મહાભારત · અધ્યાય 2.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.71.1
ततः प्रववृते यज्ञो धर्मराजस्य धीमतः ।
शान्तविघ्नार्हणक्षोभो महर्षिगणसङ्कुलः ॥ २.७१.१ ॥
ત્યારે બુદ્ધિમાન ધર્મરાજ (યુધિષ્ઠિર)નો યજ્ઞ આરંભાયો; વિઘ્નો શમ્યાં, સત્કાર અને કોલાહલથી ભરેલો, મહર્ષિઓના સમૂહોથી ભરપૂર.
2.71.2
तं तु यज्ञं महाबाहुरासमाप्तेर्जनार्दनः ।
ररक्ष भगवाञ्छौरिः शार्ङ्गचक्रगदाधरः ॥ २.७१.२ ॥
યજ્ઞ પૂર્ણ થયો ત્યાં સુધી મહાબાહુ જનાર્દને તેનું રક્ષણ કર્યું; શાર્ઙ્ગ ધનુષ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર ભગવાન શૌરિ (કૃષ્ણ) એ.
2.71.3
तस्मिन्यज्ञे प्रवृत्ते तु वाग्मिनो हेतुवादिनः ।
हेतुवादान्बहून्प्राहुः परपक्षजिगीषवः ॥ २.७१.३ ॥
તે યજ્ઞ ચાલતો હતો ત્યારે વાક્પટુ તર્કવાદીઓ, સામા પક્ષને જીતવાની ઇચ્છાથી, અનેક દલીલો કરવા લાગ્યા.
2.71.4
ददृशुस्ते नृपतयो यज्ञस्य विधिमुत्तमम् ।
उपेन्द्रस्येव विहितं सहदेवेन भारत ॥ २.७१.४ ॥
તે રાજાઓએ યજ્ઞની ઉત્તમ વ્યવસ્થા જોઈ; જાણે ઉપેન્દ્ર (વિષ્ણુ) માટે રચાઈ હોય એમ સહદેવે તેની વ્યવસ્થા કરી હતી, હે ભારત.
2.71.5
तद्यज्ञे न्यवसन्राजन्ब्राह्मणा भृशमुत्सुकाः ।
कथयन्तः कथाः पुण्याः पश्यन्तो नटनर्तकान् ॥ २.७१.५ ॥
હે રાજન, તે યજ્ઞમાં બ્રાહ્મણો અત્યંત ઉત્સુક થઈને રહ્યા; પુણ્ય કથાઓ કહેતા અને નટ-નર્તકોને જોતા.
2.71.6
ददृशुस्तोरणान्यत्र हेमतालमयानि च ।
दीप्तभास्करतुल्यानि प्रदीप्तानीव तेजसा ॥ २.७१.६ ॥
ત્યાં તેમણે સોના અને તાડવૃક્ષોથી બનેલાં તોરણો જોયાં; તેજસ્વી સૂર્ય સમાન, જાણે પોતાના તેજથી બળતાં હોય એવાં.
2.71.7
स यज्ञस्तोरणैस्तत्र ग्रहैर्द्योरिव सम्बभौ ।
शय्यासनविहारांश्च सुबहून्रत्नसंवृतान् ॥ २.७१.७ ॥
ત્યાં તે યજ્ઞ તોરણોથી, ગ્રહોથી આકાશ જેવો શોભતો હતો; રત્નોથી ઢંકાયેલી અનેક શય્યાઓ, આસનો અને વિહારસ્થાનો પણ હતાં.
2.71.8
घटान्पात्रीकटाहानि कलशानि समन्ततः ।
न ते किञ्चिदसौवर्णमपश्यंस्तत्र पार्थिवाः ॥ २.७१.८ ॥
ઘડા, પાત્રો, કઢાઈઓ અને કળશો ચારેબાજુ હતા; ત્યાં રાજાઓએ તેમાં સોનાનું ન હોય એવું કંઈ જોયું નહોતું.
