มหาภารตะ · อัธยายะ 2.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.76.1
अनुभूय तु राज्ञस्तं राजसूयं सुदुर्मतिः ।
युधिष्ठिरस्य शकुनिर्दुर्योधसुसंयुतः ॥ २.७६.१ ॥
ครั้นได้เห็นราชสูยยัญของพระเจ้ายุธิษฐิระแล้ว ศกุนิผู้มีใจชั่วร้ายยิ่งก็ร่วมมือกับทุรโยธน์
2.76.2
विवेश हास्तिनपुरं दुर्योधनमतेन सः ।
वाढमित्येव शकुनिर्दृढं हृदि चकार ह ॥ २.७६.२ ॥
ด้วยคำแนะนำของทุรโยธน์ เขาจึงเข้าสู่หัสตินาปุระ ศกุนิกล่าวว่า "ดีแล้ว เป็นเช่นนั้นเถิด" แล้วตั้งใจมั่นในใจของตน
2.76.3
अस्वस्थतां चतां दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रस्य पापकृत् ।
भारतानां च दुष्टात्मा क्षयाय हि नृपक्षयः ॥ २.७६.३ ॥
เมื่อเห็นความไม่สบายใจและความกระวนกระวายของโอรสของพระธฤตราษฎร์ ผู้ทำบาปและมีใจชั่วร้ายนั้นจึงวางแผนทำลายกษัตริย์ทั้งหลาย เพื่อความพินาศของราชวงศ์ภารตะ
2.76.4
प्रियकृन्मतमाज्ञाय पूर्वं दुर्योधनस्य तत् ।
प्रज्ञाचक्षुषमासीनं शकुनिः सौबलस्तदा ॥ २.७६.४ ॥
ศกุนิบุตรแห่งสุพละผู้ทำให้เป็นที่พอใจ รู้แผนของทุรโยธน์นั้นก่อน แล้วจึงนั่งอยู่เฉพาะหน้าพระราชาผู้มีดวงตาแห่งปัญญา (คือพระธฤตราษฎร์ผู้ตาบอด)
2.76.5
दुर्योधनवचः श्रुत्वा धृतराष्ट्रं जनाधिपम् ।
उपगम्य महाप्राज्ञं शकुनिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ २.७६.५ ॥
ศกุนิได้ฟังถ้อยคำของทุรโยธน์แล้ว จึงเข้าไปหาพระธฤตราษฎร์ ผู้เป็นเจ้าแห่งประชาชนและมีปัญญาใหญ่ แล้วกล่าวถ้อยคำนี้
2.76.6
दुर्योधनो महाराज विवर्णो हरिणः कृशः ।
दीनश्चिन्तापरश्चैव तं विद्धि मनुजाधिप ॥ २.७६.६ ॥
ข้าแต่มหาราช ทุรโยธน์ผิวซีด ซูบผอม อ่อนเพลีย หดหู่และจมอยู่กับความกังวล ขอพระองค์ทรงทราบเถิด ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์
2.76.7
न वै परीक्षसे सम्यगसह्यं शत्रुसंभवम् ।
ज्येष्ठपुत्रस्य हृच्छोकं किमर्थं नावबुध्यसे ॥ २.७६.७ ॥
พระองค์ไม่ทรงพิจารณาให้ถ่องแท้ถึงความทุกข์ที่แบกรับไม่ไหวซึ่งเกิดจากศัตรู ที่อยู่ในใจของโอรสคนโตเลย เหตุใดพระองค์จึงไม่ทรงรับรู้เล่า
2.76.8
एवमुक्तः शकुनिना धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
दुर्योधनं समाहूयं इदं वचनमब्रवीत् ॥ २.७६.८ ॥
เมื่อศกุนิกล่าวดังนี้แล้ว พระธฤตราษฎร์ผู้เป็นเจ้าแห่งมนุษย์จึงเรียกทุรโยธน์มา แล้วตรัสถ้อยคำนี้
2.76.9
दुर्योधन कृतोमूलं भृशमार्तोऽसि पुत्रक ।
श्रोतव्यश्चेन्मया सोऽर्थो ब्रूहि मे कुरुनन्दन ॥ २.७६.९ ॥
ทุรโยธน์ลูกรัก เจ้าเศร้าโศกอย่างยิ่ง และมีเหตุแห่งเรื่องนี้ ถ้าเรื่องนั้นควรแก่พ่อจะได้ฟัง เจ้าก็จงบอกพ่อเถิด ข้าแต่ความยินดีของวงศ์กุรุ
2.76.10
अयं त्वां शकुनिः प्राह विवर्णं हरिमं कृशम् ।
चिन्तयंश्च न पश्यामि शोकस्य तव सम्भवम् ॥ २.७६.१० ॥
ศกุนิผู้นี้บอกพ่อว่าเจ้าซีดและซูบผอม แต่พ่อคิดแล้วก็ไม่เห็นต้นเหตุแห่งความโศกของเจ้า
2.76.11
ऐश्वर्यं हि महत्पुत्र त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
