महाभारत · अध्याय 2.77
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.77.1
कथं समभवद्द्यूतं भ्रातॄणां तन्महात्ययम् ।
यत्र तद्व्यसनं प्राप्तं पाण्डवैर्मे पितामहैः ॥ २.७७.१ ॥
भावांमध्ये हा द्यूत कसा घडला, ज्यात माझ्या पितामहांना, पांडवांना, हे महासंकट प्राप्त झाले?
2.77.2
के च तत्र समास्तारा राजानो ब्रह्मवित्तम ।
के चैनमन्वमोदन्त के चैनं प्रत्यषेधयन् ॥ २.७७.२ ॥
हे ब्रह्मज्ञानिश्रेष्ठा! तेथे कोणकोणते राजे जमले होते? कोणी याला मान्यता दिली आणि कोणी याला विरोध केला?
2.77.3
विस्तरेणैतदिच्छामि कथ्यमानं त्वया द्विज ।
मूलं ह्येतद्विनाशस्य पृथिव्या द्विजसत्तम ॥ २.७७.३ ॥
हे द्विजा! हे सर्व तुमच्याकडून विस्ताराने ऐकण्याची माझी इच्छा आहे. हे द्विजश्रेष्ठा! हेच तर पृथ्वीच्या विनाशाचे मूळ आहे.
2.77.4
एवमुक्तस्ततो राज्ञा व्यासशिष्यः प्रतापवान् ।
आचचक्षेऽथ यद्वृत्तं तत्सर्वं वेदतत्त्वविद् ॥ २.७७.४ ॥
राजाने असे विचारल्यावर, व्यासांचा प्रतापी शिष्य, वेदतत्त्व जाणणारा, जे घडले ते सर्व सांगू लागला.
2.77.5
एवमुक्तस्ततो राज्ञा व्यासशिष्यः प्रतापवान् ।
आचचक्षेऽथ यद्वृत्तं तत्सर्वं वेदतत्त्ववित् ॥ २.७७.५ ॥
राजाने असे विचारल्यावर, व्यासांचा प्रतापी शिष्य, वेदतत्त्व जाणणारा, जे घडले ते सर्व सांगू लागला.
2.77.6
विदुरस्य मतिं ज्ञात्वा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
दुर्योधनमिदं वाक्यमुवाच विजने पुनः ॥ २.७७.६ ॥
विदुराचे मत जाणून अंबिकेचा पुत्र धृतराष्ट्र एकांतात दुर्योधनाला पुन्हा हे वचन म्हणाला.
2.77.7
अलं द्यूतेन गान्धारे विदुरो न प्रशंसति ।
न ह्यसौ सुमहाबुद्धिरहितं नो वदिष्यति ॥ २.७७.७ ॥
गांधारीच्या पुत्रा, द्यूत पुरे. विदुर त्याची प्रशंसा करत नाही. अत्यंत बुद्धिमान असलेले ते आपल्याला अहितकारक बोलणार नाहीत.
2.77.8
हितं हि परमं मन्ये विदुरो यत्प्रभाषते ।
क्रियतां पुत्र तत्सर्वमेतन्मन्ये हितं तव ॥ २.७७.८ ॥
विदुर जे बोलतात तेच परम हितकारक आहे असे मला वाटते. पुत्रा, त्यांनी सांगितलेले सर्व कर. हेच तुझे हित आहे असे मला वाटते.
2.77.9
देवर्षिर्वासवागुरुर्देवराजाय धीमते ।
यत्प्राह शास्त्रं भगवान्बृहस्पतिरुदारधीः।
तद्दे विदुरः सर्वं सरहस्यं महाकविः ॥ २.७७.९ ॥
देवर्षी, वासवाचे गुरु बृहस्पती यांनी बुद्धिमान देवराज इंद्राला जे शास्त्र सांगितले, ते सर्व रहस्यांसह महाकवी विदुर तुला सांगतात.