2.71.9
भुञ्जानानां च विप्राणां स्वादुभोज्यैः पृथग्विधैः ।
अनिशं श्रूयते तत्र मुदितानां महात्मनाम् ॥ २.७१.९ ॥
ત્યાં આનંદિત મહાત્મા બ્રાહ્મણો સ્વાદિષ્ટ અને અનેક પ્રકારનું ભોજન જમી રહ્યા હતા; તેમનો અવાજ સતત સંભળાતો હતો.
2.71.10
दीयतां दीयतामेषां भुज्यतां भुज्यतामिति ।
एवम्प्रकाराः सञ्जल्पाः श्रूयन्ते तत्र नित्यशः ॥ २.७१.१० ॥
"આમને આપો, આપો", "જમવા દો, જમવા દો" — આવા પ્રકારના ઉદ્ગારો ત્યાં સતત સંભળાતા હતા.
2.71.11
ओदनानां विकाराणि स्वादूनि च बहूनि च ।
विविधआनि च भक्ष्याणि पेयानि मधुराणि च ॥ २.७१.११ ॥
ભાતની અનેક સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓ, અનેક પ્રકારના ખાદ્યપદાર્થો અને મીઠાં પીણાં પણ હતાં.
2.71.12
ददुर्द्विजानां सततं राजप्रेष्या महाध्वरे ।
पूर्णे शतसहस्रे तु विप्राणां भुञ्जतां तदा ॥ २.७१.१२ ॥
મહાયજ્ઞમાં રાજસેવકોએ દ્વિજોને સતત પીરસ્યું; લાખો બ્રાહ્મણો જમી રહ્યા હતા ત્યારે પણ.
2.71.13
स्थापितस्तत्र सञ्ज्ञार्थं शङ्खोऽध्मायत नित्यशः ।
मुहुर्मुहुः प्रणादस्तु तस्य शङ्खस्य भारत ॥ २.७१.१३ ॥
ત્યાં સંકેત માટે એક શંખ મૂકવામાં આવ્યો હતો, જે નિત્ય વારંવાર વગાડવામાં આવતો. હે ભારત, તે શંખનો નાદ વારંવાર ગુંજતો.
2.71.14
उत्तमः श्रूयते शब्दः श्रुत्वा विस्मयमागमन् ।
एवं प्रवृत्ते यज्ञे तु तुष्टपुष्टजनायुते ॥ २.७१.१४ ॥
એક ઉત્તમ નાદ સંભળાતો હતો, જે સાંભળીને લોકો વિસ્મિત થયા. આ રીતે યજ્ઞ આરંભાતાં, સંતુષ્ટ અને પુષ્ટ લોકોથી તે ભરેલો હતો.
2.71.15
अन्नस्य बहुशो राजन्नुत्सेधाः पर्वतोपमाः ।
दधिकुल्याश्च ददृशुः सर्पिषश्च ह्रदाञ्जनाः ॥ २.७१.१५ ॥
હે રાજન, પર્વત સમાન અન્નના ઢગલા ઘણા હતા; દહીંની નદીઓ અને લોકો માટે ઘીનાં સરોવરો દેખાતાં હતાં.
2.71.16
जम्बूद्वीपो हि सकलो नानाजनपदायुतः ।
राजन्नदृश्यतैकस्थो राज्ञस्तस्मिन्महाक्रतौ ॥ २.७१.१६ ॥
હે રાજન, અનેક જનપદોથી ભરેલો સમગ્ર જંબૂદ્વીપ એ મહાયજ્ઞમાં રાજા પાસે એક સ્થાને એકત્ર થયેલો દેખાયો.
2.71.17
तत्र राजसहस्राणि पुरुषाणां ततस्ततः ।
गृहीत्वा धनमाजग्मुस्तस्य राज्ञो महाक्रतौ ॥ २.७१.१७ ॥
ત્યાં હજારો રાજાઓ અને માણસો અહીં-તહીંથી ધન લઈને તે રાજાના મહાયજ્ઞમાં આવ્યા.