भ्रातरः सुहृदश्चैव नाचरन्ति तवाप्रियम् ॥ २.७६.११ ॥
ลูกรัก อำนาจอันยิ่งใหญ่ทั้งหมดตั้งมั่นอยู่ในตัวเจ้า พี่น้องและมิตรของเจ้าก็ไม่ทำสิ่งใดที่ไม่เป็นที่พอใจของเจ้าเลย
2.76.12
आच्छादयसि प्रावारानश्नासि पिशितौदनम् ।
आजानेया वहन्त्यश्वाः केनासि हरिणः कृशः ॥ २.७६.१२ ॥
เจ้าห่มผ้าชั้นดี กินข้าวกับเนื้อ และม้าพันธุ์ดีก็นำเจ้าไป แล้วเหตุใดเจ้าจึงซีดและผอมเล่า
2.76.13
शयनानि महार्हाणि योषितश्च मनोरमाः ।
गुणवन्ति च वेश्मानि विहाराश्च यथासुखम् ॥ २.७६.१३ ॥
มีที่นอนอันมีค่ามาก มีสตรีงดงามน่ารื่นรมย์ มีวิมานอันประเสริฐ และมีสวนสำราญให้เจ้าได้เพลิดเพลินตามใจปรารถนา
2.76.14
देवनामिव ते सर्वं वाचि बद्धं न संशयः ।
स दीन इव दुर्धर्ष कस्माच्छोचसि पुत्रक ॥ २.७६.१४ ॥
ทุกสิ่งผูกอยู่กับคำพูดของเจ้าเหมือนของเหล่าเทพ ไม่มีข้อสงสัยเลย ลูกรักผู้ที่ใครไม่อาจต่อกรได้ เหตุใดเจ้าจึงโศกเศร้าเหมือนคนยากไร้เล่า
2.76.15
मात्रा पित्रा च पुत्रस्य यद्वै कार्यं परं स्मृतम् ।
प्राप्तस्त्वमसि तत्तात निखिलां नः कुलश्रियम् ॥ २.७६.१५ ॥
หน้าที่สูงสุดที่บิดามารดาถือว่าโอรสพึงทำ ลูกรัก เจ้าได้ทำแล้ว เจ้าคือความรุ่งเรืองทั้งหมดของตระกูลเรา
2.76.16
उपस्थितः सर्वकामैस्त्रिदिवे वासवो यथा ।
विविधैरन्नपानैश्च प्रवरैः किं नु शोचसि ॥ २.७६.१६ ॥
เหมือนพระอินทร์ในสวรรค์ที่มีทุกสิ่งที่ปรารถนาพร้อมมูล เจ้าก็มีอาหารและเครื่องดื่มอันประเสริฐหลากหลายพร้อมมูล แล้วเหตุใดเจ้าจึงยังโศกเศร้าอยู่เล่า
2.76.17
निरुक्तं निगमं छन्दः षडङ्गान्यस्त्रशास्त्रवान् ।
अधीती कृतविद्यस्त्वं दशव्याकरणैः कृपात् ॥ २.७६.१७ ॥
เจ้าได้ศึกษานิรุกติ พระเวท ฉันทลักษณ์ และองค์ทั้งหกแห่งพระเวท เจ้าเชี่ยวชาญวิชาอาวุธ และเรียนจบด้วยความรู้ครบถ้วนแล้ว เจ้าได้ศึกษาไวยากรณ์ทั้งสิบจากพระกฤปะ
2.76.18
हलायुधात्कृपाद्द्रोणादस्त्रविद्यामधीतवान् ।
भ्राताज्येष्ठः स्थितो राज्ये किमु शोचसि पुत्रक ॥ २.७६.१८ ॥
เจ้าได้เรียนวิชาอาวุธจากพระหลายุธาวุธ (พระพลราม) จากพระกฤปะ และจากพระโทรณะ พี่ชายคนโตของเจ้าก็ครองราชย์อยู่ แล้วเหตุใดเจ้าจึงโศกเศร้า ลูกรัก
2.76.19
पृथग्जनैरलभ्यं यदशनाच्छादनं बहु ।
प्रभुः सन्भुञ्जसे पुत्र संस्तुतः सूतमागधैः ॥ २.७६.१९ ॥
อาหารและเครื่องนุ่งห่มอันอุดมที่สามัญชนเอื้อมไม่ถึง เจ้าได้เสวยในฐานะเจ้าผู้ครองแคว้น ลูกรัก ขณะที่บรรดาสูตะและมาคธสรรเสริญเจ้า
2.76.20
तस्य ते विदितप्रज्ञ शोकमूलमिदं कथम् ।
लोकेस्मिञ्ज्येष्ठभागन्यस्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ २.७६.२० ॥
ข้าแต่ผู้มีปัญญา รากเหง้าแห่งความโศกของเจ้าเป็นอย่างไรเล่า ในโลกนี้ส่วนของผู้เป็นพี่คนโตได้มอบไว้ให้พ่อ จงบอกพ่อผู้ถามเถิด
2.76.21
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मन्दः क्रोधवशानुगः ।
पितरं प्रत्युवाचेदं स्वमतिं सम्प्रकाशयन् ॥ २.७६.२१ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของเขา ผู้โง่เขลาที่ถูกความโกรธครอบงำ ได้กล่าวต่อบิดาเปิดเผยความคิดของตนออกมา
