महाभारत · अध्याय 2.82
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.82.1
यां त्वमेतां श्रियं पाण्डुपुत्रे युधिष्ठिरे ।
तप्यसे तां हरिष्यामि द्यूतेन जयतां वर ॥ २.८२.१ ॥
पांडुपुत्र युधिष्ठिराची ज्या श्रीसाठी तू तळमळतोस, हे विजेत्यांत श्रेष्ठा, ती श्री मी द्यूताने हरण करीन.
2.82.2
आहूयतां परं राजन्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अगत्वा संशयमहमयुद्ध्वा च चमूमुखे ॥ २.८२.२ ॥
हे राजा, कुंतीपुत्र युधिष्ठिराला येथे बोलवावे. संशयात न पडता आणि सैन्याच्या अग्रभागी युद्ध न करता मी (जिंकेन).
2.82.3
अक्षान्क्षिपन्नक्षतः सन्विद्वानविदुषो जये ।
ग्लहान्धनूंषि मे विद्धि शरानक्षांश्च भारत ॥ २.८२.३ ॥
फासे टाकणारा, अक्षत, कुशल असल्याने, अनभिज्ञांवर विजय मिळवण्यासाठी — पणांना धनुष्ये आणि फाशांना बाण समज, हे भरतवंशजा.
2.82.4
अक्षाणां हृदयं मे ज्यां रथं विद्धि ममास्फुरम् ॥ २.८२.४ ॥
फाशांचे हृदय हीच माझी प्रत्यंचा आहे, आणि माझा रथ फाशांचा खणखणाट आहे, असे जाण.
2.82.5
अयमुत्सहते राजच्छ्रियमाहर्तुमक्षवित् ।
द्यूतेन पाण्डुपुत्रेभ्यस्तदनुज्ञातुमर्हसि ॥ २.८२.५ ॥
हे राजा, फाशांमध्ये निपुण असलेला हा पांडुपुत्रांची श्री हरण करण्यास उत्सुक आहे. द्यूताने पांडुपुत्रांकडून ती घेण्याची अनुमती तुम्ही द्यावी.
2.82.6
स्थितोऽस्मि शासने भ्रातुर्विदुरस्य महात्मनः ।
तेन सङ्गम्य वेत्स्यामि कार्यस्यास्य विनिश्चयम् ॥ २.८२.६ ॥
मी माझा बंधू, महात्मा विदुराच्या आज्ञेत स्थिर आहे. त्याला भेटून या कार्याचा निश्चय मी जाणेन.
2.82.7
कृष्णादभ्याधिकः सोऽपि क्षत्ता बोद्धा विशाम्पते ।
केवलं धर्ममेवाह न तद्विजयसाधकम् ॥ २.८२.७ ॥
हे प्रजापते, तो क्षत्ता (विदुर) कृष्णापेक्षाही श्रेष्ठ आणि ज्ञानी आहे; परंतु तो केवळ धर्मच सांगतो, जो विजयाचे साधन नाही.
2.82.8
जयश्च धर्मतोपेतस्तथैव भरतर्षभ ।
तस्माद्विनयतो जेता तावुभौ च विरोधिनौ ॥ २.८२.८ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, विजयही धर्मानेच प्राप्त होतो; म्हणून विनयाने जिंकणारा हाच जेता; ते दोघेही विरोधक आहेत.
2.82.9
व्यपनेष्यति ते बुद्धिं विदुरो मुक्तसंशयः ।
पाण्डवानां हिते युक्तो न तथा मम कौरव ॥ २.८२.९ ॥
हे कौरवा, संशयरहित विदुर तुझी बुद्धी बदलून टाकेल; कारण तो पांडवांच्या हितात गुंतलेला आहे, माझ्या हितात नाही.
2.82.10
नारभेतान्यसामर्थ्यात्पुरुषः कार्यमात्मनः ।
मतिसाम्यं द्वयोर्नास्ति कार्येषु कुरुनन्दन ॥ २.८२.१० ॥
माणसाने आपले कार्य दुसऱ्याच्या सामर्थ्यावर अवलंबून सुरू करू नये; हे कुरुनंदना, कार्यांमध्ये दोघांची मते सारखी नसतात.
2.82.11
भयं परिहरन्मत्त आत्मानं परिपालयन् ।
वर्षासु क्लिन्नवटवत्तिष्ठन्नैवावसीदति ॥ २.८२.११ ॥
भय टाळून स्वतःचे रक्षण करीत, पावसाळ्यात भिजलेल्या वडाच्या झाडासारखा जो उभा राहतो, तो कधीच बुडत नाही.
