മഹാഭാരതം · അധ്യായം 2.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.76.1
अनुभूय तु राज्ञस्तं राजसूयं सुदुर्मतिः ।
युधिष्ठिरस्य शकुनिर्दुर्योधसुसंयुतः ॥ २.७६.१ ॥
രാജാവായ യുധിഷ്ഠിരന്റെ ആ രാജസൂയയാഗം കണ്ടശേഷം, അതിദുഷ്ടബുദ്ധിയായ ശകുനി ദുര്യോധനനോടൊപ്പം ചേർന്നു.
2.76.2
विवेश हास्तिनपुरं दुर्योधनमतेन सः ।
वाढमित्येव शकुनिर्दृढं हृदि चकार ह ॥ २.७६.२ ॥
അവൻ ദുര്യോധനന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം ഹസ്തിനപുരത്ത് പ്രവേശിച്ചു; 'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞ് ശകുനി മനസ്സിൽ ദൃഢമായി തീരുമാനിച്ചു.
2.76.3
अस्वस्थतां चतां दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रस्य पापकृत् ।
भारतानां च दुष्टात्मा क्षयाय हि नृपक्षयः ॥ २.७६.३ ॥
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്റെ അസ്വസ്ഥതയും ചിന്തയും കണ്ട്, ദുഷ്ടാത്മാവായ പാപി ഭാരതരുടെ നാശത്തിനായി രാജാക്കന്മാരുടെ നാശം ആഗ്രഹിച്ചു.
2.76.4
प्रियकृन्मतमाज्ञाय पूर्वं दुर्योधनस्य तत् ।
प्रज्ञाचक्षुषमासीनं शकुनिः सौबलस्तदा ॥ २.७६.४ ॥
ദുര്യോധനന്റെ ആ ആശയം മുൻകൂട്ടി അറിഞ്ഞ പ്രിയനായ സൗബലൻ ശകുനി, അപ്പോൾ പ്രജ്ഞാചക്ഷുവായ (ധൃതരാഷ്ട്രൻ) അടുത്തിരിക്കുകയായിരുന്നു.
2.76.5
दुर्योधनवचः श्रुत्वा धृतराष्ट्रं जनाधिपम् ।
उपगम्य महाप्राज्ञं शकुनिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ २.७६.५ ॥
ദുര്യോധനന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശകുനി, ജനാധിപനും മഹാപ്രജ്ഞനുമായ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ അടുത്തു ചെന്ന് ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
2.76.6
दुर्योधनो महाराज विवर्णो हरिणः कृशः ।
दीनश्चिन्तापरश्चैव तं विद्धि मनुजाधिप ॥ २.७६.६ ॥
മഹാരാജാവേ, ദുര്യോധനൻ വിളറി, ക്ഷീണിച്ച്, ദീനനായി, ചിന്തയിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു; മനുജാധിപാ, ഇത് അറിയുക.
2.76.7
न वै परीक्षसे सम्यगसह्यं शत्रुसंभवम् ।
ज्येष्ठपुत्रस्य हृच्छोकं किमर्थं नावबुध्यसे ॥ २.७६.७ ॥
ശത്രുക്കളിൽ നിന്നുണ്ടായ സഹിക്കാനാവാത്ത ദുഃഖം നിങ്ങളുടെ മൂത്ത മകന്റെ ഹൃദയത്തിലുണ്ടെന്ന് നിങ്ങൾ ശരിയായി പരിശോധിക്കുന്നില്ല; എന്തുകൊണ്ട് അറിയുന്നില്ല?
2.76.8
एवमुक्तः शकुनिना धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
दुर्योधनं समाहूयं इदं वचनमब्रवीत् ॥ २.७६.८ ॥
ശകുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ജനനായകനായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ ദുര്യോധനനെ വിളിച്ച് ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
2.76.9
दुर्योधन कृतोमूलं भृशमार्तोऽसि पुत्रक ।
श्रोतव्यश्चेन्मया सोऽर्थो ब्रूहि मे कुरुनन्दन ॥ २.७६.९ ॥
ദുര്യോധനാ, മകനേ, നിന്റെ ദുഃഖത്തിന് കാരണമുണ്ട്; നീ അത്യന്തം വേദനിക്കുന്നു. ഞാൻ കേൾക്കേണ്ടതാണെങ്കിൽ ആ കാര്യം എന്നോട് പറയൂ, കുരുനന്ദനാ.
2.76.10
अयं त्वां शकुनिः प्राह विवर्णं हरिमं कृशम् ।
चिन्तयंश्च न पश्यामि शोकस्य तव सम्भवम् ॥ २.७६.१० ॥
ശകുനി നിന്നോട് പറയുന്നു, നീ വിളറി ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്ന്. ചിന്തിച്ചിട്ടും നിന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
2.76.11
ऐश्वर्यं हि महत्पुत्र त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
भ्रातरः सुहृदश्चैव नाचरन्ति तवाप्रियम् ॥ २.७६.११ ॥
മകനേ, മഹത്തായ ഐശ്വര്യമെല്ലാം നിന്നിൽത്തന്നെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. സഹോദരന്മാരും സുഹൃത്തുക്കളും നിനക്ക് അപ്രിയമായത് ചെയ്യുന്നില്ല.
2.76.12
आच्छादयसि प्रावारानश्नासि पिशितौदनम् ।
आजानेया वहन्त्यश्वाः केनासि हरिणः कृशः ॥ २.७६.१२ ॥
നീ നല്ല പുതപ്പുകൾ പുതയ്ക്കുന്നു, മാംസച്ചോറ് ഉണ്ണുന്നു, ഉത്തമജാതി കുതിരകൾ നിന്നെ വഹിക്കുന്നു; പിന്നെ എന്തുകൊണ്ട് നീ വിളറി ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു?
