મહાભારત · અધ્યાય 2.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.76.1
अनुभूय तु राज्ञस्तं राजसूयं सुदुर्मतिः ।
युधिष्ठिरस्य शकुनिर्दुर्योधसुसंयुतः ॥ २.७६.१ ॥
રાજા યુધિષ્ઠિરના તે રાજસૂય યજ્ઞને જોઈને અતિ દુષ્ટબુદ્ધિ શકુનિ દુર્યોધન સાથે જોડાયો.
2.76.2
विवेश हास्तिनपुरं दुर्योधनमतेन सः ।
वाढमित्येव शकुनिर्दृढं हृदि चकार ह ॥ २.७६.२ ॥
તે દુર્યોધનની સલાહથી હસ્તિનાપુરમાં પ્રવેશ્યો; શકુનિએ 'બરાબર' કહીને મનમાં દૃઢ નિશ્ચય કર્યો.
2.76.3
अस्वस्थतां चतां दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रस्य पापकृत् ।
भारतानां च दुष्टात्मा क्षयाय हि नृपक्षयः ॥ २.७६.३ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રની અસ્વસ્થતા અને ચિંતા જોઈને દુષ્ટાત્મા પાપી ભારતોના વિનાશ માટે રાજાઓનો નાશ ઇચ્છ્યો.
2.76.4
प्रियकृन्मतमाज्ञाय पूर्वं दुर्योधनस्य तत् ।
प्रज्ञाचक्षुषमासीनं शकुनिः सौबलस्तदा ॥ २.७६.४ ॥
દુર્યોધનનો એ અભિપ્રાય પહેલેથી જાણીને પ્રિયકારી સૌબલ શકુનિ ત્યારે પ્રજ્ઞાચક્ષુ (ધૃતરાષ્ટ્ર) પાસે બેઠો હતો.
2.76.5
दुर्योधनवचः श्रुत्वा धृतराष्ट्रं जनाधिपम् ।
उपगम्य महाप्राज्ञं शकुनिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ २.७६.५ ॥
દુર્યોધનના વચન સાંભળીને શકુનિ જનાધિપ મહાપ્રાજ્ઞ ધૃતરાષ્ટ્ર પાસે જઈને આ વચન બોલ્યો.
2.76.6
दुर्योधनो महाराज विवर्णो हरिणः कृशः ।
दीनश्चिन्तापरश्चैव तं विद्धि मनुजाधिप ॥ २.७६.६ ॥
મહારાજ, દુર્યોધન વિવર્ણ, કૃશ, દીન અને ચિંતામાં ડૂબેલો છે; મનુજાધિપ, આ જાણો.
2.76.7
न वै परीक्षसे सम्यगसह्यं शत्रुसंभवम् ।
ज्येष्ठपुत्रस्य हृच्छोकं किमर्थं नावबुध्यसे ॥ २.७६.७ ॥
શત્રુઓથી ઉત્પન્ન થયેલો અસહ્ય શોક જ્યેષ્ઠ પુત્રના હૃદયમાં છે, એ તમે બરાબર તપાસતા નથી; કેમ સમજતા નથી?
2.76.8
एवमुक्तः शकुनिना धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
दुर्योधनं समाहूयं इदं वचनमब्रवीत् ॥ २.७६.८ ॥
શકુનિએ આમ કહ્યું ત્યારે જનેશ્વર ધૃતરાષ્ટ્રે દુર્યોધનને બોલાવીને આ વચન કહ્યું.
2.76.9
दुर्योधन कृतोमूलं भृशमार्तोऽसि पुत्रक ।
श्रोतव्यश्चेन्मया सोऽर्थो ब्रूहि मे कुरुनन्दन ॥ २.७६.९ ॥
દુર્યોધન, પુત્ર, તારા દુઃખનું કારણ છે; તું અત્યંત પીડિત છે. જો મારે સાંભળવા યોગ્ય હોય તો એ વાત મને કહે, હે કુરુનંદન.
2.76.10
अयं त्वां शकुनिः प्राह विवर्णं हरिमं कृशम् ।
चिन्तयंश्च न पश्यामि शोकस्य तव सम्भवम् ॥ २.७६.१० ॥
શકુનિ તને કહે છે કે તું ફિક્કો અને દુર્બળ થઈ ગયો છે. વિચારવા છતાં તારા શોકનું મૂળ હું જોઈ શકતો નથી.
2.76.11
ऐश्वर्यं हि महत्पुत्र त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
भ्रातरः सुहृदश्चैव नाचरन्ति तवाप्रियम् ॥ २.७६.११ ॥
પુત્ર, મહાન ઐશ્વર્ય બધું તારામાં જ સ્થિર છે. ભાઈઓ અને મિત્રો પણ તારું અપ્રિય કરતા નથી.
