महाभारत · अध्याय 2.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.56.1
निहत्य नरकं भौमं सत्यभामासहायवान् ।
सहितो लोकपालैश्च ददर्श नरकालयम् ॥ २.५६.१ ॥
भौम नरकाचा वध करून, सत्यभामेसह व लोकपालांसह त्यांनी नरकाचे निवासस्थान पाहिले.
2.56.2
अथास्य गृहमासाद्य नारकस्य महात्मनः ।
ददर्श धनमक्षय्यं रत्नानि विविधानि च। ॥ २.५६.२ ॥
नंतर त्या महात्मा नरकाच्या घरी पोहोचून त्यांनी अक्षय धन आणि विविध रत्ने पाहिली.
2.56.3
मणिमुक्ताप्रवालानि वैडूर्यविकृतानि च ।
विस्ताराल्पांश्चार्कमणीन्विपुलान्स्फाटिकानपि ॥ २.५६.३ ॥
मणी, मोती, प्रवाळे, घडवलेली वैडूर्ये, लहान-मोठी सूर्यकांत मणी आणि मोठे स्फटिकही.
2.56.4
जाम्बूनदमयान्येव शातकुम्भमयानि च ।
प्रदीप्तज्वलनाभानि शीतरश्मिप्रभाणि च ॥ २.५६.४ ॥
जांबूनद सोन्याची, शातकुंभ सोन्याची; पेटत्या अग्नीसारखी आणि शीतल किरणांच्या चंद्रासारखी प्रभा असलेली.
2.56.5
हिरण्यवर्णं रुचिरं श्वेतमभ्यन्तरं गृहम् ।
तदक्षय्यं गृहे दृष्टं नरकस्य धनं बहु ॥ २.५६.५ ॥
सोनेरी वर्णाचे, सुंदर, पांढरे आतील घर; नरकाच्या घरात त्यांनी अक्षय व विपुल धन पाहिले.
2.56.6
न हि राज्ञः कुबेरस्य तावद्धनसमुच्छ्रयः ।
दृष्टपूर्वः पुरा साक्षान्महेन्द्रभवनेष्वपि ॥ २.५६.६ ॥
राजा कुबेराचा धनसंचयही पूर्वी प्रत्यक्ष इतका मोठा पाहिलेला नव्हता; महेंद्राच्या भवनांतही नाही.
2.56.7
हते भौमे निशुम्भे च वासवः सगणोऽब्रवीत् ।
दाशार्हपतिमासीनमाहृत्य मणिकुण्डले ॥ २.५६.७ ॥
भौम व निशुम्भ मारले गेल्यावर, गणांसह वासव (इंद्र) बसलेल्या दाशार्हपतीशी बोलला आणि मणिकुंडले आणून दिली.
2.56.8
हेमसूत्रा महाकक्ष्यास्तोमरैर्वीर्यशालिनः ।
विमलानि पताकानि वासांसि विविधानि च ॥ २.५६.८ ॥
सोन्याच्या सूत्रांनी बांधलेले, मोठ्या कक्ष्या असलेले, भाल्यांनी युक्त, पराक्रमी ते; निर्मळ ध्वज आणि विविध वस्त्रेही.
2.56.9
भीमरूपाश्च मातङ्गाः प्रवालविकृताः कुथाः ।
ते च विंशतिसाहस्रा द्वास्तावत्यः करेणवः ॥ २.५६.९ ॥
भयानक रूपाचे मातंग (हत्ती), प्रवाळासारखे सजवलेले झुल; ते वीस हजार आणि तितक्याच दोन हजार मादी हत्ती.
2.56.10
अष्टौ शतसहस्राणि देशजाश्चोत्तमा हयाः ।
गोभिश्चाविकृतैर्यावत्कामात्तव जनार्दन ॥ २.५६.१० ॥
आठ लाख उत्तम देशी घोडे, आणि निर्दोष गायीही; जितके तुम्हाला हवे तितके, हे जनार्दना.
