మహాభారతం · అధ్యాయం 2.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.71.1
ततः प्रववृते यज्ञो धर्मराजस्य धीमतः ।
शान्तविघ्नार्हणक्षोभो महर्षिगणसङ्कुलः ॥ २.७१.१ ॥
అప్పుడు బుద్ధిమంతుడైన ధర్మరాజు యజ్ఞం ప్రారంభమైంది; విఘ్నాలు శాంతించాయి, పూజలు, కోలాహలంతో నిండింది, మహర్షుల సమూహాలతో కూడినది.
2.71.2
तं तु यज्ञं महाबाहुरासमाप्तेर्जनार्दनः ।
ररक्ष भगवाञ्छौरिः शार्ङ्गचक्रगदाधरः ॥ २.७१.२ ॥
యజ్ఞం పూర్తయ్యే వరకు మహాబాహువైన జనార్దనుడు దానిని రక్షించాడు; శార్ఙ్గ ధనుస్సు, చక్రం, గదను ధరించిన భగవాన్ శౌరి (కృష్ణుడు) దానిని కాపాడాడు.
2.71.3
तस्मिन्यज्ञे प्रवृत्ते तु वाग्मिनो हेतुवादिनः ।
हेतुवादान्बहून्प्राहुः परपक्षजिगीषवः ॥ २.७१.३ ॥
ఆ యజ్ఞం జరుగుతుండగా, వాక్చాతుర్యం గల తర్కవాదులు, ప్రత్యర్థి పక్షాన్ని గెలవాలనే కోరికతో, అనేక వాదనలు చేశారు.
2.71.4
ददृशुस्ते नृपतयो यज्ञस्य विधिमुत्तमम् ।
उपेन्द्रस्येव विहितं सहदेवेन भारत ॥ २.७१.४ ॥
ఆ రాజులు యజ్ఞం యొక్క ఉత్తమ ఏర్పాటును చూశారు; అది ఉపేంద్రుని (విష్ణువు) కోసం చేయబడినట్లుగా సహదేవునిచే ఏర్పాటు చేయబడింది, ఓ భారతా.
2.71.5
तद्यज्ञे न्यवसन्राजन्ब्राह्मणा भृशमुत्सुकाः ।
कथयन्तः कथाः पुण्याः पश्यन्तो नटनर्तकान् ॥ २.७१.५ ॥
ఓ రాజా, ఆ యజ్ఞంలో బ్రాహ్మణులు మిక్కిలి ఉత్సుకతతో ఉన్నారు; పుణ్యకథలు చెప్తూ నటులను, నర్తకులను చూస్తూ.
2.71.6
ददृशुस्तोरणान्यत्र हेमतालमयानि च ।
दीप्तभास्करतुल्यानि प्रदीप्तानीव तेजसा ॥ २.७१.६ ॥
అక్కడ వారు బంగారం మరియు తాటిచెట్లతో చేయబడిన తోరణాలను చూశారు; అవి ప్రకాశించే సూర్యునితో సమానంగా, తమ తేజస్సుతో మండుతున్నట్లు ఉన్నాయి.
2.71.7
स यज्ञस्तोरणैस्तत्र ग्रहैर्द्योरिव सम्बभौ ।
शय्यासनविहारांश्च सुबहून्रत्नसंवृतान् ॥ २.७१.७ ॥
అక్కడ ఆ యజ్ఞం తోరణాలతో, గ్రహాలతో ఆకాశంలా ప్రకాశించింది; రత్నాలతో కప్పబడిన అనేక శయ్యలు, ఆసనాలు, విహారస్థలాలు కూడా ఉన్నాయి.
2.71.8
घटान्पात्रीकटाहानि कलशानि समन्ततः ।
न ते किञ्चिदसौवर्णमपश्यंस्तत्र पार्थिवाः ॥ २.७१.८ ॥
కుండలు, పాత్రలు, కడాయిలు, కలశాలు అన్ని వైపులా ఉన్నాయి; అక్కడ రాజులు వాటిలో బంగారం కానిది ఏదీ చూడలేదు.
