મહાભારત · અધ્યાય 2.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.54.1
ततस्तौ जग्मतुस्तत्र गुरुं सान्दीपिनिं पुनः ।
गुरुशुश्रूषणायुक्तौ धर्मज्ञौ धर्मचारिणौ ॥ २.५४.१ ॥
પછી તે બંને ફરી ત્યાં ગુરુ સાંદીપનિ પાસે ગયા; ગુરુસેવામાં લાગેલા, ધર્મને જાણનારા અને ધર્મનું આચરણ કરનારા.
2.54.2
व्रतमुग्रं महात्मानौ विचरन्ताववन्तिषु ।
अहोरात्रैश्चतुष्पष्ट्या साङ्गान्वेदानवापतुः ॥ २.५४.२ ॥
અવંતિમાં વિચરતા તે મહાત્માઓએ કઠોર વ્રત ધારણ કરી ચોસઠ દિવસ-રાતમાં અંગો સહિત વેદો પ્રાપ્ત કર્યા.
2.54.3
लेख्यं च गणितं चोभौ प्राप्नुतां यदुनन्दनौ ।
गान्धर्ववेदं वैद्यं च सकलं समावापतुः ॥ २.५४.३ ॥
યદુવંશના આનંદવર્ધન બંનેએ લેખન અને ગણિત પ્રાપ્ત કર્યાં; ગાંધર્વવેદ અને વૈદ્યક પણ સંપૂર્ણપણે પ્રાપ્ત કર્યાં.
2.54.4
हस्तिशिक्षामश्विशिक्षां द्वादशाहेन चाप्नुताम् ।
तावुभौ जग्मतुर्वीरौ गुरुं सान्दीपिनिं पुनः ॥ २.५४.४ ॥
હાથી અને ઘોડાની શિક્ષા બાર દિવસમાં પ્રાપ્ત કરી; પછી તે બંને વીરો ફરી ગુરુ સાંદીપનિ પાસે ગયા.
2.54.5
धनुर्वेदचिकीर्षार्थं धर्मज्ञौ धर्मचारिणौ ।
ताविष्वासवराचार्यमभिगम्य प्रणम्य च ॥ २.५४.५ ॥
ધનુર્વેદ શીખવાની ઇચ્છાથી ધર્મજ્ઞ અને ધર્મનું આચરણ કરનારા તે બંને શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર આચાર્ય પાસે જઈને પ્રણામ કર્યા.
2.54.6
तेन वै सत्कृतौ राजंश्चरन्तौ ताववन्तिषु ।
पञ्चाशद्भिरहोरात्रैर्दशाङ्गं सुप्रतिष्ठितम् ॥ २.५४.६ ॥
હે રાજન, તેમના દ્વારા સત્કારાયેલા અવંતિમાં વિચરતા તે બંનેએ પચાસ દિવસ-રાતમાં દશ અંગોવાળી વિદ્યા સારી રીતે સ્થાપિત કરી.
2.54.7
सरहस्यं धनुर्वेदं सकलं ताववापतुः ।
दृष्ट्वा कृतार्थो विप्रेन्द्रो गुर्वर्थे तावचोदयत् ॥ २.५४.७ ॥
રહસ્યો સહિત ધનુર્વેદ અને તેની સંપૂર્ણ વિદ્યા તે બંનેએ પ્રાપ્ત કરી. પોતાનો હેતુ સિદ્ધ થયો જોઈ એ વિપ્રશ્રેષ્ઠે ગુરુ માટે તે બંનેને પ્રેરિત કર્યા.
2.54.8
अयाचतार्थं गोविन्दं तदा सान्दीपिनिर्विभुम् ।
मम पुत्रः समुद्रेऽस्मिंस्तिमिना चापवाहितः ॥ २.५४.८ ॥
ત્યારે સાંદીપનિના પુત્રે સર્વસમર્થ ગોવિંદ પાસે એક દાન માગ્યું. "આ સમુદ્રમાં તિમિએ મારા પુત્રને તાણી ગયો છે."
