મહાભારત · અધ્યાય 2.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.97.1
शृणु राजन्पुराऽचिन्त्यानर्जुनस्य च साहसान् ।
अर्जुनो धन्विनां श्रेष्ठो दुष्करं कृतवान्पुरा ॥ २.९७.१ ॥
રાજન, સાંભળો — પૂર્વે અર્જુનના અચિંત્ય સાહસો. ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુને પૂર્વે એક દુષ્કર કાર્ય કર્યું હતું.
2.97.2
द्रुपदस्य पुरे राजन्द्रौपद्याश्च स्वयंवर ।
आबालवृद्धसङ्क्षोभे सर्वक्षत्रसमागमे।
क्षिप्रकारी जले मत्स्यं दुर्निरीक्ष्यं ससर्ज ह ॥ २.९७.२ ॥
રાજન, દ્રુપદના નગરમાં દ્રૌપદીનો સ્વયંવર થયો; બાળકો અને વૃદ્ધો સૌ ક્ષુબ્ધ હતા, સર્વ ક્ષત્રિયો ભેગા થયા હતા. ઝડપથી કાર્ય કરનારે પાણીમાં જોવા મુશ્કેલ મત્સ્યને વીંધ્યો.
2.97.3
सर्वैर्नृपैरसाध्यं तत्कार्मुकप्रवरं च वै ।
क्षणेन सज्यमकरोत्सर्वक्षत्रस्य पश्यतः ॥ २.९७.३ ॥
સર્વ રાજાઓ માટે અસાધ્ય એવું તે શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય, સર્વ ક્ષત્રિયોની નજર સામે, તેણે ક્ષણમાં પ્રત્યંચા ચડાવી.
2.97.4
ततो यन्त्रमयं विध्वा विसारं फल्गुनो बली ।
कृष्णया हेममाल्येन स्कन्धे स परिवेष्टितः ॥ २.९७.४ ॥
ત્યારબાદ બળવાન ફાલ્ગુને યંત્રથી બનેલા ફરતા લક્ષ્યને વીંધ્યું; કૃષ્ણાએ સોનાની માળાથી તેના ખભાને વીંટાળ્યો.
2.97.5
ततस्तया वृतं पार्थं दृष्ट्वा सर्वे नृपास्तदा ।
रोषात्सर्वायुधान्गृह्य क्रुद्धा वीरा महौजसः।
वैकर्तनं पुरस्कृत्य सर्वे पार्थमुपाद्रवन् ॥ २.९७.५ ॥
તેણે પાર્થને વર્યો એ જોઈ, સર્વ રાજાઓ ત્યારે રોષે ભરાયા; સર્વ શસ્ત્રો ગ્રહણ કરી, ક્રુદ્ધ મહાબલી વીરોએ વૈકર્તન (કર્ણ)ને આગળ રાખીને પાર્થ પર હુમલો કર્યો.
2.97.6
स सर्वान्पार्थिवान्दृष्ट्वा क्रुद्धान्पार्थो महाबलः ।
वारयित्वा शरैस्तीक्ष्णैरजयत्तत्र स स्वयम् ॥ २.९७.६ ॥
ગુસ્સે ભરાયેલા બધા રાજાઓને જોઈને મહાબલી પાર્થે તીક્ષ્ણ બાણોથી તેમને રોક્યા અને ત્યાં જ સ્વયં જય મેળવ્યો.
2.97.7
जित्वा तु तान्महीपालान्सर्वान्कर्णपुरोगमान् ।
लेभे कृष्णां शुभां पार्थो युध्वा वीर्यबलात्तदा ॥ २.९७.७ ॥
કર્ણને આગળ રાખનારા તે સર્વ રાજાઓને જીતીને પાર્થે ત્યારે યુદ્ધમાં પોતાના વીર્ય અને બળથી શુભ કૃષ્ણાને મેળવી.
2.97.8
सर्वक्षत्रसमूहेषु अम्बां भीष्मो यथा पुरा ।
ततः कदाचिद्बीभत्सुस्तीर्ययात्रां ययौ स्वयम् ॥ २.९७.८ ॥
પૂર્વે ભીષ્મે ક્ષત્રિય સમૂહોમાં જેમ અંબાને જીતી હતી, તેમ પછી કોઈક સમયે બીભત્સુ પોતે તીર્થયાત્રાએ ગયા.
2.97.9
अथोलूपीं शुभां तात नागराजसतां तदा ।
नागेष्वाप वराग्र्येषु प्रार्थितोऽथ यथा तथा ॥ २.९७.९ ॥
હે તાત, ત્યારે નાગરાજની શુભ પુત્રી ઉલૂપીને શ્રેષ્ઠ નાગોમાં માગણી કરાતાં તેણે, જેમ બન્યું તેમ, મેળવી.
2.97.10
ततो गोदावरीं कृष्णां कावेरीं चावगाहत ।
तत्र पाण्ड्यं समासाद्य तस्य कन्यामवाप सः ॥ २.९७.१० ॥
પછી તેણે ગોદાવરી, કૃષ્ણા અને કાવેરીમાં સ્નાન કર્યું; ત્યાં પાંડ્ય રાજા પાસે જઈને તેની કન્યા મેળવી.
2.97.11
लब्ध्वा जिष्णुर्मुदं तत्र ततो याम्यां दिशं ययौ ॥ २.९७.११ ॥
ત્યાં આનંદ મેળવીને વિજયી અર્જુન પછી દક્ષિણ દિશા તરફ ગયો.