2.76.12
आच्छादयसि प्रावारानश्नासि पिशितौदनम् ।
आजानेया वहन्त्यश्वाः केनासि हरिणः कृशः ॥ २.७६.१२ ॥
તું ઉત્તમ શાલ ઓઢે છે, માંસ-ભાત ખાય છે, ઉત્તમ જાતિના ઘોડા તને વહન કરે છે; તો પછી તું કેમ ફિક્કો અને દુર્બળ છે?
2.76.13
शयनानि महार्हाणि योषितश्च मनोरमाः ।
गुणवन्ति च वेश्मानि विहाराश्च यथासुखम् ॥ २.७६.१३ ॥
અતિ મૂલ્યવાન શય્યાઓ, મનોહર સ્ત્રીઓ, ઉત્તમ ભવનો અને યથેચ્છ સુખ આપનારાં વિહારસ્થાનો છે.
2.76.14
देवनामिव ते सर्वं वाचि बद्धं न संशयः ।
स दीन इव दुर्धर्ष कस्माच्छोचसि पुत्रक ॥ २.७६.१४ ॥
દેવતાઓની જેમ તારી વાણીમાં જ સર્વ બંધાયેલું છે, એમાં સંશય નથી. હે દુર્ધર્ષ પુત્ર, દીન જેવો તું કેમ શોક કરે છે?
2.76.15
मात्रा पित्रा च पुत्रस्य यद्वै कार्यं परं स्मृतम् ।
प्राप्तस्त्वमसि तत्तात निखिलां नः कुलश्रियम् ॥ २.७६.१५ ॥
માતા-પિતાએ પુત્ર માટે જે પરમ કર્તવ્ય કહ્યું છે, તે તેં પ્રાપ્ત કર્યું છે, પ્રિય પુત્ર — આપણા કુળની સંપૂર્ણ શોભા તું છે.
2.76.16
उपस्थितः सर्वकामैस्त्रिदिवे वासवो यथा ।
विविधैरन्नपानैश्च प्रवरैः किं नु शोचसि ॥ २.७६.१६ ॥
સ્વર્ગમાં ઇન્દ્ર જેમ સર્વ કામનાઓથી સેવિત હોય છે, તેમ તું વિવિધ ઉત્તમ અન્નપાનથી ઘેરાયેલો છે — તો પછી શા માટે શોક કરે છે?
2.76.17
निरुक्तं निगमं छन्दः षडङ्गान्यस्त्रशास्त्रवान् ।
अधीती कृतविद्यस्त्वं दशव्याकरणैः कृपात् ॥ २.७६.१७ ॥
નિરુક્ત, વેદ, છંદ, છ વેદાંગો — તેં અભ્યાસ કર્યો છે, શસ્ત્રશાસ્ત્રમાં પણ નિપુણ છે; કૃપ પાસેથી દસ વ્યાકરણો સહિત તું વિદ્યામાં કુશળ થયો છે.
2.76.18
हलायुधात्कृपाद्द्रोणादस्त्रविद्यामधीतवान् ।
भ्राताज्येष्ठः स्थितो राज्ये किमु शोचसि पुत्रक ॥ २.७६.१८ ॥
હલાયુધ બલરામ, કૃપ અને દ્રોણ પાસેથી તેં અસ્ત્રવિદ્યા શીખી છે; તારો મોટો ભાઈ રાજ્યમાં સ્થિર છે — તો પુત્ર, શા માટે શોક કરે છે?
2.76.19
पृथग्जनैरलभ्यं यदशनाच्छादनं बहु ।
प्रभुः सन्भुञ्जसे पुत्र संस्तुतः सूतमागधैः ॥ २.७६.१९ ॥
સામાન્ય લોકોને ન મળે એવાં ખોરાક અને વસ્ત્ર પુષ્કળ છે. પુત્ર, તું પ્રભુ થઈને તેનો ભોગ કરે છે અને સૂત તથા માગધો તારી સ્તુતિ કરે છે.
2.76.20
तस्य ते विदितप्रज्ञ शोकमूलमिदं कथम् ।
लोकेस्मिञ्ज्येष्ठभागन्यस्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ २.७६.२० ॥
હે વિદિતપ્રજ્ઞ, તારા આ શોકનું મૂળ શું છે? આ જગતમાં જ્યેષ્ઠભાગ મને સોંપાયો છે; પૂછનાર મને કહે.
2.76.21
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मन्दः क्रोधवशानुगः ।
पितरं प्रत्युवाचेदं स्वमतिं सम्प्रकाशयन् ॥ २.७६.२१ ॥
તેનું તે વચન સાંભળીને મંદબુદ્ધિ અને ક્રોધને વશ એવો તે પોતાનો મત પ્રગટ કરતાં પિતાને આમ બોલ્યો.