2.71.18
राजानः स्रग्विणश्चैव संमृष्टमणिकुण्डलाः ।
तान्परीविविषुर्विप्राञ्छतशोऽथ सहस्रशः ॥ २.७१.१८ ॥
હારો પહેરેલા અને ચમકતાં મણિકુંડળ ધારણ કરેલા રાજાઓ સેંકડો અને હજારો બ્રાહ્મણોને પીરસતા હતા.
2.71.19
विविधान्यन्नपानानि लेह्यानि विविधानि च ।
तेषां नृपोपभोग्यानि ब्राह्मणेभ्यो ददुः स्म ते ॥ २.७१.१९ ॥
વિવિધ પ્રકારના અન્ન-પાન અને ચાટવા યોગ્ય વિવિધ પદાર્થો — રાજાઓના ઉપભોગ યોગ્ય — તેઓએ બ્રાહ્મણોને આપ્યા.
2.71.20
नानाविधानि भक्ष्याणि स्वादुपुष्पफलानि च ।
गुलानि स्वादुक्षौद्राणि ददुस्ते ब्राह्मणेषु वै ॥ २.७१.२० ॥
વિવિધ પ્રકારના ભક્ષ્ય પદાર્થો, મીઠાં ફૂલ અને ફળો, ગોળની મીઠાઈઓ તથા મધુર મધ — તે તેઓએ બ્રાહ્મણોને આપ્યાં.
2.71.21
एतानि सततं भुक्त्वा तस्मिन्यज्ञे द्विजातयः ।
परां प्रीतिं ययुः सर्वे मोदमानास्ततस्ततः ॥ २.७१.२१ ॥
તે યજ્ઞમાં આ બધું સતત ખાઈને સર્વ દ્વિજાતિઓ પરમ પ્રીતિ પામ્યા અને આનંદ કરતાં ઇધર-ઉધર વિચર્યા.
2.71.22
एवं प्रमुदितं सर्वं बहुशो धनधान्यवत् ।
यज्ञवाटं नृपा दृष्ट्वा विस्मयं परमं ययुः ॥ २.७१.२२ ॥
આ રીતે બધું અનેક પ્રકારે આનંદિત અને ધનધાન્યથી ભરેલું જોઈ રાજાઓ યજ્ઞવાટને જોઈને અત્યંત વિસ્મયમાં પડ્યા.
2.71.23
यथाबद्धूयमानाग्निं राजसूयं महाक्रतुम् ।
पाण्डवस्य यथाशास्त्रं जुहुवुः सर्वयाजकाः ॥ २.७१.२३ ॥
શાસ્ત્ર અનુસાર અગ્નિ પ્રજ્વલિત થતાં, તે મહાન રાજસૂય યજ્ઞમાં પાંડવના સર્વ યાજકોએ શાસ્ત્રવિધિ પ્રમાણે આહુતિ આપી.
2.71.24
व्यासधौम्यादयः सर्वे विधिवत्षोडशर्त्विजः ।
स्वस्वकर्माणि चक्रुस्ते पाण्डवस्य महाक्रतौ ॥ २.७१.२४ ॥
વ્યાસ, ધૌમ્ય વગેરે સર્વ સોળ ઋત્વિજોએ વિધિ પ્રમાણે પોતપોતાનાં કર્મો પાંડવના તે મહાયજ્ઞમાં કર્યાં.
2.71.25
नाषडङ्गविदत्रासीत्सदस्यो नाबहुश्रुतः ।
नाव्रतो नानुपाध्यायो न पापो नाक्षमो द्विजः ॥ २.७१.२५ ॥
ત્યાં છ વેદાંગ ન જાણનાર, બહુશ્રુત ન હોય એવો, વ્રત વિનાનો, ગુરુ વિનાનો, પાપી કે અક્ષમ સદસ્ય નહોતો; કોઈ દ્વિજ પણ એવો નહોતો.