2.76.22
अश्नाम्याच्छादये चाहं यथा कुपुरुषस्तथा ।
अमर्षं धारये चोग्रं निनीषुः कालपर्ययम् ॥ २.७६.२२ ॥
ข้ากินและสวมใส่อย่างที่คนเลวทรามทำ และข้าอดกลั้นความขุ่นเคืองอันร้อนแรง ด้วยปรารถนาจะผลาญกาลเวลาให้ผ่านไป
2.76.23
अमर्षणः स्वाः प्रकृतीरभिभूय परं स्थितः ।
क्लेशान्मुमुक्षुः परजान्स वै पुरुष उच्यते ॥ २.७६.२३ ॥
ผู้ที่ขุ่นเคืองแล้วยืนอยู่เหนือผู้อื่น หลังจากข่มประชาราษฎร์ของตน และปรารถนาจะพ้นจากความทุกข์ที่มาจากผู้อื่น ผู้นั้นแลเรียกว่าเป็นบุรุษ
2.76.24
सन्तोषो वै श्रियं हन्ति ह्यभिमानं च भारत ।
अनुक्रोशभये चोभे यैर्वृतो नाश्नुते महत् ॥ २.७६.२४ ॥
ความสันโดษย่อมทำลายสิริมงคลและความถือตัว ดูก่อนภารตะ ผู้ที่ถูกทั้งความเมตตาและความกลัวห่อหุ้มอยู่ ย่อมไม่บรรลุความยิ่งใหญ่
2.76.25
न मां प्रीणाति मद्भुक्तं श्रियं दृष्ट्वा युधिष्ठेरे ।
अतिज्वलन्तीं कौन्तेये विवर्णकरणीं मम ॥ २.७६.२५ ॥
เมื่อเห็นสิริอันรุ่งโรจน์ยิ่งนักของยุธิษฐิระ อาหารที่ข้ากินก็ไม่ทำให้ข้าเบิกบานใจ มันทำให้ใบหน้าของข้าซีดเผือด
2.76.26
नृद्व्यतोत्मानं हीयमानं निशाम्य च ।
अदृश्यामपि कौन्तेय श्रियं पश्यन्निवोद्यताम् ॥ २.७६.२६ ॥
เมื่อเห็นตนเองเสื่อมถอยลง และเห็นสิริของบุตรแห่งกุนตีเด่นขึ้นราวกับมองไม่เห็น
2.76.27
तस्मादहं विवर्णश्च दीनश्च हरिमः कृशः ।
अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातका गृहमेधिनः ॥ २.७६.२७ ॥
เพราะเหตุนั้น ข้าจึงซีดเซียว ทุกข์ระทม และผอมแห้ง มีบัณฑิตผู้ครองเรือนถึงแปดหมื่นแปดพันคน
2.76.28
त्रिंशद्दासीक एकैको यान्बिभर्ति युधिष्ठिरः ।
दशान्यानि सहस्राणि यतीनामूर्ध्वरेतसाम्।
भुञ्जते रुक्मपात्रीभिर्युधिष्ठिरनिवेशने ॥ २.७६.२८ ॥
ยุธิษฐิระเลี้ยงดูผู้คนเหล่านั้นคนละสามสิบทาสี และฤๅษีผู้มีเชื้อพีชขึ้นสู่เบื้องบนอีกหมื่นคน ต่างรับประทานจากภาชนะทองคำในที่พำนักของยุธิษฐิระ
2.76.29
कदलीमृगमोकानि कृष्णश्यामारुणानि च ।
काम्भोजः प्राहिणोत्तस्मै परार्ध्यानपि कम्बलान्।
गजयोषिद्गवाश्वस्य शतशोऽथ सहस्रशः ॥ २.७६.२९ ॥
พระเจ้ากัมโพชส่งหนังกวางกาทลีและหนังกวางมฤคทั้งดำ คล้ำ และแดง มาถวาย พร้อมผ้าห่มขนสัตว์อันล้ำค่ายิ่ง ทั้งช้าง สตรี โค และม้า นับเป็นร้อยและเป็นพัน
2.76.30
शतं चोष्ट्रवामीनां शतानि विचरन्त्युत ।
राजन्या बलिमादाय समेता हि नृपक्षये ॥ २.७६.३० ॥
อูฐตัวเมียหนึ่งร้อยตัว และอีกหลายร้อยยังเดินเพ่นพ่านอยู่ บรรดากษัตริย์ได้มาประชุมพร้อมนำส่วยบรรณาการมา ณ การพิธีบูชายัญใหญ่ของเหล่ากษัตริย์
2.76.31
पृथग्विधानि रत्नान पार्थिवाः पृथिवीपते ।
आहरन्क्रतुमुख्येऽस्मिन्कुन्तीपुत्राय भूरिशः ॥ २.७६.३१ ॥
ดูก่อนเจ้าแผ่นดิน ในพิธีบูชายัญอันเป็นประธานนี้ บรรดากษัตริย์นำรัตนะหลากชนิดมาถวายบุตรแห่งกุนตีเป็นอันมาก
2.76.32
न क्वचिद्धि मया तादृग्दृष्टपूर्वो न च श्रुतः ।
यादृग्धनागमो यज्ञे पाण्डुपुत्रस्य धीमतः ॥ २.७६.३२ ॥