2.56.11
एतत्ते प्रापयिष्याणि वृष्ण्यावासमरिन्दम ।
वसु यत्रिषु लोकेषु धर्मेणावर्जितं त्वया ॥ २.५६.११ ॥
हे शत्रुदमना, हे सर्व मी वृष्णींच्या निवासस्थानी तुमच्यापर्यंत पोहोचवीन — तिन्ही लोकांत तुम्ही धर्माने मिळवलेले हे धन.
2.56.12
देवगन्धर्वरत्नानि दैतेयासुरजानि च ।
यानि सन्ति हिरण्यानि नरकस्य निवेशने ॥ २.५६.१२ ॥
देव-गंधर्वांची रत्ने, दैत्य-असुरांपासून उत्पन्न झालेली रत्नेही; आणि नरकाच्या निवासस्थानी जे सोने आहे.
2.56.13
एतत्तु गरुडे सर्वं क्षिप्रमारोप्य वासवः ।
दार्शार्हपतिना सार्धमुपायान्मणिपर्वतम् ॥ २.५६.१३ ॥
हे सर्व इंद्राने गरुडावर लवकर चढवून दाशार्हपतीसह मणिपर्वताकडे प्रयाण केले.
2.56.14
चित्रग्रथितमेघाभः प्रबभौ मणिपर्वतः ।
हेमचित्रवितानैश्च प्रासादैरुपशोभितः ॥ २.५६.१४ ॥
विचित्र रीतीने गुंफलेल्या मेघांसारखा तेजस्वी मणिपर्वत सोनेरी विचित्र मंडपांनी व प्रासादांनी शोभून चमकला.
2.56.15
हर्म्याणि च विशालानि मणिसोपानवन्ति च ।
तत्रस्था वरवर्णिन्यो ददृशुर्मधुसूदनम् ॥ २.५६.१५ ॥
तेथे विशाल हर्म्ये होती, त्यांना मण्यांच्या पायऱ्या होत्या; तेथे उभ्या असलेल्या सुंदर वर्णाच्या स्त्रियांनी मधुसूदनाला पाहिले.
2.56.16
गन्धर्वसुरमुख्यानां प्रिया दुहितरस्तदा ।
त्रिविष्टपसमे देशे तिष्ठन्तमपराजितम् ॥ २.५६.१६ ॥
तेव्हा गंधर्व आणि असुरप्रमुखांच्या प्रिय कन्या, त्रिविष्टपासारख्या त्या प्रदेशात उभ्या असलेल्या अपराजिताला पाहू लागल्या.
2.56.17
परिवव्रुर्महाबाहुमेकवेणीधराः स्त्रियः ।
पर्वाः काषायवासिन्यः सर्वाश्च नियतेन्द्रियाः ॥ २.५६.१७ ॥
महाबाहूभोवती एकवेणी धारण केलेल्या, भगवी वस्त्रे नेसलेल्या आणि इंद्रिये संयमित ठेवलेल्या स्त्रिया गोळा झाल्या.
2.56.18
व्रतसन्तापजः शोके नात्र कश्चिदपीडयत् ।
अरजांसि च वासांसि बिभ्रत्यः कौशिकान्यपि ॥ २.५६.१८ ॥
व्रताच्या तापाने उत्पन्न झालेल्या शोकाने येथे कोणीही पीडित नव्हते; त्या निर्मळ रेशमी वस्त्रेही धारण करीत होत्या.
2.56.19
समेत्य यदुसिंहस्य चक्रुरस्याञ्जलिं स्त्रियः ।
ऊचुश्चैनं हृषीकेशं सर्वास्ताः कमलेक्षणाः ॥ २.५६.१९ ॥
यदुसिंहाजवळ येऊन त्या सर्व कमलनयनी स्त्रियांनी त्याला अंजली केली आणि हृषीकेशाला म्हटले.
2.56.20
नारदेन समाख्यातमस्माकं पुरुषोत्तम ।
आगमिष्यति गोविन्दः सुरकार्यार्थसिद्धये ॥ २.५६.२० ॥
हे पुरुषोत्तमा, देवकार्य सिद्धीसाठी गोविंद येईल असे नारदांनी आम्हाला सांगितले होते.
