મહાભારત · અધ્યાય 2.77
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.77.1
कथं समभवद्द्यूतं भ्रातॄणां तन्महात्ययम् ।
यत्र तद्व्यसनं प्राप्तं पाण्डवैर्मे पितामहैः ॥ २.७७.१ ॥
ભાઈઓ વચ્ચે આ જુગાર કેવી રીતે થયો, જેમાં મારા પિતામહ પાંડવોને આ મહા વિપત્તિ પ્રાપ્ત થઈ?
2.77.2
के च तत्र समास्तारा राजानो ब्रह्मवित्तम ।
के चैनमन्वमोदन्त के चैनं प्रत्यषेधयन् ॥ २.७७.२ ॥
હે બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ! ત્યાં કયા રાજાઓ એકઠા થયા હતા? કોણે આને અનુમોદન આપ્યું અને કોણે વિરોધ કર્યો?
2.77.3
विस्तरेणैतदिच्छामि कथ्यमानं त्वया द्विज ।
मूलं ह्येतद्विनाशस्य पृथिव्या द्विजसत्तम ॥ २.७७.३ ॥
હે દ્વિજ! આ બધું તમારી પાસેથી વિસ્તારથી સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! આ જ પૃથ્વીના વિનાશનું મૂળ છે.
2.77.4
एवमुक्तस्ततो राज्ञा व्यासशिष्यः प्रतापवान् ।
आचचक्षेऽथ यद्वृत्तं तत्सर्वं वेदतत्त्वविद् ॥ २.७७.४ ॥
રાજાએ આમ પૂછ્યું ત્યારે, વ્યાસનો પ્રતાપી શિષ્ય, વેદતત્ત્વ જાણનાર, જે કંઈ બન્યું હતું તે બધું કહેવા લાગ્યો.
2.77.5
एवमुक्तस्ततो राज्ञा व्यासशिष्यः प्रतापवान् ।
आचचक्षेऽथ यद्वृत्तं तत्सर्वं वेदतत्त्ववित् ॥ २.७७.५ ॥
રાજાએ આમ પૂછ્યું ત્યારે, વ્યાસનો પ્રતાપી શિષ્ય, વેદતત્ત્વ જાણનાર, જે કંઈ બન્યું હતું તે બધું કહેવા લાગ્યો.
2.77.6
विदुरस्य मतिं ज्ञात्वा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
दुर्योधनमिदं वाक्यमुवाच विजने पुनः ॥ २.७७.६ ॥
વિદુરનો અભિપ્રાય જાણીને અંબિકાના પુત્ર ધૃતરાષ્ટ્રે એકાંતમાં દુર્યોધનને ફરી આ વચન કહ્યું.
2.77.7
अलं द्यूतेन गान्धारे विदुरो न प्रशंसति ।
न ह्यसौ सुमहाबुद्धिरहितं नो वदिष्यति ॥ २.७७.७ ॥
ગાંધારીના પુત્ર, જુગાર બસ. વિદુર તેની પ્રશંસા કરતા નથી. અતિ બુદ્ધિમાન એવા તેઓ આપણને અહિતની વાત નહીં કહે.
2.77.8
हितं हि परमं मन्ये विदुरो यत्प्रभाषते ।
क्रियतां पुत्र तत्सर्वमेतन्मन्ये हितं तव ॥ २.७७.८ ॥
વિદુર જે કહે છે તે પરમ હિતકારક છે એવું હું માનું છું. પુત્ર, તેઓ જે કહે તે સર્વ કર. આ જ તારું હિત છે એવું મને લાગે છે.
2.77.9
देवर्षिर्वासवागुरुर्देवराजाय धीमते ।
यत्प्राह शास्त्रं भगवान्बृहस्पतिरुदारधीः।
तद्दे विदुरः सर्वं सरहस्यं महाकविः ॥ २.७७.९ ॥
દેવર્ષિ, વાસવના ગુરુ બૃહસ્પતિએ બુદ્ધિમાન દેવરાજ ઇન્દ્રને જે શાસ્ત્ર કહ્યું હતું, તે સર્વ રહસ્યો સહિત મહાકવિ વિદુર તને કહે છે.