ข้าไม่เคยเห็นหรือได้ยินมาก่อนเลยว่า ทรัพย์สมบัติจะไหลมาสู่พิธียัญเช่นที่มาสู่พิธียัญของบุตรแห่งปาณฑุผู้มีปัญญา
2.76.33
असत्यं चेदिदं सर्वं सञ्जयं प्रष्टुमर्हसि ।
अपर्यन्तं धनौघं तं दृष्ट्वा शत्रोरहं नृप।
शर्म नैवाभिगच्छामि चिन्तयानो विशाम्पते ॥ २.७६.३३ ॥
หากทั้งหมดนี้ไม่เป็นความจริง ท่านควรไปถามสัญชัย ดูก่อนพระราชา เมื่อข้าเห็นกระแสทรัพย์อันหาที่สุดมิได้ของศัตรูนั้น ข้าไม่พบความสงบใจเลย ได้แต่ครุ่นคิดถึงมัน ดูก่อนเจ้าแห่งประชาชน
2.76.34
ब्रह्मणा वाटधानाश्च गोमन्तः शतसङ्घशः ।
त्रिखर्वं बलिमादाय द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः ॥ २.७६.३४ ॥
วาฏธานะและโคมันตะ ซึ่งพระพรหมประทานมา ยืนรอที่ประตูเป็นร้อยเป็นกองทัพ ถูกกั้นไว้ นำส่วยบรรณาการสามขรวะมา
2.76.35
कमण्डलूनुपादाय जातरूपमयाञ्शुभान् ।
त्रैखर्वाः प्रतिवेद्यास्मै लेभिरेऽथ प्रवेशनम् ॥ २.७६.३५ ॥
ชาวตรัยขรวะถือหม้อน้ำงามทำด้วยทอง เข้าแจ้งต่อท่านแล้วจึงได้รับอนุญาตให้เข้าไป
2.76.36
यथैव मधु शक्राय धारयन्त्यमरस्त्रियटः ।
तदस्मै कांस्यमाहार्षीद्वारुणं कलशोदधिः ॥ २.७६.३६ ॥
เช่นเดียวกับที่นางอมรสตรีถือน้ำผึ้งถวายพระอินทร์ ฝูงหม้อน้ำจึงนำภาชนะทองสัมฤทธิ์ของพระวรุณมาถวายท่าน
2.76.37
शङ्खप्रवरमादाय वासुदेवोऽभिषिक्तवान् ।
शक्यं रुक्मसहस्रस्य बहुरत्नविभूषितम् ॥ २.७६.३७ ॥
วาสุเทพรับสังข์อันประเสริฐมาทำพิธีอภิเษกแล้วถวายให้ สังข์นั้นมีค่าถึงพันทองคำ ประดับด้วยรัตนะมากมาย
2.76.38
दृष्ट्वा च मम तत्सर्वं ज्वररूपमिवाभवत् ।
गृहीत्वा तत्तु गच्छन्ति समुद्रौ पूर्वदक्षिणौ ॥ २.७६.३८ ॥
เมื่อข้าเห็นสิ่งทั้งหมดนั้น ก็ราวกับไข้เข้าสิงข้า พวกเขานำทรัพย์นั้นไปสู่มหาสมุทรทางทิศตะวันออกและทิศใต้
2.76.39
तथैव पश्चिमं यान्ति गृहीत्वा भरतर्षभ ।
त्तरं तु न गच्छन्ति विना तात पतत्रिणः।
तत्र गत्वाऽर्जुनो दण्डमाजहारामितं धनम् ॥ २.७६.३९ ॥
ดูก่อนภรตะผู้ประเสริฐ เขาก็นำทรัพย์นั้นไปสู่มหาสมุทรทางทิศตะวันตกเช่นกัน แต่ดูก่อนพ่อ พวกเขาไม่ไปทางเหนือหากปราศจากนก อรชุนไปยังที่นั้นแล้วนำทรัพย์อันหาประมาณมิได้กลับมาเป็นส่วยบรรณาการ
2.76.40
कृतां बैन्दुसरै रत्नैर्मयेन स्फाटिकच्छदाम् ।
अपश्यं नलिनीं पूर्णामुदकस्येव भारत ॥ २.७६.४० ॥
ข้าได้เห็นสระบัวที่มยะสร้างขึ้นด้วยรัตนะพินทุและอัญมณี มีหลังคาทำด้วยผลึก เต็มไปด้วยน้ำ ดูก่อนภารตะ
2.76.41
उत्कर्षन्तं च वासश्च प्राहसन्मां वृकोदरः ।
किङ्कराश्च सभापाला जहसुर्भरतर्षभ ॥ २.७६.४१ ॥
ขณะข้าพเจ้ายกผ้านุ่งขึ้น วฤโกทรก็หัวเราะเยาะข้าพเจ้า และบรรดาคนรับใช้กับผู้ดูแลท้องพระโรงก็หัวเราะด้วย โอ ผู้เลิศแห่งภรตะ
2.76.42
पित्रोरर्थे विशेषेण प्रावृण्वं तत्र जीवितम् ।
तत्र त्म यदि शक्तः स्यां घातयेयं वृकोदरम् ॥ २.७६.४२ ॥
เพราะเห็นแก่บิดามารดาเป็นพิเศษ ข้าพเจ้าจึงยอมกลั้นชีวิตไว้ที่นั่น หากข้าพเจ้ามีอำนาจ ข้าพเจ้าคงฆ่าวฤโกทรเสียแล้ว
2.76.43
सपत्नेनापहासो हि स मां दहति भारत ॥ २.७६.४३ ॥
