन्येय चारयन्तौ विजह्रतुः ॥ २.५२.३६ ॥
राजा, ते दोघे त्या वेळी असे शुभरूपाने विहार करत आनंदात राहिले; मग वृंदावनात जाऊन वसुदेवाचे ते दोन पुत्र, हे कौंतेया, तेथे गोकुळात गाई चारत खेळत राहिले.