2.71.26
न तत्र कृपणः कश्चिद्दरिद्रो न बभूव ह ।
क्षुधितो दुःखितो वापि प्राकृतो वापि मानुषः ॥ २.७१.२६ ॥
ત્યાં કોઈ કૃપણ કે દરિદ્ર નહોતો; ભૂખ્યો, દુઃખી કે સામાન્ય મનુષ્ય પણ નહોતો.
2.71.27
भोजनं भोजनार्थिभ्यो दापयामास सर्वदा ।
सहदेवो महातेजाः सततं राजशासनात् ॥ २.७१.२७ ॥
મહાતેજસ્વી સહદેવે રાજાજ્ઞાથી ભોજનની ઇચ્છા રાખનારાઓને સદા સતત ભોજન અપાવ્યું.
2.71.28
संस्तरे कुशलाश्चापि सर्वकर्माणि याजकाः ।
दिवस दिवसे चक्रुर्यथाशास्त्रार्थचक्षुषः ॥ २.७१.२८ ॥
યજ્ઞવેદી પર કુશળ યાજકોએ શાસ્ત્રાર્થને ચક્ષુ બનાવીને દિવસેદિવસ સર્વ કર્મો કર્યાં.
2.71.29
ब्राह्मणा देवशास्त्रज्ञः कथाश्चक्रुश्च सर्वतः ।
रेमिरे च कथान्ते तु सर्वे तस्मिन्महाक्रतौ ॥ २.७१.२९ ॥
દેવશાસ્ત્રજ્ઞ બ્રાહ્મણોએ ચોમેર કથાઓ કહી; એ મહાયજ્ઞમાં કથાના અંતે સૌ આનંદ પામ્યા.
2.71.30
सा वेदिर्वेदसम्पन्नैर्देवद्विजमहर्षिभिः ।
बभासे तदा कीर्णा नक्षत्रैर्द्यौरिवामला ॥ २.७१.३० ॥
વેદસંપન્ન દેવો, દ્વિજો અને મહર્ષિઓથી ભરેલી એ વેદી ત્યારે નક્ષત્રોથી ભરેલા નિર્મળ આકાશ જેવી શોભી ઊઠી.
2.71.31
पाण्डित्यदर्शनार्थाय केचन द्विजसत्तमाः ।
तर्कार्थमागताः केचित्केचिद्विद्याभिमानिनः ॥ २.७१.३१ ॥
કેટલાક શ્રેષ્ઠ દ્વિજો પાંડિત્ય બતાવવા આવ્યા, કેટલાક તર્ક માટે આવ્યા, અને કેટલાક પોતાની વિદ્યાના અભિમાની હતા.
2.71.32
केचिद्दिदृक्षया केचिद्भीत्या राज्ञः प्रतापिनः ।
सर्वेऽप्यवभृथस्नाता याजकाः केचन द्विजाः ॥ २.७१.३२ ॥
કેટલાક જોવાની ઇચ્છાથી, કેટલાક પ્રતાપી રાજાના ભયથી આવ્યા; બધાએ અવભૃથ સ્નાન કર્યું હતું, અને કેટલાક યાજક બ્રાહ્મણો પણ હતા.
2.71.33
ततो वै हेमयूपांश्च सर्वरत्नसमाचितान् ।
शोभार्थं कारयामास सहदेवो महाद्युतिः ॥ २.७१.३३ ॥
પછી મહાતેજસ્વી સહદેવે શોભા માટે સર્વ રત્નોથી સજાવેલા સોનાના યૂપ બનાવડાવ્યા.