โอ ภารตะ การถูกศัตรูเยาะเย้ยเช่นนั้นย่อมเผาผลาญข้าพเจ้าจริงๆ
2.76.44
तत्र स्फाटिकतोयां हि स्फाटिकाम्बुजशोभिताम् ।
सभां पुष्करिणीं मत्वा पतितोऽस्मि नराधिप ॥ २.७६.४४ ॥
ที่นั่น ข้าพเจ้าเข้าใจว่าท้องพระโรงที่มีน้ำเป็นผลึกใส และมีดอกบัวผลึกประดับงดงามนั้นเป็นสระบัว ข้าพเจ้าจึงล้มลงไป โอ จอมนรา
2.76.45
तत्र मामहसद्भीमः सह पार्थेन सस्वरम् ।
द्रौपदी चसह स्त्रीभिः पातयन्ती मनो मम ॥ २.७६.४५ ॥
ที่นั่น ภีมะพร้อมด้วยปารถะ หัวเราะข้าพเจ้าเสียงดัง ส่วนเทราปทีพร้อมด้วยบรรดาสตรี ก็ทำให้ใจของข้าพเจ้าร่วงหล่น
2.76.46
क्लिन्नवस्त्रस्य च जले किङ्करा राजचोदिताः ।
ददुर्वासांसि मेऽन्यानि तच्च दुःखतरं मम ॥ २.७६.४६ ॥
ขณะที่ผ้านุ่งของข้าพเจ้าเปียกน้ำอยู่ คนรับใช้ซึ่งถูกพระราชาสั่งการ ได้นำผ้าผืนอื่นมาให้ข้าพเจ้า และสิ่งนั้นยิ่งทำให้ข้าพเจ้าเจ็บปวดกว่าเดิม
2.76.47
अस्तम्भा इव तिष्ठन्ति स्तम्भा इव सहस्रशः ।
सोहं तत्राहतो राजन्स्फटिकाभ्यन्तरे विभो ॥ २.७६.४७ ॥
เสาเหล่านั้นตั้งอยู่ราวกับไม่มีเสา เหมือนเสาจำนวนนับพัน โอ พระราชา โอ ผู้ทรงอานุภาพ ที่นั่นข้าพเจ้าถูกกระแทกอยู่ภายในห้องผลึกนั้นเอง
2.76.48
अद्वारेण विनिर्गच्छन्द्वारसंस्थानरूपिणा ।
अभिहत्य शिलां भूयो ललाटेनास्मि विक्षतः ॥ २.७६.४८ ॥
ข้าพเจ้าเดินออกไปทางที่ไม่ใช่ประตู ซึ่งมีรูปร่างเหมือนประตู และเมื่อชนหินอีกครั้ง ข้าพเจ้าก็บาดเจ็บที่หน้าผาก
2.76.49
आमृशन्निव तां दृष्ट्वा मार्गान्तरमुपाविशम् ।
इदं द्वारमिदं राजन्नद्वारमिति मां प्रति।
अद्भुतं प्रहसन्वाक्यं बभाषे स वृकोदरः ॥ २.७६.४९ ॥
ข้าพเจ้าเห็นมันราวกับคลำอยู่ จึงไปนั่งลงอีกทางหนึ่ง "โอ พระราชา นี่คือประตู นี่ไม่ใช่ประตู" วฤโกทรกล่าวกับข้าพเจ้าเช่นนั้นพลางหัวเราะ และพูดคำอัศจรรย์ออกมา
2.76.50
स्त्रियश्च तत्र मां दृष्ट्वा जहसुस्तादृशं नृप ।
सर्वं हासकरं तेषां सदस्यानां नरर्षभ ॥ २.७६.५० ॥
ที่นั่น บรรดาสตรีเมื่อเห็นข้าพเจ้าก็หัวเราะในลักษณะเช่นนั้นเช่นกัน โอ นรปติ ทุกสิ่งที่บรรดาสมาชิกแห่งที่ประชุมทำ ล้วนก่อให้เกิดเสียงหัวเราะ โอ ผู้เลิศแห่งมนุษย์
2.76.51
न श्रुतानि न दृष्टानि यानि रत्नान मे क्वचित् ।
तानि मे तत्र दृष्टानि तेन तप्तोस्मि दुःखितः ॥ २.७६.५१ ॥
อัญมณีที่ข้าพเจ้าไม่เคยได้ยินหรือเคยเห็นที่ใดมาก่อน ข้าพเจ้าได้เห็นที่นั่น ด้วยเหตุนี้ข้าพเจ้าจึงทุกข์ทรมานและโศกเศร้า
2.76.52
हुताशनं प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि महोदधिम् ।
सम्भावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥ २.७६.५२ ॥
ข้าพเจ้าจะเข้าสู่กองไฟ ข้าพเจ้าจะเข้าสู่มหาสมุทร เพราะสำหรับผู้ที่เคยได้รับเกียรติ การเสื่อมเสียชื่อเสียงนั้นเลวร้ายยิ่งกว่าความตาย
2.76.53
इदं चाद्भुतमत्रासीत्तन्मे निगदतः शृणु ॥ २.७६.५३ ॥
และสิ่งอัศจรรย์นี้ก็เกิดขึ้นที่นั่นด้วย จงฟังข้าพเจ้าเล่าเถิด
2.76.54
पूर्णे शतसहस्रे तु विप्राणां भुञ्जतां सदा ।