2.54.9
पुत्रमानय भद्रं ते भक्षितं तिमिना मम ।
आर्ताय गुरवे तत्र प्रतिशुश्राव दुष्करम् ॥ २.५४.९ ॥
"મારા પુત્રને પાછો લાવ, તારું કલ્યાણ થાઓ; તિમિએ તેને ગળી લીધો છે." દુઃખી ગુરુને ત્યાં તેણે એક દુષ્કર કાર્યનું વચન આપ્યું.
2.54.10
अशक्यं सर्वभूतेषु कर्तुमन्येन केनचित् ।
यश्च सान्दीपिनेः पुत्रं जहार भरतर्षभ ॥ २.५४.१० ॥
"સર્વ પ્રાણીઓમાં બીજા કોઈથી આ કરવું અશક્ય છે; જેણે સાંદીપનિના પુત્રનું હરણ કર્યું, હે ભરતશ્રેષ્ઠ."
2.54.11
सोऽसुरः समरे ताभ्यां समुद्रे विनिपातितः ।
ततः सान्दीपिनेः पुत्रः प्रसादादमितौजसः ॥ २.५४.११ ॥
તે અસુર યુદ્ધમાં તે બંને દ્વારા સમુદ્રમાં પાડી દેવાયો. પછી અમિતતેજની કૃપાથી સાંદીપનિનો પુત્ર (ફરી જીવિત થયો).
2.54.12
दीर्घकालं कृतः प्रेतः पुनरासीच्छरीरवान् ।
तदशक्यमचिन्त्यं च दृष्ट्वा सुमहदद्भुतम् ॥ २.५४.१२ ॥
લાંબો સમય મૃત રહેલો તે ફરી શરીરધારી બન્યો. એ અશક્ય, અચિંત્ય અને અતિ અદ્ભુત ઘટના જોઈને.
2.54.13
सर्वेषामेव भूतानां विस्मयः समजायत ।
आसनानि च सर्वाणि गवाश्वं च धनादिकम् ॥ २.५४.१३ ॥
સર્વ પ્રાણીઓને વિસ્મય થયો. સર્વ આસનો, ગાય-ઘોડા અને ધન આદિ પણ.
2.54.14
सर्वं तदुपजहाते गुरवे रामकेशवौ ।
गदापरिघयुद्धे च सर्वास्त्रेषु च केशवः ॥ २.५४.१४ ॥
તે સર્વ રામ અને કેશવે ગુરુને અર્પણ કર્યું. ગદા અને પરિઘ યુદ્ધમાં અને સર્વ અસ્ત્રોમાં કેશવ (નિપુણ).
2.54.15
परमां मुख्यतां प्राप्तः सर्वलोकेषु विश्रुतः ।
कश्च नारायणादन्यः सर्वरत्नविभूषितम् ॥ २.५४.१५ ॥
પરમ શ્રેષ્ઠતા પ્રાપ્ત, સર્વ લોકોમાં વિખ્યાત. નારાયણ સિવાય બીજો કોણ, સર્વ રત્નોથી વિભૂષિત?
2.54.16
रथमादित्यसङ्काशमातिष्ठेत शचीपतेः ।
कस्य चाप्रतिमो यन्ता वज्रपाणेः प्रियः सखा ॥ २.५४.१६ ॥
સૂર્ય સમાન રથ પર શચીપતિ (ઇન્દ્ર) આરૂઢ થતા. વજ્રપાણિનો અજોડ સારથિ અને પ્રિય મિત્ર કોણ હતો?