2.56.21
सोऽसुरं नरकं हत्वा निशुम्भं मुरमेव च ।
भौमं च सपरीवारं हयग्रीवं च दानवम् ॥ २.५६.२१ ॥
त्याने असुर नरकाला, निशुंभ व मुराला, परिवारासह भौमाला आणि दानव हयग्रीवाला मारून.
2.56.22
तथा पञ्चजनं चैव प्राप्स्यते धनमक्षयम् ।
सोऽचिरेणैव कालेन युष्मन्मोक्ता भविष्यति ॥ २.५६.२२ ॥
तसेच पंचजनाला मारून तो अक्षय धन मिळवील. तो लवकरच, योग्य काळी, तुमचा मुक्तिदाता होईल.
2.56.23
एवमुक्त्वागमद्धीरो देवर्षिर्नारदस्तथा ।
त्वां चिन्तयानाः सततं तपो घोरमुपास्महे ॥ २.५६.२३ ॥
असे सांगून धीर देवर्षी नारद निघून गेले. तुझे सतत चिंतन करत आम्ही घोर तपश्चर्या करतो.
2.56.24
कालेऽतीते महाबाहुं कदा द्रक्ष्याम माधवम् ।
इत्येवं हृदि सङ्कल्पं कृत्वा पुरुषसत्तम।
तपश्चराम सततं रक्ष्यमाणा हि दानवैः ॥ २.५६.२४ ॥
हे पुरुषोत्तमा, काळ लोटल्यावर महाबाहू माधवाला आम्ही केव्हा पाहू? असा संकल्प मनात धरून, दानवांपासून संरक्षित राहून आम्ही सतत तपश्चर्या केली.
2.56.25
ततोऽस्मत्प्रियकामार्थं भगवान्मारुतोऽब्रवीत् ।
यथोक्तं नारदेनाथ न चिरात्तद्भविष्यति ॥ २.५६.२५ ॥
तेव्हा आमची प्रिय इच्छा पूर्ण करण्यासाठी भगवान वायू म्हणाला; नारदांनी सांगितल्याप्रमाणे ते लवकरच घडेल.
2.56.26
तासां परमनारीणामृषभाक्षं पुरः स्थितम् ।
ददृशुर्देवगन्धर्वा गृष्टीनामिव गोपतिम् ॥ २.५६.२६ ॥
त्या परम सुंदर स्त्रियांसमोर उभ्या असलेल्या वृषभाक्षाला देव आणि गंधर्वांनी पाहिले; गाईंमध्ये वृषभ पाहावा तसे.
2.56.27
तस्य चन्द्रोपमं वक्त्रमुदीक्ष्य मुदितेन्द्रियाः ।
सम्प्रहृष्टा महाबाहुमिदं वचनमब्रुवन्। ॥ २.५६.२७ ॥
त्याचे चंद्रासारखे मुख पाहून आनंदित इंद्रियांनी, अत्यंत हर्षित होऊन त्यांनी त्या महाबाहूला हे शब्द म्हटले.
2.56.28
सत्यव्रत पुरा वायुरिदमस्मानिहाब्रवीत् ।
सर्वभूतहितज्ञश्च महर्षिरपि नारदः ॥ २.५६.२८ ॥
हे सत्यव्रता! पूर्वी येथे वायूने आम्हाला हे सांगितले; सर्व भूतांच्या हिताला जाणणारे महर्षी नारदही म्हणाले.
2.56.29
विष्णुर्नारायणो देवः शङ्खचक्रगदासिभृत् ।
स भौमं नरकं हत्वा भर्ता वो भविता ध्रुवम् ॥ २.५६.२९ ॥
शंख, चक्र, गदा, तलवार धारण करणारा विष्णू नारायण देव भौम नरकाचा वध करून निश्चितच तुमचा स्वामी होईल.
2.56.30
दिष्ट्या तस्यर्षिमुख्यस्य नारदस्य महात्मनः ।
वचनादेव सत्यं नो भर्ता भवितुमर्हसि ॥ २.५६.३० ॥
सुदैवाने, त्या महात्मा ऋषिश्रेष्ठ नारदांच्या वचनानेच तू आमचा खरा पती होण्यास योग्य आहेस.