2.76.22
अश्नाम्याच्छादये चाहं यथा कुपुरुषस्तथा ।
अमर्षं धारये चोग्रं निनीषुः कालपर्ययम् ॥ २.७६.२२ ॥
હું નીચ પુરુષની જેમ ખાઉં છું અને વસ્ત્ર પહેરું છું; સમય વિતાવવાની ઇચ્છાથી હું ઉગ્ર અસહિષ્ણુતા ધારણ કરું છું.
2.76.23
अमर्षणः स्वाः प्रकृतीरभिभूय परं स्थितः ।
क्लेशान्मुमुक्षुः परजान्स वै पुरुष उच्यते ॥ २.७६.२३ ॥
અસહિષ્ણુ થઈ પોતાની પ્રજાને દબાવી શ્રેષ્ઠ પદે સ્થિત રહેનાર અને પરથી આવતા ક્લેશોથી મુક્ત થવા ઇચ્છનાર જ ખરો પુરુષ કહેવાય છે.
2.76.24
सन्तोषो वै श्रियं हन्ति ह्यभिमानं च भारत ।
अनुक्रोशभये चोभे यैर्वृतो नाश्नुते महत् ॥ २.७६.२४ ॥
હે ભારત, સંતોષ ખરેખર સમૃદ્ધિ અને અભિમાન બંનેનો નાશ કરે છે; કરુણા અને ભય એ બંનેથી ઘેરાયેલો માણસ મહાનતા પામતો નથી.
2.76.25
न मां प्रीणाति मद्भुक्तं श्रियं दृष्ट्वा युधिष्ठेरे ।
अतिज्वलन्तीं कौन्तेये विवर्णकरणीं मम ॥ २.७६.२५ ॥
યુધિષ્ઠિરમાં અતિશય દીપ્તિમાન એ શ્રીને જોઈને મેં ખાધેલું ભોજન પણ મને આનંદ આપતું નથી; તે મારું મુખ વિવર્ણ કરે છે.
2.76.26
नृद्व्यतोत्मानं हीयमानं निशाम्य च ।
अदृश्यामपि कौन्तेय श्रियं पश्यन्निवोद्यताम् ॥ २.७६.२६ ॥
મને ઘટતો જોઈને, અને કૌન્તેયની શ્રી અદૃશ્ય હોવા છતાં ઉદય પામતી હોય તેમ જોઈને…
2.76.27
तस्मादहं विवर्णश्च दीनश्च हरिमः कृशः ।
अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातका गृहमेधिनः ॥ २.७६.२७ ॥
તેથી હું વિવર્ણ, દીન અને કૃશ થઈ રહ્યો છું. અઠ્ઠ્યાસી હજાર સ્નાતક, ગૃહસ્થ…
2.76.28
त्रिंशद्दासीक एकैको यान्बिभर्ति युधिष्ठिरः ।
दशान्यानि सहस्राणि यतीनामूर्ध्वरेतसाम्।
भुञ्जते रुक्मपात्रीभिर्युधिष्ठिरनिवेशने ॥ २.७६.२८ ॥
યુધિષ્ઠિર દરેકને ત્રીસ દાસીઓ સાથે પોષે છે; બીજા દસ હજાર ઊર્ધ્વરેતા યતિઓ યુધિષ્ઠિરના નિવાસમાં સોનાના પાત્રોમાં ભોજન કરે છે.
2.76.29
कदलीमृगमोकानि कृष्णश्यामारुणानि च ।
काम्भोजः प्राहिणोत्तस्मै परार्ध्यानपि कम्बलान्।
गजयोषिद्गवाश्वस्य शतशोऽथ सहस्रशः ॥ २.७६.२९ ॥
કદલી અને મૃગ-ચર્મો, કાળા, શ્યામ અને લાલ રંગનાં; કાંબોજે તેને અતિ મૂલ્યવાન ધાબળા મોકલ્યા; હાથી, સ્ત્રીઓ, ગાયો અને ઘોડા સેંકડો અને હજારોમાં.
2.76.30
शतं चोष्ट्रवामीनां शतानि विचरन्त्युत ।
राजन्या बलिमादाय समेता हि नृपक्षये ॥ २.७६.३० ॥
સો ઊંટડીઓ, અને સેંકડો વિચરે છે; રાજાઓ કર લઈને એકત્ર થયા હતા, ખરેખર રાજસૂય યજ્ઞ વખતે.
2.76.31
पृथग्विधानि रत्नान पार्थिवाः पृथिवीपते ।
आहरन्क्रतुमुख्येऽस्मिन्कुन्तीपुत्राय भूरिशः ॥ २.७६.३१ ॥
હે પૃથ્વીપતિ, આ મુખ્ય યજ્ઞમાં રાજાઓએ કુંતીપુત્ર માટે અનેક પ્રકારના રત્નો પુષ્કળ લાવ્યા.