2.97.12
स दक्षिणं समुद्रान्तं गत्वा चाप्सरसां च वै ।
कुमारतीर्थमासाद्य मोक्षयामास चार्जुनः ॥ २.९७.१२ ॥
તે દક્ષિણ સમુદ્રના છેડા સુધી જઈને અને અપ્સરાઓના કુમારતીર્થે પહોંચીને અર્જુને તેમને મુક્ત કરાવી.
2.97.13
ग्राहरूपाश्च ताः पञ्च अतिशौर्येण वै बलात् ।
कन्यातीर्थं समभ्येत्य ततो द्वारवतीं ययौ॥। ॥ २.९७.१३ ॥
મગરના રૂપમાં રહેલી તે પાંચને અતિ શૌર્યથી બળપૂર્વક છોડાવીને, કન્યાતીર્થે પહોંચી પછી તે દ્વારવતી ગયો.
2.97.14
तत्र कृष्णनिदेशात्स सुभद्रां प्राप्य फल्गुनः ।
तामारोप्य रथोपस्थे प्रययौ स्वपुरीं प्रति ॥ २.९७.१४ ॥
ત્યાં કૃષ્ણના નિર્દેશથી તેણે સુભદ્રાને પ્રાપ્ત કરી, અને તેને રથના આસન પર બેસાડીને તે પોતાના નગર તરફ ચાલ્યો.
2.97.15
अथादाय गते पार्थे ते श्रुत्वा सर्वयादवाः ।
तमभ्यधावन्त्सङ्क्रुद्धाः सिंहव्याघ्रगणा इव ॥ २.९७.१५ ॥
પાર્થ તેને લઈને ગયો એ સાંભળીને બધા યાદવો ક્રોધે ભરાઈને સિંહ અને વાઘના ટોળાની જેમ તેની પર ધસી ગયા.
2.97.16
प्रद्युम्नः कृतवर्मा च गदः सारणसात्यकी ।
आहुकश्चैव साम्बश्च चारुदेष्णो विदूरथः ॥ २.९७.१६ ॥
પ્રદ્યુમ્ન, કૃતવર્મા, ગદ, સારણ અને સાત્યકિ, આહુક, સાંબ, ચારુદેષ્ણ અને વિદૂરથ.
2.97.17
अन्ये च यादवाः सर्वे बलदेवपुरोगमाः ।
एकमेव परे कृष्णं गजवाजिरथैर्युताः ॥ २.९७.१७ ॥
બલરામની આગેવાની હેઠળ બાકીના બધા યાદવો હાથી, ઘોડા અને રથો સાથે કૃષ્ણ સામે ઊભા રહ્યા.
2.97.18
अथासाद्य वने यान्तं परिवार्य धनञ्जयम् ।
चक्रुर्युद्धं सुसङ्क्रुद्धा बहुकोट्यश्च यादवाः ॥ २.९७.१८ ॥
પછી વનમાં જતા ધનંજયને ઘેરીને અત્યંત ક્રોધિત અનેક કરોડ યાદવોએ યુદ્ધ કર્યું.
2.97.19
एक एव तु पार्थस्तैर्युद्धं चक्रे सुदारुणम् ।
तेन तेषां समं युद्धं मुहूर्तं प्रबभूव ह ॥ २.९७.१९ ॥
એકલા પાર્થે તેમની સાથે અત્યંત ભયંકર યુદ્ધ કર્યું; તેથી તેમનું યુદ્ધ એક મુહૂર્ત સુધી સમાન ચાલ્યું.
2.97.20
ततः पार्थो रणे सर्वान्वारयित्वा शितैः शरैः ।
बलाद्विजित्य राजेन्द्र वीरस्तान्सर्वयादवान्।
तां सुभद्रामथादाय शक्रप्रस्थं विवेश ह ॥ २.९७.२० ॥
પછી વીર પાર્થે યુદ્ધમાં તીક્ષ્ણ બાણોથી તે સૌને રોકીને, હે રાજેન્દ્ર, બળપૂર્વક તે યાદવોને જીતી, સુભદ્રાને લઈને ઇન્દ્રપ્રસ્થમાં પ્રવેશ કર્યો.
2.97.21
भूयः शृणु महाराज फल्गुनस्य च साहसम् ।
ददौ स वह्नेर्बिभत्सुः प्रार्थितं खाण्डवं वनम् ॥ २.९७.२१ ॥
હે મહારાજ, ફરી ફાલ્ગુનનું સાહસ સાંભળો. બીભત્સુએ અગ્નિને માગેલું ખાંડવ વન આપ્યું.
2.97.22
लब्धमात्रे तु तेनाथ भगवान्हव्यवाहनः ।
भक्षितुं खाण्डवं राजंस्तत्रस्थानुपचक्रमे ॥ २.९७.२२ ॥
તે વન મળતાં જ, હે રાજન, ભગવાન હવ્યવાહન (અગ્નિ) ખાંડવ વનને ભક્ષવા લાગ્યા અને ત્યાં રહેનારાઓ પર ત્રાટક્યા.
