মহাভারত · অধ্যায় 2.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.8.1
कथयिष्ये सभां याम्यां युधिष्ठिर निबोध ताम् ।
वैवस्वतस्य यां पार्थ विश्वकर्मा चकार ह ॥ २.८.१ ॥
নারদ বললেন: হে যুধিষ্ঠির, যমের সেই সভার কথা আমি বলব, শোনো। হে পার্থ, বিবস্বানের পুত্রের জন্য বিশ্বকর্মা তা নির্মাণ করেছিলেন।
2.8.2
तैजसी सा सभा राजन्बभूव शतयोजना ।
विस्तारायामसम्पन्ना भूयसी चापि पाण्डव ॥ २.८.२ ॥
নারদ বললেন: হে রাজন, সেই সভা ছিল তেজোময়; প্রস্থে ও দৈর্ঘ্যে শত যোজন বিস্তৃত। হে পাণ্ডব, তা ছিল অতি বিশাল।
2.8.3
अर्कप्रकाशा भ्राजिष्णुः सर्वतः कामरूपिणी ।
नातिशीता च चात्युष्णा मनसश्च प्रहर्षिणी ॥ २.८.३ ॥
তা সূর্যের মতো উজ্জ্বল ছিল; সব দিকে দীপ্তিমান, ইচ্ছামতো রূপ ধারণে সক্ষম ছিল। তা অতি শীতল ছিল না, অতি উষ্ণও ছিল না; মনকে আনন্দ দিত।
2.8.4
न शोको न जरा तस्यां क्षुत्पिपासे न चाप्रियम् ।
न च दैन्यं क्लमो वाऽपि प्रतिकूलं न चाप्युत ॥ २.८.४ ॥
সেখানে শোক নেই, জরাও নেই; ক্ষুধা-তৃষ্ণা নেই, অপ্রিয়ও নেই; দীনতা নেই, ক্লান্তিও নেই, কোনো প্রতিকূলতাও নেই।
2.8.5
सर्वे कामाः स्थितास्तस्यां ये दिव्या ये च मानुषाः ।
रसवच्च प्रभूतं च भक्ष्यं भोज्यमरिन्दम ॥ २.८.५ ॥
সেখানে দিব্য ও মানবিক সমস্ত কামনা বিরাজ করত; সুস্বাদু, প্রচুর ভক্ষ্য ও ভোজ্য দ্রব্যও ছিল, হে অরিন্দম।
2.8.6
लेह्यं चोप्यं च पेयं च हृद्यं स्वादु मनोहरम् ।
पुण्यगन्धाः स्रजस्तस्य नित्यं कामफला द्रुमाः ॥ २.८.६ ॥
লেহ্য, চোষ্য ও পেয় দ্রব্য; হৃদয়প্রিয়, সুস্বাদু ও মনোহর বস্তু; পবিত্র সুগন্ধযুক্ত মালা; আর সর্বদা ইচ্ছামতো ফলদায়ী বৃক্ষ—এসবই তার ছিল।
2.8.7
रसवन्ति च तोयानि शीतान्युष्णानि चैव हि ।
तस्यां राजर्षयः पुण्यास्तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः ॥ २.८.७ ॥
সেখানে রসযুক্ত জল আছে, শীতল ও উষ্ণ উভয়ই; সেখানে পুণ্যবান রাজর্ষিগণ ও নির্মল ব্রহ্মর্ষিগণ বাস করেন।
2.8.8
यमं वैवस्वतं तात प्रहृष्टाः पर्युपासते ।
ययातिर्नहुषः पुरुर्मान्धाता सोमको नुगः ॥ २.८.८ ॥
হে তাত, প্রসন্নচিত্তে তাঁরা বৈবস্বত যমের উপাসনা করেন — যযাতি, নহুষ, পুরু, মান্ধাতা, সোমক ও নুগ।
2.8.9
त्रसदस्युश्च राजर्षिः कृतवीर्यः श्रुतश्रवाः ।
अरिष्टनेमिः सिद्धश्च कृतवेगः कृतिर्निमिः ॥ २.८.९ ॥
রাজর্ষি ত্রসদস্যু, কৃতবীর্য, শ্রুতশ্রবা, অরিষ্টনেমি, সিদ্ধ, কৃতবেগ, কৃতি ও নিমি।
2.8.10
प्रतर्दनः शिबिर्मत्स्यः पृथुलाक्षो बृहद्रथः ।
