महाभारत · अध्याय 2.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.8.1
कथयिष्ये सभां याम्यां युधिष्ठिर निबोध ताम् ।
वैवस्वतस्य यां पार्थ विश्वकर्मा चकार ह ॥ २.८.१ ॥
नारद म्हणाले: हे युधिष्ठिरा, यमाच्या त्या सभेचे मी वर्णन करतो, ऐक. हे पार्था, वैवस्वतासाठी विश्वकर्म्याने ती बनवली.
2.8.2
तैजसी सा सभा राजन्बभूव शतयोजना ।
विस्तारायामसम्पन्ना भूयसी चापि पाण्डव ॥ २.८.२ ॥
नारद म्हणाले: हे राजा, ती सभा तेजोमय होती; रुंदी आणि लांबीत शंभर योजने विस्तृत होती. हे पांडवा, ती अत्यंत विशाल होती.
2.8.3
अर्कप्रकाशा भ्राजिष्णुः सर्वतः कामरूपिणी ।
नातिशीता च चात्युष्णा मनसश्च प्रहर्षिणी ॥ २.८.३ ॥
ती सूर्यासारखी तेजस्वी होती; सर्वत्र प्रकाशमान, इच्छेनुसार रूप धारण करणारी होती. ती अतिशीतल किंवा अतिउष्ण नव्हती; मनाला आनंद देणारी होती.
2.8.4
न शोको न जरा तस्यां क्षुत्पिपासे न चाप्रियम् ।
न च दैन्यं क्लमो वाऽपि प्रतिकूलं न चाप्युत ॥ २.८.४ ॥
तेथे शोक नव्हता, वार्धक्य नव्हते; भूक-तहान नव्हती, अप्रिय काहीही नव्हते; दैन्य किंवा थकवा नव्हता, कोणतीही प्रतिकूलताही नव्हती.
2.8.5
सर्वे कामाः स्थितास्तस्यां ये दिव्या ये च मानुषाः ।
रसवच्च प्रभूतं च भक्ष्यं भोज्यमरिन्दम ॥ २.८.५ ॥
तेथे दिव्य आणि मानुषी सर्व इच्छा होत्या; रुचकर, विपुल भक्ष्य व भोज्य पदार्थही होते, हे अरिंदमा.
2.8.6
लेह्यं चोप्यं च पेयं च हृद्यं स्वादु मनोहरम् ।
पुण्यगन्धाः स्रजस्तस्य नित्यं कामफला द्रुमाः ॥ २.८.६ ॥
चाटण्याजोगे, चोखण्याजोगे व पिण्याजोगे पदार्थ; हृदयाला प्रिय, स्वादिष्ट व मनोहर वस्तू; पुण्यगंधी माळा, आणि सदैव इच्छेनुसार फळ देणारे वृक्ष तिथे होते.
2.8.7
रसवन्ति च तोयानि शीतान्युष्णानि चैव हि ।
तस्यां राजर्षयः पुण्यास्तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः ॥ २.८.७ ॥
तेथे रसयुक्त जल आहे, शीतल आणि उष्णही; तेथे पुण्यवान राजर्षी आणि निर्मल ब्रह्मर्षी राहतात.
2.8.8
यमं वैवस्वतं तात प्रहृष्टाः पर्युपासते ।
ययातिर्नहुषः पुरुर्मान्धाता सोमको नुगः ॥ २.८.८ ॥
हे तात, आनंदाने ते वैवस्वत यमाची उपासना करतात — ययाती, नहुष, पुरू, मांधाता, सोमक आणि नुग.
2.8.9
त्रसदस्युश्च राजर्षिः कृतवीर्यः श्रुतश्रवाः ।
अरिष्टनेमिः सिद्धश्च कृतवेगः कृतिर्निमिः ॥ २.८.९ ॥
राजर्षी त्रसदस्यु, कृतवीर्य, श्रुतश्रवा, अरिष्टनेमी, सिद्ध, कृतवेग, कृती आणि निमी.
2.8.10
प्रतर्दनः शिबिर्मत्स्यः पृथुलाक्षो बृहद्रथः ।
वार्तो मरुत्तः कुषिकः साङ्काश्यः साङ्कृतिर्ध्रुवः ॥ २.८.१० ॥
प्रतर्दन, शिबी, मत्स्य, पृथुलाक्ष, बृहद्रथ, वार्त, मरुत्त, कुशिक, सांकाश्य, सांकृती आणि ध्रुव.