2.77.10
स्थितस्तु वचने तस्य सदाऽहमपि पुत्रक ।
विदुरो वापि मेधावी कुरूणां प्रवरो मतः ॥ २.७७.१० ॥
पुत्रा, मी देखील नेहमी त्यांच्या वचनात स्थिर आहे. मेधावी विदुर हेही कुरूंमध्ये श्रेष्ठ मानले जातात.
2.77.11
उद्धवो वा महाबुद्धिर्वृष्णीनामर्चितो नृप ।
तदलं पुत्र द्यूतेन द्यूते भेदो हि दृश्यते ॥ २.७७.११ ॥
राजा, वृष्णींनी सन्मानित केलेले महाबुद्धी उद्धवही तेच सांगतील. म्हणून पुत्रा, द्यूत पुरे. द्यूतात फूट दिसून येते.
2.77.12
भेदे विनाशो राज्यस्य तत्पुत्र परिवर्जय ॥ २.७७.१२ ॥
फूट पडल्यास राज्याचा नाश होतो. म्हणून पुत्रा, ते सोडून दे.
2.77.13
पित्रा मात्रा च पुत्रस्य यद्वै कार्यं परं स्मृतम् ।
प्राप्तस्त्वमसि तन्नाम पितृपैतामहं पदम् ॥ २.७७.१३ ॥
पिता आणि माता यांनी पुत्राचे जे परम कर्तव्य सांगितले आहे, ते तू प्राप्त केले आहेस—पिता-पितामहांचे ते पद आणि ते नाव.
2.77.14
अधीतवान्कृती शास्त्रे लालितः सततं गृहे ।
भ्रातृज्येष्ठः स्थितो राज्ये विन्दसरे किं न शोभनम् ॥ २.७७.१४ ॥
शास्त्रांचा अभ्यास करून कुशल झालास, घरात सतत लाडात वाढलास, बंधूंमध्ये ज्येष्ठ होऊन राज्यात स्थिर झालास—हे तुला शुभ वाटत नाही का?
2.77.15
पृथग्जनैरलभ्यं यद्भोजनाच्छादनं परम् ।
तत्प्राप्तोसि महाबाहो कस्माच्छोनसि पुत्रक ॥ २.७७.१५ ॥
सामान्य लोकांना मिळणार नाही असे भोजन आणि वस्त्र हे परम सुख तू मिळवले आहेस. हे महाबाहो, पुत्रा, तू कशासाठी शोक करतोस?
2.77.16
स्फीतं राष्ट्रं महाबाहो पितृपैतामहं महत् ।
नित्यमाज्ञापयन्भासि दिवि देवेश्वरो यथा ॥ २.७७.१६ ॥
हे महाबाहो, पिता-पितामहांचे विशाल आणि समृद्ध राष्ट्र तुझे आहे. स्वर्गात देवेश्वर जसा, तसा तू नेहमी आज्ञा देत शोभतोस.
2.77.17
यादृशं च तवैश्वर्यं तदन्येषां सुदुर्लभम् ।
ये चोपभोगास्ते राजन्मया ते परिकीर्तिताः ॥ २.७७.१७ ॥
तुझे जे ऐश्वर्य आहे, ते इतरांना अत्यंत दुर्लभ आहे. आणि हे राजा, जे उपभोग आहेत, ते मी तुला सांगितले.
2.77.18
तस्य ते विदितप्रज्ञ शोकमूलमिदं कथम् ।
समुत्थितं दुःखकरं तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ २.७७.१८ ॥
हे विदितप्रज्ञ, तुझ्या या शोकाचे मूळ काय आहे? हा दुःखदायक शोक कसा उत्पन्न झाला? ते मला सांगणे तुला योग्य आहे.
2.77.19
अश्नाम्याच्छादयामीति प्रपश्यन्हीनपौरुषः ।
नामर्षं कुरुते यस्तु पुरुषः सोऽधमः स्मृतः ॥ २.७७.१९ ॥
"मी खातो, मी परिधान करतो" हे पाहूनही जो पुरुष संताप करत नाही, तो पौरुषहीन व अधम मानला जातो.