2.76.13
शयनानि महार्हाणि योषितश्च मनोरमाः ।
गुणवन्ति च वेश्मानि विहाराश्च यथासुखम् ॥ २.७६.१३ ॥
വളരെ വിലപിടിപ്പുള്ള കിടക്കകളും മനോഹരികളായ സ്ത്രീകളും ഉത്തമമായ വീടുകളും യഥേഷ്ടം സുഖം നൽകുന്ന വിഹാരസ്ഥലങ്ങളും നിനക്കുണ്ട്.
2.76.14
देवनामिव ते सर्वं वाचि बद्धं न संशयः ।
स दीन इव दुर्धर्ष कस्माच्छोचसि पुत्रक ॥ २.७६.१४ ॥
ദേവന്മാരെപ്പോലെ നിന്റെ വാക്കിൽ എല്ലാം ബദ്ധമാണ്, സംശയമില്ല. ദുർധർഷനായ പുത്രാ, ദീനനെപ്പോലെ നീ എന്തിന് ദുഃഖിക്കുന്നു?
2.76.15
मात्रा पित्रा च पुत्रस्य यद्वै कार्यं परं स्मृतम् ।
प्राप्तस्त्वमसि तत्तात निखिलां नः कुलश्रियम् ॥ २.७६.१५ ॥
അമ്മയും അച്ഛനും പുത്രനു വിധിച്ച പരമ കർത്തവ്യം എന്തോ, അത് നീ നേടിയിരിക്കുന്നു, പ്രിയ പുത്രാ — നമ്മുടെ കുലശ്രീ മുഴുവൻ നീയാണ്.
2.76.16
उपस्थितः सर्वकामैस्त्रिदिवे वासवो यथा ।
विविधैरन्नपानैश्च प्रवरैः किं नु शोचसि ॥ २.७६.१६ ॥
സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ സർവ്വകാമങ്ങളാലും സേവിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ, നിന്നെ വിവിധമായ ഉത്തമ ഭക്ഷണപാനീയങ്ങൾ സേവിക്കുന്നു — പിന്നെ എന്തിന് നീ ദുഃഖിക്കുന്നു?
2.76.17
निरुक्तं निगमं छन्दः षडङ्गान्यस्त्रशास्त्रवान् ।
अधीती कृतविद्यस्त्वं दशव्याकरणैः कृपात् ॥ २.७६.१७ ॥
നിരുക്തം, വേദം, ഛന്ദസ്സ്, ആറ് വേദാംഗങ്ങൾ എന്നിവ നീ പഠിച്ചിരിക്കുന്നു, അസ്ത്രശാസ്ത്രവും അറിയാം; കൃപരിൽ നിന്ന് പത്ത് വ്യാകരണങ്ങളോടെ നീ വിദ്യയിൽ നിപുണനായിരിക്കുന്നു.
2.76.18
हलायुधात्कृपाद्द्रोणादस्त्रविद्यामधीतवान् ।
भ्राताज्येष्ठः स्थितो राज्ये किमु शोचसि पुत्रक ॥ २.७६.१८ ॥
ഹലായുധനായ ബലരാമനിൽ നിന്നും കൃപനിൽ നിന്നും ദ്രോണനിൽ നിന്നും നീ അസ്ത്രവിദ്യ പഠിച്ചിരിക്കുന്നു; നിന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ രാജ്യത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു — പുത്രാ, പിന്നെ എന്തിന് നീ ദുഃഖിക്കുന്നു?
2.76.19
पृथग्जनैरलभ्यं यदशनाच्छादनं बहु ।
प्रभुः सन्भुञ्जसे पुत्र संस्तुतः सूतमागधैः ॥ २.७६.१९ ॥
സാധാരണ ജനങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കാത്ത ഭക്ഷണവും വസ്ത്രവും ധാരാളമുണ്ട്. മകനേ, നീ പ്രഭുവായി അവ അനുഭവിക്കുന്നു; സൂതന്മാരും മാഗധന്മാരും നിന്നെ സ്തുതിക്കുന്നു.
2.76.20
तस्य ते विदितप्रज्ञ शोकमूलमिदं कथम् ।
लोकेस्मिञ्ज्येष्ठभागन्यस्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ २.७६.२० ॥
വിദിതപ്രജ്ഞനേ, നിന്റെ ഈ ദുഃഖത്തിന്റെ മൂലം എന്ത്? ഈ ലോകത്ത് ജ്യേഷ്ഠഭാഗം എന്നെ ഏൽപ്പിക്കപ്പെട്ടു; ചോദിക്കുന്ന എന്നോട് പറയൂ.
2.76.21
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मन्दः क्रोधवशानुगः ।
पितरं प्रत्युवाचेदं स्वमतिं सम्प्रकाशयन् ॥ २.७६.२१ ॥
അവന്റെ ആ വാക്ക് കേട്ട്, മന്ദബുദ്ധിയും കോപത്തിന് വശനുമായ അവൻ തന്റെ അഭിപ്രായം വ്യക്തമാക്കി പിതാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.76.22
अश्नाम्याच्छादये चाहं यथा कुपुरुषस्तथा ।
अमर्षं धारये चोग्रं निनीषुः कालपर्ययम् ॥ २.७६.२२ ॥
ഞാൻ ഭക്ഷിക്കുന്നു, ഉടുക്കുന്നു, നീചനായ മനുഷ്യൻ ചെയ്യുന്നതുപോലെ; കാലം കഴിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് തീവ്രമായ അസഹിഷ്ണുത ഞാൻ വഹിക്കുന്നു.
