महाभारत · अध्याय 2.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.6.1
सम्पूज्याथाभ्यनुज्ञातो महर्षेर्वचनात्परम् ।
प्रत्युवाचानुपूर्व्येण धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ २.६.१ ॥
महर्षि के वचन से अनुमति पाकर, उनका सम्मान करके, धर्मराज युधिष्ठिर ने क्रमानुसार उत्तर दिया।
2.6.2
भगवत्याय्यमाहैतं यथावद्धर्मनिश्चयम् ।
यथाशक्ति यथान्यायं क्रियतेऽयं विधिर्मया ॥ २.६.२ ॥
पूज्य (मुनि) ने जो धर्म-निश्चय बताया, उसे यथावत् कहता हूँ; यथाशक्ति और यथान्याय यह विधि मेरे द्वारा की जाती है।
2.6.3
राजभिर्यद्यथा कार्यं पुरा वै तन्न संशयः ।
यथान्यायोपनीतार्थं कृतं हेतुमदर्थवत् ॥ २.६.३ ॥
राजाओं द्वारा जैसे पहले करणीय था, उसमें संदेह नहीं; न्यायानुसार लाए गए प्रयोजन के लिए जो किया गया, वह सकारण और सार्थक था।
2.6.4
वयं तु सत्पथं तेषां यातुमिच्छामहे प्रभो ।
न तु शक्यं तथा गन्तुं यथा तैर्नियतात्मभिः ॥ २.६.४ ॥
हम तो उनके सत्पथ पर चलना चाहते हैं, हे प्रभु; पर जिस प्रकार वे संयमी आत्माएँ चले, उस प्रकार चलना हमसे संभव नहीं।
2.6.5
एकमुक्त्वा स धर्मात्मा वाक्यं तदभिपूज्य च ।
तं तु विश्रान्तमासीनं देवर्षिममितद्युतिम्
मुहूर्तात्प्राप्तकालं च दृष्ट्वा लोकचरं मुनिम् ॥ २.६.५ ॥
उस धर्मात्मा ने इतना कहकर, उस वचन का सम्मान करके, विश्राम करते हुए बैठे अमित तेजस्वी देवर्षि को, और क्षणभर में समय उचित जानकर लोकविचारी मुनि को देखा।
2.6.6
नादरदं सुस्थमासीनमुपासीनो युधिष्ठिरः ।
अपृच्छत्पाण्डवस्तत्र राजमध्ये माहद्युतिः ॥ २.६.६ ॥
आदरपूर्वक सुखपूर्वक बैठे हुए (मुनि) के पास बैठे युधिष्ठिर ने, राजाओं के बीच में, उस महातेजस्वी पाण्डव ने वहाँ प्रश्न किया।
2.6.7
भवात्सञ्चरते लोकान्सदा नानाविधान्बहून् ।
ब्रह्मणा निर्मितान्पूर्वं प्रेक्षमाणो मनोजवः। ॥ २.६.७ ॥
भव से निर्मित और ब्रह्मा द्वारा पूर्व में रचे गए अनेक प्रकार के बहुत से लोकों में वे सदा विचरण करते हैं, मन के समान वेगवान होकर उन्हें देखते हुए।
2.6.8
ईदृशी भविता काचिद्दृष्टपूर्वा सभा क्वचित् ।
इतो वा श्रेयसी ब्रह्मंस्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ २.६.८ ॥
क्या ऐसी, या इससे भी श्रेष्ठ कोई सभा कहीं पहले देखी गई है? हे ब्राह्मण, मुझ पूछने वाले से उसका वर्णन कीजिए।
2.6.9
वैशम्पायन उवाच ।
तच्छ्रुत्वा नारदस्तस्य धर्मराजस्य भाषितम्।
पाण्डवं प्रत्युवाचेदं स्मयन्मधुरया गिरा ॥ २.६.९ ॥
धर्मराज के उस कथन को सुनकर नारद ने पाण्डु-पुत्र से मुस्कराते हुए मधुर वाणी में यह कहा।
2.6.10