2.77.20
न मां प्रीणाति राजेन्द्र लक्ष्मीः साधारणी विभो ।
ज्वलितामेव कौन्येये श्रियं दृष्ट्वा च विव्यथे ॥ २.७७.२० ॥
हे राजेंद्रा, हे विभो, ही सामायिक लक्ष्मी मला आनंद देत नाही; कौंतेयाची तेजस्वी श्री पाहून मी व्यथित झालो.
2.77.21
सर्वां च पृथिवीं चैव युधिष्ठिरवशानुगाम् ।
स्थिरोऽस्मि योऽहं जीवामि दुःखादेतद्ब्रवीमि ते। ॥ २.७७.२१ ॥
सारी पृथ्वीही युधिष्ठिराच्या वशात अनुसरते; मी स्थिर राहून जिवंत आहे; दुःखानेच तुला हे सांगतो.
2.77.22
आवर्जिता इवाभान्ति नीपाश्चित्रककौकुराः ।
कारस्कारा लोहजङ्घा युधिष्ठिरनिवेशने ॥ २.७७.२२ ॥
युधिष्ठिराच्या निवासात नीप, चित्रक, कौकुर, कारस्कार आणि लोहजंघ (वस्तू) वाकल्यासारख्या चमकत आहेत.
2.77.23
हिमवत्सागरानुपाः सर्वे रत्नाकरास्तथा ।
अन्त्याः सर्वे पर्युदस्ता युधिष्ठिरनिवेशने ॥ २.७७.२३ ॥
हिमालय आणि सागरतटांवरील सर्व प्रदेश, रत्नाकर आणि सीमावर्ती सर्व प्रदेश युधिष्ठिराच्या निवासात (भेट म्हणून) ठेवले आहेत.
2.77.24
ज्येष्ठोऽयमिति मां मत्वा श्रेष्ठश्चेति विशाम्पते ।
युधिष्ठिरेण सत्कृत्य युक्तो रत्नपरिग्रहे ॥ २.७७.२४ ॥
हे विशांपते, मला ज्येष्ठ व श्रेष्ठ मानून युधिष्ठिराने माझा सत्कार करून रत्नग्रहणाच्या कामी नियुक्त केले.
2.77.25
उपस्थितानां रत्नानां श्रेष्ठानामर्घहारिणाम् ।
नादृश्यत परः पारो नापरस्तत्र भारत ॥ २.७७.२५ ॥
येथे मांडलेल्या श्रेष्ठ, मौल्यवान रत्नांमध्ये, हे भारता, मला दूरचा किनारा दिसला नाही आणि जवळचाही दिसला नाही.
2.77.26
न मे हस्तः समभवद्वसु तत्प्रतिगृह्णतः ।
अतिष्ठन्त मयि श्रान्ते गृग्य दूराहृतं वसु ॥ २.७७.२६ ॥
ते धन घेताना माझा हात त्याला पोहोचू शकला नाही; थकलेला मी उभा राहिलो, दुरून आणलेले धन माझ्यावर थांबले.
2.77.27
कृतां बिन्दुसरोरत्नैर्मयेन स्फाटिकच्छदाम् ।
अपश्यं नलिनीं पूर्णामुदकस्येव भारत ॥ २.७७.२७ ॥
मयाने निर्मिलेले, स्फटिकाने आच्छादित, सरोवरांच्या रत्नांनी सजवलेले, पाण्याने भरलेले एक कमळांचे तळे मी पाहिले, हे भारता.
2.77.28
वस्त्रमुत्कर्षति मयि प्राहसत्स वृकोदरः ।
शत्रोर्ऋद्धिविशेषेण विमूढ रत्तवर्जितम् ॥ २.७७.२८ ॥
मी वस्त्र वर ओढत असताना तो वृकोदर (भीम) माझ्याकडे पाहून हसला. शत्रूच्या विशेष समृद्धीने मी मूढ आणि विवेकहीन झालो होतो.