2.76.23
अमर्षणः स्वाः प्रकृतीरभिभूय परं स्थितः ।
क्लेशान्मुमुक्षुः परजान्स वै पुरुष उच्यते ॥ २.७६.२३ ॥
അസഹിഷ്ണുവായി സ്വന്തം പ്രജകളെ അടക്കി പരമപദത്തിൽ നിൽക്കുന്നവനും, പരരിൽ നിന്നുള്ള ക്ലേശങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുമാണ് യഥാർത്ഥ പുരുഷൻ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
2.76.24
सन्तोषो वै श्रियं हन्ति ह्यभिमानं च भारत ।
अनुक्रोशभये चोभे यैर्वृतो नाश्नुते महत् ॥ २.७६.२४ ॥
ഭാരതാ, സന്തോഷം തന്നെ ഐശ്വര്യത്തെയും അഭിമാനത്തെയും നശിപ്പിക്കുന്നു; അനുകമ്പയും ഭയവും എന്ന രണ്ടിനാലും ചുറ്റപ്പെട്ടവൻ മഹത്വം നേടുന്നില്ല.
2.76.25
न मां प्रीणाति मद्भुक्तं श्रियं दृष्ट्वा युधिष्ठेरे ।
अतिज्वलन्तीं कौन्तेये विवर्णकरणीं मम ॥ २.७६.२५ ॥
യുധിഷ്ഠിരനിലെ അതിതീവ്രമായി ജ്വലിക്കുന്ന ആ ശ്രീയെ കണ്ടിട്ട്, ഞാൻ കഴിച്ച ഭക്ഷണംപോലും എനിക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്നില്ല; അത് എന്റെ മുഖം വിവർണമാക്കുന്നു.
2.76.26
नृद्व्यतोत्मानं हीयमानं निशाम्य च ।
अदृश्यामपि कौन्तेय श्रियं पश्यन्निवोद्यताम् ॥ २.७६.२६ ॥
ഞാൻ ക്ഷയിക്കുന്നതായി കണ്ടും, കുന്തീപുത്രന്റെ ശ്രീ അദൃശ്യമായിരുന്നാലും ഉദിക്കുന്നതുപോലെ കണ്ടും…
2.76.27
तस्मादहं विवर्णश्च दीनश्च हरिमः कृशः ।
अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातका गृहमेधिनः ॥ २.७६.२७ ॥
അതുകൊണ്ട് ഞാൻ വിവർണനും ദീനനും കൃശനുമാകുന്നു. എൺപത്തെട്ടായിരം സ്നാതകന്മാരും ഗൃഹസ്ഥന്മാരും…
2.76.28
त्रिंशद्दासीक एकैको यान्बिभर्ति युधिष्ठिरः ।
दशान्यानि सहस्राणि यतीनामूर्ध्वरेतसाम्।
भुञ्जते रुक्मपात्रीभिर्युधिष्ठिरनिवेशने ॥ २.७६.२८ ॥
യുധിഷ്ഠിരൻ ഓരോരുത്തരെയും മുപ്പത് ദാസിമാരോടൊപ്പം പോറ്റുന്നു; പത്തായിരം മറ്റ് ഊർധ്വരേതസ്സായ യതികൾ യുധിഷ്ഠിരന്റെ ഭവനത്തിൽ സ്വർണപാത്രങ്ങളിൽ ഭക്ഷിക്കുന്നു.
2.76.29
कदलीमृगमोकानि कृष्णश्यामारुणानि च ।
काम्भोजः प्राहिणोत्तस्मै परार्ध्यानपि कम्बलान्।
गजयोषिद्गवाश्वस्य शतशोऽथ सहस्रशः ॥ २.७६.२९ ॥
കദലി, മൃഗ തോലുകൾ, കറുപ്പ്, ശ്യാമം, ചുവപ്പ് നിറങ്ങളിലുള്ളവ; കാംബോജൻ അവന് ഏറ്റവും വിലയേറിയ കമ്പളങ്ങൾ അയച്ചു; ആനകൾ, സ്ത്രീകൾ, പശുക്കൾ, കുതിരകൾ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും.
2.76.30
शतं चोष्ट्रवामीनां शतानि विचरन्त्युत ।
राजन्या बलिमादाय समेता हि नृपक्षये ॥ २.७६.३० ॥
നൂറ് ഒട്ടകപ്പെണ്ണുങ്ങളും, നൂറുകണക്കിന് വിഹരിക്കുന്നു; രാജാക്കന്മാർ കപ്പം കൊണ്ടുവന്ന് രാജസൂയത്തിന്റെ സമയത്ത് യഥാർഥത്തിൽ ഒന്നിച്ചുകൂടിയിരുന്നു.
2.76.31
पृथग्विधानि रत्नान पार्थिवाः पृथिवीपते ।
आहरन्क्रतुमुख्येऽस्मिन्कुन्तीपुत्राय भूरिशः ॥ २.७६.३१ ॥
ഭൂമിപതേ, ഈ പ്രധാന യജ്ഞത്തിൽ രാജാക്കന്മാർ കുന്തീപുത്രന് പല വിധത്തിലുള്ള രത്നങ്ങൾ ധാരാളമായി കൊണ്ടുവന്നു.
2.76.32
न क्वचिद्धि मया तादृग्दृष्टपूर्वो न च श्रुतः ।
यादृग्धनागमो यज्ञे पाण्डुपुत्रस्य धीमतः ॥ २.७६.३२ ॥
ബുദ്ധിമാനായ പാണ്ഡുപുത്രന്റെ യജ്ഞത്തിൽ വന്ന ഇത്ര വലിയ ധനപ്രവാഹം ഞാൻ ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല, കേട്ടിട്ടുമില്ല.