2.82.12
न व्याधयो नापि यमः प्राप्तुं श्रेयः प्रतीक्षते ।
यावदेव भवेत्कल्पस्तावच्छ्रेयः समाचरेत् ॥ २.८२.१२ ॥
रोग किंवा यम कल्याणाची वाट पाहत नाहीत; जोपर्यंत योग्य काळ आहे, तोपर्यंतच कल्याणाचे आचरण करावे.
2.82.13
सर्वथा पुत्र बलिभिर्विग्रहो मे रोचते ।
वैरं विकारं सृजति तद्वै शस्त्रमनायसम् ॥ २.८२.१३ ॥
हे पुत्रा, बलवानांशी विग्रह मला कोणत्याही प्रकारे रुचत नाही. वैर विकार निर्माण करते; तेच लोखंडाशिवायचे शस्त्र आहे.
2.82.14
अनर्थमर्थं मन्यसे राजपुत्र ।
सङ्ग्रन्थनं कलहस्यातियाति।
तद्वै प्रवृत्तं तु यथाकथञ्चित् ।
सृजेदसीन्निशितान्सायकांश्च ॥ २.८२.१४ ॥
हे राजपुत्रा, तू अनर्थाला अर्थ समजतोस. कलहाची ही गाठ पुढे जाते. ती कशीही सुरू झाली तर धारदार तलवारी आणि बाण निर्माण करील.
2.82.15
द्यूते पुराणैर्व्यवहारः प्रणीत-
स्तत्रात्ययो नास्ति न सम्प्रहारः।
तद्रोचतां शकुनेर्वाक्यमद्य ।
सभां क्षिप्रं त्वमिहाज्ञापयस्व ॥ २.८२.१५ ॥
द्यूतात प्राचीन परंपरेने व्यवहार प्रस्थापित आहे; त्यात अपाय नाही व प्रहारही नाही. आज शकुनीचे वचन आपणास रुचो. त्वरित येथे सभेची आज्ञा द्या.
2.82.16
स्वर्गद्वारं दीव्यतां नो विशिष्टं ।
तद्वर्तिनां चापि तथैव युक्तम्।
भवेदेवं ह्यात्मना तुल्यमेव ।
दुरोदरं पाण्डवैस्त्वं कुरुष्व ॥ २.८२.१६ ॥
आपल्यासाठी स्वर्गद्वार श्रेष्ठ आहे; त्याला खेळू द्या. त्याचे अनुसरण करणाऱ्यांनाही तसेच योग्य आहे. अशा प्रकारे ते स्वतःइतकेच असेल. पांडवांशी द्यूत करवा.
2.82.17
वाक्यं न मे रोचते यत्त्वयोक्तं ।
यत्ते प्रियं तत्क्रियतां नरेन्द्र।
पश्चात्तप्स्यसे तदुपाक्रम्य वाक्यं ।
न हीदृशं भावि वचो हि धर्म्यम् ॥ २.८२.१७ ॥
तू सांगितलेले हे वचन मला रुचत नाही. हे नरेंद्रा, तुला जे प्रिय ते करावे. हे वचन आरंभून नंतर तू पश्चात्ताप करशील; असे वचन धर्म्य नसेल.
2.82.18
दृष्टं ह्येतद्विदुरेणै सर्वं ।
विपश्चिता बुद्धिविद्यानुगेन।
तदेवैतदवशस्याभ्युपैति ।
महद्भयं क्षत्रियजीवघाति ॥ २.८२.१८ ॥
हे सर्व विदुराने पाहिले आहे, तो बुद्धी आणि विद्येचे अनुसरण करणारा विद्वान आहे. तेच हे अवश्य येईल, क्षत्रियांचे प्राण घेणारे महान भय.
2.82.19
एवमुक्त्वा धृतराष्ट्रो मनीषी ।
दैवं मत्वा परमं दुस्तरं च।
शशासोच्चैः पुरुषान्पुत्रवाक्ये ।
स्थितो राजा दैवसंमूढचेताः ॥ २.८२.१९ ॥
असे बोलून बुद्धिमान धृतराष्ट्राने दैवाला परम आणि दुस्तर मानून, पुत्राच्या शब्दावर स्थिर राहून मोठ्या आवाजात लोकांना आज्ञा दिली. दैवाने मोहित झालेल्या मनाचा तो राजा होता.
2.82.20
सहस्रस्तम्भां हेमवैदूर्यचित्रां ।
शतद्वारां तोरणस्फाटिकाढ्याम्।
सभामग्र्यां क्रोशमात्रायतां मे ।
तद्विस्तारामाशु कुर्वन्तु युक्ताः ॥ २.८२.२० ॥
हजार खांब, सोने आणि वैदूर्याने चित्रित, शंभर दरवाजे असलेली, तोरणे आणि स्फटिकांनी समृद्ध अशी श्रेष्ठ सभा माझ्यासाठी एक क्रोश लांब, तितक्याच रुंदीची लवकर बांधा, नेमलेल्या लोकांनो.
