महाभारत · अध्याय 2.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.53.1
ततः कदचिद्गोविन्दो ज्येष्ठं सङ्कर्षणं विना ।
चचार तद्वनं रम्यं सुस्वरूपो वराननः ॥ २.५३.१ ॥
एके दिवशी गोविंद ज्येष्ठ संकर्षणाशिवाय त्या रमणीय वनात फिरू लागला; सुंदर रूप आणि सुंदर मुखाचा तो होता.
2.53.2
काकपक्षधरः श्रीमाञ्छ्यामः पद्मनिभेक्षणः ।
श्रीवत्सेनोरसा युक्तः शशाङ्क इव लक्ष्मणा ॥ २.५३.२ ॥
कावळ्याचे पीस धारण करणारा, श्रीमान, श्यामवर्ण, कमलासारखे नेत्र असलेला; छातीवर श्रीवत्स चिन्ह असलेला, चंद्रासारखी लक्षणे असलेला.
2.53.3
रज्जुयज्ञोपवीती स पीताम्बरधरो युवा ।
श्वेतचन्द्रनलिप्राङ्गो नीलकुञ्चितमूर्धजः ॥ २.५३.३ ॥
दोरीच यज्ञोपवीत धारण केलेला तो तरुण, पिवळे वस्त्र परिधान केलेला; पांढऱ्या चंदनाने लिंपलेल्या अंगाचा, निळ्या कुरळ्या केसांचा.
2.53.4
राजता बर्हिपत्रेण मन्दमारुतकम्पिना ।
क्वचिद्गायन्क्वञ्चित्क्रीडन्क्वचिन्नृत्यन्क्वचिद्धसन् ॥ २.५३.४ ॥
मंद वाऱ्याने हलणाऱ्या चमकत्या मोरपिसासह; कधी गात, कधी खेळत, कधी नाचत, कधी हसत.
2.53.5
गोपवेणुं सुमधुरं कामं तदपि वादयन् ।
प्रह्लादनार्थं च गवां क क्वचिद्वनगतो युवा ॥ २.५३.५ ॥
गवळ्यांची बासरी अत्यंत मधुर स्वराने हवी तशी वाजवत, गायींना आनंद देण्यासाठी, कुठेतरी वनात गेलेला तो तरुण.
2.53.6
गोकुले मेघकाले तु चचार द्युतिमान्प्रभुः ।
बहुरम्येषु देशेषु वनस्य वनराजिपु ॥ २.५३.६ ॥
पावसाळ्यात गोकुळात तेजस्वी प्रभू फिरत असे; वनराजींनी भरलेल्या अनेक रमणीय प्रदेशांत.
2.53.7
तासु कृष्णो मुदा युक्तः क्रीडयन्भरतर्षभ ।
स कदाचिद्वने तस्मिन्गोभिः सह परिव्रजन् ॥ २.५३.७ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, त्या ठिकाणी कृष्ण आनंदाने खेळत होता. एके दिवशी त्या वनात गाईंसोबत फिरत असताना.
2.53.8
भाण्डीरं नाम दृष्ट्वाऽथ न्यग्रोधं केशवो महान् ।
तच्छायायां मतिं चक्रे निवासाय तदा प्रभुः ॥ २.५३.८ ॥
मग भाण्डीर नावाचा वटवृक्ष पाहून महान केशवाने त्याच्या छायेत वास्तव्य करण्याचा निश्चय केला — तो प्रभु तेव्हा.
2.53.9
स तत्र वयसा तुल्यैर्बत्सपालैस्तदाऽनघ ।
रेमे स दिवसं कृष्णः पुरा स्वर्गगतो यथा ॥ २.५३.९ ॥
हे निष्पाप, तेथे तेव्हा समवयस्क वासरे राखणाऱ्या गोपालांसोबत तो कृष्ण दिवसभर रमला — पूर्वी स्वर्गात असल्यासारखा.
2.53.10
तं क्रीडमानं गोपालाः कृष्णं भाण्डीरवासिनः ।
रमयन्ति स्म बहवो मान्यैः क्रीडनकैस्तदा ॥ २.५३.१० ॥
भाण्डीरात राहणारे अनेक गोपाळ खेळणाऱ्या त्या कृष्णाला तेव्हा उत्तम खेळण्यांनी आनंदित करीत.
2.53.11
अन्ये स्म परिगायन्ति गोपा मुदितमानसाः ।
गोपालकृष्णमेवान्ये गायन्ति स्म वनप्रियाः ॥ २.५३.११ ॥
आनंदित मनाचे काही गोपाळ गात होते; वनप्रिय इतर केवळ गोपालकृष्णाचेच गायन करीत होते.