2.71.9
भुञ्जानानां च विप्राणां स्वादुभोज्यैः पृथग्विधैः ।
अनिशं श्रूयते तत्र मुदितानां महात्मनाम् ॥ २.७१.९ ॥
అక్కడ సంతోషించిన మహాత్ములైన బ్రాహ్మణులు రుచికరమైన, రకరకాల భోజనాలు తింటున్నారు; ఆ శబ్దం ఎడతెగకుండా వినిపించేది.
2.71.10
दीयतां दीयतामेषां भुज्यतां भुज्यतामिति ।
एवम्प्रकाराः सञ्जल्पाः श्रूयन्ते तत्र नित्यशः ॥ २.७१.१० ॥
"వీరికి ఇవ్వండి, ఇవ్వండి", "తినండి, తినండి" — ఇలాంటి మాటలు అక్కడ నిరంతరం వినిపించేవి.
2.71.11
ओदनानां विकाराणि स्वादूनि च बहूनि च ।
विविधआनि च भक्ष्याणि पेयानि मधुराणि च ॥ २.७१.११ ॥
అన్నంతో చేసిన అనేక రుచికరమైన వంటకాలు, రకరకాల తినుబండారాలు, తీపి పానీయాలు కూడా ఉన్నాయి.
2.71.12
ददुर्द्विजानां सततं राजप्रेष्या महाध्वरे ।
पूर्णे शतसहस्रे तु विप्राणां भुञ्जतां तदा ॥ २.७१.१२ ॥
మహాయజ్ఞంలో రాజభృత్యులు బ్రాహ్మణులకు నిరంతరం వడ్డించారు; లక్షలమంది బ్రాహ్మణులు భోజనం చేస్తూ పూర్తయ్యాక కూడా.
2.71.13
स्थापितस्तत्र सञ्ज्ञार्थं शङ्खोऽध्मायत नित्यशः ।
मुहुर्मुहुः प्रणादस्तु तस्य शङ्खस्य भारत ॥ २.७१.१३ ॥
అక్కడ సంకేతం కోసం ఒక శంఖాన్ని ఉంచారు; అది నిత్యం పదే పదే ఊదబడింది. ఓ భారతా, ఆ శంఖధ్వని మళ్ళీ మళ్ళీ మోగింది.
2.71.14
उत्तमः श्रूयते शब्दः श्रुत्वा विस्मयमागमन् ।
एवं प्रवृत्ते यज्ञे तु तुष्टपुष्टजनायुते ॥ २.७१.१४ ॥
ఒక ఉత్తమ ధ్వని వినిపించింది; దానిని విని ప్రజలు విస్మయం చెందారు. ఈ విధంగా యజ్ఞం ప్రారంభమవగా, సంతృప్తి చెంది పుష్టిగా ఉన్న జనులతో అది నిండి ఉంది.
2.71.15
अन्नस्य बहुशो राजन्नुत्सेधाः पर्वतोपमाः ।
दधिकुल्याश्च ददृशुः सर्पिषश्च ह्रदाञ्जनाः ॥ २.७१.१५ ॥
ఓ రాజా, పర్వతాల వంటి అన్నపు రాశులు అనేకం ఉన్నాయి; పెరుగు నదులు, జనులకోసం నెయ్యి సరస్సులు కనిపించాయి.
2.71.16
जम्बूद्वीपो हि सकलो नानाजनपदायुतः ।
राजन्नदृश्यतैकस्थो राज्ञस्तस्मिन्महाक्रतौ ॥ २.७१.१६ ॥
ఓ రాజా, అనేక జనపదాలతో నిండిన సమస్త జంబూద్వీపం, ఆ మహాయజ్ఞంలో రాజు వద్ద ఒకే చోట కూడి కనిపించింది.