2.76.32
न क्वचिद्धि मया तादृग्दृष्टपूर्वो न च श्रुतः ।
यादृग्धनागमो यज्ञे पाण्डुपुत्रस्य धीमतः ॥ २.७६.३२ ॥
બુદ્ધિમાન પાંડુપુત્રના યજ્ઞમાં આવેલું આટલું ધન મેં ક્યારેય જોયું કે સાંભળ્યું નહોતું.
2.76.33
असत्यं चेदिदं सर्वं सञ्जयं प्रष्टुमर्हसि ।
अपर्यन्तं धनौघं तं दृष्ट्वा शत्रोरहं नृप।
शर्म नैवाभिगच्छामि चिन्तयानो विशाम्पते ॥ २.७६.३३ ॥
જો આ બધું અસત્ય હોય તો સંજયને પૂછવું જોઈએ. હે રાજન, શત્રુનો એ અપાર ધનપ્રવાહ જોઈને, હે પ્રજાપતિ, ચિંતા કરતાં મને શાંતિ મળતી નથી.
2.76.34
ब्रह्मणा वाटधानाश्च गोमन्तः शतसङ्घशः ।
त्रिखर्वं बलिमादाय द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः ॥ २.७६.३४ ॥
બ્રહ્માએ આપેલા વાટધાન અને ગોમંત સેંકડો ટોળીઓમાં ત્રણ ખર્વ કર લઈને દ્વાર પર રોકાઈને ઊભા છે.
2.76.35
कमण्डलूनुपादाय जातरूपमयाञ्शुभान् ।
त्रैखर्वाः प्रतिवेद्यास्मै लेभिरेऽथ प्रवेशनम् ॥ २.७६.३५ ॥
સોનાના સુંદર કમંડળ લઈને ત્રૈખર્વોએ તેને જાણ કરીને પ્રવેશ મેળવ્યો.
2.76.36
यथैव मधु शक्राय धारयन्त्यमरस्त्रियटः ।
तदस्मै कांस्यमाहार्षीद्वारुणं कलशोदधिः ॥ २.७६.३६ ॥
જેમ દેવાંગનાઓ ઇન્દ્ર માટે મધ ધારણ કરે છે, તેમ કલશોદધિએ તેના માટે વરુણનું કાંસાનું પાત્ર લાવ્યું.
2.76.37
शङ्खप्रवरमादाय वासुदेवोऽभिषिक्तवान् ।
शक्यं रुक्मसहस्रस्य बहुरत्नविभूषितम् ॥ २.७६.३७ ॥
શ્રેષ્ઠ શંખ લઈને વાસુદેવે તેનો અભિષેક કરીને અર્પણ કર્યો; તે હજાર સુવર્ણમુદ્રાની કિંમતનો અને અનેક રત્નોથી શણગારેલો હતો.
2.76.38
दृष्ट्वा च मम तत्सर्वं ज्वररूपमिवाभवत् ।
गृहीत्वा तत्तु गच्छन्ति समुद्रौ पूर्वदक्षिणौ ॥ २.७६.३८ ॥
તે બધું જોઈને મને જાણે તાવ ચઢ્યો હોય તેવું થયું. તે લઈને તેઓ પૂર્વ અને દક્ષિણના બે સમુદ્રો તરફ જાય છે.
2.76.39
तथैव पश्चिमं यान्ति गृहीत्वा भरतर्षभ ।
त्तरं तु न गच्छन्ति विना तात पतत्रिणः।
तत्र गत्वाऽर्जुनो दण्डमाजहारामितं धनम् ॥ २.७६.३९ ॥
તેવી જ રીતે તેઓ પશ્ચિમ સમુદ્ર તરફ પણ તે લઈ જાય છે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ. પરંતુ હે તાત, પક્ષીઓ વિના તેઓ ઉત્તર તરફ જતા નથી. ત્યાં જઈને અર્જુને અપાર ધન કર રૂપે લાવ્યું.
2.76.40
कृतां बैन्दुसरै रत्नैर्मयेन स्फाटिकच्छदाम् ।
अपश्यं नलिनीं पूर्णामुदकस्येव भारत ॥ २.७६.४० ॥
મયે બિંદુ-રત્નો અને રત્નોથી બનાવેલ, સ્ફટિકની છતવાળું, પાણીથી ભરેલું કમળોનું સરોવર મેં જોયું, હે ભારત.
2.76.41
उत्कर्षन्तं च वासश्च प्राहसन्मां वृकोदरः ।
किङ्कराश्च सभापाला जहसुर्भरतर्षभ ॥ २.७६.४१ ॥
મારું વસ્ત્ર ઊંચકતાં વૃકોદરે મારી સામે જોઈને હસ્યો. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, સેવકો અને સભાપાલો પણ હસ્યા.