2.8.11
चतुरश्चः सदस्योर्मिः कार्तवीर्यश्च पार्थिवः ।
भरतः सुरथश्चैव सुनीथो निशठोऽनलः ॥ २.८.११ ॥
चतुरश्र, सदस्य, ऊर्मी, पार्थिव कार्तवीर्य, भरत, सुरथ, सुनीथ, निशठ आणि अनल.
2.8.12
दिवोदासश्च सुमना अम्बरीषो भगीरथः ।
व्यश्वः सदश्वो वाघ्र्यश्वः पृथुवेगः पृथुश्रवाः ॥ २.८.१२ ॥
दिवोदास, सुमना, अंबरीष, भगीरथ, व्यश्व, सदश्व, वाघ्र्यश्व, पृथुवेग आणि पृथुश्रवा.
2.8.13
पृपदश्वो वसुमनाः क्षुपश्च सुमहाबलः ।
रुषद्रुर्वृषसेनश्च पुरुकुत्सो ध्वजी रथी ॥ २.८.१३ ॥
पृपदश्व, वसुमना, क्षुप जो अत्यंत बलवान होते, रुषद्रु, वृषसेन आणि पुरुकुत्स, ध्वजधारी रथी.
2.8.14
आर्ष्टिषेणो दिलीपश्च महात्मा चाप्युशीनरः ।
औशीनरिः पुण्डरीकः शर्यातिः शरभः शुचिः ॥ २.८.१४ ॥
आर्ष्टिषेण, दिलीप, महात्मा उशीनर हि, औशीनरि, पुण्डरीक, शर्याति, शरभ आणि शुचि.
2.8.15
अङ्गो रिष्टश्च वेनश्च दुष्यन्तः सृञ्जयो जयः ।
भाङ्गासुरिः सुनीथश्च निषधोऽथ वहीनरः ॥ २.८.१५ ॥
अङ्ग, रिष्ट, वेन, दुष्यन्त, सृञ्जय, जय, भाङ्गासुरि, सुनीथ, निषध आणि मग वहीनर.
2.8.16
करन्धमो बाह्लिकश्च सुद्युम्नो बलवान्मधुः ।
ऐलो मरुत्तश्च तथा बलवान्पृथिवीपतिः ॥ २.८.१६ ॥
करन्धम, बाह्लिक, सुद्युम्न, बलवान मधु, ऐल, मरुत्त आणि तसेच बलवान पृथिवीपती.
2.8.17
कपोतरोमा तृणकः सहदेवार्जुनौ तथा ।
व्यश्वः साश्वः कृशाश्वश्च शशबिन्दुश्च पार्थिवः ॥ २.८.१७ ॥
कपोतरोमा, तृणक, सहदेव आणि अर्जुन तसेच; व्यश्व, साश्व, कृशाश्व आणि पार्थिव शशबिन्दु.
2.8.18
रामो दाशरथिश्चैव लक्ष्मणोऽथ प्रतर्दनः ।
अलर्कः कक्षसेनश्च गयो गौराओश्व एव च ॥ २.८.१८ ॥
दशरथपुत्र राम आणि लक्ष्मण, मग प्रतर्दन, अलर्क, कक्षसेन, गय आणि गौराश्व हि.
2.8.19
जामदग्न्यश्च रामश्च नाभागसगरौ तथा ।
भूरिद्युम्नो महाश्वश्च पृथाशअवो जनकस्तथा ॥ २.८.१९ ॥
जामदग्न्य आणि राम, नाभाग आणि सगर, भूरिद्युम्न आणि महाश्व, पृथाश्व आणि जनक हेही तसेच.
2.8.20
राजा वैन्यो वारिसेनः पुरिजिज्जनमेजयः ।
ब्रह्मदत्तस्त्रिगर्तिश्च राजोपरिचरस्तथा ॥ २.८.२० ॥
राजा वैन्य, वारिसेन, पुरिजित, जनमेजय, ब्रह्मदत्त, त्रिगर्त आणि राजा उपरिचर हेही तसेच.
2.8.21
इन्द्रद्युम्नो भीमजानुर्गौरपृष्ठोऽनघो लयः ।
पद्मोऽथ मुचुकुन्दश्च भूरिद्युम्नः प्रसेनजित् ॥ २.८.२१ ॥
इन्द्रद्युम्न, भीमजानु, गौरपृष्ठ, अनघ, लय, पद्म, मुचुकुंद, भूरिद्युम्न आणि प्रसेनजित.