2.77.10
स्थितस्तु वचने तस्य सदाऽहमपि पुत्रक ।
विदुरो वापि मेधावी कुरूणां प्रवरो मतः ॥ २.७७.१० ॥
પુત્ર, હું પણ સદા તેમના વચનમાં સ્થિર છું. મેધાવી વિદુર પણ કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ માનાય છે.
2.77.11
उद्धवो वा महाबुद्धिर्वृष्णीनामर्चितो नृप ।
तदलं पुत्र द्यूतेन द्यूते भेदो हि दृश्यते ॥ २.७७.११ ॥
રાજન, વૃષ્ણિઓ દ્વારા સન્માનિત મહાબુદ્ધિ ઉદ્ધવ પણ એ જ કહેશે. તેથી પુત્ર, જુગાર બસ. જુગારમાં ભેદ દેખાય છે.
2.77.12
भेदे विनाशो राज्यस्य तत्पुत्र परिवर्जय ॥ २.७७.१२ ॥
ભેદ થાય તો રાજ્યનો વિનાશ થાય છે. તેથી પુત્ર, તે છોડી દે.
2.77.13
पित्रा मात्रा च पुत्रस्य यद्वै कार्यं परं स्मृतम् ।
प्राप्तस्त्वमसि तन्नाम पितृपैतामहं पदम् ॥ २.७७.१३ ॥
પિતા અને માતાએ પુત્રનું જે પરમ કર્તવ્ય કહ્યું છે, તે તેં પ્રાપ્ત કર્યું છે—પિતા-પિતામહનું એ પદ અને એ નામ.
2.77.14
अधीतवान्कृती शास्त्रे लालितः सततं गृहे ।
भ्रातृज्येष्ठः स्थितो राज्ये विन्दसरे किं न शोभनम् ॥ २.७७.१४ ॥
શાસ્ત્રોનો અભ્યાસ કરી કુશળ બન્યો, ઘરમાં સદા લાડથી ઉછર્યો, ભાઈઓમાં જ્યેષ્ઠ બનીને રાજ્યમાં સ્થિત થયો—શું તને આ શુભ નથી લાગતું?
2.77.15
पृथग्जनैरलभ्यं यद्भोजनाच्छादनं परम् ।
तत्प्राप्तोसि महाबाहो कस्माच्छोनसि पुत्रक ॥ २.७७.१५ ॥
સામાન્ય લોકોને ન મળે એવું ભોજન અને વસ્ત્ર એવું પરમ સુખ તેં પ્રાપ્ત કર્યું છે. હે મહાબાહુ, પુત્ર, તું શા માટે શોક કરે છે?
2.77.16
स्फीतं राष्ट्रं महाबाहो पितृपैतामहं महत् ।
नित्यमाज्ञापयन्भासि दिवि देवेश्वरो यथा ॥ २.७७.१६ ॥
હે મહાબાહુ, પિતા-પિતામહનું વિશાળ અને સમૃદ્ધ રાષ્ટ્ર તારું છે. સ્વર્ગમાં દેવેશ્વર જેમ, તેમ તું સદા આજ્ઞા આપતો શોભે છે.
2.77.17
यादृशं च तवैश्वर्यं तदन्येषां सुदुर्लभम् ।
ये चोपभोगास्ते राजन्मया ते परिकीर्तिताः ॥ २.७७.१७ ॥
તારું જે ઐશ્વર્ય છે, તે બીજાઓ માટે અતિ દુર્લભ છે. અને હે રાજન, જે ઉપભોગો છે, તે મેં તને કહી સંભળાવ્યા.
2.77.18
तस्य ते विदितप्रज्ञ शोकमूलमिदं कथम् ।
समुत्थितं दुःखकरं तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ २.७७.१८ ॥
હે વિદિતપ્રજ્ઞ, તારા આ શોકનું મૂળ શું છે? દુઃખ આપનારો આ શોક કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયો? તે મને કહેવું તને યોગ્ય છે.
2.77.19
अश्नाम्याच्छादयामीति प्रपश्यन्हीनपौरुषः ।
नामर्षं कुरुते यस्तु पुरुषः सोऽधमः स्मृतः ॥ २.७७.१९ ॥
"હું ખાઉં છું, હું પહેરું છું" એ જોઈને પણ જે પુરુષ રોષ નથી કરતો, તે પૌરુષહીન અને અધમ ગણાય છે.