2.76.33
असत्यं चेदिदं सर्वं सञ्जयं प्रष्टुमर्हसि ।
अपर्यन्तं धनौघं तं दृष्ट्वा शत्रोरहं नृप।
शर्म नैवाभिगच्छामि चिन्तयानो विशाम्पते ॥ २.७६.३३ ॥
ഇതെല്ലാം അസത്യമെങ്കിൽ സഞ്ജയനോട് ചോദിക്കണം. രാജാവേ, ശത്രുവിന്റെ അതിരില്ലാത്ത ധനപ്രവാഹം കണ്ട് ഞാൻ ചിന്തിച്ച് ശാന്തി നേടുന്നില്ല, പ്രജാപതേ.
2.76.34
ब्रह्मणा वाटधानाश्च गोमन्तः शतसङ्घशः ।
त्रिखर्वं बलिमादाय द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः ॥ २.७६.३४ ॥
ബ്രഹ്മാവിനാൽ നൽകപ്പെട്ട വാടധാനരും ഗോമന്തരും നൂറുകണക്കിന് സംഘങ്ങളായി മൂന്ന് ഖർവം കപ്പം കൊണ്ടുവന്ന് വാതിൽക്കൽ തടയപ്പെട്ട് നിൽക്കുന്നു.
2.76.35
कमण्डलूनुपादाय जातरूपमयाञ्शुभान् ।
त्रैखर्वाः प्रतिवेद्यास्मै लेभिरेऽथ प्रवेशनम् ॥ २.७६.३५ ॥
സ്വർണ്ണം കൊണ്ടുള്ള മനോഹരമായ കമണ്ഡലുക്കൾ എടുത്ത്, ത്രൈഖർവർ ഇയാളെ അറിയിച്ച് പ്രവേശനം നേടി.
2.76.36
यथैव मधु शक्राय धारयन्त्यमरस्त्रियटः ।
तदस्मै कांस्यमाहार्षीद्वारुणं कलशोदधिः ॥ २.७६.३६ ॥
ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി അമരസ്ത്രീകൾ മധു ധരിക്കുന്നതുപോലെ, കലശോദധി ഇയാൾക്കുവേണ്ടി വരുണന്റെ ഓട്ടുപാത്രം കൊണ്ടുവന്നു.
2.76.37
शङ्खप्रवरमादाय वासुदेवोऽभिषिक्तवान् ।
शक्यं रुक्मसहस्रस्य बहुरत्नविभूषितम् ॥ २.७६.३७ ॥
ശ്രേഷ്ഠമായ ശംഖം എടുത്ത് വാസുദേവൻ അതിനെ അഭിഷേകം ചെയ്ത് സമർപ്പിച്ചു; അത് ആയിരം സ്വർണ്ണനാണയങ്ങളുടെ വിലയുള്ളതും അനേകം രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചതുമായിരുന്നു.
2.76.38
दृष्ट्वा च मम तत्सर्वं ज्वररूपमिवाभवत् ।
गृहीत्वा तत्तु गच्छन्ति समुद्रौ पूर्वदक्षिणौ ॥ २.७६.३८ ॥
അതെല്ലാം കണ്ടപ്പോൾ എനിക്ക് പനി പിടിച്ചതുപോലെയായി. അത് എടുത്തുകൊണ്ട് അവർ കിഴക്കും തെക്കുമുള്ള സമുദ്രങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്നു.
2.76.39
तथैव पश्चिमं यान्ति गृहीत्वा भरतर्षभ ।
त्तरं तु न गच्छन्ति विना तात पतत्रिणः।
तत्र गत्वाऽर्जुनो दण्डमाजहारामितं धनम् ॥ २.७६.३९ ॥
അതുപോലെ അവർ പടിഞ്ഞാറൻ സമുദ്രത്തിലേക്കും അത് കൊണ്ടുപോകുന്നു, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ. എന്നാൽ അച്ഛാ, പക്ഷികളില്ലാതെ അവർ വടക്കോട്ട് പോകുന്നില്ല. അവിടെ ചെന്ന് അർജുനൻ അളവില്ലാത്ത ധനം കപ്പമായി കൊണ്ടുവന്നു.
2.76.40
कृतां बैन्दुसरै रत्नैर्मयेन स्फाटिकच्छदाम् ।
अपश्यं नलिनीं पूर्णामुदकस्येव भारत ॥ २.७६.४० ॥
മയനാൽ ബിന്ദുരത്നങ്ങളും രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചതും സ്ഫടിക മേൽക്കൂരയുള്ളതും വെള്ളം നിറഞ്ഞതുമായ താമരക്കുളം ഞാൻ കണ്ടു, ഭരതാ.
2.76.41
उत्कर्षन्तं च वासश्च प्राहसन्मां वृकोदरः ।
किङ्कराश्च सभापाला जहसुर्भरतर्षभ ॥ २.७६.४१ ॥
എന്റെ വസ്ത്രം ഉയർത്തിയപ്പോൾ വൃകോദരൻ എന്നെ നോക്കി ചിരിച്ചു. ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ഭൃത്യന്മാരും സഭാപാലകരും ചിരിച്ചു.
2.76.42
पित्रोरर्थे विशेषेण प्रावृण्वं तत्र जीवितम् ।
तत्र त्म यदि शक्तः स्यां घातयेयं वृकोदरम् ॥ २.७६.४२ ॥
മാതാപിതാക്കൾക്കുവേണ്ടി, വിശേഷിച്ച്, അവിടെ ഞാൻ എന്റെ ജീവൻ മറച്ചുവെച്ചു. എനിക്ക് ശക്തിയുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ ആ വൃകോദരനെ ഞാൻ കൊന്നുകളയുമായിരുന്നു.