वार्तो मरुत्तः कुषिकः साङ्काश्यः साङ्कृतिर्ध्रुवः ॥ २.८.१० ॥
প্রতর্দন, শিবি, মৎস্য, পৃথুলাক্ষ, বৃহদ্রথ, বার্ত, মরুত্ত, কুষিক, সাঙ্কাশ্য, সাঙ্কৃতি ও ধ্রুব।
2.8.11
चतुरश्चः सदस्योर्मिः कार्तवीर्यश्च पार्थिवः ।
भरतः सुरथश्चैव सुनीथो निशठोऽनलः ॥ २.८.११ ॥
চতুরশ্র, সদস্য, ঊর্মি, পার্থিব কার্তবীর্য, ভরত, সুরথ, সুনীথ, নিশঠ ও অনল।
2.8.12
दिवोदासश्च सुमना अम्बरीषो भगीरथः ।
व्यश्वः सदश्वो वाघ्र्यश्वः पृथुवेगः पृथुश्रवाः ॥ २.८.१२ ॥
দিবোদাস, সুমনা, অম্বরীষ, ভগীরথ, ব্যশ্ব, সদশ্ব, বাঘ্র্যশ্ব, পৃথুবেগ ও পৃথুশ্রবা।
2.8.13
पृपदश्वो वसुमनाः क्षुपश्च सुमहाबलः ।
रुषद्रुर्वृषसेनश्च पुरुकुत्सो ध्वजी रथी ॥ २.८.१३ ॥
পৃপদশ্ব, বসুমনাঃ, ক্ষুপ যিনি মহাবলশালী, রুষদ্রু, বৃষসেন ও পুরুকুৎস — ধ্বজধারী রথী।
2.8.14
आर्ष्टिषेणो दिलीपश्च महात्मा चाप्युशीनरः ।
औशीनरिः पुण्डरीकः शर्यातिः शरभः शुचिः ॥ २.८.१४ ॥
আর্ষ্টিষেণ, দিলীপ, মহাত্মা উশীনরও, ঔশীনরি, পুণ্ডরীক, শর্যাতি, শরভ ও শুচি।
2.8.15
अङ्गो रिष्टश्च वेनश्च दुष्यन्तः सृञ्जयो जयः ।
भाङ्गासुरिः सुनीथश्च निषधोऽथ वहीनरः ॥ २.८.१५ ॥
অঙ্গ, রিষ্ট, বেন, দুষ্যন্ত, সৃঞ্জয়, জয়, ভাঙ্গাসুরি, সুনীথ, নিষধ এবং পরে বহীনর।
2.8.16
करन्धमो बाह्लिकश्च सुद्युम्नो बलवान्मधुः ।
ऐलो मरुत्तश्च तथा बलवान्पृथिवीपतिः ॥ २.८.१६ ॥
করন্ধম, বাহ্লিক, সুদ্যুম্ন, বলবান মধু, ঐল, মরুত্ত এবং তেমনই বলবান পৃথিবীপতি।
2.8.17
कपोतरोमा तृणकः सहदेवार्जुनौ तथा ।
व्यश्वः साश्वः कृशाश्वश्च शशबिन्दुश्च पार्थिवः ॥ २.८.१७ ॥
কপোতরোমা, তৃণক, সহদেব ও অর্জুন তেমনই; ব্যশ্ব, সাশ্ব, কৃশাশ্ব এবং পার্থিব শশবিন্দু।
2.8.18
रामो दाशरथिश्चैव लक्ष्मणोऽथ प्रतर्दनः ।
अलर्कः कक्षसेनश्च गयो गौराओश्व एव च ॥ २.८.१८ ॥
দশরথপুত্র রাম ও লক্ষ্মণ, তারপর প্রতর্দন, অলর্ক, কক্ষসেন, গয় এবং গৌরাশ্বও।
2.8.19
जामदग्न्यश्च रामश्च नाभागसगरौ तथा ।
भूरिद्युम्नो महाश्वश्च पृथाशअवो जनकस्तथा ॥ २.८.१९ ॥
জামদগ্ন্য ও রাম, নাভাগ ও সগর, ভূরিদ্যুম্ন ও মহাশ্ব, পৃথাশ্ব ও জনক—তেমনই।
2.8.20
राजा वैन्यो वारिसेनः पुरिजिज्जनमेजयः ।
ब्रह्मदत्तस्त्रिगर्तिश्च राजोपरिचरस्तथा ॥ २.८.२० ॥
রাজা বৈন্য, বারিসেন, পুরিজিৎ, জনমেজয়, ব্রহ্মদত্ত, ত্রিগর্ত ও রাজা উপরিচর—তেমনই।
2.8.21
इन्द्रद्युम्नो भीमजानुर्गौरपृष्ठोऽनघो लयः ।
पद्मोऽथ मुचुकुन्दश्च भूरिद्युम्नः प्रसेनजित् ॥ २.८.२१ ॥