2.71.17
तत्र राजसहस्राणि पुरुषाणां ततस्ततः ।
गृहीत्वा धनमाजग्मुस्तस्य राज्ञो महाक्रतौ ॥ २.७१.१७ ॥
అక్కడ వేలాది రాజులు, పురుషులు అక్కడక్కడ నుండి ధనాన్ని తీసుకొని, ఆ రాజు మహాయజ్ఞానికి వచ్చారు.
2.71.18
राजानः स्रग्विणश्चैव संमृष्टमणिकुण्डलाः ।
तान्परीविविषुर्विप्राञ्छतशोऽथ सहस्रशः ॥ २.७१.१८ ॥
పూలమాలలు ధరించి, మెరిసే మణికుండలాలు కలిగిన రాజులు, వందలు వేలుగా ఉన్న బ్రాహ్మణులకు వడ్డించారు.
2.71.19
विविधान्यन्नपानानि लेह्यानि विविधानि च ।
तेषां नृपोपभोग्यानि ब्राह्मणेभ्यो ददुः स्म ते ॥ २.७१.१९ ॥
అనేక రకాల అన్నపానాలు, నాకదగిన వివిధ పదార్థాలు — రాజులకు తగినవి — వాటిని వారు బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చారు.
2.71.20
नानाविधानि भक्ष्याणि स्वादुपुष्पफलानि च ।
गुलानि स्वादुक्षौद्राणि ददुस्ते ब्राह्मणेषु वै ॥ २.७१.२० ॥
అనేక రకాల భక్ష్యాలు, తియ్యని పువ్వులు, పండ్లు, బెల్లపు పదార్థాలు, తీయని తేనె — వాటిని వారు బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చారు.
2.71.21
एतानि सततं भुक्त्वा तस्मिन्यज्ञे द्विजातयः ।
परां प्रीतिं ययुः सर्वे मोदमानास्ततस्ततः ॥ २.७१.२१ ॥
ఆ యజ్ఞంలో వీటిని నిరంతరం తిని, ద్విజులందరూ పరమానందం పొంది సంతోషంతో అటు ఇటు తిరిగారు.
2.71.22
एवं प्रमुदितं सर्वं बहुशो धनधान्यवत् ।
यज्ञवाटं नृपा दृष्ट्वा विस्मयं परमं ययुः ॥ २.७१.२२ ॥
ఇలా అన్నీ అనేక విధాలుగా ఆనందంగా, ధనధాన్యాలతో నిండి ఉండటం చూసి, రాజులు యజ్ఞవాటికను చూసి అత్యంత ఆశ్చర్యం పొందారు.
2.71.23
यथाबद्धूयमानाग्निं राजसूयं महाक्रतुम् ।
पाण्डवस्य यथाशास्त्रं जुहुवुः सर्वयाजकाः ॥ २.७१.२३ ॥
శాస్త్రానుసారం అగ్ని ప్రజ్వలింపజేయబడినట్లు, ఆ మహా రాజసూయ యజ్ఞంలో పాండవుని యాజకులందరూ శాస్త్రవిధిగా ఆహుతులు వేశారు.
2.71.24
व्यासधौम्यादयः सर्वे विधिवत्षोडशर्त्विजः ।
स्वस्वकर्माणि चक्रुस्ते पाण्डवस्य महाक्रतौ ॥ २.७१.२४ ॥
వ్యాసుడు, ధౌమ్యుడు మొదలైన పదహారు మంది ఋత్విజులందరూ విధిప్రకారం, పాండవుని ఆ మహాయజ్ఞంలో తమ తమ కర్మలను నిర్వర్తించారు.
2.71.25
नाषडङ्गविदत्रासीत्सदस्यो नाबहुश्रुतः ।
नाव्रतो नानुपाध्यायो न पापो नाक्षमो द्विजः ॥ २.७१.२५ ॥
అక్కడ ఆరు వేదాంగాలు తెలియని వాడు, బహుశ్రుతుడు కానివాడు, వ్రతం లేనివాడు, గురువు లేనివాడు, పాపి, ఓర్పు లేనివాడు అయిన సదస్యుడు ఒక్కడూ లేడు; ఏ ద్విజుడూ అలా లేడు.