2.56.31
यत्प्रियं बत पश्याम श्रुतं प्रियमरिन्दम ।
दर्शनेन कृतार्थाः स्मो वयमस्य महात्मनः ॥ २.५६.३१ ॥
हे शत्रुदमना, आम्ही जे पाहिले व ऐकले ते प्रिय होते. या महात्म्याच्या दर्शनाने आम्ही कृतार्थ झालो आहोत.
2.56.32
उवाच हि यदुश्रेष्ठः सर्वास्ता जातमन्मथाः ।
यथा ब्रूत विशालाक्ष्यस्तत्सर्वं वो भविष्यति ॥ २.५६.३२ ॥
यदुश्रेष्ठ त्या सर्वांना, ज्यांच्या मनात काम जागा झाला होता, म्हणाला: हे विशाल नेत्रांच्या स्त्रियांनो, तुम्ही जे सांगाल ते सर्व तुमच्यासाठी होईल.
2.56.33
ततस्ता गरुडे सर्वाः सरत्नधनसञ्चयाः ।
क्षिप्रमारोपयाञ्चक्रे भगवान्देवकीसुतः ॥ २.५६.३३ ॥
मग भगवान देवकीपुत्राने त्या सर्वांना, रत्ने व धनराशींसह, तत्काळ गरुडावर चढवले.
2.56.34
सपक्षिगणमातङ्गं सव्यालमृगपन्नगम् ।
शाखामृगगणैर्जुष्टं सप्रस्तरशिलातलम् ॥ २.५६.३४ ॥
पक्ष्यांचे थवे व हत्ती, हिंस्र पशू, मृग व सर्पांनी भरलेला, वानरांच्या टोळ्यांनी सेवलेला, खडक व शिळांच्या भूमीसह.
2.56.35
न्यङ्कुभिश्च वराहैश्च रुरुभिश्च निषेवितम् ।
सप्रपातमहासानुं विचित्रशिखिसङ्कुलम् ॥ २.५६.३५ ॥
साळिंदर, डुकरे व रुरु मृगांनी सेवलेला, कड्यांनी युक्त मोठ्या शिखरांचा, रंगीबेरंगी मोरांनी भरलेला.
2.56.36
स महेन्द्रानुजः शौरिश्चकार गुरुडोपरि ।
पश्यतां सर्वभूतानामुत्पाट्य मणिपर्वतम् ॥ २.५६.३६ ॥
इंद्राचा धाकटा भाऊ तो शौरी, सर्व प्राणी पाहत असताना, मणिपर्वत उपटून गरुडावर ठेवता झाला.
2.56.37
उपेन्द्रं बलदेवं च वासवं च महाबलम् ।
स्वपक्षबलविक्षेपैर्महाद्रिशिखरोपमः ॥ २.५६.३७ ॥
उपेंद्र, बलदेव आणि महाबली वासव (इंद्र) यांनाही तो हलवत होता. आपल्या पक्षाच्या बलाच्या प्रचंड फटक्यांनी तो महापर्वताच्या शिखरासारखा दिसत होता.
2.56.38
दिक्षु सर्वासु संरावं स चक्रे गरुडो वहन् ।
आरुजन्पर्वताग्राणि पादपांश्च समुत्क्षिपन् ॥ २.५६.३८ ॥
गरुडाला वाहून नेत तो सर्व दिशांमध्ये मोठा गलबला करू लागला. पर्वतशिखरे फोडत आणि वृक्ष उपटून वर फेकत त्याने हे केले.
2.56.39
सञ्जहार महाभ्राणि वैश्वानरपथं गतः ।
ग्रहनक्षत्रताराणां सप्तर्षीणां स्वतेजसा ॥ २.५६.३९ ॥
वैश्वानर मार्गाने जाऊन त्याने महामेघ विखुरले. आपल्या तेजाने ग्रह, नक्षत्रे, तारे आणि सप्तर्षी यांचे (प्रकाश) झाकून टाकले.