2.97.23
ततस्तं भक्षयन्तं वै सव्यसाची विभावसुम् ।
रथा धन्वी शरान्गृह्य स कलापयुतः प्रभुः।
पालयामास राजेन्द्र स्ववीर्येण महाबलः ॥ २.९७.२३ ॥
ત્યારે તે વિભાવસુ (અગ્નિ)ને ભક્ષતો જોઈને, સવ્યસાચી (અર્જુન) રથ પર ઊભા રહી, ધનુર્ધર થઈ બાણો લઈ, તૂણીર સહિત, હે રાજેન્દ્ર, તે મહાબલી પ્રભુએ પોતાના પરાક્રમથી રક્ષણ કર્યું.
2.97.24
ततः श्रुत्वा महेनद्रस्तु मेघांस्तान्सन्दिदेश ह ।
तेनोक्ता मेघसङ्घास्ते ववर्षुरतिवृष्टिभिः ॥ २.९७.२४ ॥
ત્યારે મહેન્દ્રે એ સાંભળીને તે મેઘોને આજ્ઞા આપી. તેમની આજ્ઞાથી મેઘસમૂહો અતિવૃષ્ટિ સાથે વરસ્યા.
2.97.25
ततो मेघगाणान्पार्थः शरव्रातैः समान्ततः ।
खगमैर्वारयामास तदाश्चर्यमिवाभवत् ॥ २.९७.२५ ॥
ત્યારે પાર્થે ચારે બાજુથી બાણોના સમૂહો વડે મેઘગણોને રોક્યા; તે આશ્ચર્ય જેવું થયું.
2.97.26
वारितान्मेघसङ्घांश्च श्रुत्वा क्रुद्धः पुरन्दरः ।
पाण्डरं गजमास्थाय सर्वदेवगणैर्वृतः।
ययौ पार्थेन संयोद्धुं रक्षार्थं खाण्डवस्य च ॥ २.९७.२६ ॥
મેઘસમૂહો રોકાયા છે એ સાંભળીને પુરંદર ક્રોધે ભરાયો. સફેદ હાથી પર ચડીને, સર્વ દેવગણોથી ઘેરાઈને, પાર્થ સાથે યુદ્ધ કરવા અને ખાંડવની રક્ષા કરવા તે ગયો.
2.97.27
रुद्राश्च मरुतश्चैव वसवश्चाश्विनौ तदा ।
आदित्याश्चैव साध्याश्च निश्वेदेवाश्च भारत।
गन्धर्वाश्चैव सहिता अन्ये देवगणाश्च ये ॥ २.९७.२७ ॥
ત્યારે રુદ્રો, મરુતો, વસુઓ અને બે અશ્વિનીકુમારો, આદિત્યો, સાધ્યો, વિશ્વેદેવો, હે ભારત, ગંધર્વો સહિત તથા અન્ય જે દેવગણો હતા તેઓ પણ આવ્યા.
2.97.28
ते सर्वे शस्त्रसम्पन्ना दीप्यमानाः स्वतेजसा ।
धनञ्जयं जिघांसन्तः प्रपेतुर्विबुधाधिपाः ॥ २.९७.२८ ॥
તેઓ સૌ શસ્ત્રોથી સજ્જ, પોતાના તેજથી ઝળહળતા, ધનંજયને મારવાની ઇચ્છાથી દેવાધિપતિઓ ધસી આવ્યા.
2.97.29
युगान्ते यानि दृश्यन्ते निमित्तानि महान्त्यपि ।
सर्वाणि तत्र दृश्यन्ते निमित्तानि महीपते ॥ २.९७.२९ ॥
યુગાંતે જે મોટાં નિમિત્તો દેખાય છે, તે સર્વ ત્યાં દેખાતાં હતાં, હે મહીપતિ.
2.97.30
ततो देवगमाः सर्वे पार्थं समभिदुद्रुवुः ।
असम्भ्रान्तस्तु तान्दृष्ट्वा स तां देवमयीं चमूम् ॥ २.९७.३० ॥
ત્યારે દેવોના સર્વ સાથીઓ પાર્થ પર ધસી આવ્યા. પણ તેમને અને તે દેવમય સેનાને જોઈને તે વિચલિત ન થયો.
2.97.31
त्वरितः फल्गुनो गृह्य तीक्ष्णांस्तानाशुगांस्तदा ।
इन्द्रं देवांश्च सम्प्रेक्ष्य तस्थौ काल इवात्यये ॥ २.९७.३१ ॥
ત્યારે ફલ્ગુને ઝડપથી તે તીક્ષ્ણ બાણો હાથમાં લીધા. ઇન્દ્ર અને દેવોને જોઈને તે યુગાંતના કાળની જેમ ઊભો રહ્યો.
2.97.32
ततो देवगणाः सर्वे बीभत्सुं सपुरन्दराः ।
अवाकिरञ्छरव्रातैर्मानुषं तं महीपते ॥ २.९७.३२ ॥
ત્યારે પુરંદર સહિત સર્વ દેવગણોએ બીભત્સુ પર, હે મહીપતિ, તે મનુષ્ય પર બાણોની વર્ષા કરી.
2.97.33
ततः पार्थो महातेजा गाण्डिवं गृह्य सत्वरः ।
वारयामास देवानां शरव्रातैः शरांस्तदा ॥ २.९७.३३ ॥
ત્યારે મહાતેજસ્વી પાર્થે ગાંડીવ ઝડપથી ઉઠાવ્યું અને તરત બાણોની હારમાળાથી દેવોના બાણો રોકી દીધા.