2.76.43
सपत्नेनापहासो हि स मां दहति भारत ॥ २.७६.४३ ॥
ഭാരതാ, ശത്രുവിന്റെ ആ പരിഹാസം എന്നെ ശരിക്കും ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
2.76.44
तत्र स्फाटिकतोयां हि स्फाटिकाम्बुजशोभिताम् ।
सभां पुष्करिणीं मत्वा पतितोऽस्मि नराधिप ॥ २.७६.४४ ॥
അവിടെ സ്ഫടിക ജലവും സ്ഫടിക താമരകളും അലങ്കരിച്ച ആ സഭയെ ഒരു താമരക്കുളമെന്നു കരുതി, ഓ നരാധിപ, ഞാൻ വീണു.
2.76.45
तत्र मामहसद्भीमः सह पार्थेन सस्वरम् ।
द्रौपदी चसह स्त्रीभिः पातयन्ती मनो मम ॥ २.७६.४५ ॥
അവിടെ ഭീമൻ അർജുനനോടൊപ്പം എന്നെ ഉച്ചത്തിൽ പരിഹസിച്ചു; ദ്രൗപദിയും സ്ത്രീകളോടൊപ്പം എന്റെ മനസ്സിനെ തളർത്തി.
2.76.46
क्लिन्नवस्त्रस्य च जले किङ्करा राजचोदिताः ।
ददुर्वासांसि मेऽन्यानि तच्च दुःखतरं मम ॥ २.७६.४६ ॥
വെള്ളത്തിൽ നനഞ്ഞ വസ്ത്രമുള്ള എനിക്ക് രാജാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം സേവകർ മറ്റു വസ്ത്രങ്ങൾ നൽകി; അത് എനിക്ക് കൂടുതൽ വേദനാജനകമായിരുന്നു.
2.76.47
अस्तम्भा इव तिष्ठन्ति स्तम्भा इव सहस्रशः ।
सोहं तत्राहतो राजन्स्फटिकाभ्यन्तरे विभो ॥ २.७६.४७ ॥
തൂണുകളില്ലാതെ ആയിരക്കണക്കിന് തൂണുകൾ പോലെ അവ നിൽക്കുന്നു; ഓ രാജാവേ, ഓ വിഭോ, ആ സ്ഫടിക മന്ദിരത്തിനുള്ളിൽ ഞാൻ അവിടെ തട്ടി വീണു.
2.76.48
अद्वारेण विनिर्गच्छन्द्वारसंस्थानरूपिणा ।
अभिहत्य शिलां भूयो ललाटेनास्मि विक्षतः ॥ २.७६.४८ ॥
വാതിലിന്റെ രൂപമുള്ളതെങ്കിലും വാതിലല്ലാത്ത വഴിയിലൂടെ പുറത്തിറങ്ങുമ്പോൾ, വീണ്ടും ഒരു കല്ലിൽ ഇടിച്ച് ഞാൻ നെറ്റിയിൽ മുറിവേറ്റു.
2.76.49
आमृशन्निव तां दृष्ट्वा मार्गान्तरमुपाविशम् ।
इदं द्वारमिदं राजन्नद्वारमिति मां प्रति।
अद्भुतं प्रहसन्वाक्यं बभाषे स वृकोदरः ॥ २.७६.४९ ॥
അതിൽ തൊടുന്നതുപോലെ നോക്കി ഞാൻ മറ്റൊരു വഴിയിൽ ഇരുന്നു. "രാജാവേ, ഇത് വാതിലാണ്; ഇത് വാതിലല്ല" എന്ന് എന്നോട് പറഞ്ഞ്, ആ വൃകോദരൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ഭുതവാക്യങ്ങൾ പറഞ്ഞു.
2.76.50
स्त्रियश्च तत्र मां दृष्ट्वा जहसुस्तादृशं नृप ।
सर्वं हासकरं तेषां सदस्यानां नरर्षभ ॥ २.७६.५० ॥
അവിടെയുള്ള സ്ത്രീകളും എന്നെ കണ്ട് അതുപോലെ ചിരിച്ചു. നരശ്രേഷ്ഠാ, ആ സദസ്യരുടെ എല്ലാം ചിരിയുണർത്തുന്നതായിരുന്നു.
2.76.51
न श्रुतानि न दृष्टानि यानि रत्नान मे क्वचित् ।
तानि मे तत्र दृष्टानि तेन तप्तोस्मि दुःखितः ॥ २.७६.५१ ॥
ഞാൻ ഒരിടത്തും കേൾക്കാത്തതും കാണാത്തതുമായ രത്നങ്ങൾ അവിടെ ഞാൻ കണ്ടു. അതിനാൽ ഞാൻ വ്യസനിതനായി ദുഃഖിക്കുന്നു.
2.76.52
हुताशनं प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि महोदधिम् ।
सम्भावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥ २.७६.५२ ॥
ഞാൻ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കും, മഹാസമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിക്കും. ബഹുമാനിതനായവന് അപകീർത്തി മരണത്തെക്കാൾ വലുതാണ്.
2.76.53
इदं चाद्भुतमत्रासीत्तन्मे निगदतः शृणु ॥ २.७६.५३ ॥
ഇവിടെ ഈ അദ്ഭുതവും ഉണ്ടായി. ഞാൻ പറയുന്നത് കേൾക്കുക.