स्थापितस्तत्र सञ्ज्ञार्थं शङ्खो ध्मायति नित्यसः ॥ २.७६.५४ ॥
เมื่อพราหมณ์นับแสนคนกำลังรับประทานอาหารอยู่เสมอ ก็มีสังข์ถูกตั้งไว้ที่นั่นเป็นสัญญาณ และสังข์นั้นถูกเป่าอยู่เป็นนิตย์
2.76.55
मुहुर्मुहुः प्रणदतस्तस्य शङ्खस्य भारत ।
अनिशं शब्दमश्रौषं ततो रोमाणि मेऽहृषन् ॥ २.७६.५५ ॥
โอ ภารตะ ข้าพเจ้าได้ยินเสียงสังข์นั้นที่ถูกเป่าซ้ำแล้วซ้ำเล่าไม่หยุดหย่อน และขนของข้าพเจ้าก็ลุกชัน
2.76.56
पार्थिवैर्बहुभिः कीर्णमुपस्थानं दिदृक्षुभिः ।
अशोभत महाराज नक्षत्रैर्द्यैरिवामला ॥ २.७६.५६ ॥
โอ มหาราชา ท้องพระโรงนั้นคับคั่งด้วยกษัตริย์จำนวนมากที่มาเพื่อชมความงาม งดงามเหมือนท้องฟ้าอันปราศจากมลทิน พร้อมด้วยดาวนักษัตร
2.76.57
सर्वरत्नान्युपादाय पार्थिवा वै जनेश्वर ।
ज्ञे तस्य महाराज पाण्डुपुत्रस्य धीमतः ॥ २.७६.५७ ॥
โอ จอมประชาชน บรรดากษัตริย์นำอัญมณีทุกชนิดมาถวาย แล้วเข้าเฝ้าโอรสของปาณฑุผู้มีปัญญานั้น โอ มหาราชา
2.76.58
वैश्या इव महीपाला द्विजातिपरिवेषकाः ।
न सा श्रीर्देवराजस्य यमस्य वरुणस्य च।
गुह्यकाधिपतेर्वापि या श्री राजन्युधिष्ठिरे ॥ २.७६.५८ ॥
บรรดากษัตริย์เหมือนพ่อค้าที่คอยรับใช้ผู้เกิดสองครั้ง ความรุ่งเรืองเช่นนั้นไม่มีแม้ในพระอินทร์ เทวราช ในพระยม ในพระวรุณ หรือแม้ในเจ้าแห่งกุหยกะ โอ พระราชา แต่ความรุ่งเรืองนั้นมีอยู่ในยุธิษฐิระ
2.76.59
तां दृष्ट्वा पाण्डुपुत्रस्य श्रियं परमिक्रामहम् ।
शान्तिं न परिगच्छामि दह्यमानेन चेतसा ॥ २.७६.५९ ॥
เมื่อได้เห็นความรุ่งเรืองอันสูงสุดของโอรสปาณฑุนั้น ข้าพเจ้าก็หาความสงบไม่ได้ เพราะใจของข้าพเจ้ากำลังลุกไหม้
2.76.60
अप्राप्य पाण्डवैश्वर्यं शमो मम न विद्यते ।
अरीन्बाणैः शाययिष्ये शयिष्ये वा हतः परैः ॥ २.७६.६० ॥
หากยังไม่ได้อำนาจปกครองของปาณฑพ ข้าพเจ้าก็ไม่มีความสงบ ข้าพเจ้าจะทำให้ศัตรูล้มลงด้วยลูกศร หรือข้าพเจ้าจะนอนลงในฐานะผู้ที่ถูกศัตรูสังหาร
2.76.61
एतादृशस्य मे किं तु जीवितेन परन्तप ।
वर्धन्ते पाण्डवा राजन्वयं हि स्थितवृद्धयः ॥ २.७६.६१ ॥
โอ ผู้ทรมานศัตรู ชีวิตของข้าพเจ้าในสภาพเช่นนี้จะมีประโยชน์อะไร โอ กษัตริย์ พวกปาณฑพกำลังเจริญรุ่งเรือง ส่วนพวกเรายังคงอยู่ในความมั่งคั่งที่หยุดนิ่ง
2.76.62
यामेतामतुलां लक्ष्मीं दृष्टवानसि पाण्डवे ।
तस्याटः प्राप्तावुपायं मे शृणु सत्यपराक्रम ॥ २.७६.६२ ॥
จงฟังจากข้าพเจ้าถึงวิธีที่จะได้มาซึ่งสิริอันหาใดเทียบมิได้ซึ่งเจ้าได้เห็นในปาณฑพนั้น โอ ผู้มีความกล้าหาญอันแท้จริง
2.76.63
अहमक्षेष्वभिज्ञोऽस्मि पृथिव्यामपि भारत ।
हृदयज्ञः पणज्ञश्च विशेषज्ञश्च देवने ॥ २.७६.६३ ॥
โอ ภารตะ ข้าพเจ้าเชี่ยวชาญการเล่นลูกเต๋าแม้ทั่วทั้งแผ่นดินโลก ข้าพเจ้ารู้ใจ รู้เดิมพัน และชำนาญในรายละเอียดของการพนัน
2.76.64
द्यूतप्रियश्च कौन्तेयो न च जानाति देवितुम् ।
आहूतश्चैष्यति व्यक्तं नित्यमेवाह्वयत्स्वयम् ॥ २.७६.६४ ॥
กุนตีบุตรผู้โปรดการเล่นลูกเต๋า ไม่รู้วิธีเล่นเลย หากถูกเชิญเขาจะมาอย่างแน่นอน เพราะเขาเองก็ชอบส่งคำเชิญอยู่เสมอ