2.76.42
पित्रोरर्थे विशेषेण प्रावृण्वं तत्र जीवितम् ।
तत्र त्म यदि शक्तः स्यां घातयेयं वृकोदरम् ॥ २.७६.४२ ॥
માતા-પિતા માટે, ખાસ કરીને, ત્યાં મેં મારો જીવ ઢાંક્યો. જો મારામાં શક્તિ હોત તો એ વૃકોદરને હું મારી નાખત.
2.76.43
सपत्नेनापहासो हि स मां दहति भारत ॥ २.७६.४३ ॥
હે ભરત, શત્રુની એ મશ્કરી મને ખરેખર બાળે છે.
2.76.44
तत्र स्फाटिकतोयां हि स्फाटिकाम्बुजशोभिताम् ।
सभां पुष्करिणीं मत्वा पतितोऽस्मि नराधिप ॥ २.७६.४४ ॥
ત્યાં સ્ફટિક જળ અને સ્ફટિક કમળોથી શોભતી તે સભાને સરોવર માનીને, હે નરાધિપ, હું પડી ગયો.
2.76.45
तत्र मामहसद्भीमः सह पार्थेन सस्वरम् ।
द्रौपदी चसह स्त्रीभिः पातयन्ती मनो मम ॥ २.७६.४५ ॥
ત્યાં ભીમે અર્જુન સાથે મોટા અવાજે મારી મશ્કરી કરી; અને દ્રૌપદીએ સ્ત્રીઓ સાથે મારું મન તોડી નાખ્યું.
2.76.46
क्लिन्नवस्त्रस्य च जले किङ्करा राजचोदिताः ।
ददुर्वासांसि मेऽन्यानि तच्च दुःखतरं मम ॥ २.७६.४६ ॥
પાણીથી ભીંજાયેલાં વસ્ત્રવાળા મને રાજાની પ્રેરણાથી સેવકોએ બીજાં વસ્ત્રો આપ્યાં; અને તે મારા માટે વધુ દુઃખદાયક હતું.
2.76.47
अस्तम्भा इव तिष्ठन्ति स्तम्भा इव सहस्रशः ।
सोहं तत्राहतो राजन्स्फटिकाभ्यन्तरे विभो ॥ २.७६.४७ ॥
સ્તંભ વિના પણ હજારો સ્તંભો જેવાં તેઓ ઊભાં છે; હે રાજન, હે વિભુ, તે સ્ફટિક ભવનની અંદર હું ત્યાં અથડાયો.
2.76.48
अद्वारेण विनिर्गच्छन्द्वारसंस्थानरूपिणा ।
अभिहत्य शिलां भूयो ललाटेनास्मि विक्षतः ॥ २.७६.४८ ॥
દરવાજાના આકારનો પણ દરવાજો ન હોય એવા માર્ગે બહાર નીકળતાં ફરી એક શિલા સાથે અથડાઈને હું કપાળે ઘાયલ થયો.
2.76.49
आमृशन्निव तां दृष्ट्वा मार्गान्तरमुपाविशम् ।
इदं द्वारमिदं राजन्नद्वारमिति मां प्रति।
अद्भुतं प्रहसन्वाक्यं बभाषे स वृकोदरः ॥ २.७६.४९ ॥
તેને સ્પર્શતો હોઉં તેમ જોઈને હું બીજા માર્ગ પર બેસી ગયો. "રાજન્, આ દ્વાર છે; આ દ્વાર નથી" એમ મને કહીને, તે વૃકોદરે હસતાં હસતાં અદ્ભુત વચનો કહ્યાં.
2.76.50
स्त्रियश्च तत्र मां दृष्ट्वा जहसुस्तादृशं नृप ।
सर्वं हासकरं तेषां सदस्यानां नरर्षभ ॥ २.७६.५० ॥
ત્યાંની સ્ત્રીઓ પણ મને જોઈને એવું જ હસી. હે નરશ્રેષ્ઠ, તે સભાસદોનું સર્વ આચરણ હાસ્ય ઉપજાવનારું હતું.
2.76.51
न श्रुतानि न दृष्टानि यानि रत्नान मे क्वचित् ।
तानि मे तत्र दृष्टानि तेन तप्तोस्मि दुःखितः ॥ २.७६.५१ ॥
મેં ક્યારેય સાંભળ્યાં કે જોયાં ન હતાં એવાં રત્નો મેં ત્યાં જોયાં. તેનાથી હું સંતપ્ત અને દુઃખી છું.
2.76.52
हुताशनं प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि महोदधिम् ।
सम्भावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥ २.७६.५२ ॥
હું અગ્નિમાં પ્રવેશીશ, મહાસાગરમાં પ્રવેશીશ. સન્માનિત પુરુષ માટે અપકીર્તિ મૃત્યુથી પણ વધારે છે.
2.76.53
इदं चाद्भुतमत्रासीत्तन्मे निगदतः शृणु ॥ २.७६.५३ ॥
અહીં આ અદ્ભુત પણ બન્યું હતું. હું કહું છું તે સાંભળો.