ইন্দ্রদ্যুম্ন, ভীমজানু, গৌরপৃষ্ঠ, অনঘ, লয়, পদ্ম, মুচুকুন্দ, ভূরিদ্যুম্ন ও প্রসেনজিৎ।
2.8.22
अरिष्टनेमिः सुद्युम्नः पृथुलाश्वोऽष्टकस्तथा ।
शतं मत्स्या नृपतयः शतं नीपाः शतं हयाः ॥ २.८.२२ ॥
অরিষ্টনেমি, সুদ্যুম্ন, পৃথুলাশ্ব ও অষ্টক তেমনই; মৎস্যদের শত রাজা, নীপদের শত, হয়দের শত।
2.8.23
धृतराष्ट्राश्चैकशतमशीतिर्जनमेजयाः ।
शतं च ब्रह्मदत्तानां वीरिणामीरिणां शतम् ॥ २.८.२३ ॥
ধৃতরাষ্ট্রের একশো আশি রাজা ও জনমেজয়েরা; ব্রহ্মদত্তদের শত, বীরিণ ও ঈরিণদের শত।
2.8.24
भीष्णाणां द्वे शतेऽप्यत्र भीमानां तु तथा शतम् ।
शतं च प्रतिविन्ध्यानां शतं नागाः शतं हयाः ॥ २.८.२४ ॥
এখানে ভীষ্ণদের দুইশো, ভীমদেরও তেমনই শত; প্রতিবিন্ধ্যদের শত, শত হাতি ও শত ঘোড়া।
2.8.25
पलाशानां शतं ज्ञेयं शतं काशकुशादयः ।
शान्तनुश्चैव राजेन्द्र पाण्डुश्चैव पिता तव ॥ २.८.२५ ॥
পলাশের শত জানতে হবে, এবং কাশ-কুশ প্রভৃতির শত। হে রাজেন্দ্র, শান্তনু এবং তোমার পিতা পাণ্ডুও (তাঁদের মধ্যে আছেন)।
2.8.26
उशङ्गवः शतरथो देवराजो जयद्रथः ।
वृषदर्भश्च राजर्षिर्बुद्धिमान्सहमन्त्रिभिः ॥ २.८.२६ ॥
উশঙ্গব, শতরথ, দেবরাজ, জয়দ্রথ এবং রাজর্ষি বৃষদর্ভ — বুদ্ধিমান, মন্ত্রীদের সহিত (সেখানে আছেন)।
2.8.27
अथापरे सहस्राणि ये गताः शसबिन्दवः ।
इष्ट्वाऽश्वमेधैर्बहुभिर्महद्भिर्भूरिदक्षिणैः ॥ २.८.२७ ॥
তারপর শশবিন্দু প্রভৃতি সহস্র সহস্র — বহু মহৎ অশ্বমেধ যজ্ঞ করে, প্রচুর দক্ষিণা সহ যাঁরা গিয়েছেন।
2.8.28
एते राजर्षयः पुण्याः कीर्तिमन्तो बहुश्रुताः ।
तस्यां सभायां राजेन्द्र वैवस्वतमुपासते ॥ २.८.२८ ॥
এই রাজর্ষিরা পুণ্যবান, কীর্তিমান, বহুশ্রুত — হে রাজেন্দ্র, সেই সভায় বৈবস্বতকে (যমকে) উপাসনা করেন।
2.8.29
अगस्त्योऽथ मतङ्गश्च कालो मृत्युस्तथैव च ।
यज्वानश्चैव सिद्धाश्च ये न योगशरीरिणः ॥ २.८.२९ ॥
অগস্ত্য ও মতঙ্গ, কাল ও মৃত্যুও তেমনই; যজ্ঞকারী ও সিদ্ধগণ — যোগদেহধারী নন যাঁরা।
2.8.30
अग्निष्वात्ताश्च पितरः फेनपाश्वोष्मपाश्च ये ।
सुधावन्तो बर्हिषदो मूर्तिमन्तस्तथाऽपरे ॥ २.८.३० ॥
অগ্নিষ্বাত্ত ও পিতৃগণ, ফেনপ ও ঊষ্মপ যাঁরা; সুধাবান, বর্হিষদ, মূর্তিমান এবং অন্যরাও।
2.8.31
कालचक्रं च साक्षाच्च भगवान्हव्यवाहनः ।
नरा दुष्कृतकर्माणो दक्षिणायनमृत्यवः ॥ २.८.३१ ॥
কালচক্র এবং সাক্ষাৎ ভগবান হব্যবাহন (অগ্নি); দুষ্কর্মকারী মানুষ এবং দক্ষিণায়নে মৃত্যুপ্রাপ্ত ব্যক্তিরা।
2.8.32
कालस्य नयने युक्ता यमस्य पुरुपाश्च ये ।