2.97.34
पुनः क्रुद्धाः सुराः सर्वे मर्त्यं तं सुभहाबलाः ।
नानाशस्त्रैर्ववर्षुस्तं सव्यसाची महीपते ॥ २.९७.३४ ॥
ફરી ક્રોધે ભરાયેલા સર્વ મહાબળવાન દેવોએ તે મનુષ્ય પર, હે મહીપતિ, સવ્યસાચી પર વિવિધ શસ્ત્રોની વર્ષા કરી.
2.97.35
तान्पार्थः शस्त्रवर्षान्वै विसृष्टान्विबुधैस्तदा ।
द्विधा त्रिधा स चिच्छेद स एव निशितैः शरैः ॥ २.९७.३५ ॥
દેવોએ છોડેલી તે શસ્ત્રવર્ષાને પાર્થે તે જ ક્ષણે તે તીક્ષ્ણ બાણોથી બે-ત્રણ ટુકડા કરીને કાપી નાખી.
2.97.36
पुनश्च पार्थः सङ्क्रुद्धो मण्डलीकृतकार्मुकः ।
देवसङ्घाञ्छरैस्तीक्ष्णैरर्पयन्वै समन्ततः ॥ २.९७.३६ ॥
ફરી ક્રોધે ભરાયેલા પાર્થે ધનુષ્યને વર્તુળાકારે ખેંચીને તીક્ષ્ણ બાણોથી ચારે બાજુથી દેવસમૂહોને વીંધ્યા.
2.97.37
ततो देवगणाः सर्वे युध्वा पार्थेन वै मुहुः ।
रणे जेतुमशक्यं तं ज्ञात्वा ते भरतर्षभ ॥ २.९७.३७ ॥
ત્યારે સર્વ દેવગણોએ પાર્થ સાથે વારંવાર યુદ્ધ કરીને, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તેને રણમાં જીતવો અશક્ય છે એમ જાણ્યું.
2.97.38
शान्तास्ते विबुधाः सर्वे पार्थबाणाभिपीडिताः ।
सद्विपं वासवं त्यक्त्वा दुद्रुवुः सर्वतो दिशम् ॥ २.९७.३८ ॥
પાર્થના બાણોથી પીડિત થયેલા તે સર્વ દેવતાઓ શાંત થઈ, હાથી સાથેના વાસવને છોડીને બધી દિશાઓમાં ભાગ્યા.
2.97.39
प्राचीं रुद्राः सगन्धर्वा दक्षिणां मरुतो ययुः ।
दिशं प्रतीचीं भीतास्ते वसवश्च तथाऽश्विनौ ॥ २.९७.३९ ॥
ગંધર્વો સહિત રુદ્રો પૂર્વ તરફ ગયા, મરુતો દક્ષિણ તરફ ગયા; ભયભીત થયેલા વસુઓ તથા અશ્વિનીકુમારો પશ્ચિમ તરફ ગયા.
2.97.40
आदित्याश्चैव विश्वे च दुद्रुवुर्वा उदङ्मुखाः ।
साध्याश्चोर्ध्वमुखा भीताश्चिन्तयन्तोऽस्य सायकान् ॥ २.९७.४० ॥
આદિત્યો અને વિશ્વેદેવો ઉત્તર તરફ મુખ કરીને ભાગ્યા; સાધ્યો ભયભીત થઈ ઊર્ધ્વમુખ થઈને, તેનાં બાણોનો વિચાર કરતા ભાગ્યા.
2.97.41
एवं सुरगणाः सर्वे प्राद्रवन्त्सर्वतो दिशम् ।
मुहुर्मुहुः प्रेक्षमाणाः पार्थमेव सकार्मुकम् ॥ २.९७.४१ ॥
આ રીતે સર્વ દેવગણો બધી દિશાઓમાં ભાગ્યા, ધનુષ્યધારી પાર્થને વારંવાર જોતા.
2.97.42
विद्रुतान्देवसङ्घांस्तान्रणे दृष्ट्वा पुरन्दरः ।
ततः क्रुद्धो महातेजाः पार्थं बाणैरवाकिरत् ॥ २.९७.४२ ॥
યુદ્ધમાં દેવસમૂહોને ભાગતા જોઈને પુરંદર, ત્યારે ક્રોધે ભરાઈ મહાતેજસ્વી થઈને, પાર્થ પર બાણોની વર્ષા કરી.
2.97.43
पार्थोऽपि शक्रं विव्याथ मानुषो विबुधाधिपम् ॥ २.९७.४३ ॥
પાર્થે પણ, મનુષ્ય હોવા છતાં, દેવાધિપતિ શક્રને વીંધી નાખ્યો.
2.97.44
ततः सोऽश्ममयं वर्षं व्यसृजद्विबुधाधिपः ।
तच्छरैरर्जुनो वर्षं प्रतिजाघ्नेऽत्यमर्षणः ॥ २.९७.४४ ॥
ત્યારે તે દેવાધિપતિએ પથ્થરોની વર્ષા છોડી; અત્યંત અસહિષ્ણુ અર્જુને બાણોથી તે વર્ષા પાછી વાળી.
2.97.45
अथ संवर्धयामास तद्वर्षं देवराडपि ।
भूय एव महावीर्यं जिज्ञासुः सव्यसाचिनः ॥ २.९७.४५ ॥
પછી દેવરાજે પણ સવ્યસાચીનું મહાપરાક્રમ ફરી જાણવાની ઇચ્છાથી તે વર્ષા વધારી દીધી.
