महाभारत · अध्याय 2.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.8.1
कथयिष्ये सभां याम्यां युधिष्ठिर निबोध ताम् ।
वैवस्वतस्य यां पार्थ विश्वकर्मा चकार ह ॥ २.८.१ ॥
नारद ने कहा: हे युधिष्ठिर, मैं यमराज की उस सभा का वर्णन करूँगा, उसे सुनो, जिसे विश्वकर्मा ने हे पार्थ, वैवस्वत (यम) के लिए बनाया था।
2.8.2
तैजसी सा सभा राजन्बभूव शतयोजना ।
विस्तारायामसम्पन्ना भूयसी चापि पाण्डव ॥ २.८.२ ॥
नारद ने कहा: हे राजन्, वह सभा तेजोमय (स्वर्णिम) थी, सौ योजन विस्तार और लंबाई वाली, और हे पाण्डव, वह अत्यंत विशाल थी।
2.8.3
अर्कप्रकाशा भ्राजिष्णुः सर्वतः कामरूपिणी ।
नातिशीता च चात्युष्णा मनसश्च प्रहर्षिणी ॥ २.८.३ ॥
वह सूर्य के समान प्रकाशमान, चारों ओर से दीप्तिमान और इच्छानुसार रूप धारण करने वाली थी; न अत्यंत शीतल, न अत्यंत उष्ण, और मन को आनंद देने वाली थी।
2.8.4
न शोको न जरा तस्यां क्षुत्पिपासे न चाप्रियम् ।
न च दैन्यं क्लमो वाऽपि प्रतिकूलं न चाप्युत ॥ २.८.४ ॥
उसमें न शोक था, न बुढ़ापा; न भूख-प्यास, न कोई अप्रिय वस्तु; न दीनता, न थकान, न कोई प्रतिकूलता।
2.8.5
सर्वे कामाः स्थितास्तस्यां ये दिव्या ये च मानुषाः ।
रसवच्च प्रभूतं च भक्ष्यं भोज्यमरिन्दम ॥ २.८.५ ॥
उसमें सभी इच्छाएँ विद्यमान थीं, दिव्य भी और मानवीय भी; रसयुक्त, प्रचुर भक्ष्य और भोज्य पदार्थ भी, हे अरिन्दम।
2.8.6
लेह्यं चोप्यं च पेयं च हृद्यं स्वादु मनोहरम् ।
पुण्यगन्धाः स्रजस्तस्य नित्यं कामफला द्रुमाः ॥ २.८.६ ॥
चाटने योग्य, चूसने योग्य और पीने योग्य; हृदय को भाने वाले, स्वादिष्ट और मन को हरने वाले (पदार्थ); पवित्र सुगंध वाली मालाएँ, और सदा इच्छानुसार फल देने वाले वृक्ष उसके थे।
2.8.7
रसवन्ति च तोयानि शीतान्युष्णानि चैव हि ।
तस्यां राजर्षयः पुण्यास्तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः ॥ २.८.७ ॥
उसमें रसयुक्त जल हैं, शीतल भी और उष्ण भी; वहाँ पवित्र राजर्षि और निर्मल ब्रह्मर्षि निवास करते हैं।
2.8.8
यमं वैवस्वतं तात प्रहृष्टाः पर्युपासते ।
ययातिर्नहुषः पुरुर्मान्धाता सोमको नुगः ॥ २.८.८ ॥
हे तात, प्रसन्न होकर वे वैवस्वत यम की उपासना करते हैं — ययाति, नहुष, पुरु, मान्धाता, सोमक और नुग।
2.8.9
त्रसदस्युश्च राजर्षिः कृतवीर्यः श्रुतश्रवाः ।
अरिष्टनेमिः सिद्धश्च कृतवेगः कृतिर्निमिः ॥ २.८.९ ॥
राजर्षि त्रसदस्यु, कृतवीर्य, श्रुतश्रवा, अरिष्टनेमि, सिद्ध, कृतवेग, कृति और निमि।
2.8.10
प्रतर्दनः शिबिर्मत्स्यः पृथुलाक्षो बृहद्रथः ।