2.76.54
पूर्णे शतसहस्रे तु विप्राणां भुञ्जतां सदा ।
स्थापितस्तत्र सञ्ज्ञार्थं शङ्खो ध्मायति नित्यसः ॥ २.७६.५४ ॥
ഒരു ലക്ഷം ബ്രാഹ്മണർ എപ്പോഴും ഭക്ഷണം കഴിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ സൂചനയ്ക്കായി ശംഖ് വെച്ചിരുന്നു; അത് നിത്യവും ഊതപ്പെട്ടു.
2.76.55
मुहुर्मुहुः प्रणदतस्तस्य शङ्खस्य भारत ।
अनिशं शब्दमश्रौषं ततो रोमाणि मेऽहृषन् ॥ २.७६.५५ ॥
ഭാരതാ, ആ ശംഖിന്റെ നാദം വീണ്ടും വീണ്ടും മുഴങ്ങുന്നത് ഞാൻ നിരന്തരം കേട്ടു; അതിനാൽ എന്റെ രോമങ്ങൾ എഴുന്നുനിന്നു.
2.76.56
पार्थिवैर्बहुभिः कीर्णमुपस्थानं दिदृक्षुभिः ।
अशोभत महाराज नक्षत्रैर्द्यैरिवामला ॥ २.७६.५६ ॥
മഹാരാജാവേ, കാണാനാഗ്രഹിച്ചെത്തിയ അനേകം രാജാക്കന്മാരാൽ നിറഞ്ഞ ആ സഭ, നിർമ്മലമായ ആകാശം നക്ഷത്രങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നതുപോലെ ശോഭിച്ചു.
2.76.57
सर्वरत्नान्युपादाय पार्थिवा वै जनेश्वर ।
ज्ञे तस्य महाराज पाण्डुपुत्रस्य धीमतः ॥ २.७६.५७ ॥
ജനേശ്വരാ, രാജാക്കന്മാർ സർവ്വരത്നങ്ങളും കൊണ്ടുവന്ന് ആ ബുദ്ധിമാനായ പാണ്ഡുപുത്രന്റെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു.
2.76.58
वैश्या इव महीपाला द्विजातिपरिवेषकाः ।
न सा श्रीर्देवराजस्य यमस्य वरुणस्य च।
गुह्यकाधिपतेर्वापि या श्री राजन्युधिष्ठिरे ॥ २.७६.५८ ॥
രാജാക്കന്മാർ ദ്വിജന്മാരെ ഊട്ടുന്ന വൈശ്യന്മാരെപ്പോലെയായിരുന്നു. ദേവേന്ദ്രനോ യമനോ വരുണനോ ഗുഹ്യകാധിപനോ ഇല്ലാത്ത ആ ശ്രീ, രാജാവേ, യുധിഷ്ഠിരനിലുണ്ട്.
2.76.59
तां दृष्ट्वा पाण्डुपुत्रस्य श्रियं परमिक्रामहम् ।
शान्तिं न परिगच्छामि दह्यमानेन चेतसा ॥ २.७६.५९ ॥
പാണ്ഡുപുത്രന്റെ ആ പരമശ്രീ കണ്ട്, വെന്തുരുകുന്ന മനസ്സോടെ ഞാൻ ശാന്തി പ്രാപിക്കുന്നില്ല.
2.76.60
अप्राप्य पाण्डवैश्वर्यं शमो मम न विद्यते ।
अरीन्बाणैः शाययिष्ये शयिष्ये वा हतः परैः ॥ २.७६.६० ॥
പാണ്ഡവരുടെ ഐശ്വര്യം നേടാതെ എനിക്ക് ശാന്തിയില്ല. ഞാൻ ശത്രുക്കളെ അമ്പുകളാൽ വീഴ്ത്തും; അല്ലെങ്കിൽ ശത്രുക്കളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ട് കിടക്കും.
2.76.61
एतादृशस्य मे किं तु जीवितेन परन्तप ।
वर्धन्ते पाण्डवा राजन्वयं हि स्थितवृद्धयः ॥ २.७६.६१ ॥
പരന്തപാ, ഇങ്ങനെയുള്ള എന്റെ ജീവിതംകൊണ്ട് എന്തു പ്രയോജനം? രാജാവേ, പാണ്ഡവർ വളരുന്നു; നമ്മളോ നിശ്ചലമായ സമൃദ്ധിയിലാണ്.
2.76.62
यामेतामतुलां लक्ष्मीं दृष्टवानसि पाण्डवे ।
तस्याटः प्राप्तावुपायं मे शृणु सत्यपराक्रम ॥ २.७६.६२ ॥
പാണ്ഡവനിൽ നീ കണ്ട ഈ അതുല്യമായ ഐശ്വര്യം നേടുന്നതിനുള്ള ഉപായം എന്നിൽനിന്ന് കേൾക്കുക, സത്യപരാക്രമീ.
2.76.63
अहमक्षेष्वभिज्ञोऽस्मि पृथिव्यामपि भारत ।
हृदयज्ञः पणज्ञश्च विशेषज्ञश्च देवने ॥ २.७६.६३ ॥
ഭാരതാ, ഭൂമിയിൽത്തന്നെ ഞാൻ പകിടയിൽ വിദഗ്ധനാണ്; ഹൃദയം അറിയുന്നവനും പണയം അറിയുന്നവനും ചൂതിലെ വിശേഷങ്ങൾ അറിയുന്നവനുമാണ് ഞാൻ.