2.77.20
न मां प्रीणाति राजेन्द्र लक्ष्मीः साधारणी विभो ।
ज्वलितामेव कौन्येये श्रियं दृष्ट्वा च विव्यथे ॥ २.७७.२० ॥
હે રાજેન્દ્ર, હે વિભુ, આ સાધારણ લક્ષ્મી મને આનંદ આપતી નથી; કૌંતેયની ઝળહળતી શ્રી જોઈને હું વ્યથિત થયો.
2.77.21
सर्वां च पृथिवीं चैव युधिष्ठिरवशानुगाम् ।
स्थिरोऽस्मि योऽहं जीवामि दुःखादेतद्ब्रवीमि ते। ॥ २.७७.२१ ॥
સમગ્ર પૃથ્વી પણ યુધિષ્ઠિરના વશમાં અનુસરે છે; હું સ્થિર રહીને જીવું છું; દુઃખથી જ તને આ કહું છું.
2.77.22
आवर्जिता इवाभान्ति नीपाश्चित्रककौकुराः ।
कारस्कारा लोहजङ्घा युधिष्ठिरनिवेशने ॥ २.७७.२२ ॥
યુધિષ્ઠિરના નિવાસમાં નીપ, ચિત્રક, કૌકુર, કારસ્કાર અને લોહજંઘ (વસ્તુઓ) વાંકા વળ્યાં હોય તેમ ચમકે છે.
2.77.23
हिमवत्सागरानुपाः सर्वे रत्नाकरास्तथा ।
अन्त्याः सर्वे पर्युदस्ता युधिष्ठिरनिवेशने ॥ २.७७.२३ ॥
હિમાલય અને દરિયાકાંઠાના બધા પ્રદેશો, રત્નાકરો અને સીમાવર્તી બધા પ્રદેશો યુધિષ્ઠિરના નિવાસમાં (ભેટ રૂપે) મૂકાયા છે.
2.77.24
ज्येष्ठोऽयमिति मां मत्वा श्रेष्ठश्चेति विशाम्पते ।
युधिष्ठिरेण सत्कृत्य युक्तो रत्नपरिग्रहे ॥ २.७७.२४ ॥
હે વિશાંપતિ, મને જ્યેષ્ઠ અને શ્રેષ્ઠ માનીને યુધિષ્ઠિરે મારો સત્કાર કરી રત્નગ્રહણના કામે નિયુક્ત કર્યો.
2.77.25
उपस्थितानां रत्नानां श्रेष्ठानामर्घहारिणाम् ।
नादृश्यत परः पारो नापरस्तत्र भारत ॥ २.७७.२५ ॥
અહીં મૂકેલા શ્રેષ્ઠ, મૂલ્યવાન રત્નોની વચ્ચે, હે ભારત, મને દૂરનો કિનારો પણ દેખાયો નહીં અને નજીકનો પણ નહીં.
2.77.26
न मे हस्तः समभवद्वसु तत्प्रतिगृह्णतः ।
अतिष्ठन्त मयि श्रान्ते गृग्य दूराहृतं वसु ॥ २.७७.२६ ॥
તે ધન ગ્રહણ કરતી વખતે મારો હાથ તેને પકડી શક્યો નહીં; થાકેલો હું ઊભો રહ્યો, દૂરથી લાવેલું ધન મારા પર રહ્યું.
2.77.27
कृतां बिन्दुसरोरत्नैर्मयेन स्फाटिकच्छदाम् ।
अपश्यं नलिनीं पूर्णामुदकस्येव भारत ॥ २.७७.२७ ॥
મયે બનાવેલું, સ્ફટિકથી ઢંકાયેલું, સરોવરોનાં રત્નોથી શણગારેલું, પાણીથી ભરેલું એક કમળનું સરોવર મેં જોયું, હે ભારત.
2.77.28
वस्त्रमुत्कर्षति मयि प्राहसत्स वृकोदरः ।
शत्रोर्ऋद्धिविशेषेण विमूढ रत्तवर्जितम् ॥ २.७७.२८ ॥
હું વસ્ત્ર ઊંચું કરતો હતો ત્યારે તે વૃકોદર (ભીમ) મારા પર હસ્યો. શત્રુની વિશેષ સમૃદ્ધિથી હું મૂઢ અને વિવેકહીન બની ગયો હતો.