2.71.26
न तत्र कृपणः कश्चिद्दरिद्रो न बभूव ह ।
क्षुधितो दुःखितो वापि प्राकृतो वापि मानुषः ॥ २.७१.२६ ॥
అక్కడ ఎవ్వరూ లోభి గానీ దరిద్రుడు గానీ లేరు; ఆకలితో ఉన్నవాడు, దుఃఖించేవాడు, సామాన్య మానవుడు కూడా లేడు.
2.71.27
भोजनं भोजनार्थिभ्यो दापयामास सर्वदा ।
सहदेवो महातेजाः सततं राजशासनात् ॥ २.७१.२७ ॥
మహాతేజస్వి అయిన సహదేవుడు రాజాజ్ఞ మేరకు ఆహారం కోరినవారికి ఎల్లప్పుడూ నిరంతరంగా భోజనం పెట్టించాడు.
2.71.28
संस्तरे कुशलाश्चापि सर्वकर्माणि याजकाः ।
दिवस दिवसे चक्रुर्यथाशास्त्रार्थचक्षुषः ॥ २.७१.२८ ॥
యజ్ఞవేదికపై నైపుణ్యం గల యాజకులు శాస్త్రార్థమే కన్నుగా కలిగి రోజురోజుకూ అన్ని కర్మలను నిర్వహించారు.
2.71.29
ब्राह्मणा देवशास्त्रज्ञः कथाश्चक्रुश्च सर्वतः ।
रेमिरे च कथान्ते तु सर्वे तस्मिन्महाक्रतौ ॥ २.७१.२९ ॥
దేవశాస్త్రజ్ఞులైన బ్రాహ్మణులు అన్నిచోట్లా కథలు చెప్పారు; ఆ మహాయజ్ఞంలో కథ ముగిసిన తర్వాత అందరూ ఆనందించారు.
2.71.30
सा वेदिर्वेदसम्पन्नैर्देवद्विजमहर्षिभिः ।
बभासे तदा कीर्णा नक्षत्रैर्द्यौरिवामला ॥ २.७१.३० ॥
వేదసంపన్నులైన దేవతలు, ద్విజులు, మహర్షులతో నిండిన ఆ వేది, అప్పుడు నక్షత్రాలతో నిండిన నిర్మల ఆకాశంలా ప్రకాశించింది.
2.71.31
पाण्डित्यदर्शनार्थाय केचन द्विजसत्तमाः ।
तर्कार्थमागताः केचित्केचिद्विद्याभिमानिनः ॥ २.७१.३१ ॥
కొందరు శ్రేష్ఠ ద్విజులు పాండిత్యాన్ని ప్రదర్శించడానికి వచ్చారు, కొందరు వాదానికై వచ్చారు, మరికొందరు తమ విద్యపై అభిమానం కలవారు.
2.71.32
केचिद्दिदृक्षया केचिद्भीत्या राज्ञः प्रतापिनः ।
सर्वेऽप्यवभृथस्नाता याजकाः केचन द्विजाः ॥ २.७१.३२ ॥
కొందరు చూడాలనే కోరికతో, కొందరు ప్రతాపవంతుడైన రాజుకు భయపడి వచ్చారు; అందరూ అవభృథ స్నానం చేసినవారే, కొందరు యాజక బ్రాహ్మణులు కూడా.
2.71.33
ततो वै हेमयूपांश्च सर्वरत्नसमाचितान् ।
शोभार्थं कारयामास सहदेवो महाद्युतिः ॥ २.७१.३३ ॥
అప్పుడు మహాతేజస్వి సహదేవుడు శోభకై సమస్త రత్నాలతో అలంకరించిన బంగారు యూపాలను చేయించాడు.