2.54.17
मातलिः सङ्गृहीता स्यादन्यत्र पुरुषोत्तमात् ।
भोजराजात्मजो वापि कंसस्तात युधिष्ठिर ॥ २.५४.१७ ॥
માતલિ સિવાય અને પુરુષોત્તમ (કૃષ્ણ) સિવાય બીજા કોઈએ તે ગ્રહણ કર્યું ન હોત. અથવા ભોજરાજનો પુત્ર કંસ પણ, હે તાત યુધિષ્ઠિર.
2.54.18
अस्त्रजाते बले वीर्ये कार्तवीर्यसमोऽभवत् ।
तस्य भोजपतेः पुत्राद्भोजराजन्यवर्धनात् ॥ २.५४.१८ ॥
અસ્ત્રસમૂહ, બળ અને વીર્યમાં તે કાર્તવીર્ય સમાન થયો. તે ભોજપતિના પુત્રથી, ભોજ રાજવંશને વધારનારથી.
2.54.19
उद्विजन्ते स्म राजानः सुपर्णादिव पन्नगाः ।
चित्रकार्मुकनिस्त्रिंशविमलप्रासयोधिनः ॥ २.५४.१९ ॥
ગરુડને જોઈ સર્પો કાંપે તેમ રાજાઓ તેનાથી ધ્રુજતા; તે વિચિત્ર ધનુષ્ય, તલવાર અને નિર્મળ ભાલા સાથે લડનાર યોદ્ધો હતો.
2.54.20
शतं शतसहस्राणि पादातास्तस्य भारत ।
अष्टौ शतसहस्राणि शूराणामनिवर्तिनाम् ॥ २.५४.२० ॥
હે ભારત, તેની પાસે સો સો હજાર પાયદળ હતા, અને ક્યારેય પાછા ન હટનારા આઠ લાખ શૂરવીરો હતા.
2.54.21
अभवन्भोजराजस्य जाम्बूनदमया ध्वजाः ।
रुक्मकाञ्चनकक्ष्यास्तु रथास्तस्य युधिष्ठि ॥ २.५४.२१ ॥
ભોજરાજના ધ્વજ સોનાના હતા; તેના રથોમાં સોનાના સાજ અને સોનેરી કસણીઓ હતી, હે યુધિષ્ઠિર.
2.54.22
अभवन्भोजपुत्रस्य द्विपास्तावद्धि तद्बलम् ।
चित्रकार्मुकनिस्त्रिंशविमलप्रासयोधिनाम् ॥ २.५४.२२ ॥
ભોજપુત્ર પાસે તેટલા જ હાથીઓ હતા; એ જ તેનું સૈન્યબળ હતું — વિચિત્ર ધનુષ્ય, તલવાર અને નિર્મળ ભાલા ધારણ કરનાર યોદ્ધાઓનું સૈન્ય.
2.54.23
षोडशाश्वसहस्राणि किंशुकाभानि तस्य वै ।
अपरस्तु महाव्यूहः किशोरणां युधिष्ठिर ॥ २.५४.२३ ॥
તેની પાસે કિંશુક ફૂલ જેવા લાલ સોળ હજાર ઘોડા હતા; હે યુધિષ્ઠિર, યુવાન ઘોડાઓની બીજી મહાવ્યૂહ પણ હતી.
2.54.24
आरोहवरसम्पन्नो दुर्धर्षः केनचिद्बलान् ।
स च षोडशसाहस्रः कंसभ्रातृपुरः सरः ॥ २.५४.२४ ॥
ઉત્તમ સવારોથી સંપન્ન આ વ્યૂહ બળમાં કોઈથી પણ પરાજિત ન થઈ શકે તેવો હતો; સોળ હજારનો આ વ્યૂહ કંસના ભાઈઓની આગેવાની હેઠળ ચાલતો.
2.54.25
सुनामा सर्वतस्त्वेनं स कंसं पर्यपालयत् ।
सगणो मिश्रको नाम षष्टिमसाहस्र उच्यते ॥ २.५४.२५ ॥
સુનામાએ સર્વ બાજુએથી તેનું, કંસનું સંપૂર્ણ રક્ષણ કર્યું. મિશ્રક નામનો તે ગણ સાઠ હજારનો કહેવાય છે.