वार्तो मरुत्तः कुषिकः साङ्काश्यः साङ्कृतिर्ध्रुवः ॥ २.८.१० ॥
प्रतर्दन, शिबि, मत्स्य, पृथुलाक्ष, बृहद्रथ, वार्त, मरुत्त, कुषिक, साङ्काश्य, साङ्कृति और ध्रुव।
2.8.11
चतुरश्चः सदस्योर्मिः कार्तवीर्यश्च पार्थिवः ।
भरतः सुरथश्चैव सुनीथो निशठोऽनलः ॥ २.८.११ ॥
चतुरश्र, सदस्य, ऊर्मि, पार्थिव कार्तवीर्य, भरत, सुरथ, सुनीथ, निशठ और अनल।
2.8.12
दिवोदासश्च सुमना अम्बरीषो भगीरथः ।
व्यश्वः सदश्वो वाघ्र्यश्वः पृथुवेगः पृथुश्रवाः ॥ २.८.१२ ॥
दिवोदास, सुमना, अम्बरीष, भगीरथ, व्यश्व, सदश्व, वाघ्र्यश्व, पृथुवेग और पृथुश्रवा।
2.8.13
पृपदश्वो वसुमनाः क्षुपश्च सुमहाबलः ।
रुषद्रुर्वृषसेनश्च पुरुकुत्सो ध्वजी रथी ॥ २.८.१३ ॥
पृपदश्व, वसुमना, क्षुप, जो अत्यन्त बलवान थे, रुषद्रु, वृषसेन और पुरुकुत्स, ध्वजधारी रथी।
2.8.14
आर्ष्टिषेणो दिलीपश्च महात्मा चाप्युशीनरः ।
औशीनरिः पुण्डरीकः शर्यातिः शरभः शुचिः ॥ २.८.१४ ॥
आर्ष्टिषेण, दिलीप, महात्मा उशीनर भी, औशीनरि, पुण्डरीक, शर्याति, शरभ और शुचि।
2.8.15
अङ्गो रिष्टश्च वेनश्च दुष्यन्तः सृञ्जयो जयः ।
भाङ्गासुरिः सुनीथश्च निषधोऽथ वहीनरः ॥ २.८.१५ ॥
अङ्ग, रिष्ट, वेन, दुष्यन्त, सृञ्जय, जय, भाङ्गासुरि, सुनीथ, निषध और फिर वहीनर।
2.8.16
करन्धमो बाह्लिकश्च सुद्युम्नो बलवान्मधुः ।
ऐलो मरुत्तश्च तथा बलवान्पृथिवीपतिः ॥ २.८.१६ ॥
करन्धम, बाह्लिक, सुद्युम्न, बलवान मधु, ऐल, मरुत्त तथा बलवान पृथ्वीपति।
2.8.17
कपोतरोमा तृणकः सहदेवार्जुनौ तथा ।
व्यश्वः साश्वः कृशाश्वश्च शशबिन्दुश्च पार्थिवः ॥ २.८.१७ ॥
कपोतरोमा, तृणक, सहदेव और अर्जुन भी; व्यश्व, साश्व, कृशाश्व, और शशबिन्दु पार्थिव।
2.8.18
रामो दाशरथिश्चैव लक्ष्मणोऽथ प्रतर्दनः ।
अलर्कः कक्षसेनश्च गयो गौराओश्व एव च ॥ २.८.१८ ॥
दशरथ-पुत्र राम और लक्ष्मण, फिर प्रतर्दन, अलर्क, कक्षसेन, गय और गौराश्व भी।
2.8.19
जामदग्न्यश्च रामश्च नाभागसगरौ तथा ।
भूरिद्युम्नो महाश्वश्च पृथाशअवो जनकस्तथा ॥ २.८.१९ ॥
जामदग्न्य और राम, तथा नाभाग और सगर, भूरिद्युम्न और महाश्व, पृथाश्व और जनक भी।
2.8.20
राजा वैन्यो वारिसेनः पुरिजिज्जनमेजयः ।
ब्रह्मदत्तस्त्रिगर्तिश्च राजोपरिचरस्तथा ॥ २.८.२० ॥
राजा वैन्य, वारिसेन, पुरिजित्, जनमेजय, ब्रह्मदत्त, त्रिगर्ति और राजा उपरिचर भी।
2.8.21
इन्द्रद्युम्नो भीमजानुर्गौरपृष्ठोऽनघो लयः ।
पद्मोऽथ मुचुकुन्दश्च भूरिद्युम्नः प्रसेनजित् ॥ २.८.२१ ॥
इन्द्रद्युम्न, भीमजानु, गौरपृष्ठ, अनघ, लय, पद्म, मुचुकुन्द, भूरिद्युम्न और प्रसेनजित्।
2.8.22