2.76.54
पूर्णे शतसहस्रे तु विप्राणां भुञ्जतां सदा ।
स्थापितस्तत्र सञ्ज्ञार्थं शङ्खो ध्मायति नित्यसः ॥ २.७६.५४ ॥
એક લાખ બ્રાહ્મણો હંમેશાં ભોજન કરતા હતા ત્યારે, ત્યાં સંકેત માટે શંખ મૂકવામાં આવ્યો હતો; તે નિત્ય વગાડાતો.
2.76.55
मुहुर्मुहुः प्रणदतस्तस्य शङ्खस्य भारत ।
अनिशं शब्दमश्रौषं ततो रोमाणि मेऽहृषन् ॥ २.७६.५५ ॥
હે ભારત, તે શંખનો નાદ વારંવાર અવિરત ગુંજતો મેં સાંભળ્યો, અને તેથી મારા રોમ ઊભાં થઈ ગયાં.
2.76.56
पार्थिवैर्बहुभिः कीर्णमुपस्थानं दिदृक्षुभिः ।
अशोभत महाराज नक्षत्रैर्द्यैरिवामला ॥ २.७६.५६ ॥
હે મહારાજ, જોવા ઇચ્છતા ઘણા રાજાઓથી ભરેલી તે સભા, નિર્મળ આકાશ નક્ષત્રોથી શોભે તેમ શોભી ઊઠી.
2.76.57
सर्वरत्नान्युपादाय पार्थिवा वै जनेश्वर ।
ज्ञे तस्य महाराज पाण्डुपुत्रस्य धीमतः ॥ २.७६.५७ ॥
હે જનેશ્વર, રાજાઓએ સર્વ રત્નો લઈને તે બુદ્ધિમાન પાંડુપુત્ર પાસે જઈને અર્પણ કર્યાં.
2.76.58
वैश्या इव महीपाला द्विजातिपरिवेषकाः ।
न सा श्रीर्देवराजस्य यमस्य वरुणस्य च।
गुह्यकाधिपतेर्वापि या श्री राजन्युधिष्ठिरे ॥ २.७६.५८ ॥
રાજાઓ દ્વિજોને પીરસનારા વૈશ્યો જેવા હતા. દેવરાજ, યમ, વરુણ કે ગુહ્યકાધિપતિ પાસે પણ નથી એવી તે શ્રી, હે રાજન, યુધિષ્ઠિરમાં છે.
2.76.59
तां दृष्ट्वा पाण्डुपुत्रस्य श्रियं परमिक्रामहम् ।
शान्तिं न परिगच्छामि दह्यमानेन चेतसा ॥ २.७६.५९ ॥
પાંડુપુત્રની તે પરમ શ્રી જોઈને, બળતા ચિત્તથી મને શાંતિ મળતી નથી.
2.76.60
अप्राप्य पाण्डवैश्वर्यं शमो मम न विद्यते ।
अरीन्बाणैः शाययिष्ये शयिष्ये वा हतः परैः ॥ २.७६.६० ॥
પાંડવોનું ઐશ્વર્ય મેળવ્યા વિના મને શાંતિ નથી. હું શત્રુઓને બાણોથી સુવડાવીશ, અથવા શત્રુઓથી હણાઈને સૂઈ જઈશ.
2.76.61
एतादृशस्य मे किं तु जीवितेन परन्तप ।
वर्धन्ते पाण्डवा राजन्वयं हि स्थितवृद्धयः ॥ २.७६.६१ ॥
હે પરંતપ, આવા મારા જીવનનું શું કામ? હે રાજન, પાંડવો વધી રહ્યા છે, અને આપણે તો સ્થિર સમૃદ્ધિમાં છીએ.
2.76.62
यामेतामतुलां लक्ष्मीं दृष्टवानसि पाण्डवे ।
तस्याटः प्राप्तावुपायं मे शृणु सत्यपराक्रम ॥ २.७६.६२ ॥
પાંડવમાં તેં જોયેલી આ અતુલ્ય લક્ષ્મી મેળવવાનો ઉપાય મારી પાસેથી સાંભળ, હે સત્યપરાક્રમી.
2.76.63
अहमक्षेष्वभिज्ञोऽस्मि पृथिव्यामपि भारत ।
हृदयज्ञः पणज्ञश्च विशेषज्ञश्च देवने ॥ २.७६.६३ ॥
હે ભારત, પૃથ્વી પર પણ હું પાસાં રમવામાં નિપુણ છું; હૃદય જાણું છું, પણ જાણું છું અને જુગારની વિશેષતાઓ પણ જાણું છું.
2.76.64
द्यूतप्रियश्च कौन्तेयो न च जानाति देवितुम् ।
आहूतश्चैष्यति व्यक्तं नित्यमेवाह्वयत्स्वयम् ॥ २.७६.६४ ॥
જુગારપ્રિય કૌંતેય પાસાં રમતાં જાણતો નથી; આમંત્રિત થતાં તે ચોક્કસ આવશે, કારણ કે તે પોતે સદા આહ્વાન કરતો રહે છે.