2.8.22
अरिष्टनेमिः सुद्युम्नः पृथुलाश्वोऽष्टकस्तथा ।
शतं मत्स्या नृपतयः शतं नीपाः शतं हयाः ॥ २.८.२२ ॥
अरिष्टनेमी, सुद्युम्न, पृथुलाश्व आणि अष्टक हेही तसेच; मत्स्यांचे शंभर राजे, नीपांचे शंभर, हयांचे शंभर.
2.8.23
धृतराष्ट्राश्चैकशतमशीतिर्जनमेजयाः ।
शतं च ब्रह्मदत्तानां वीरिणामीरिणां शतम् ॥ २.८.२३ ॥
धृतराष्ट्रांचे एकशे ऐंशी राजे आणि जनमेजय हेही तसेच; ब्रह्मदत्तांचे शंभर, वीरिणांचे व ईरिणांचे शंभर.
2.8.24
भीष्णाणां द्वे शतेऽप्यत्र भीमानां तु तथा शतम् ।
शतं च प्रतिविन्ध्यानां शतं नागाः शतं हयाः ॥ २.८.२४ ॥
येथे भीष्णांचे दोनशे आणि भीमांचेही तितकेच शंभर; प्रतिविंध्यांचे शंभर, शंभर हत्ती, शंभर घोडे.
2.8.25
पलाशानां शतं ज्ञेयं शतं काशकुशादयः ।
शान्तनुश्चैव राजेन्द्र पाण्डुश्चैव पिता तव ॥ २.८.२५ ॥
पलाशांचे शंभर जाणावेत, आणि काश-कुश इत्यादींचे शंभर. हे राजेंद्रा, शंतनू आणि तुझे पिता पांडूही (त्यांत आहेत).
2.8.26
उशङ्गवः शतरथो देवराजो जयद्रथः ।
वृषदर्भश्च राजर्षिर्बुद्धिमान्सहमन्त्रिभिः ॥ २.८.२६ ॥
उशंगव, शतरथ, देवराज, जयद्रथ आणि राजर्षी वृषदर्भ — बुद्धिमान, आपल्या मंत्र्यांसह (तेथे आहेत).
2.8.27
अथापरे सहस्राणि ये गताः शसबिन्दवः ।
इष्ट्वाऽश्वमेधैर्बहुभिर्महद्भिर्भूरिदक्षिणैः ॥ २.८.२७ ॥
नंतर शशबिंदू इत्यादी हजारो — अनेक महान अश्वमेध यज्ञ करून, भरपूर दक्षिणेसह गेलेले.
2.8.28
एते राजर्षयः पुण्याः कीर्तिमन्तो बहुश्रुताः ।
तस्यां सभायां राजेन्द्र वैवस्वतमुपासते ॥ २.८.२८ ॥
हे राजर्षी पुण्यवान, कीर्तिमान, बहुश्रुत आहेत — हे राजेंद्रा, त्या सभेत वैवस्वताची (यमाची) उपासना करतात.
2.8.29
अगस्त्योऽथ मतङ्गश्च कालो मृत्युस्तथैव च ।
यज्वानश्चैव सिद्धाश्च ये न योगशरीरिणः ॥ २.८.२९ ॥
अगस्त्य आणि मतंग, काल आणि मृत्यू हेही तसेच; यज्ञ करणारे आणि सिद्ध — योगशरीर नसलेले.
2.8.30
अग्निष्वात्ताश्च पितरः फेनपाश्वोष्मपाश्च ये ।
सुधावन्तो बर्हिषदो मूर्तिमन्तस्तथाऽपरे ॥ २.८.३० ॥
अग्निष्वात्त आणि पितर, फेनप आणि ऊष्मप जे आहेत; सुधावान, बर्हिषद, मूर्तिमान आणि इतरही.
2.8.31
कालचक्रं च साक्षाच्च भगवान्हव्यवाहनः ।
नरा दुष्कृतकर्माणो दक्षिणायनमृत्यवः ॥ २.८.३१ ॥
कालचक्र आणि साक्षात् भगवान हव्यवाहन (अग्नी); दुष्कृत कर्म करणारे मानव आणि दक्षिणायनात मृत्यू पावणारे.