2.71.34
ददृशुस्तोरणान्यत्र हेमतालमयानि च ।
स यज्ञस्तोरणैस्तैश्च ग्रहैर्द्योरिव सम्बभौ ॥ २.७१.३४ ॥
ત્યાં તેમણે સોનાના તાડવૃક્ષ જેવાં તોરણો જોયાં; એ યજ્ઞ એ તોરણો અને ગ્રહોથી આકાશ જેવો શોભી ઊઠ્યો.
2.71.35
तालानां तोरणैर्हैमैर्दान्तैरिव दिशागजैः ।
दिक्षु सर्वासु विन्यस्तैस्तेजोभिर्भास्करैर्यथा ॥ २.७१.३५ ॥
સોનાનાં તાડ-તોરણો બધી દિશાઓમાં ઊભા કરેલા દંતધારી દિગ્ગજો જેવાં અને સૂર્યો જેવા તેજથી ઝળહળતાં હતાં.
2.71.36
सकिरीटैर्नृपैश्चैव शुशुभे तत्सदस्तदा ।
देवैर्दिव्यैश्च यक्षैश्च उरगैर्दिव्यमानुषैः ॥ २.७१.३६ ॥
ત્યારે મુકુટધારી રાજાઓથી એ સભા શોભી ઊઠી; દિવ્ય દેવો, યક્ષો, નાગો અને દિવ્ય મનુષ્યોથી પણ તે શોભતી હતી.
2.71.37
विद्याधरगणैः कीर्णः पाण्डवस्य महात्मनः ।
स राजसूयः शुशुभे धर्मराजस्य धीमतः ॥ २.७१.३७ ॥
વિદ્યાધરગણોથી ભરેલો તે રાજસૂય યજ્ઞ મહાત્મા પાંડવનો, બુદ્ધિમાન ધર્મરાજનો, શોભી ઊઠ્યો.
2.71.38
गन्धर्वगणसङ्कीर्णः शोभितोऽप्सरसां गणैः ।
देवैर्मुनिगणैर्यक्षैर्देवलोक इवापरः ॥ २.७१.३८ ॥
ગંધર્વગણોથી ભરેલો, અપ્સરાગણોથી શોભતો તે યજ્ઞ દેવો, મુનિઓ, યક્ષો સાથે જાણે બીજો દેવલોક હતો.
2.71.39
स किम्पुरुषगीतैश्च किन्नरैरुपशोभितः ।
नारदश्च जगौ तत्र तुम्बुरुश्च महाद्युतिः ॥ २.७१.३९ ॥
તે યજ્ઞ કિંપુરુષોના ગીતો અને કિન્નરોથી શોભતો હતો; ત્યાં નારદ અને મહાદ્યુતિ તુંબુરુએ ગાયું.
2.71.40
विश्वासुश्चित्रसेनस्तथाऽन्ये गीतकोविदाः ।
रमयन्ति स्म तान्सर्वान्यज्ञकर्मान्तरेष्वथ ॥ २.७१.४० ॥
વિશ્વાસુ, ચિત્રસેન અને ગીતકુશળ બીજાઓએ યજ્ઞકર્મોની વચ્ચેના વિરામોમાં સૌને આનંદ આપ્યો.
2.71.41
तत्र चाप्सरसः सर्वाः सुन्दर्यः प्रियदर्शनाः ।
ननृतुश्च जगुश्चात्र नित्यं कर्मान्तरेष्वथ ॥ २.७१.४१ ॥
ત્યાં સૌ સુંદર, મનોહર અપ્સરાઓએ નૃત્ય કર્યું અને ગાયું; યજ્ઞકર્મોના વિરામોમાં તેઓ નિત્ય નૃત્યગાન કરતી રહી.
2.71.42
इतिहासपुराणानि आख्यानानि च सर्वशः ।
ऊचुर्वै शब्दशास्त्रज्ञा नित्यं कर्मान्तरेष्वथ ॥ २.७१.४२ ॥
ઇતિહાસ, પુરાણો અને આખ્યાનો સર્વ રીતે શબ્દશાસ્ત્રના જાણકારોએ યજ્ઞકર્મોના વિરામોમાં નિત્ય કહ્યાં.