2.76.65
नियतं तं विजेष्यामि कृत्वा तु कपटं विभो ।
आनयामि समृद्धिं तां दिव्यां चोपाह्वयस्व तम् ॥ २.७६.६५ ॥
હે પ્રભુ, કપટ કરીને હું તેને ચોક્કસ જીતીશ અને તે દિવ્ય સમૃદ્ધિ લાવીશ; તું તેને ફરી આમંત્રણ આપ.
2.76.66
एवमुक्तः शकुनिना राजा दुर्योधनस्ततः ।
धृतराष्ट्रमिदं वाक्यमपदान्तरमब्रवीत् ॥ २.७६.६६ ॥
શકુનિએ આમ કહ્યું ત્યારે રાજા દુર્યોધને પછી ધૃતરાષ્ટ્રને આ વાત બીજા પ્રસંગે કહી.
2.76.67
अयमुत्सहते राजञ्श्रियमाहर्तुमक्षवित् ।
द्यूतेन पाण्डुपुत्रस्य तदनुज्ञातुमर्हसि ॥ २.७६.६७ ॥
રાજન, પાસાની રમતમાં નિપુણ આ માણસ પાંડુપુત્રની સંપત્તિ જુગારથી હરી લેવા ઉત્સુક છે; આપે તેને અનુમતિ આપવી યોગ્ય છે.
2.76.68
क्षत्ता मन्त्री महाप्राज्ञः स्थितो यस्यास्मि शासने ।
तेन सङ्गम्य वेत्स्यामि कार्यस्यास्य विनिश्चयम् ॥ २.७६.६८ ॥
જેની આજ્ઞામાં હું રહું છું તે મહાપ્રાજ્ઞ મંત્રી ક્ષત્તા (વિદુર) છે; તેને મળીને આ કાર્યનો નિશ્ચય હું જાણીશ.
2.76.69
स हि धर्मं पुरस्कृत्य दीर्घदर्शी परं हितम् ।
उभयोटः पक्षयोर्युक्तं वक्ष्यत्यर्थविनिश्चयम् ॥ २.७६.६९ ॥
તે ધર્મને આગળ રાખીને, દીર્ઘદર્શી થઈને, પરમ હિતને ધ્યાનમાં રાખીને, બંને પક્ષોને યોગ્ય એવો કાર્યનિર્ણય કહેશે.
2.76.70
निवर्तयिष्यति त्वाऽसौ यदि क्षत्ता समेष्यति ।
निवृत्ते त्वयि राजेन्द्र मरिष्येऽहमसंशयम् ॥ २.७६.७० ॥
ક્ષત્તા મળશે તો તે તમને પાછા વાળશે. હે રાજેન્દ્ર, તમે પાછા ફરશો તો હું નિઃસંશય મરી જઈશ.
2.76.71
स त्वं मयि मृते राजन्विदुरेण सुखी भव ।
भोक्ष्यसे पृथिवीं कृत्स्नां किं मया त्वं करिष्यसि ॥ २.७६.७१ ॥
રાજન, હું મરી ગયા પછી તમે વિદુર સાથે સુખી રહેજો. સમગ્ર પૃથ્વીનો ભોગ કરશો; મારાથી તમારે શું કામ છે?
2.76.72
शम्पायन उवाच ।
आर्तवाक्यं तु तत्तस्य प्रणयोक्तं निशम्य सः।
धृतराष्ट्रोऽब्रवीत्प्रेष्यन्दुर्योधनमते स्थितः ॥ २.७६.७२ ॥
તેના દુઃખભર્યા અને સ્નેહભર્યા વચનો સાંભળીને, દુર્યોધનના મતમાં સ્થિર રહેલો ધૃતરાષ્ટ્ર (વિદુરને) મોકલવાની ઇચ્છાથી બોલ્યો.
2.76.73
स्थूणासहस्रैर्बृहतीं शतद्वारां सभां मम ।
मनोरमां दर्शनीयामाशु कुर्वन्तुं शिल्पिनः ॥ २.७६.७३ ॥
હજાર સ્તંભો અને સો દ્વારોવાળી વિશાળ, મનને ગમે તેવી, જોવા યોગ્ય સભા શિલ્પીઓ મારા માટે ઝડપથી બનાવે.
2.76.74
ततः संस्तीर्य रत्नैस्तां तक्ष्ण आनाय्य सर्वशः ।
सुकृतां सुप्रवेशां च निवेदयत मेऽशनैः ॥ २.७६.७४ ॥
પછી તેને રત્નોથી સજાવી, સુથારોને બોલાવી, સર્વ રીતે સારી રીતે બનાવી, સરળતાથી પ્રવેશી શકાય એવી કરીને મને ઝડપથી જણાવો.