2.71.34
ददृशुस्तोरणान्यत्र हेमतालमयानि च ।
स यज्ञस्तोरणैस्तैश्च ग्रहैर्द्योरिव सम्बभौ ॥ २.७१.३४ ॥
అక్కడ బంగారు తాడిచెట్ల ఆకారపు తోరణాలను వారు చూశారు; ఆ యజ్ఞం ఆ తోరణాలతోనూ గ్రహాలతోనూ ఆకాశంలా ప్రకాశించింది.
2.71.35
तालानां तोरणैर्हैमैर्दान्तैरिव दिशागजैः ।
दिक्षु सर्वासु विन्यस्तैस्तेजोभिर्भास्करैर्यथा ॥ २.७१.३५ ॥
బంగారు తాడిచెట్ల తోరణాలు, అన్ని దిక్కులలో నిలిపిన దంతాలు గల దిగ్గజాలలా, సూర్యుల్లా తేజస్సుతో ప్రకాశించాయి.
2.71.36
सकिरीटैर्नृपैश्चैव शुशुभे तत्सदस्तदा ।
देवैर्दिव्यैश्च यक्षैश्च उरगैर्दिव्यमानुषैः ॥ २.७१.३६ ॥
అప్పుడు కిరీటధారులైన రాజులతో ఆ సభ ప్రకాశించింది; దివ్య దేవతలు, యక్షులు, ఉరగులు, దివ్య మానవులతోనూ అది శోభించింది.
2.71.37
विद्याधरगणैः कीर्णः पाण्डवस्य महात्मनः ।
स राजसूयः शुशुभे धर्मराजस्य धीमतः ॥ २.७१.३७ ॥
విద్యాధర గణాలతో నిండిన ఆ రాజసూయం, మహాత్ముడైన పాండవుడు, బుద్ధిమంతుడైన ధర్మరాజు యజ్ఞంగా ప్రకాశించింది.
2.71.38
गन्धर्वगणसङ्कीर्णः शोभितोऽप्सरसां गणैः ।
देवैर्मुनिगणैर्यक्षैर्देवलोक इवापरः ॥ २.७१.३८ ॥
గంధర్వ గణాలతో నిండి, అప్సరస గణాలతో శోభించిన ఆ యజ్ఞం దేవతలు, మునులు, యక్షులతో మరో దేవలోకంలా ఉంది.
2.71.39
स किम्पुरुषगीतैश्च किन्नरैरुपशोभितः ।
नारदश्च जगौ तत्र तुम्बुरुश्च महाद्युतिः ॥ २.७१.३९ ॥
ఆ యజ్ఞం కింపురుషుల గీతాలతో, కిన్నరులతో శోభించింది; అక్కడ నారదుడు, మహాతేజస్వి తుంబురుడు పాడారు.
2.71.40
विश्वासुश्चित्रसेनस्तथाऽन्ये गीतकोविदाः ।
रमयन्ति स्म तान्सर्वान्यज्ञकर्मान्तरेष्वथ ॥ २.७१.४० ॥
విశ్వాసుడు, చిత్రసేనుడు, మరియు సంగీతంలో నేర్పరులైన ఇతరులు యజ్ఞ కర్మల మధ్య విరామాల్లో అందరినీ అలరించారు.
2.71.41
तत्र चाप्सरसः सर्वाः सुन्दर्यः प्रियदर्शनाः ।
ननृतुश्च जगुश्चात्र नित्यं कर्मान्तरेष्वथ ॥ २.७१.४१ ॥
అక్కడ అందమైన, చూడముచ్చటైన అప్సరసలంతా నృత్యం చేశారు, పాడారు; యజ్ఞ కర్మల విరామాల్లో వారు నిత్యం నాట్యగానం చేశారు.
2.71.42
इतिहासपुराणानि आख्यानानि च सर्वशः ।
ऊचुर्वै शब्दशास्त्रज्ञा नित्यं कर्मान्तरेष्वथ ॥ २.७१.४२ ॥
ఇతిహాసాలు, పురాణాలు, ఆఖ్యానాలను అన్ని విధాలుగా శబ్దశాస్త్ర పండితులు యజ్ఞ కర్మల విరామాల్లో నిత్యం వినిపించారు.