2.97.46
सोऽश्मवर्षं महावेगमिषुभिः पाण्डवोऽपि च ।
विलयं गमयामास हर्षयन्पाकशासनम् ॥ २.९७.४६ ॥
પાંડુપુત્રે પણ તે મહાવેગવાળી પથ્થરોની વર્ષાને બાણોથી નષ્ટ કરી, અને પાકશાસન ઇન્દ્રને હર્ષ પમાડ્યો.
2.97.47
उपादाय तु पाणिभ्यामङ्गदं नाम पर्वतम् ।
सद्रुमं व्यसृजच्छक्रो जिघांसुः श्वेतवाहनम् ॥ २.९७.४७ ॥
પછી શક્રે બંને હાથે અંગદ નામનો પર્વત વૃક્ષો સહિત ઉપાડીને, શ્વેતવાહનને મારવાની ઇચ્છાથી ફેંક્યો.
2.97.48
ततोऽर्जुनो वेगवद्भिर्ज्वलमानैरजिह्यगैः ।
बाणैर्विध्वंसयामास गिरिराजं सहस्रधा ॥ २.९७.४८ ॥
ત્યારે અર્જુને વેગવાન, બળતા, સીધા જનારા બાણોથી તે પર્વતરાજને હજાર ટુકડા કરી નાખ્યો.
2.97.49
शक्रं च पातयामास शरैः पार्थो महान्युधि ।
ततः शक्रो महाराज रणे वीरं धनञ्जयम् ॥ २.९७.४९ ॥
મહાન પાર્થે યુદ્ધમાં બાણોથી ઇન્દ્રને પણ પાડી દીધો. ત્યારે હે મહારાજ, રણમાં ઇન્દ્રે વીર ધનંજયને—
2.97.50
ज्ञात्वा जेतुमशक्यं तं तेजोबलसमन्वितम् ।
परां प्रीति ययौ तत्र पुत्रशौर्येण वासवः ॥ २.९७.५० ॥
તેને જીતવો અશક્ય અને તેજ-બળથી યુક્ત જાણીને, ત્યાં વાસવને પુત્રના પરાક્રમથી પરમ પ્રીતિ થઈ.
2.97.51
तदा तत्र न तस्यास्ति दिवि कश्चिन्महायशाः ।
समर्थो निर्जये राजन्नपि साक्षात्प्रजापतिः ॥ २.९७.५१ ॥
ત્યારે ત્યાં સ્વર્ગમાં તેને જીતવા સમર્થ કોઈ મહાયશસ્વી નહોતો, હે રાજન, સાક્ષાત પ્રજાપતિ પણ નહીં.
2.97.52
ततः पार्थः शरैर्हत्वा यक्षराक्षसपन्नगान् ।
दीप्ते चाग्नौ महातेजाः पातयामास सन्ततम् ॥ २.९७.५२ ॥
ત્યારે મહાતેજસ્વી પાર્થે બાણોથી યક્ષો, રાક્ષસો અને નાગોને હણીને, બળતા અગ્નિમાં તેમને સતત પાડ્યા.
2.97.53
प्रतिषेधयितुं पार्थं न शेकुस्तत्र केचन ।
दृष्ट्वा निवारितं शक्रं दिवि देवगणैः सह ॥ २.९७.५३ ॥
ત્યાં કોઈ પાર્થને રોકી શક્યું નહીં. સ્વર્ગમાં દેવગણો સાથે ઇન્દ્રને રોકાયેલો જોઈને—
2.97.54
यथा सुपर्णः सोमार्थं विबुधानजयत्पुरा ।
तथा जित्वा सुरान्पार्थस्तर्पयामास पावकम् ॥ २.९७.५४ ॥
પૂર્વે સોમ માટે સુપર્ણે દેવોને જીત્યા હતા, તેમ પાર્થે દેવોને જીતીને અગ્નિને તૃપ્ત કર્યા.
2.97.55
ततोऽर्जुनः स्ववीर्येण तर्पयित्वा विभावसुम् ।
रथं ध्वजं च सहयं दिव्यानस्त्रांश्च पाण्डवः ॥ २.९७.५५ ॥
ત્યારે પાંડુપુત્ર અર્જુને પોતાના પરાક્રમથી વિભાવસુ અગ્નિને તૃપ્ત કરીને રથ, ધ્વજ, ઘોડાઓ અને દિવ્ય અસ્ત્રો મેળવ્યા.
2.97.56
गाण्डीवं च धनुः श्रेष्ठं तूणी चाक्षयसायकौ ।
एतान्यपि च बीभत्सुर्लेभे कीर्ति च भारत ॥ २.९७.५६ ॥
હે ભારત, બીભત્સુએ ગાંડીવ નામનું શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય, અક્ષય બાણોવાળા બે ભાથાં અને આ બધું મેળવ્યું; અને કીર્તિ પણ મેળવી.
2.97.57
भूयोऽपि शृणु राजेन्द्र पार्थो गत्वोत्तरां दिशम् ।
विजित्य नववर्षांश्च सपुरांश्च सपर्वतान् ॥ २.९७.५७ ॥
હે રાજેન્દ્ર, ફરી સાંભળો: પાર્થ ઉત્તર દિશામાં જઈને નવ વર્ષોને, તેમનાં નગરો અને પર્વતો સહિત જીતી લીધાં.
2.97.58
जम्बुद्वीपं वशे कृत्वा सर्वं तद्भरतर्षभ ।
बलाज्जित्वा नृपान्सर्वान्करे चविनिवेश्य च ॥ २.९७.५८ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તેણે સમગ્ર જંબૂદ્વીપને વશ કર્યો; બળપૂર્વક બધા રાજાઓને જીતીને તેમને પોતાના હાથમાં લીધા.