2.53.12
तेषां सङ्गायतामेव वादयामास केशवः ।
पर्णवाद्यान्तरे वेणुं तुम्बवीणां च तत्र वै ॥ २.५३.१२ ॥
ते गात असतानाच केशवाने तेथे पानांच्या वाद्यांमध्ये वेणू आणि तुंबवीणा वाजविली.
2.53.13
एवं क्रीडान्तरैः कृष्णो गोपालैर्विजहार सः ।
तेन बालेन कौन्तेय कृतं लोकहितं तदा ॥ २.५३.१३ ॥
अशा प्रकारे कृष्ण खेळांच्या मध्ये गोपाळांसोबत विहार करीत होता. हे कौन्तेया, त्या बालकाने तेव्हा लोकहिताचे कार्य केले.
2.53.14
पश्यतां सर्वभूतानां वासुदेवेन भारत ।
ह्रदे निपातता तत्र क्रीडितं नागमूर्धनि ॥ २.५३.१४ ॥
हे भारता, सर्व प्राणी पाहत असताना वासुदेवाने तेथे सरोवरात उडी घेऊन नागाच्या मस्तकावर खेळ केला.
2.53.15
शासयित्वा तु कालीयं सर्वलोकस्य पश्यतः ।
विजहार ततः कृष्णो बलेदवसहायवान् ॥ २.५३.१५ ॥
सर्व जगाने पाहत असताना कालियाला वश करून बलदेवाच्या साहाय्याने कृष्ण तेव्हा विहार करीत राहिला.
2.53.16
धेनुको दारुणो राजन्दैत्यो रासभविग्रहः ।
तदा तालवने राजन्बलदेवेन वै हतः ॥ २.५३.१६ ॥
हे राजा, क्रूर दैत्य धेनुक गाढवाच्या रूपात होता. हे राजा, तेव्हा तालवनात बलदेवाने त्याला ठार मारले.
2.53.17
ततः कदाचित्कौन्तेय रामकृष्णौ वनं गतौ ।
चारयन्तौ प्रवृद्धानि गोधनानि शुभाननौ ॥ २.५३.१७ ॥
हे कौन्तेया, नंतर एकदा सुंदर मुखाचे राम आणि कृष्ण वनात गेले आणि वाढलेले गोधन चारू लागले.
2.53.18
विहरन्तौ मुदा युक्तौ वीक्षमाणौ वनानि वै ।
श्वेलयन्तौ प्रगायन्तौ विचिन्वन्तौ च पादपान् ॥ २.५३.१८ ॥
आनंदाने युक्त होऊन वने पाहत ते दोघे विहार करू लागले; झोके घेत, मोठ्याने गात, वृक्ष शोधत.
2.53.19
नामभिर्व्याहरन्तौ च वत्सान्गाश्च परन्तपौ ।
चेरतुर्लोकसिद्धाभिः क्रीडाभिरपराजितौ ॥ २.५३.१९ ॥
परंतप ती दोघे नावांनी वासरांना व गाईंना हाका मारत लोकप्रसिद्ध खेळांमध्ये विहार करीत राहिली; ती दोघे अपराजित होती.
2.53.20
तौ देवौ मानुषीं दीक्षां वहन्तौ सुरपूजितौ ।
तज्जातिगुणयुक्ताभिः क्रीडाभिश्चेरतुर्वनम् ॥ २.५३.२० ॥
मानवी रूप धारण केलेली ती दोन देवता, देवांनी पूजिलेली, आपल्या जातीच्या गुणांनी युक्त खेळांनी वनात विहार करीत राहिली.
2.53.21
एवं बाल्येऽपि गोपालैः क्रीडाभिश्च विजह्रतुः ॥ २.५३.२१ ॥
याप्रमाणे बालपणीही गोपाळांबरोबर खेळांत ती दोघे रमली.
2.53.22
ततः कृष्णो महातेजास्तदा गत्वा तु गोव्रजम् ।
गिरियज्ञं तमेवैष प्रवृत्तं गोपदारकैः ॥ २.५३.२२ ॥
नंतर महातेजस्वी कृष्ण गोठ्यात जाऊन गोपालबालकांनी आरंभिलेल्या त्या गिरियज्ञात सहभागी झाला.