2.76.64
द्यूतप्रियश्च कौन्तेयो न च जानाति देवितुम् ।
आहूतश्चैष्यति व्यक्तं नित्यमेवाह्वयत्स्वयम् ॥ २.७६.६४ ॥
ചൂതിൽ പ്രിയനായ കൗന്തേയൻ പകിട കളിക്കാൻ അറിയാത്തവനാണ്; ക്ഷണിച്ചാൽ അവൻ തീർച്ചയായും വരും, അവൻ തന്നെ എപ്പോഴും ക്ഷണിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
2.76.65
नियतं तं विजेष्यामि कृत्वा तु कपटं विभो ।
आनयामि समृद्धिं तां दिव्यां चोपाह्वयस्व तम् ॥ २.७६.६५ ॥
പ്രഭോ, കപടം ചെയ്ത് ഞാൻ അവനെ തീർച്ചയായും ജയിക്കും; ആ ദിവ്യമായ ഐശ്വര്യം ഞാൻ കൊണ്ടുവരും; നീ അവനെ വീണ്ടും ക്ഷണിക്കുക.
2.76.66
एवमुक्तः शकुनिना राजा दुर्योधनस्ततः ।
धृतराष्ट्रमिदं वाक्यमपदान्तरमब्रवीत् ॥ २.७६.६६ ॥
ശകുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവായ ദുര്യോധനൻ പിന്നീട് ധൃതരാഷ്ട്രനോട് ഈ വാക്ക് മറ്റൊരു സന്ദർഭത്തിൽ പറഞ്ഞു.
2.76.67
अयमुत्सहते राजञ्श्रियमाहर्तुमक्षवित् ।
द्यूतेन पाण्डुपुत्रस्य तदनुज्ञातुमर्हसि ॥ २.७६.६७ ॥
രാജാവേ, പകിടകളിയിൽ വിദഗ്ധനായ ഇവൻ പാണ്ഡുപുത്രന്റെ ഐശ്വര്യം ചൂതുകളിയിലൂടെ കവർന്നെടുക്കാൻ ഉത്സാഹിക്കുന്നു; അതിന് അങ്ങ് അനുമതി നൽകണം.
2.76.68
क्षत्ता मन्त्री महाप्राज्ञः स्थितो यस्यास्मि शासने ।
तेन सङ्गम्य वेत्स्यामि कार्यस्यास्य विनिश्चयम् ॥ २.७६.६८ ॥
ഞാൻ ആരുടെ ശാസനയിൽ നിൽക്കുന്നുവോ ആ മഹാപ്രാജ്ഞനായ മന്ത്രി ക്ഷത്താവ് (വിദുരൻ) ഉണ്ട്; അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് ഈ കാര്യത്തിന്റെ തീരുമാനം ഞാൻ അറിയും.
2.76.69
स हि धर्मं पुरस्कृत्य दीर्घदर्शी परं हितम् ।
उभयोटः पक्षयोर्युक्तं वक्ष्यत्यर्थविनिश्चयम् ॥ २.७६.६९ ॥
അദ്ദേഹം ധർമ്മത്തെ മുന്നിൽ വെച്ച്, ദൂരദർശിയായി, പരമമായ ഹിതം കണക്കിലെടുത്ത്, ഇരുപക്ഷത്തിനും യോജിച്ച കാര്യനിർണയം പറയും.
2.76.70
निवर्तयिष्यति त्वाऽसौ यदि क्षत्ता समेष्यति ।
निवृत्ते त्वयि राजेन्द्र मरिष्येऽहमसंशयम् ॥ २.७६.७० ॥
ക്ഷത്താവ് കണ്ടാൽ അദ്ദേഹം അങ്ങയെ തിരിച്ചയയ്ക്കും. രാജേന്ദ്രാ, അങ്ങ് മടങ്ങിയാൽ ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ മരിക്കും.
2.76.71
स त्वं मयि मृते राजन्विदुरेण सुखी भव ।
भोक्ष्यसे पृथिवीं कृत्स्नां किं मया त्वं करिष्यसि ॥ २.७६.७१ ॥
രാജാവേ, ഞാൻ മരിച്ചശേഷം അങ്ങ് വിദുരനോടൊപ്പം സുഖമായിരിക്കുക. സമസ്ത ഭൂമിയും അനുഭവിക്കും; ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം?
2.76.72
शम्पायन उवाच ।
आर्तवाक्यं तु तत्तस्य प्रणयोक्तं निशम्य सः।
धृतराष्ट्रोऽब्रवीत्प्रेष्यन्दुर्योधनमते स्थितः ॥ २.७६.७२ ॥
അവന്റെ ദുഃഖം നിറഞ്ഞതും സ്നേഹത്തോടെ പറഞ്ഞതുമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ദുര്യോധനന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്ന ധൃതരാഷ്ട്രൻ (വിദുരനെ) അയയ്ക്കാനുള്ള ഉദ്ദേശത്തോടെ പറഞ്ഞു.
2.76.73
स्थूणासहस्रैर्बृहतीं शतद्वारां सभां मम ।
मनोरमां दर्शनीयामाशु कुर्वन्तुं शिल्पिनः ॥ २.७६.७३ ॥
ആയിരം തൂണുകളും നൂറു വാതിലുകളുമുള്ള, മനസ്സിന് ഇമ്പമേറിയ, കാണേണ്ടതായ വലിയ സഭ ശിൽപികൾ എനിക്കായി വേഗം നിർമ്മിക്കട്ടെ.
2.76.74
ततः संस्तीर्य रत्नैस्तां तक्ष्ण आनाय्य सर्वशः ।
सुकृतां सुप्रवेशां च निवेदयत मेऽशनैः ॥ २.७६.७४ ॥
പിന്നെ അതിനെ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച്, ആശാരിമാരെ വരുത്തി, എല്ലാ വിധത്തിലും നന്നായി ഉണ്ടാക്കി, എളുപ്പത്തിൽ പ്രവേശിക്കാവുന്നതാക്കി വേഗം എന്നെ അറിയിക്കുക.