2.54.26
कंसरोषमहावेगां वैवस्वतवशानुगाम् ।
मत्तद्विपमहाग्राहां वैवस्वतवशानुगाम् ॥ २.५४.२६ ॥
કંસના ક્રોધના મહાન વેગવાળી, વૈવસ્વતના વશને અનુસરનારી, મદમસ્ત હાથીરૂપી મહા મગરોવાળી, વૈવસ્વતના વશને અનુસરનારી.
2.54.27
शस्रजालमहाफेनां सादिवेगमहाजलाम् ।
गदापरिघपाठीनां नानाकवचशैवलाम् ॥ २.५४.२७ ॥
શસ્ત્રજાળરૂપી મહા ફીણવાળી, અશ્વારોહીઓના વેગરૂપી મહા જળવાળી, ગદા અને પરિઘરૂપી માછલીઓવાળી, નાનાં કવચરૂપી શેવાળવાળી.
2.54.28
रथनागमहावर्तां नानारुधिरकर्दमाम् ।
चित्रकार्मुककल्लोलां रथाश्वकलिलह्रदाम् ॥ २.५४.२८ ॥
રથ અને હાથીરૂપી મહા ભમરોવાળી, નાના પ્રકારના રક્તના કાદવવાળી, વિચિત્ર ધનુષ્યરૂપી મોજાંવાળી, રથ અને ઘોડાથી ભરેલા સરોવર જેવી.
2.54.29
महामृधनदीं घोरां योधावर्तननिस्वनाम् ।
कोऽन्यो नारायणादेत्य कंसहन्ता युधिष्ठिर ॥ २.५४.२९ ॥
મહાયુદ્ધરૂપી ભયાનક નદી, યોદ્ધાઓના ફરવાના ગર્જનવાળી. હે યુધિષ્ઠિર, નારાયણ સિવાય બીજો કોણ આવીને કંસનો હંતા થયો?
2.54.30
एष शक्ररथे तिष्ठंस्तान्यनीकानि भारत ।
व्यधमद्भोजपुत्रस्य महाभ्राणीव मारुतः ॥ २.५४.३० ॥
આ ઇન્દ્રના રથ પર ઊભા રહીને, હે ભારત, ભોજપુત્રની તે સેનાઓને, પવન મોટા વાદળોને વિખેરે તેમ વિખેરી નાખી.
2.54.31
तं सभास्थं सहामात्यं हत्वा कंसं सहान्वयम् ।
आनयामास मानार्हां देवकीं समुहृद्गणाम् ॥ २.५४.३१ ॥
સભામાં બેઠેલા તે કંસને, તેના અમાત્યો અને સમગ્ર વંશ સહિત હણીને, માન્ય દેવકીને તેના હિતૈષીઓ સહિત તેમણે લાવ્યા.
2.54.32
यशोदां रोहिणीं चैव अभिवाद्य पुनः पुनः ।
उग्रसेनं च राजानमभिषिच्य जनार्दनः ॥ २.५४.३२ ॥
યશોદા અને રોહિણીને વારંવાર પ્રણામ કરીને, અને રાજા ઉગ્રસેનનો અભિષેક કરીને, જનાર્દન.
2.54.33
अर्चितो यदुमुख्यैश्च भगवान्वासवानुजः ।
ततः पार्थिवमायान्तं सहितं सर्वराजभिः।
सरस्वत्यां जरासन्धमजयत्पुरुषोत्तमः ॥ २.५४.३३ ॥
યાદવ પ્રમુખોએ પૂજેલા વાસવાનુજ ભગવાને, પછી સર્વ રાજાઓ સાથે આવતા રાજા જરાસંધને સરસ્વતી કિનારે જીતી લીધો; તે પુરુષોત્તમ.