2.76.75
दूर्योधनस्य शान्त्यर्थमिति निश्चित्य भूमिपः ।
धृतराष्ट्रो महाराज प्राहिणोद्विदुराय वै ॥ २.७६.७५ ॥
દુર્યોધનની શાંતિ માટે એમ નક્કી કરીને, હે મહારાજ, ભૂમિપતિ ધૃતરાષ્ટ્રે વિદુર પાસે મોકલ્યું.
2.76.76
अपृष्ट्वा विदुरं स्वस्यन नासीत्कश्चिद्विनिश्चयः ।
द्यूते दोषांश्च जानन्स पुत्रस्नेहादकृष्यत ॥ २.७६.७६ ॥
વિદુરને પૂછ્યા વિના તેનો કોઈ નિશ્ચય ન હતો; દ્યૂતના દોષો જાણવા છતાં તે પુત્રસ્નેહથી ખેંચાયો.
2.76.77
तच्छ्रुत्वा विदुरो धीमान्कलिद्वारमुपस्थितम् ।
विनाशमुखमुत्पन्नं धृतराष्ट्रमुपाद्रवत् ॥ २.७६.७७ ॥
એ સાંભળીને બુદ્ધિમાન વિદુર, કલહનું દ્વાર અને વિનાશનું મુખ બનીને ઊભેલી એ સ્થિતિ જોઈને, ધૃતરાષ્ટ્ર પાસે દોડી ગયા.
2.76.78
सोऽभिगम्य महात्मानं भ्राता भ्रातरमग्रजम् ।
मूर्ध्ना प्रणम्य चरणाविदं वचनमब्रवीत् ॥ २.७६.७८ ॥
તે મહાત્મા મોટા ભાઈ પાસે જઈને, માથું નમાવીને પ્રણામ કરીને, તેમના ચરણો પાસે આ વચનો બોલ્યા.
2.76.79
नाभिनन्दामि ते राजन्व्यवसायमिमं प्रभो ।
पुत्रैर्भेदो यथा न स्थाद्द्यूतहेतोस्तथा कुरु ॥ २.७६.७९ ॥
હે રાજા, હે પ્રભુ, હું તમારા આ નિર્ણયને અનુમોદન આપતો નથી. જુગારના કારણે પુત્રો વચ્ચે ભેદ ન પડે તેમ કરો.
2.76.80
क्षत्तः पुत्रेषु पुत्रैर्मे कलहो न भविष्यति ।
यदि देवाः प्रसादं नः करिष्यन्ति न संशयः ॥ २.७६.८० ॥
હે ક્ષત્તા, જો દેવો અમારા પર કૃપા કરશે, તો મારા પુત્રો વચ્ચે કલહ નહીં થાય, એમાં શંકા નથી.
2.76.81
अशुभं वा शुभं वापि हितं वा यदि वाऽहितम्। ॥ २.७६.८१ ॥
તે અશુભ હોય કે શુભ, હિતકારી હોય કે અહિતકારી—
2.76.82
मयि सन्निहिते द्रोणे भीष्मे त्वयि च भारत ।
अनयो दैवविहितो न कथञ्चिद्भविष्यति ॥ २.७६.८२ ॥
હે ભારત, હું, દ્રોણ, ભીષ્મ અને તું હાજર હોઈએ ત્યારે દૈવ દ્વારા નિર્ધારિત કોઈ અનર્થ કોઈ પણ રીતે થશે નહીં.
2.76.83
गच्छ त्वं रथमास्थाय हयैर्वातसमैर्जवे ।
खाण्डवप्रस्थमद्यैव समानय युधिष्ठिरम् ॥ २.७६.८३ ॥
તું રથમાં બેસીને પવન સમાન વેગવાન ઘોડાઓ સાથે આજે જ ખાંડવપ્રસ્થ જા અને યુધિષ્ઠિરને લઈ આવ.
2.76.84
न वाच्यो व्यवसायो मे विदुरैतद्ब्रवीमि ते ।
दैवमेव परं मन्ये येनैतदुपपद्यते ॥ २.७६.८४ ॥
હે વિદુર, મારો આ નિર્ણય કોઈને કહેવો નહીં—આ હું તને કહું છું. જેનાથી આ બને છે તે દૈવને જ હું પરમ માનું છું.
2.76.85
इत्युक्तो विदुरो धीमान्नेदमस्तीति चिन्तयन् ।
आपगेयं महाप्राज्ञमभ्यगच्छत्सुदुः खितः ॥ २.७६.८५ ॥
આમ કહેવાયેલો બુદ્ધિમાન વિદુર, 'આ ન હોઈ શકે' એવું વિચારતો, અત્યંત દુઃખી થઈને મહાપ્રાજ્ઞ આપગેય (ભીષ્મ) પાસે ગયો.