2.76.75
दूर्योधनस्य शान्त्यर्थमिति निश्चित्य भूमिपः ।
धृतराष्ट्रो महाराज प्राहिणोद्विदुराय वै ॥ २.७६.७५ ॥
ദുര്യോധനന്റെ സമാധാനത്തിനായി എന്ന് തീരുമാനിച്ച്, മഹാരാജാവേ, ഭൂപതിയായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ വിദുരന്റെ അടുത്തേക്ക് അയച്ചു.
2.76.76
अपृष्ट्वा विदुरं स्वस्यन नासीत्कश्चिद्विनिश्चयः ।
द्यूते दोषांश्च जानन्स पुत्रस्नेहादकृष्यत ॥ २.७६.७६ ॥
വിദുരനോട് ചോദിക്കാതെ അവന് ഒരു തീരുമാനവുമുണ്ടായിരുന്നില്ല; ചൂതാട്ടത്തിലെ ദോഷങ്ങൾ അറിഞ്ഞിട്ടും പുത്രസ്നേഹത്താൽ അവൻ വലിക്കപ്പെട്ടു.
2.76.77
तच्छ्रुत्वा विदुरो धीमान्कलिद्वारमुपस्थितम् ।
विनाशमुखमुत्पन्नं धृतराष्ट्रमुपाद्रवत् ॥ २.७६.७७ ॥
അത് കേട്ട ബുദ്ധിമാനായ വിദുരൻ, കലഹത്തിന്റെ വാതിലായും നാശത്തിന്റെ മുഖമായും ഉണ്ടായ ആ നില കണ്ട്, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ അടുത്തേക്ക് ഓടിയെത്തി.
2.76.78
सोऽभिगम्य महात्मानं भ्राता भ्रातरमग्रजम् ।
मूर्ध्ना प्रणम्य चरणाविदं वचनमब्रवीत् ॥ २.७६.७८ ॥
അവൻ മഹാത്മാവായ തന്റെ മൂത്ത സഹോദരന്റെ അടുത്തെത്തി, ശിരസ്സാൽ വണങ്ങി, അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.76.79
नाभिनन्दामि ते राजन्व्यवसायमिमं प्रभो ।
पुत्रैर्भेदो यथा न स्थाद्द्यूतहेतोस्तथा कुरु ॥ २.७६.७९ ॥
രാജാവേ, പ്രഭോ, നിങ്ങളുടെ ഈ തീരുമാനത്തെ ഞാൻ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. ചൂതാട്ടത്തിന്റെ പേരിൽ പുത്രന്മാർക്കിടയിൽ ഭിന്നത ഉണ്ടാകാത്ത വിധം പ്രവർത്തിക്കുക.
2.76.80
क्षत्तः पुत्रेषु पुत्रैर्मे कलहो न भविष्यति ।
यदि देवाः प्रसादं नः करिष्यन्ति न संशयः ॥ २.७६.८० ॥
ക്ഷത്താവേ, ദേവന്മാർ ഞങ്ങളിൽ അനുഗ്രഹം ചൊരിഞ്ഞാൽ എന്റെ പുത്രന്മാർക്കിടയിൽ കലഹം ഉണ്ടാവുകയില്ല; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
2.76.81
अशुभं वा शुभं वापि हितं वा यदि वाऽहितम्। ॥ २.७६.८१ ॥
അത് അശുഭമോ ശുഭമോ, ഹിതമോ അഹിതമോ ആകട്ടെ—
2.76.82
मयि सन्निहिते द्रोणे भीष्मे त्वयि च भारत ।
अनयो दैवविहितो न कथञ्चिद्भविष्यति ॥ २.७६.८२ ॥
ഭാരതാ, ഞാൻ, ദ്രോണൻ, ഭീഷ്മർ, നീ എന്നിവർ സന്നിഹിതരായിരിക്കെ ദൈവവിധിയാൽ വരുന്ന ഒരു അനർത്ഥവും ഒരു വിധത്തിലും സംഭവിക്കുകയില്ല.
2.76.83
गच्छ त्वं रथमास्थाय हयैर्वातसमैर्जवे ।
खाण्डवप्रस्थमद्यैव समानय युधिष्ठिरम् ॥ २.७६.८३ ॥
നീ രഥത്തിൽ കയറി കാറ്റിനൊത്ത വേഗമുള്ള കുതിരകളുമായി ഇന്നുതന്നെ ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥത്തിലേക്ക് പോയി യുധിഷ്ഠിരനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരിക.
2.76.84
न वाच्यो व्यवसायो मे विदुरैतद्ब्रवीमि ते ।
दैवमेव परं मन्ये येनैतदुपपद्यते ॥ २.७६.८४ ॥
വിദുരാ, എന്റെ ഈ തീരുമാനം ആരോടും പറയരുത്—ഇത് നിന്നോടു പറയുന്നു. ഇത് സംഭവിക്കാൻ കാരണമായ ദൈവമാണ് പരമമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
2.76.85
इत्युक्तो विदुरो धीमान्नेदमस्तीति चिन्तयन् ।
आपगेयं महाप्राज्ञमभ्यगच्छत्सुदुः खितः ॥ २.७६.८५ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട ബുദ്ധിമാനായ വിദുരൻ, 'ഇത് ഉണ്ടാകരുത്' എന്നു ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി മഹാപ്രാജ്ഞനായ ആപഗേയന്റെ (ഭീഷ്മരുടെ) അടുത്തേക്ക് പോയി.