तस्यां शिंशुपपालाशास्तथा काशकुशादयः ॥ २.८.३२ ॥
কালের দুই চোখে নিযুক্ত এবং যমের যে পুরুষেরা আছেন; সেখানে শিংশুপ ও পলাশ গাছ এবং কাশ, কুশ প্রভৃতি ঘাস রয়েছে।
2.8.33
उपासते धर्मराजं मूर्तिमन्तो जनाधिप ।
एते चान्ये च बहवः पितृराजसभासदः।
न शक्याः परिसङ्ख्यातुं नामभिः कर्मभिस्तथा । ॥ २.८.३३ ॥
হে জনাধিপ, মূর্তিমান এরা এবং অন্য বহু, পিতৃরাজের সভার সদস্যরা ধর্মরাজ (যম)কে উপাসনা করেন। নাম ও কর্ম দিয়ে তাঁদের গণনা করা সম্ভব নয়।
2.8.34
असम्बाधा हि सा पार्थ रम्या कामगमा सभा ।
दीर्घकालं तपस्तप्त्वा निर्मिता विश्वकर्मणा। ॥ २.८.३४ ॥
হে পার্থ, সেই সভা অবাধ, রমণীয় ও ইচ্ছামতো গমনশীল; দীর্ঘকাল তপস্যা করে বিশ্বকর্মা তা নির্মাণ করেছিলেন।
2.8.35
ज्वलन्ती भासमाना च तेजसा स्वेन भारत ।
तामुग्रतपसो यान्ति सुव्रताः सत्यवादिनः ॥ २.८.३५ ॥
হে ভরতবংশধর, তা নিজের তেজে জ্বলজ্বল করে উজ্জ্বল হয়। উগ্র তপস্যাকারী, সুব্রত এবং সত্যবাদীরা সেদিকে গমন করেন।
2.8.36
शान्ताः सन्यासिनः शुद्धाः पूताः पुण्येन कर्मणा ।
सर्वे भास्वरदेहाश्च सर्वे च विरजोम्बराः ॥ २.८.३६ ॥
শান্ত, সন্ন্যাসী, শুদ্ধ, পুণ্যকর্মে পবিত্র হওয়া ব্যক্তিরা; সকলেই উজ্জ্বল দেহধারী এবং সকলেই নির্মল বস্ত্র পরিহিত (সেখানে গমন করেন)।
2.8.37
चित्राङ्गदाश्चित्रमाल्याः सर्वे ज्वलितकुण्डलाः ।
सुकृतैः कर्मभिः पुण्यैः पारिबर्हैश्च भूषिताः ॥ २.८.३७ ॥
সকলেই বিচিত্র বাজুবন্ধ ও বিচিত্র মালা ধারণ করেছিলেন; তাঁদের কানে ঝলমলে কুণ্ডল; সুকৃত, পুণ্যকর্ম ও উপহারস্বরূপ অলংকারে তাঁরা ভূষিত।
2.8.38
गन्धर्वाश्च महात्मानः सङ्घशश्चाप्सरोगणाः ।
वादित्रं नृत्तगीतं च हास्यं लास्यं च सर्वशः ॥ २.८.३८ ॥
মহাত্মা গন্ধর্বগণ দলে দলে, অপ্সরাদের গণ; বাদ্য, নৃত্যগীত, হাস্য ও লাস্য—সর্বত্র।
2.8.39
पुण्याश्च गन्धाः शब्दाश्च तस्यां पार्थ समन्ततः ।
दिव्यानि चैव माल्यानि उपतिष्ठन्ति नित्यशः ॥ २.८.३९ ॥
সেই সভায়, হে পার্থ, চারদিকে পুণ্য সুগন্ধ ও ধ্বনি; দিব্য মালা সর্বদা উপস্থিত থাকে।
2.8.40
शतं शतसहस्राणि धर्मिणां तं प्रजेश्वरम् ।
उपासते महात्मानं रूपयुक्ता मनस्विनः ॥ २.८.४० ॥
শত শত সহস্র ধার্মিক, রূপবান মনস্বী জন সেই প্রজাপতি মহাত্মার উপাসনা করেন।
2.8.41
ईदृशी सा सभा राजन्पितृराज्ञो महात्मनः ।
वरुणस्यापि वक्ष्यामि सभां पुष्करमालिनीम् ॥ २.८.४१ ॥
হে রাজন, পিতৃরাজ সেই মহাত্মার সভা এইরূপই। এবার বরুণেরও সভা বর্ণনা করব—পুষ্করমালিনী সেই সভা।