2.97.59
रत्नान्यादाय सर्वाणि गत्वा चैव पुनः पुरीम् ।
ततो ज्येष्ठं महात्मानं धर्मराजं युधिष्ठिरम्।
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं कारयामास भारत ॥ २.९७.५९ ॥
બધાં રત્નો લઈને ફરી નગરે જઈને, હે ભારત, તેણે જ્યેષ્ઠ મહાત્મા ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર પાસે શ્રેષ્ઠ યજ્ઞ રાજસૂય કરાવ્યો.
2.97.60
स तान्यन्यानि कर्माणि कृतवानर्जुनः पुरा ।
अर्जुनेन समो वीर्ये त्रिषु लोकेषु न क्वचित् ॥ २.९७.६० ॥
અર્જુને પહેલાં તે બીજાં કર્મો કર્યાં છે. પરાક્રમમાં અર્જુન સમાન ત્રણે લોકમાં ક્યાંય કોઈ નથી.
2.97.61
देवदानवयक्षाश्च पिशाचोरगराक्षसाः ।
भीष्मद्रोणादयः सर्वे कुरवश्च महारथाः ॥ २.९७.६१ ॥
દેવો, દાનવો, યક્ષો, પિશાચો, ઉરગો, રાક્ષસો, ભીષ્મ, દ્રોણ આદિ સર્વ કુરુઓ અને મહારથીઓ.
2.97.62
लोके सर्वनृपाश्चैव वीराश्चान्ये धनुर्धराः ।
एते पार्थं रणे युक्ताः प्रतियोद्धुं न शक्नुयुः ॥ २.९७.६२ ॥
જગતના સર્વ રાજાઓ અને બીજા ધનુર્ધર વીરો, આ બધા યુદ્ધમાં જોડાય તોપણ પાર્થનો સામનો કરી શકશે નહીં.
2.97.63
अहं हि नित्यं कौरव्य फल्गुनं हृदि संस्थितम् ।
अपश्यं चिन्तयित्वा तं समुद्विग्नोऽस्मि तद्भयात् ॥ २.९७.६३ ॥
હે કૌરવ્ય, હું હંમેશાં હૃદયમાં સ્થિત ફલ્ગુનને જોઉં છું; તેનું ચિંતન કરીને તેના ભયથી હું અત્યંત વ્યાકુળ થાઉં છું.
2.97.64
गृहे गृहे च पश्यामि तात पार्थमहं सदा ।
शरगाण्डीवसंयुक्तं पाशहस्तमिवान्तकम् ॥ २.९७.६४ ॥
હે તાત, હું હંમેશાં ઘરઘરમાં પાર્થને જોઉં છું, બાણ અને ગાંડીવ સહિત, હાથમાં પાશ લઈને યમ જેવો.
2.97.65
अपि पार्थसहस्राणि भीतः पश्यामि भारत ।
पार्थभूतमिदं सर्वं नगरं प्रतिभाति मे ॥ २.९७.६५ ॥
હે ભારત, ભયભીત થઈને હું હજારો પાર્થ જોઉં છું; આ આખું નગર મને પાર્થોથી ભરેલું લાગે છે.
2.97.66
पार्थमेव हि पश्यामि रहिते तात भारत ।
दृष्ट्वा स्वप्नगतं पार्थमुद्धमामि विचेतनः ॥ २.९७.६६ ॥
હે તાત, ભરતવંશી, એકાંતમાં મને ફક્ત પાર્થ જ દેખાય છે. સ્વપ્નમાં પાર્થને જોઈને હું વિચલિત થઈ ઊઠું છું.
2.97.67
अकारादीनि नामानि अर्जुनग्रस्तचेतसः ।
अश्वाक्षराम्बुजाश्चैव त्रासं सञ्जनयन्ति मे ॥ २.९७.६७ ॥
'અ' અક્ષરથી શરૂ થતાં નામ, અશ્વ-અક્ષરો અને કમળ પણ અર્જુનથી ગ્રસ્ત ચિત્તવાળા મને ભય ઉત્પન્ન કરે છે.
2.97.68
नास्ति पार्थादृते तात परवीराद्भयं मम ।
प्रह्लादं वा बलिं वापि हन्याद्धि विजयो रणे ॥ २.९७.६८ ॥
હે તાત, અર્જુન સિવાય શત્રુવીરોથી મને ભય નથી. યુદ્ધમાં વિજેતા પ્રહ્લાદ કે બલિને પણ મારી શકે.
2.97.69
तस्मात्तेन महाराज युद्धं नस्तात न क्षमम् ।
अहं तस्य प्रभावज्ञो नित्यं दुःखं वहामि च ॥ २.९७.६९ ॥
તેથી, હે મહારાજ, તેની સાથે યુદ્ધ કરવું અમારા માટે, હે તાત, યોગ્ય નથી. તેનો પ્રભાવ જાણનાર હું સદા દુઃખ વહન કરું છું.
2.97.70
पुरा हि दण्डकारण्ये मारीचस्य यथा भयम् ।
भवेद्रामे महावीर्ये तथा पार्थे भयं मम ॥ २.९७.७० ॥
પૂર્વે દંડકારણ્યમાં મહાપરાક્રમી રામથી મારીચને જેવો ભય હતો, તેવો જ પાર્થથી મને ભય છે.