2.77.29
तत्र स्म यदि शक्तः स्यं पातयेऽहं वृकोदरम् ।
यदि कुर्यां समारम्भं भीमं हन्तुं नराधिप ॥ २.७७.२९ ॥
तेथेच मी समर्थ असतो तर वृकोदराला पाडले असते. हे नराधिपा, मी भीमाला मारण्याचा प्रयत्न केला असता तर.
2.77.30
शिशुपाल इवास्माकं गतिः स्यान्नात्र संशयः ।
सपत्नेनावहासो मे स मां दहति भारत ॥ २.७७.३० ॥
शिशुपालासारखीच आमचीही गती होईल, यात शंका नाही. शत्रूने केलेली ही थट्टा मला जाळत आहे, हे भारता.
2.77.31
पुनश्च तादृशीमेव वापीं जलजशालिनीम् ।
मत्वा शिलासमां तोये पतितोऽस्मि नराधिप ॥ २.७७.३१ ॥
पुन्हा पाण्याने भरलेल्या तशाच एका बावडीला दगडी फरशी समजून, हे नराधिपा, मी पाण्यात पडलो.
2.77.32
तत्र मां प्राहसत्कृष्णः पार्थेन सह सुस्वरम् ।
द्रौपदी च सह स्त्रीभिर्व्यथयन्ती मनो मम ॥ २.७७.३२ ॥
तेथे कृष्णाने पार्थासह माझ्यावर मोठ्याने हसले; स्त्रियांसह द्रौपदीनेही माझे मन दुखावत हसले.
2.77.33
क्लिन्नवस्त्रस्य तु जले किङ्करा राजनोदिताः ।
ददुर्वासांसि मेऽन्यानि तच्च दुःखं परं मम ॥ २.७७.३३ ॥
पाण्यात माझी वस्त्रे ओली झाली असता राजाच्या आज्ञेने सेवकांनी मला दुसरी वस्त्रे दिली; ते माझ्यासाठी फार दुःखाचे होते.
2.77.34
प्रलम्भं च शृणुष्वान्यद्वदतो मे नराधिप ।
अद्वारेण विनिर्गच्छन्द्वारसंस्थानरूपिणा।
अभिहत्य शिलां भूयो ललाटेनास्मि विक्षतः ॥ २.७७.३४ ॥
हे नराधिपा, आणखी एक फसवणूक ऐक: दार नसलेल्या ठिकाणाहून बाहेर पडताना, दाराच्या आकाराच्या दगडावर आदळून मी पुन्हा कपाळाला जखमी झालो.
2.77.35
तत्र मां यमजौ दूरादालोक्याभिहतं तदा ।
बाहुभिः परिगृह्णीतां शोचन्तौ सहितावुभौ ॥ २.७७.३५ ॥
तेथे दुरून मला जखमी झालेले पाहून त्या जुळ्या भावांनी दुःखी होऊन दोघांनी मला हातांनी धरले.
2.77.36
उवाच सहदेवस्तु तत्र मां विस्मयन्निव ।
इद द्वारं धार्तराष्ट्र मा गच्छेति पुनः पुनः ॥ २.७७.३६ ॥
तेथे सहदेव माझ्याशी आश्चर्यचकित झाल्यासारखा म्हणाला, "हे दार आहे, धृतराष्ट्राच्या पुत्रा, जाऊ नकोस" — वारंवार.
2.77.37
भीमसेनेन तत्रोक्तो धृतराष्ट्रात्मजेति च ।
सम्बोध्य प्रहसित्वा च इतो द्वारं नराधिप ॥ २.७७.३७ ॥
तेथे भीमसेनाने मला 'धृतराष्ट्राचा पुत्र' असे संबोधून हसत म्हटले, हे नराधिपा, इकडे द्वार आहे.
2.77.38
नामधेयानि रत्नानां पुरस्तान्न श्रुतानि मे ।
यानि दृष्टानि मे तस्यां मनस्तपति तच्च मे ॥ २.७७.३८ ॥
त्या सभागृहात मी पाहिलेल्या रत्नांची नावे मी यापूर्वी कधी ऐकली नव्हती; ती पाहून माझे मन जळत आहे.