2.8.32
कालस्य नयने युक्ता यमस्य पुरुपाश्च ये ।
तस्यां शिंशुपपालाशास्तथा काशकुशादयः ॥ २.८.३२ ॥
कालाच्या दोन नेत्रांवर नियुक्त आणि यमाचे जे सेवक आहेत; तेथे शिंशुप व पलाश वृक्ष आणि काश, कुश इत्यादी गवत आहे.
2.8.33
उपासते धर्मराजं मूर्तिमन्तो जनाधिप ।
एते चान्ये च बहवः पितृराजसभासदः।
न शक्याः परिसङ्ख्यातुं नामभिः कर्मभिस्तथा । ॥ २.८.३३ ॥
हे जनाधिपा, मूर्तिमंत होऊन हे आणि इतर अनेक, पितृराजाच्या सभेचे सदस्य धर्मराज (यम) यांची उपासना करतात. नावांनी व कर्मांनी त्यांची गणना करणे शक्य नाही.
2.8.34
असम्बाधा हि सा पार्थ रम्या कामगमा सभा ।
दीर्घकालं तपस्तप्त्वा निर्मिता विश्वकर्मणा। ॥ २.८.३४ ॥
हे पार्था, ती सभा संकुचित नसलेली, रमणीय आणि इच्छेप्रमाणे जाणारी आहे; दीर्घकाल तप करून विश्वकर्म्याने ती निर्माण केली.
2.8.35
ज्वलन्ती भासमाना च तेजसा स्वेन भारत ।
तामुग्रतपसो यान्ति सुव्रताः सत्यवादिनः ॥ २.८.३५ ॥
हे भारता, ती आपल्याच तेजाने जळत आणि तळपत असते. उग्र तप करणारे, सुव्रत आणि सत्यवादी तिच्याकडे जातात.
2.8.36
शान्ताः सन्यासिनः शुद्धाः पूताः पुण्येन कर्मणा ।
सर्वे भास्वरदेहाश्च सर्वे च विरजोम्बराः ॥ २.८.३६ ॥
शांत, संन्यासी, शुद्ध, पुण्यकर्माने पवित्र झालेले; सर्व तेजस्वी देहाचे आणि सर्व निर्मळ वस्त्रे धारण केलेले (तेथे जातात).
2.8.37
चित्राङ्गदाश्चित्रमाल्याः सर्वे ज्वलितकुण्डलाः ।
सुकृतैः कर्मभिः पुण्यैः पारिबर्हैश्च भूषिताः ॥ २.८.३७ ॥
सर्व चित्रांगदे व विचित्र माळा धारण करणारे होते; तेजस्वी कुंडले घातलेले; सुकृत, पुण्यकर्म आणि दान-रूप अलंकारांनी शोभणारे.
2.8.38
गन्धर्वाश्च महात्मानः सङ्घशश्चाप्सरोगणाः ।
वादित्रं नृत्तगीतं च हास्यं लास्यं च सर्वशः ॥ २.८.३८ ॥
महात्मे गंधर्व समूहाने, अप्सरांचे गण; वाद्य, नृत्यगीत, हास्य व लास्य—सर्वत्र.
2.8.39
पुण्याश्च गन्धाः शब्दाश्च तस्यां पार्थ समन्ततः ।
दिव्यानि चैव माल्यानि उपतिष्ठन्ति नित्यशः ॥ २.८.३९ ॥
त्या सभेत, हे पार्था, सर्वत्र पुण्यगंध आणि ध्वनी; दिव्य माळा नित्य उपस्थित असतात.
2.8.40
शतं शतसहस्राणि धर्मिणां तं प्रजेश्वरम् ।
उपासते महात्मानं रूपयुक्ता मनस्विनः ॥ २.८.४० ॥
शेकडो हजारो धर्मात्मे, रूपवान मनस्वी जन त्या प्रजाधिपती महात्म्याची उपासना करतात.
2.8.41
ईदृशी सा सभा राजन्पितृराज्ञो महात्मनः ।
वरुणस्यापि वक्ष्यामि सभां पुष्करमालिनीम् ॥ २.८.४१ ॥
हे राजा, पितृराज त्या महात्म्याची सभा अशीच आहे. आता वरुणाचीही सभा—कमळमाळांनी शोभणारी पुष्करमालिनी—सांगतो.