2.97.71
जानाम्येव महद्वीयं जिष्णोरेतद्दुरासदम् ।
एतद्वीरस्य पार्थस्य कार्षीस्त्वं तु विप्रियम् ॥ २.९७.७१ ॥
વિજયી જિષ્ણુ (અર્જુન)નું આ મહાન પરાક્રમ દુર્જેય છે એ હું જાણું છું. પરંતુ તું આ વીર પાર્થનું અપ્રિય ન કરીશ.
2.97.72
द्यूतं वा शस्त्रयुद्धं वा दुवाक्यं वा कथञ्चन ।
एतेष्वेवं कृते तस्य विग्रहश्चैव वो भवेत् ॥ २.९७.७२ ॥
જુગારથી, શસ્ત્રયુદ્ધથી કે કડવાં વચનોથી, કોઈ પણ રીતે આમાંનું કંઈ કરાય તો તેની સાથે તમારો કલહ અવશ્ય થશે.
2.97.73
तस्मात्त्वं पुत्र पार्थेन नित्यं स्नेहेन वर्तय ।
यश्च पार्थेन सम्बन्धो वर्तते चेन्नरो भुवि ॥ २.९७.७३ ॥
તેથી હે પુત્ર, તું પાર્થ સાથે હંમેશાં સ્નેહથી વર્ત; પૃથ્વી પર પાર્થ સાથે જેનો સંબંધ હોય તે મનુષ્ય સાથે પણ.
2.97.74
तस्य नास्ति भयं किञ्चित्रिषु लोकेषु भारत ।
तस्मात्त्वं जिष्णुना वत्स नित्यं स्नेहेन वर्तय ॥ २.९७.७४ ॥
હે ભારત, ત્રણ લોકમાં તેને કંઈ પણ ભય નથી. તેથી હે વત્સ, તું જિષ્ણુ સાથે હંમેશાં સ્નેહથી વર્ત.
2.97.75
द्यूते पार्थस्य कौरव्य मायया निकृतिः कृता ।
तस्माद्वि नो जयस्तात अन्योपायेन नो भवेत् ॥ २.९७.७५ ॥
હે કૌરવ્ય, જુગારમાં પાર્થને માયાથી છેતરવામાં આવ્યો હતો. તેથી હે તાત, અમારો વિજય બીજા ઉપાયથી જ થશે.
2.97.76
उपायश्च न कर्तव्यः पाण्डवान्प्रति भारत ।
पार्थान्प्रति पुरा वत्स बहूपायाः कृतास्त्वया ॥ २.९७.७६ ॥
હે ભારત, પાંડવો પ્રત્યે કોઈ ઉપાય ન કરવો જોઈએ. હે વત્સ, પહેલાં પણ તેં પાર્થો સામે ઘણા ઉપાય કર્યા છે.
2.97.77
तानुपायान्हि कौन्तेया बहुशो व्यतिचक्रमुः ।
तस्माद्वितं जीविताय नः कुलस्य जनस्य च ॥ २.९७.७७ ॥
તે ઉપાયોને કૌંતેયોએ ઘણી વાર પાર કર્યા છે. તેથી આપણા જીવન માટે, કુળ માટે અને લોકો માટે જે હિતકારી છે.
2.97.78
त्वं चिकीर्षसि चेद्वत्स समित्रः सहबान्धवः ।
सभ्रातृकस्त्वं पार्थेन नित्यं स्नेहेन वर्तय ॥ २.९७.७८ ॥
હે વત્સ, જો તું મિત્રો અને બાંધવો સાથે, ભાઈઓ સાથે, પાર્થ સાથે સદા સ્નેહથી વર્તવા ઇચ્છતો હોય તો…
2.97.79
धृतराष्ट्रवचः श्रुत्वा राजा दुर्योधनस्तदा ।
चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु विधिना चोदितोऽब्रवीत् ॥ २.९७.७९ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રનાં વચન સાંભળીને ત્યારે રાજા દુર્યોધને ક્ષણભર વિચાર કર્યો અને ભાગ્યથી પ્રેરિત થઈને બોલ્યો.
2.97.80
पुनर्दीव्याम भद्रं ते वनवासाय पाण्डवैः ।
एवमेतान्वशे कर्तुं शक्ष्यामः पुरुषर्षभ॥ष ॥ २.९७.८० ॥
ફરી જુગાર રમીએ, તારું કલ્યાણ થાઓ; પાંડવોના વનવાસ માટે. હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, આ રીતે આપણે તેમને વશ કરી શકીશું.
2.97.81
ते वा द्वादश वर्षाणि वयं वा द्यूतनिर्जिताः ।
प्रविशेम महारण्यमजिनैः प्रतिवासिताः ॥ २.९७.८१ ॥
તેઓ બાર વર્ષ, અથવા જુગારમાં હારેલા આપણે, મૃગચર્મ પહેરીને મહાઅરણ્યમાં પ્રવેશીએ.
2.97.82
त्रयोदशं च स्वजनैरज्ञाताः परिवत्सरम् ।
ज्ञाताश्च पुनरन्यानि वने वर्षाणि द्वादश ॥ २.९७.८२ ॥
તેરમા વર્ષે સ્વજનોથી અજ્ઞાત રહીને એક વર્ષ; જાણી લેવાય તો ફરી વનમાં બાર વર્ષ.