2.76.65
नियतं तं विजेष्यामि कृत्वा तु कपटं विभो ।
आनयामि समृद्धिं तां दिव्यां चोपाह्वयस्व तम् ॥ २.७६.६५ ॥
โอ ท่านผู้เป็นใหญ่ ข้าพเจ้าจะชนะเขาอย่างแน่นอนด้วยการใช้กลลวง และจะนำความรุ่งเรืองอันเป็นทิพย์นั้นมาให้ท่าน บัดนี้ท่านต้องเชิญเขาเพื่อตอบแทน
2.76.66
एवमुक्तः शकुनिना राजा दुर्योधनस्ततः ।
धृतराष्ट्रमिदं वाक्यमपदान्तरमब्रवीत् ॥ २.७६.६६ ॥
เมื่อศกุนิกล่าวดังนี้แล้ว พระเจ้าทุรโยธน์จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้ต่อท้าวธฤตราษฎร์ โดยกล่าวถึงอีกประเด็นหนึ่ง
2.76.67
अयमुत्सहते राजञ्श्रियमाहर्तुमक्षवित् ।
द्यूतेन पाण्डुपुत्रस्य तदनुज्ञातुमर्हसि ॥ २.७६.६७ ॥
โอ กษัตริย์ ผู้นี้ซึ่งชำนาญการเล่นลูกเต๋า มีความกระตือรือร้นที่จะชิงเอาสิริแห่งราชวงศ์ของโอรสปาณฑุด้วยการพนัน ท่านควรอนุญาตให้เขาทำเช่นนั้น
2.76.68
क्षत्ता मन्त्री महाप्राज्ञः स्थितो यस्यास्मि शासने ।
तेन सङ्गम्य वेत्स्यामि कार्यस्यास्य विनिश्चयम् ॥ २.७६.६८ ॥
ผู้ดูแลคลังและที่ปรึกษาผู้ฉลาดยิ่ง ผู้ที่ข้าพเจ้าอยู่ใต้บัญชาของเขา คือวิทุระ เมื่อได้พบกับเขาแล้ว ข้าพเจ้าจะรู้ถึงข้อสรุปในเรื่องนี้
2.76.69
स हि धर्मं पुरस्कृत्य दीर्घदर्शी परं हितम् ।
उभयोटः पक्षयोर्युक्तं वक्ष्यत्यर्थविनिश्चयम् ॥ २.७६.६९ ॥
เขาผู้ยึดธรรมเป็นที่ตั้ง มีวิสัยทัศน์ไกล และมุ่งประโยชน์สูงสุด จะประกาศข้อสรุปในเรื่องนั้นที่เหมาะสมแก่ทั้งสองฝ่าย
2.76.70
निवर्तयिष्यति त्वाऽसौ यदि क्षत्ता समेष्यति ।
निवृत्ते त्वयि राजेन्द्र मरिष्येऽहमसंशयम् ॥ २.७६.७० ॥
หากผู้ดูแลคลังมาพบ เขาจะให้ท่านหันกลับไป และหากท่านหันกลับไป โอ จอมกษัตริย์ ข้าพเจ้าจะตายอย่างแน่นอน
2.76.71
स त्वं मयि मृते राजन्विदुरेण सुखी भव ।
भोक्ष्यसे पृथिवीं कृत्स्नां किं मया त्वं करिष्यसि ॥ २.७६.७१ ॥
โอ กษัตริย์ เมื่อข้าพเจ้าตายแล้ว ท่านจงมีความสุขกับวิทุระเถิด ท่านจะได้ครอบครองแผ่นดินทั้งหมด ท่านจะทำอะไรกับข้าพเจ้าได้เล่า
2.76.72
शम्पायन उवाच ।
आर्तवाक्यं तु तत्तस्य प्रणयोक्तं निशम्य सः।
धृतराष्ट्रोऽब्रवीत्प्रेष्यन्दुर्योधनमते स्थितः ॥ २.७६.७२ ॥
ไศมปายนกล่าวว่า เมื่อได้ฟังถ้อยคำแห่งความทุกข์ที่กล่าวด้วยความรักของเขาแล้ว ท้าวธฤตราษฎร์ ซึ่งยึดตามความคิดของพระทุรโยธน์ ได้ตรัสโดยตั้งใจจะส่งวิทุระไป
2.76.73
स्थूणासहस्रैर्बृहतीं शतद्वारां सभां मम ।
मनोरमां दर्शनीयामाशु कुर्वन्तुं शिल्पिनः ॥ २.७६.७३ ॥
จงให้ช่างฝีมือรีบสร้างท้องพระโรงอันกว้างใหญ่สำหรับข้าพเจ้า มีเสาหนึ่งพันต้นและประตูหนึ่งร้อยบาน ให้น่ารื่นรมย์ใจและน่าชม
2.76.74
ततः संस्तीर्य रत्नैस्तां तक्ष्ण आनाय्य सर्वशः ।
सुकृतां सुप्रवेशां च निवेदयत मेऽशनैः ॥ २.७६.७४ ॥
จากนั้นให้ปูด้วยอัญมณี และนำช่างไม้มาทำให้เรียบร้อยทุกประการ ให้ดีงามและเข้าออกได้สะดวก แล้วรายงานแก่ข้าพเจ้าโดยเร็ว
2.76.75
दूर्योधनस्य शान्त्यर्थमिति निश्चित्य भूमिपः ।