2.71.43
भेर्यश्च मुरजाश्चैव मड्डुका गोमुखाश्च ये ।
शृङ्गवंशाम्बुजा वीणाः श्रूयन्ते स्म सहस्रशः ॥ २.७१.४३ ॥
భేరులు, మురజములు, మడ్డుకులు, గోముఖములు; శంఖాలు, వేణువులు, కమల ఆకారపు వాద్యాలు, వీణలు — వేల సంఖ్యలో వినిపించాయి.
2.71.44
लोकेऽस्मिन्सर्वविप्राश्च वैश्याः शूद्रा नृपादयः ।
सर्वे म्लेच्छाः सर्वगणास्त्वादिमध्यान्तजास्तथा। ॥ २.७१.४४ ॥
ఈ లోకంలోని బ్రాహ్మణులందరూ, వైశ్యులు, శూద్రులు, రాజులు మొదలైనవారు; మ్లేచ్ఛులందరూ, అన్ని గణాలు, ఆది-మధ్య-అంతాల నుండి జన్మించినవారు కూడా.
2.71.45
नानादेशसमुद्भूतैर्नानाजातिभिरागतैः ।
पर्याप्त इव लोकोऽयं युधिष्ठिरनिवेशने ॥ २.७१.४५ ॥
అనేక దేశాల్లో జన్మించి, అనేక జాతులవారు వచ్చిన ఈ లోకం యుధిష్ఠిరుని నివాసంలో నిండినట్లుంది.
2.71.46
भीष्मद्रोणादयः सर्वे कुरवः ससुयोधनाः ।
वृष्णयश्च समग्राश्च पाञ्चालाश्चापि सर्वशः ॥ २.७१.४६ ॥
భీష్ముడు, ద్రోణుడు మొదలైన కౌరవులందరూ, సుయోధనునితో కలిసి; సమగ్రమైన వృష్ణులు, పాంచాలురు కూడా అందరూ.
2.71.47
यज्ञेऽस्मिन्सर्वकर्माणि चक्रुर्दासा इव क्रतौ ।
एवं प्रवृत्तो यज्ञः स धर्मराजस्य धीमतः ॥ २.७१.४७ ॥
ఈ యజ్ఞంలో వారందరూ సేవకుల వలె అన్ని కర్మలను చేశారు. ఈ విధంగా బుద్ధిమంతుడైన ధర్మరాజు యజ్ఞం సాగింది.
2.71.48
शुशुभे च महाबाहो सोमस्येव क्रतुर्यथा ।
वस्त्राणि कम्बलांश्चैव प्रावारांश्चैव सर्वदा ॥ २.७१.४८ ॥
ఓ మహాబాహూ! సోమయాగం వలె ఆ యజ్ఞం ప్రకాశించింది; వస్త్రాలు, కంబళ్ళు, ఉత్తరీయాలు ఎల్లప్పుడూ (పంచబడుతూ ఉన్నాయి).
2.71.49
निष्कहेमजभाण्डानि भूषणानि च सर्वशः ।
प्रददौ तत्र विप्राणां धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ २.७१.४९ ॥
అక్కడ ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు బ్రాహ్మణులకు బంగారు పాత్రలు, బంగారు నాణేలు, ఆభరణాలు అన్నీ సమర్పించాడు.
2.71.50
यानि तत्र महीपालैर्लब्धवान्भरतर्षभः ।
तानि सर्वाणि रत्नानि ब्राह्मणानां ददौ तदा ॥ २.७१.५० ॥
అక్కడ రాజుల నుండి భరతశ్రేష్ఠుడు యుధిష్ఠిరుడు పొందిన రత్నాలన్నింటినీ ఆ సమయంలో బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చాడు.