2.71.43
भेर्यश्च मुरजाश्चैव मड्डुका गोमुखाश्च ये ।
शृङ्गवंशाम्बुजा वीणाः श्रूयन्ते स्म सहस्रशः ॥ २.७१.४३ ॥
ભેરી, મુરજ, મડ્ડુક અને ગોમુખ; શંખ, વાંસળી, કમળાકાર વાદ્યો અને વીણા — હજારોની સંખ્યામાં સંભળાતા હતા.
2.71.44
लोकेऽस्मिन्सर्वविप्राश्च वैश्याः शूद्रा नृपादयः ।
सर्वे म्लेच्छाः सर्वगणास्त्वादिमध्यान्तजास्तथा। ॥ २.७१.४४ ॥
આ લોકના સર્વ બ્રાહ્મણો, વૈશ્યો, શૂદ્રો, રાજાઓ વગેરે; સર્વ મ્લેચ્છો, સર્વ ગણો, અને આદિ-મધ્ય-અંતમાંથી જન્મેલા પણ.
2.71.45
नानादेशसमुद्भूतैर्नानाजातिभिरागतैः ।
पर्याप्त इव लोकोऽयं युधिष्ठिरनिवेशने ॥ २.७१.४५ ॥
વિવિધ દેશોમાં જન્મેલા, વિવિધ જાતિના લોકો આવવાથી, આ લોક જ યુધિષ્ઠિરના નિવાસમાં ભરાઈ ગયો હોય તેવું લાગતું હતું.
2.71.46
भीष्मद्रोणादयः सर्वे कुरवः ससुयोधनाः ।
वृष्णयश्च समग्राश्च पाञ्चालाश्चापि सर्वशः ॥ २.७१.४६ ॥
ભીષ્મ, દ્રોણ વગેરે સર્વ કૌરવો, સુયોધન સહિત; સમગ્ર વૃષ્ણિઓ અને પાંચાલો પણ સૌ.
2.71.47
यज्ञेऽस्मिन्सर्वकर्माणि चक्रुर्दासा इव क्रतौ ।
एवं प्रवृत्तो यज्ञः स धर्मराजस्य धीमतः ॥ २.७१.४७ ॥
આ યજ્ઞમાં તેઓ સર્વ કર્મો દાસોની જેમ કરતા હતા. આ રીતે બુદ્ધિમાન ધર્મરાજાનો એ યજ્ઞ ચાલ્યો.
2.71.48
शुशुभे च महाबाहो सोमस्येव क्रतुर्यथा ।
वस्त्राणि कम्बलांश्चैव प्रावारांश्चैव सर्वदा ॥ २.७१.४८ ॥
હે મહાબાહો! સોમયજ્ઞની જેમ એ યજ્ઞ શોભવા લાગ્યો; વસ્ત્રો, ધાબળા અને ઓઢણાં સદા (વહેંચાતાં હતાં).
2.71.49
निष्कहेमजभाण्डानि भूषणानि च सर्वशः ।
प्रददौ तत्र विप्राणां धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ २.७१.४९ ॥
ત્યાં ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે બ્રાહ્મણોને સોનાનાં પાત્રો, સોનાના સિક્કા અને આભૂષણો સર્વ રીતે દાનમાં આપ્યાં.
2.71.50
यानि तत्र महीपालैर्लब्धवान्भरतर्षभः ।
तानि सर्वाणि रत्नानि ब्राह्मणानां ददौ तदा ॥ २.७१.५० ॥
ત્યાં રાજાઓ પાસેથી ભરતશ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિરને જે રત્નો મળ્યાં હતાં, તે બધાં તેમણે તે સમયે બ્રાહ્મણોને આપી દીધાં.