2.56.40
प्रभाजालमतिक्रम्य चाश्विनोश्च परन्तप ।
प्राप्य पुण्यतमं स्थानं देवलोकमरिन्दमः ॥ २.५६.४० ॥
हे परंतपा! अश्विनीकुमारांचे प्रकाशजाल ओलांडून अरिंदम परमपुण्यमय स्थान व देवलोक गाठला.
2.56.41
शक्रसद्म समासाद्य चावरुह्य जनार्दनः ।
सोऽभिवाद्यादितेः पादावर्चितः सर्वदैवतैः।
ब्रह्मदक्षपुरोगैश्च प्रजापतिभिरेव च ॥ २.५६.४१ ॥
इंद्राच्या निवासाला पोहोचून खाली उतरून जनार्दनाने अदितीच्या चरणांना वंदन केले. ब्रह्मा, दक्ष इत्यादींच्या नेतृत्वाखालील सर्व देवांनी व प्रजापतींनी त्यांचा सत्कार केला.
2.56.42
अदितेः कुण्डले दिव्ये ददावथ तदा विभुः ।
रत्नान च परार्घ्याणि रामेण सह केशवः ॥ २.५६.४२ ॥
तेव्हा सर्वव्यापी प्रभूने अदितीला दोन दिव्य कुंडले दिली. रामासह केशवाने अत्यंत मौल्यवान रत्ने देखील दिली.
2.56.43
प्रतिगृह्य च तत्सर्वमदितिर्वासवानुजम् ।
पूजयामास दाशार्हं रामं च विगतज्वरा ॥ २.५६.४३ ॥
अदिती ते सर्व स्वीकारून, वासवाचा धाकटा भाऊ दाशार्ह (कृष्ण) आणि राम यांचा शोकरहित होऊन सन्मान केला.
2.56.44
शची महेन्द्रमहिषी कृष्णस्य महिषीं तदा ।
सत्यभामां तु सङ्गृह्य अदित्यै सा न्यवेदयत् ॥ २.५६.४४ ॥
इंद्राची पट्टराणी शची तेव्हा कृष्णाची पट्टराणी सत्यभामेला घेऊन अदितीकडे सादर केली.
2.56.45
सा तस्याः सत्यभामायाः कृष्णाप्रियचिकीर्षया ।
वरं प्रादाद्देवमाता सत्यायै विगतज्वरा ॥ २.५६.४५ ॥
कृष्णाला प्रिय करण्याच्या इच्छेने शोकरहित देवमाता त्या सत्यभामेला वर देती झाली.
2.56.46
जरां न यास्यसि शुभे यावत्कृष्णोऽस्ति भूतले ।
सर्वगन्धगुणोपेता भविष्यसि वरानने ॥ २.५६.४६ ॥
हे शुभे, जोपर्यंत पृथ्वीवर कृष्ण आहे तोपर्यंत तू जराग्रस्त होणार नाहीस; हे सुंदर मुखी, तू सर्व सुगंध-गुणांनी युक्त होशील.
2.56.47
विसृज्य सत्यभामा वै पौलोमीं च सुमध्यमा ।
शच्यापि समनुज्ञाता ययौ कृष्णनिवेशनम् ॥ २.५६.४७ ॥
सुमध्या सत्यभामा पौलोमी (शची) यांचा निरोप घेऊन, शचीची अनुज्ञा मिळवून कृष्णाच्या निवासस्थानी गेली.
2.56.48
सम्पूज्यमानस्त्रिदशैर्महर्षिगणसेवितः ।
द्वारकां प्रययौ कृष्णो देवलोकादरिन्दमः ॥ २.५६.४८ ॥
देवांनी पूजिलेला, महर्षिगणांनी सेविलेला शत्रुदमन कृष्ण देवलोकातून द्वारकेकडे गेला.
2.56.49
शीघ्रादेत्य महाबाहुर्दीर्घमध्वानमच्युतः। ॥ २.५६.४९ ॥
महाबाहू अच्युत लवकर लांब मार्ग कापून आले.
2.56.59
वर्घमानपुरद्वारमाससाद सुरोत्तमः ॥ २.५६.५९ ॥
देवश्रेष्ठ वर्धमानपुराच्या द्वारी पोहोचले.