मानुषेषु न मे तात दृष्टपूर्वा न च श्रुता ।
सभा मणिमयी राजन्यथेयं तव भारत ॥ २.६.१० ॥
हे तात, मनुष्यों में मैंने पहले कभी ऐसी मणिमयी सभा न देखी और न सुनी है, हे राजन, जैसी आपकी यह सभा है, हे भारत।
2.6.11
सभां तु पितृराजस्य वरुणस्य च धीमतः ।
कथयिष्ये तथेन्द्रस्य कैलासनिलयस्य च ॥ २.६.११ ॥
पितरों के राजा (यम) और बुद्धिमान वरुण की सभा का, तथा कैलास पर निवास करने वाले इन्द्र की सभा का भी मैं वर्णन करूँगा।
2.6.12
ब्रह्मणश्च सभां दिव्यां कथयिष्ये गतक्लमाम् ।
दिव्यादिव्यैरभिप्रायैरुपेतां विश्वरूपिणीम् ॥ २.६.१२ ॥
और ब्रह्मा की दिव्य सभा का भी मैं वर्णन करूँगा, जो थकान से रहित है, दिव्य से भी दिव्य अभिप्रायों से युक्त तथा विश्वरूपिणी है।
2.6.13
देवैः पितृगणैः साध्यैर्यज्वभिर्नियतात्मभिः ।
जुष्टां मुनिगणैः शान्तैर्वेदयज्ञैः सदक्षिणैः
यदि ते श्रवणे बुद्धिर्वर्तते भरतर्षभ ॥ २.६.१३ ॥
देवताओं, पितृगणों, साध्यों, यज्ञ करने वालों, संयतात्मा मुनिगणों और शान्त ऋषियों द्वारा, वेद-यज्ञों तथा दक्षिणाओं सहित सेवित (वह सभा)। हे भरतश्रेष्ठ, यदि तुम्हारी इच्छा सुनने में है।
2.6.14
नारदेनैवमुक्तस्तु धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
प्राञ्जलिर्भ्रातृभिः सार्धं तैश्च सर्वैर्द्विजोत्तमैः ॥ २.६.१४ ॥
नारद के ऐसा कहने पर धर्मराज युधिष्ठिर अपने भाइयों सहित और उन सभी श्रेष्ठ द्विजों सहित हाथ जोड़कर (बैठे रहे)।
2.6.15
नारदं प्रत्यवाचेदं धर्मराजो महामनाः ।
सभाः कथय ताः सर्वाः श्रोतुमिच्छामहे वयम् ॥ २.६.१५ ॥
महामना धर्मराज ने नारद से यह कहा: "उन सभी सभाओं का वर्णन कीजिए, हम सुनना चाहते हैं।"
2.6.16
किन्द्रव्यास्ताः सभा ब्रह्मन्किंविस्ताराः किमायताः ।
पितामहं च के तस्यां सभायां पर्युपासते ॥ २.६.१६ ॥
हे ब्रह्मन्! वे सभाएँ किस द्रव्य से बनी हैं, कितनी चौड़ी और कितनी लम्बी हैं? और उस सभा में कौन पितामह की उपासना करते हैं?
2.6.17
वासवं देवराजं च यमं वैवस्वतं च के ।
वरुणं च कुबेरं च सभायां पर्युपासते ॥ २.६.१७ ॥
और देवराज वासव (इन्द्र), वैवस्वत यम, वरुण और कुबेर की उस सभा में कौन उपासना करते हैं?
2.6.18
एतत्सर्वं यथान्यायं ब्रह्मर्षे वदतस्तव ।
श्रोतुमिच्छाम सहिताः परं कौतूहलं हि नः ॥ २.६.१८ ॥
हे ब्रह्मर्षि! आप यह सब यथोचित रूप से कहें। हम सब एक साथ सुनना चाहते हैं, क्योंकि हमारी बड़ी उत्सुकता है।
2.6.19
एवमुक्तः पाण्डवेन नारदः प्रत्यभाषत ।
क्रमेण राजन्दिव्यास्ताः श्रूयन्तामिह नः सभाः ॥ २.६.१९ ॥
पाण्डव के ऐसा कहने पर नारद ने उत्तर दिया। हे राजन्, वे दिव्य सभाएँ क्रम से यहाँ हमसे सुनिए।