2.53.23
बुभुजे पायसं शौरिरीश्वरः सर्वभूतकृत् ।
तं दृष्ट्वा गोपकाः सर्वे कृष्णमेव समर्चयन् ॥ २.५३.२३ ॥
सर्व भूतांचा निर्माता ईश्वर शौरी पायस खाऊ लागला; ते पाहून सर्व गोपांनी कृष्णाचीच पूजा केली.
2.53.24
पूज्यमानस्तदा देवैर्दिव्यं वपुरधारयत् ।
धृतो गोवर्धनो नाम सप्ताहं पर्वतो धृतः ॥ २.५३.२४ ॥
तेव्हा देवांनी पूजिलेल्या त्याने दिव्य रूप धारण केले; गोवर्धन नावाचा तो पर्वत सात दिवस उचलून धरला गेला.
2.53.25
शिशुना वासुदेवेन गवार्थमरिमर्दन ।
क्रीडमानस्तदा कृष्णः कृतवान्कर्म दुष्करम् ॥ २.५३.२५ ॥
हे शत्रुमर्दना! गायींसाठी बालक वासुदेव कृष्णाने तेव्हा खेळता खेळता दुष्कर कर्म केले.
2.53.26
तदद्भुतमतीवासीत्सर्वलोकस्य भारत ।
देवदेवः क्षितं गत्वा कृष्णं नत्वा मुदान्वितः। ॥ २.५३.२६ ॥
हे भरता! ती घटना सर्व लोकांसाठी अत्यंत अद्भुत होती. देवदेव पृथ्वीवर येऊन कृष्णाला नमस्कार करून आनंदाने भरला.
2.53.27
गोविन्द इति तं ह्युक्त्वा ह्यभ्यषिञ्चत्पुरन्दरः ।
इत्युक्त्वाश्लिष्य गोविन्दं पुरुहूतोभ्ययाद्दिवम् ॥ २.५३.२७ ॥
'गोविंद' असे म्हणून इंद्राने त्याचा अभिषेक केला. असे म्हणून गोविंदाला आलिंगन देऊन पुरुहूत स्वर्गाला गेला.
2.53.28
अथारिष्ट इति ख्यातं दैत्यं वृषभविग्रहम् ।
जघान तरसा कृष्णः पशूनां हितकाम्यया ॥ २.५३.२८ ॥
नंतर अरिष्ट नावाने प्रसिद्ध असलेल्या वृषभरूपी दैत्याला गायींच्या हितासाठी कृष्णाने तत्काळ मारले.
2.53.29
केशिनामा ततो दैत्यो राजंस्तुरगविग्रहः ।
तथा वनगतं पार्थ गजायुतबलं हयम् ॥ २.५३.२९ ॥
हे राजा! नंतर केशी नावाचा दैत्य घोड्याच्या रूपात आला. हे पार्था! वनात असलेल्या, दहा हजार हत्तींचे बल असलेल्या त्या घोड्यालाही [कृष्णाने मारले].
2.53.30
कराम्भोरुहवज्रेण जघान मधुसूदनः ।
अथ मल्लं तु चाणूरं निजघान महाऽसुरम् ॥ २.५३.३० ॥
मधुसूदनाने आपल्या कमलसदृश हातांच्या वज्राने त्याला मारले. मग मल्ल चाणूर नावाच्या महासुराचाही वध केला.
2.53.31
सुदामानममित्रघ्न सर्वसैन्यपुरस्कृतम् ।
बालरूपेण गोविन्दो निजघान च भारत ॥ २.५३.३१ ॥
हे भारता, शत्रुंचा नाश करणाऱ्या गोविंदाने बालरूपाने सर्व सैन्यात पुढे असलेल्या सुदामाला ठार केले.
2.53.32
बलदेवेन चायत्नात्समाजे मुष्टिको हतः ।
ताडितश्च सहामात्यः कंसः कृष्णेन भारत ॥ २.५३.३२ ॥
हे भारता, बलरामाने सभेत सहजपणे मुष्टिकाला ठार केले; कृष्णाने अमात्यांसह कंसावर प्रहार केला.
2.53.33
हत्वा कंसममित्रघ्नः सर्वेषां पश्यतां तदा ।
अभिषिच्योग्रसेनं तं पित्रोः पादमवन्दत। ॥ २.५३.३३ ॥
शत्रुंचा नाश करणाऱ्याने कंसाला ठार करून, सर्वांदेखत उग्रसेनाचा अभिषेक केला आणि मग मातापित्यांच्या चरणी वंदन केले.
2.53.34
एवमादीनि कर्माणि कृतवान्वै जनार्दनः ॥ २.५३.३४ ॥
अशी कर्मे जनार्दनाने केली.