धृतराष्ट्रो महाराज प्राहिणोद्विदुराय वै ॥ २.७६.७५ ॥
โอ มหาราช พระเจ้าธฤตราษฎร์ ผู้เป็นจ้าวแห่งแผ่นดิน ทรงตัดสินพระทัยดังนี้เพื่อความสงบของพระทุรโยธน์ แล้วจึงส่งข่าวไปยังวิทุระ
2.76.76
अपृष्ट्वा विदुरं स्वस्यन नासीत्कश्चिद्विनिश्चयः ।
द्यूते दोषांश्च जानन्स पुत्रस्नेहादकृष्यत ॥ २.७६.७६ ॥
โดยมิได้ปรึกษาวิทุระ พระองค์ไม่มีข้อตัดสินใจอันแน่วแน่ของตนเองเลย ทั้งที่ทรงรู้โทษของการเล่นลูกเต๋า พระองค์ก็ยังถูกดึงดูดไปในทางนั้นด้วยความรักต่อโอรสของพระองค์
2.76.77
तच्छ्रुत्वा विदुरो धीमान्कलिद्वारमुपस्थितम् ।
विनाशमुखमुत्पन्नं धृतराष्ट्रमुपाद्रवत् ॥ २.७६.७७ ॥
เมื่อได้ยินดังนั้น วิทุระผู้มีปัญญา เห็นสถานการณ์ที่เกิดขึ้นเป็นประตูแห่งการทะเลาะวิวาทและเป็นหน้าประตูแห่งความพินาศ จึงรีบไปหาท้าวธฤตราษฎร์
2.76.78
सोऽभिगम्य महात्मानं भ्राता भ्रातरमग्रजम् ।
मूर्ध्ना प्रणम्य चरणाविदं वचनमब्रवीत् ॥ २.७६.७८ ॥
เขาเข้าไปหาพี่ชายผู้ยิ่งใหญ่และเป็นพี่คนโต ก้มศีรษะลงกราบที่พระบาท แล้วกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
2.76.79
नाभिनन्दामि ते राजन्व्यवसायमिमं प्रभो ।
पुत्रैर्भेदो यथा न स्थाद्द्यूतहेतोस्तथा कुरु ॥ २.७६.७९ ॥
โอ พระราชา โอ ท่านผู้เป็นใหญ่ ข้าพเจ้าไม่เห็นด้วยกับการตัดสินใจนี้ของท่าน จงกระทำเถิดเพื่อไม่ให้เกิดการแตกแยกในหมู่โอรสของท่านเพราะการเล่นลูกเต๋า
2.76.80
क्षत्तः पुत्रेषु पुत्रैर्मे कलहो न भविष्यति ।
यदि देवाः प्रसादं नः करिष्यन्ति न संशयः ॥ २.७६.८० ॥
โอ กษัตริย์ผู้เป็นกษัตริย์ หากเทพเจ้าแสดงความโปรดปรานแก่พวกเรา ก็จะไม่มีการทะเลาะวิวาทกันในหมู่โอรสของข้าพเจ้า เรื่องนี้ไม่มีข้อสงสัยเลย
2.76.81
अशुभं वा शुभं वापि हितं वा यदि वाऽहितम्। ॥ २.७६.८१ ॥
ไม่ว่าจะเป็นสิ่งอัปมงคลหรือมงคล เป็นประโยชน์หรือเป็นโทษ
2.76.82
मयि सन्निहिते द्रोणे भीष्मे त्वयि च भारत ।
अनयो दैवविहितो न कथञ्चिद्भविष्यति ॥ २.७६.८२ ॥
ภารตะเอ๋ย ตราบใดที่ข้า โทรณะ ภีษมะ และเจ้ายังอยู่ที่นี่ ความวิบัติที่เทวะกำหนดไว้จะไม่เกิดขึ้นได้ด้วยประการใดเลย
2.76.83
गच्छ त्वं रथमास्थाय हयैर्वातसमैर्जवे ।
खाण्डवप्रस्थमद्यैव समानय युधिष्ठिरम् ॥ २.७६.८३ ॥
เจ้าจงขึ้นรถศึก แล้วรีบไปยังขัณฑวปรัสถวันนี้เถิด ด้วยม้าที่วิ่งเร็วดุจลม จงนำยุธิษฐิระกลับมาที่นี่
2.76.84
न वाच्यो व्यवसायो मे विदुरैतद्ब्रवीमि ते ।
दैवमेव परं मन्ये येनैतदुपपद्यते ॥ २.७६.८४ ॥
วิทุระเอ๋ย อย่าได้บอกแผนการของข้าแก่ผู้ใดเลย ข้าบอกเจ้าเช่นนี้แหละ ข้าเห็นว่าเทวะนั่นเองเป็นใหญ่สูงสุด ด้วยเทวะนี้เรื่องนี้จึงจะบังเกิดขึ้นได้
2.76.85
इत्युक्तो विदुरो धीमान्नेदमस्तीति चिन्तयन् ।
आपगेयं महाप्राज्ञमभ्यगच्छत्सुदुः खितः ॥ २.७६.८५ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น วิทุระผู้ฉลาดคิดว่า "เรื่องนี้ไม่ควรจะเป็นเช่นนี้" จึงไปหาอาปเคยะ คือภีษมะผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ ด้วยความทุกข์ใจยิ่งนัก