2.77.29
तत्र स्म यदि शक्तः स्यं पातयेऽहं वृकोदरम् ।
यदि कुर्यां समारम्भं भीमं हन्तुं नराधिप ॥ २.७७.२९ ॥
જો ત્યાં જ હું સમર્થ હોત, તો વૃકોદરને પાડી દેત. હે નરાધિપ, જો હું ભીમને મારવાનો પ્રયત્ન કરત તો.
2.77.30
शिशुपाल इवास्माकं गतिः स्यान्नात्र संशयः ।
सपत्नेनावहासो मे स मां दहति भारत ॥ २.७७.३० ॥
શિશુપાલની જેમ આપણી પણ એ જ ગતિ થશે, તેમાં શંકા નથી. શત્રુએ કરેલી આ હાંસી મને બાળી રહી છે, હે ભારત.
2.77.31
पुनश्च तादृशीमेव वापीं जलजशालिनीम् ।
मत्वा शिलासमां तोये पतितोऽस्मि नराधिप ॥ २.७७.३१ ॥
ફરીથી પાણીથી ભરેલી એવી જ વાવને પથ્થરની સપાટી માની, હે નરાધિપ, હું પાણીમાં પડી ગયો.
2.77.32
तत्र मां प्राहसत्कृष्णः पार्थेन सह सुस्वरम् ।
द्रौपदी च सह स्त्रीभिर्व्यथयन्ती मनो मम ॥ २.७७.३२ ॥
ત્યાં કૃષ્ણે પાર્થ સાથે મારા પર જોરથી હસ્યો; સ્ત્રીઓ સાથે દ્રૌપદીએ પણ મારું મન દુભાવતા હસ્યું.
2.77.33
क्लिन्नवस्त्रस्य तु जले किङ्करा राजनोदिताः ।
ददुर्वासांसि मेऽन्यानि तच्च दुःखं परं मम ॥ २.७७.३३ ॥
પાણીમાં મારાં વસ્ત્રો ભીંજાયાં ત્યારે રાજાના આદેશથી સેવકોએ મને બીજાં વસ્ત્રો આપ્યાં; તે મારા માટે ઘણું દુઃખ હતું.
2.77.34
प्रलम्भं च शृणुष्वान्यद्वदतो मे नराधिप ।
अद्वारेण विनिर्गच्छन्द्वारसंस्थानरूपिणा।
अभिहत्य शिलां भूयो ललाटेनास्मि विक्षतः ॥ २.७७.३४ ॥
હે નરાધિપ, બીજું છળ સાંભળો: બારણું ન હોય ત્યાંથી બહાર નીકળતાં, બારણાના આકારના પથ્થર સાથે અથડાઈને હું ફરીથી કપાળે ઘવાયો.
2.77.35
तत्र मां यमजौ दूरादालोक्याभिहतं तदा ।
बाहुभिः परिगृह्णीतां शोचन्तौ सहितावुभौ ॥ २.७७.३५ ॥
ત્યાં દૂરથી મને ઘવાયેલો જોઈને તે જોડિયા ભાઈઓએ બંનેએ શોક કરીને મને બાહુઓથી પકડ્યો.
2.77.36
उवाच सहदेवस्तु तत्र मां विस्मयन्निव ।
इद द्वारं धार्तराष्ट्र मा गच्छेति पुनः पुनः ॥ २.७७.३६ ॥
ત્યાં સહદેવે મને આશ્ચર્ય પામ્યા હોય તેમ કહ્યું, "આ બારણું છે, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર, ન જા" એમ વારંવાર.
2.77.37
भीमसेनेन तत्रोक्तो धृतराष्ट्रात्मजेति च ।
सम्बोध्य प्रहसित्वा च इतो द्वारं नराधिप ॥ २.७७.३७ ॥
ત્યાં ભીમસેને મને 'ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર' કહીને સંબોધ્યો અને હસીને કહ્યું, હે નરાધિપ, આ બાજુ દ્વાર છે.
2.77.38
नामधेयानि रत्नानां पुरस्तान्न श्रुतानि मे ।
यानि दृष्टानि मे तस्यां मनस्तपति तच्च मे ॥ २.७७.३८ ॥
તે સભામાં મેં જોયેલા રત્નોના નામ મેં પહેલાં ક્યારેય સાંભળ્યા નહોતા; તેમને જોઈને મારું મન બળે છે.