2.82.21
श्रुत्वा तस्य त्वरिता निर्विशङ्काः ।
प्राज्ञा दक्षास्तां तदा चक्रुराशु।
सर्वद्रव्याण्युपजह्रुः सभायां ।
सहस्रशः शिल्पिनश्चैव युक्ताः ॥ २.८२.२१ ॥
त्याचे बोलणे ऐकून त्वरेने, शंका न धरता, विद्वान आणि कुशल लोकांनी तेव्हाच ते लवकर बांधले. सभेसाठी सर्व साहित्य आणले गेले; हजारो कारागीरही नेमून आले.
2.82.22
कालेनाल्पेनाथ निष्ठां गतां तां ।
सभां रम्यां बहुरत्नां विचित्राम्।
चित्रैर्हैमैरासनैरभ्युपेता-
माचख्युस्ते तस्य राज्ञः प्रतीताः ॥ २.८२.२२ ॥
थोड्या काळातच ती सभा पूर्ण झाली. ती रमणीय, अनेक रत्नांनी युक्त आणि विचित्र होती. सोन्याच्या आसनांनी सजवलेली आहे, असे विश्वासू कारागिरांनी राजाला सांगितले.
2.82.23
ततो विद्वान्विदुरं मन्त्रिमुख्य-
मुवाचेदं धृतराष्ट्रो नरेन्द्रः।
युधिष्ठिरं राजपुत्रं च गत्वा ।
मद्वाक्येन क्षिप्रमिहानयस्व ॥ २.८२.२३ ॥
तेव्हा विद्वान नरेंद्र धृतराष्ट्र मंत्र्यांमध्ये श्रेष्ठ विदुराला म्हणाला, "माझ्या सांगण्यावरून जाऊन राजपुत्र युधिष्ठिराला लवकर येथे घेऊन ये."
2.82.24
सभेयं मे बहुरत्ना विचित्रा ।
शय्यासनैरुपपन्ना महार्हैः।
सा दृश्यतां भ्रातृभिः सार्धमेत्य ।
मुहृद्द्यूतं वर्ततामत्र चेति ॥ २.८२.२४ ॥
ही माझी सभा अनेक रत्नांनी युक्त, विचित्र आणि मौल्यवान शय्या-आसनांनी सुसज्ज आहे. भावांसह येऊन ती पाहावी; येथे मैत्रीपूर्ण द्यूत व्हावे.
2.82.25
मतमाज्ञाय पुत्रस्य धृतराष्ट्रो नराधिपः ।
मत्वा च दुस्तरं दैवमेतद्राजंश्चकार ह ॥ २.८२.२५ ॥
पुत्राचे मत जाणून नरेश धृतराष्ट्राने हे दैव अटळ मानून, हे राजन्, हे कार्य केले.
2.82.26
अन्यायेन तथोक्तस्तु विदुरो विदुषां वरः ।
नाभ्यनन्दद्वचो भ्रातुर्वचनं चेदमब्रवीत् ॥ २.८२.२६ ॥
अन्यायाने असे सांगितले गेले असतानाही विद्वानांत श्रेष्ठ विदुराने भावाच्या बोलण्याला संमती दिली नाही; आणि हे वचन म्हटले.
2.82.27
नाभिनन्दे नृपते प्रैषमेतं ।
मैवं कृथाः कुलनाशाद्बिभेमि।
पुत्रैर्भिन्नः कलहस्ते ध्रुवं स्या-
देतच्छङ्के द्यूतकृते नरेन्द्र ॥ २.८२.२७ ॥
हे राजा, या संदेशाला मी संमती देत नाही. असे करू नका; कुलनाशाची मला भीती वाटते. हे नरेंद्रा, द्यूतामुळे तुझ्या पुत्रांमध्ये निश्चितच कलह व फूट पडेल अशी मला शंका आहे.
2.82.28
नेह क्षत्तः कलहस्तप्स्यते मां ।
न चेद्दैवं प्रतिलोमं भविष्यत्।
छात्रा तु दिष्टस्य वशे किलेदं ।
सर्वं जगच्चेष्टति न स्वतन्त्रम् ॥ २.८२.२८ ॥
हे क्षत्ता, दैव प्रतिकूल झाले नाही तर येथे कलह मला त्रास देणार नाही. पुत्रही दैवाधीन आहेत; हे सर्व जग दैवाच्या वशात चालते, स्वतंत्रपणे नाही.
2.82.29
तदद्य विदुर प्राप्य राजानं मम शासनात् ।
क्षिप्रमानय दुर्धर्षं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ २.८२.२९ ॥
म्हणून हे विदुरा, आजच माझ्या आज्ञेने राजाकडे जाऊन कुंतीपुत्र दुर्धर्ष युधिष्ठिराला त्वरित घेऊन ये.