अरिष्टनेमिः सुद्युम्नः पृथुलाश्वोऽष्टकस्तथा ।
शतं मत्स्या नृपतयः शतं नीपाः शतं हयाः ॥ २.८.२२ ॥
अरिष्टनेमि, सुद्युम्न, पृथुलाश्व और अष्टक भी; मत्स्यों के सौ राजा, नीपों के सौ, और हयों के सौ।
2.8.23
धृतराष्ट्राश्चैकशतमशीतिर्जनमेजयाः ।
शतं च ब्रह्मदत्तानां वीरिणामीरिणां शतम् ॥ २.८.२३ ॥
धृतराष्ट्र वंश के एक सौ अस्सी राजा और जनमेजय वंश के भी; ब्रह्मदत्तों के सौ, और वीरिणों तथा ईरिणों के सौ।
2.8.24
भीष्णाणां द्वे शतेऽप्यत्र भीमानां तु तथा शतम् ।
शतं च प्रतिविन्ध्यानां शतं नागाः शतं हयाः ॥ २.८.२४ ॥
यहाँ भीष्णों के भी दो सौ, और भीमों के भी उतने ही सौ; प्रतिविन्ध्यों के सौ, सौ हाथी और सौ घोड़े।
2.8.25
पलाशानां शतं ज्ञेयं शतं काशकुशादयः ।
शान्तनुश्चैव राजेन्द्र पाण्डुश्चैव पिता तव ॥ २.८.२५ ॥
पलाशों के सौ जानने योग्य हैं, और सौ काश-कुश आदि। हे राजेन्द्र, शांतनु और तुम्हारे पिता पाण्डु भी (उनमें हैं)।
2.8.26
उशङ्गवः शतरथो देवराजो जयद्रथः ।
वृषदर्भश्च राजर्षिर्बुद्धिमान्सहमन्त्रिभिः ॥ २.८.२६ ॥
उशङ्गव, शतरथ, देवराज, जयद्रथ, और राजर्षि वृषदर्भ, बुद्धिमान, अपने मंत्रियों सहित (वहाँ हैं)।
2.8.27
अथापरे सहस्राणि ये गताः शसबिन्दवः ।
इष्ट्वाऽश्वमेधैर्बहुभिर्महद्भिर्भूरिदक्षिणैः ॥ २.८.२७ ॥
और फिर वे सहस्रों, जो शशबिन्दु आदि (नाम से) गए, बहुत से महान अश्वमेध यज्ञ करके, प्रचुर दक्षिणा सहित।
2.8.28
एते राजर्षयः पुण्याः कीर्तिमन्तो बहुश्रुताः ।
तस्यां सभायां राजेन्द्र वैवस्वतमुपासते ॥ २.८.२८ ॥
ये राजर्षि, पुण्यात्मा, यशस्वी और बहुश्रुत हैं — हे राजेन्द्र, वे उस सभा में वैवस्वत (यम) की उपासना करते हैं।
2.8.29
अगस्त्योऽथ मतङ्गश्च कालो मृत्युस्तथैव च ।
यज्वानश्चैव सिद्धाश्च ये न योगशरीरिणः ॥ २.८.२९ ॥
अगस्त्य और मतङ्ग, काल और मृत्यु भी (वहाँ हैं), तथा यज्ञ करने वाले और सिद्ध भी, जो योग-शरीर वाले नहीं हैं।
2.8.30
अग्निष्वात्ताश्च पितरः फेनपाश्वोष्मपाश्च ये ।
सुधावन्तो बर्हिषदो मूर्तिमन्तस्तथाऽपरे ॥ २.८.३० ॥
अग्निष्वात्त और पितर, फेनप और ऊष्मप जो हैं, सुधावान, बर्हिषद, और मूर्तिमान तथा अन्य भी (वहाँ हैं)।
2.8.31
कालचक्रं च साक्षाच्च भगवान्हव्यवाहनः ।
नरा दुष्कृतकर्माणो दक्षिणायनमृत्यवः ॥ २.८.३१ ॥
कालचक्र और साक्षात् भगवान हव्यवाहन (अग्नि), तथा दुष्कर्म करने वाले मनुष्य और दक्षिणायन में मृत्यु को प्राप्त होने वाले लोग।
2.8.32
कालस्य नयने युक्ता यमस्य पुरुपाश्च ये ।
तस्यां शिंशुपपालाशास्तथा काशकुशादयः ॥ २.८.३२ ॥
काल की दो आँखों पर नियुक्त और यम के जो सेवक हैं, और उस (सभा) में शिंशपा और पलाश के वृक्ष तथा काश, कुश आदि (घास) भी हैं।
2.8.33
उपासते धर्मराजं मूर्तिमन्तो जनाधिप ।
एते चान्ये च बहवः पितृराजसभासदः।
न शक्याः परिसङ्ख्यातुं नामभिः कर्मभिस्तथा । ॥ २.८.३३ ॥
हे जनाधिप, मूर्तिमान होकर ये और अन्य बहुत से पितृराज की सभा के सदस्य धर्मराज (यम) की उपासना करते हैं। नामों और कर्मों से उनकी गणना करना संभव नहीं है।
2.8.34
असम्बाधा हि सा पार्थ रम्या कामगमा सभा ।
दीर्घकालं तपस्तप्त्वा निर्मिता विश्वकर्मणा। ॥ २.८.३४ ॥
हे पृथापुत्र, वह सभा अबाधित, रमणीय और इच्छानुसार गमन करने वाली है, जिसे विश्वकर्मा ने दीर्घकाल तक तप करके निर्मित किया था।
2.8.35
ज्वलन्ती भासमाना च तेजसा स्वेन भारत ।
तामुग्रतपसो यान्ति सुव्रताः सत्यवादिनः ॥ २.८.३५ ॥
हे भरतवंशी, वह अपने ही तेज से प्रज्वलित और दीप्तिमान है। उग्र तप करने वाले, उत्तम व्रत धारण करने वाले और सत्यवादी उसी की ओर जाते हैं।
2.8.36
शान्ताः सन्यासिनः शुद्धाः पूताः पुण्येन कर्मणा ।
सर्वे भास्वरदेहाश्च सर्वे च विरजोम्बराः ॥ २.८.३६ ॥
शान्त, संन्यासी, शुद्ध और पुण्य कर्म से पवित्र हुए, सभी तेजस्वी शरीर वाले और सभी निर्मल वस्त्र धारण किए हुए (वहाँ जाते हैं)।
2.8.37
चित्राङ्गदाश्चित्रमाल्याः सर्वे ज्वलितकुण्डलाः ।
सुकृतैः कर्मभिः पुण्यैः पारिबर्हैश्च भूषिताः ॥ २.८.३७ ॥
सभी चित्रांगद और विचित्र मालाओं वाले थे, जलते हुए कुंडलों से युक्त, अपने सुकृतों, पुण्य कर्मों और उपहार-रूप अलंकरणों से विभूषित।
2.8.38
गन्धर्वाश्च महात्मानः सङ्घशश्चाप्सरोगणाः ।
वादित्रं नृत्तगीतं च हास्यं लास्यं च सर्वशः ॥ २.८.३८ ॥
महात्मा गंधर्व समूहों में और अप्सराओं के गण; वाद्य, नृत्य-गीत, हास्य और लास्य—सब ओर।
2.8.39
पुण्याश्च गन्धाः शब्दाश्च तस्यां पार्थ समन्ततः ।
दिव्यानि चैव माल्यानि उपतिष्ठन्ति नित्यशः ॥ २.८.३९ ॥
उस सभा में, हे पार्थ, चारों ओर पुण्यमय गंध और ध्वनियाँ; दिव्य मालाएँ सदा उपस्थित रहती हैं।
2.8.40
शतं शतसहस्राणि धर्मिणां तं प्रजेश्वरम् ।
उपासते महात्मानं रूपयुक्ता मनस्विनः ॥ २.८.४० ॥
धर्मात्मा लोगों के सैकड़ों-हजारों, सुंदर रूप वाले मनस्वी जन उन प्रजापति महात्मा की उपासना करते हैं।
2.8.41
ईदृशी सा सभा राजन्पितृराज्ञो महात्मनः ।
वरुणस्यापि वक्ष्यामि सभां पुष्करमालिनीम् ॥ २.८.४१ ॥
हे राजन्, पितृराज उस महात्मा की सभा ऐसी ही है। अब वरुण की भी सभा का वर्णन करूँगा, जो कमलों की मालाओं से सुशोभित है।