2.97.83
निवसेम वयं ते वा तथा द्यूतं प्रवर्तताम् ।
अक्षानुप्त्वा पुनर्द्यूतमिदं कुर्वन्तु पाण्डवः ॥ २.९७.८३ ॥
આપણે કે તેઓ એમ જ રહીએ; જુગાર ચાલુ રહે. પાસા ફેંકીને પાંડવો ફરી આ જુગાર રમે.
2.97.84
एतत्कृत्यतमं राजन्नस्माकं भरतर्षभ ।
अयं हि शकुनिर्वेद सविद्यामक्षसम्पदम् ॥ २.९७.८४ ॥
હે રાજન, ભરતશ્રેષ્ઠ, આ જ અમારું સૌથી યોગ્ય કર્તવ્ય છે. આ શકુનિ પાસાની વિદ્યા અને તેની સંપત્તિ સારી રીતે જાણે છે.
2.97.85
दृढमूलं वयं राज्ये मित्राणि परिगृह्य च ।
सारवद्विपुलं सैन्यं सत्कृत्य च दुरासदम् ॥ २.९७.८५ ॥
રાજ્યમાં અમે દૃઢપણે મૂળ નાખ્યાં છે; મિત્રોને એકઠા કરીને અને સન્માનીને અમારું સૈન્ય બળવાન, વિશાળ અને અજેય છે.
2.97.86
ते च त्रयोदशं वर्षं पारयिष्यन्ति चेद्व्रतम् ।
जेष्यामस्तान्वयं राजत्रोचतां ते परन्तप ॥ २.९७.८६ ॥
જો તેઓ તેરમું વર્ષ વ્રત સાથે પૂર્ણ કરશે, તો અમે તેમને જીતીશું. હે રાજન, હે શત્રુદમન, આ તમને ગમે.
2.97.87
तूर्णं प्रत्यानयस्वैतान्कामं व्यध्वगतानपि ।
आगच्छन्तु पुनर्द्यूतमिदं कुर्वन्तु पाण्डवः ॥ २.९७.८७ ॥
દૂરના માર્ગો પર ગયા હોય તો પણ આમને ઝડપથી પાછા બોલાવો. પાંડવો આવીને ફરીથી આ જુગાર રમે.
2.97.88
ततो द्रोणः सोमदत्तो बाह्लीकश्चैव गौतमः ।
विदुरो द्रोणपुत्रश्च वैश्यापुत्रश्च वीर्यवान् ॥ २.९७.८८ ॥
ત્યારે દ્રોણ, સોમદત્ત, બાહ્લીક, ગૌતમ (કૃપ), વિદુર, દ્રોણપુત્ર અને વીર્યવાન વૈશ્યપુત્ર.
2.97.89
भूरिश्रवाः शान्तनवो विकर्णश्च महारथः ।
मा द्यूतमित्यभाषन्त शमोऽस्त्विति च सर्वशः ॥ २.९७.८९ ॥
ભૂરિશ્રવા, શંતનુનો પુત્ર (ભીષ્મ) અને મહારથી વિકર્ણે કહ્યું, "જુગાર ન રમો." અને સૌએ કહ્યું, "શાંતિ થાઓ."
2.97.90
अकामानां च सर्वेषां सुहृदामर्थदर्शिनाम् ।
अकरोत्पाण्डवाह्वानं धृतराष्ट्रः सुतप्रियः ॥ २.९७.९० ॥
હિત જોનારા સર્વ સુહૃદોની ઇચ્છા ન હોવા છતાં, પુત્રપ્રિય ધૃતરાષ્ટ્રે પાંડવોને બોલાવવાનો આદેશ આપ્યો.
2.97.91
अथाब्रवीन्महाराज धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ।
पुत्रहार्दाद्धर्मयुक्ता गान्धारी शोककर्शिता ॥ २.९७.९१ ॥
ત્યારે પુત્રસ્નેહથી, ધર્મયુક્ત પણ શોકથી કૃશ થયેલી ગાંધારીએ મહારાજ જનેશ્વર ધૃતરાષ્ટ્રને કહ્યું.
2.97.92
जाते दुर्योधने क्षत्ता महामतिरभाषत ।
नीयतां परलोकाय साध्वयं कुलपांसनः ॥ २.९७.९२ ॥
દુર્યોધનનો જન્મ થતાં જ મહામતિ ક્ષત્તા (વિદુર) બોલ્યા, 'આ કુળપાંસનને પરલોકે મોકલવો એ સારું છે.'
2.97.93
व्यनदज्जातमात्रो हि गोमायुरिव भारत ।
अन्तो नूनं कुलस्यास्य कुरवस्तन्निबोधत ॥ २.९७.९३ ॥
હે ભારત, જન્મતાં જ તે શિયાળની જેમ રડ્યો. આ કુળનો અંત નિશ્ચિત છે; હે કુરુઓ, આ સમજી લો.
2.97.94
मा निमज्जीः स्वदोषेण महाप्सु त्वं हि भारत ।
मा बालानामशिष्टानामभिमंस्था मतिं प्रभो ॥ २.९७.९४ ॥
હે ભારત, તારા પોતાના દોષથી મહાજળમાં ડૂબી ન જા. હે પ્રભુ, બાળકો અને અવિનીતોના મતને મનમાં ન લાવ.
2.97.95
मा कुलस्य क्षये घोरे कारणं त्वं भविष्यसि ।
बद्धं सेतुं को नु भिन्द्याद्धमेच्छान्तं च पावकम् ॥ २.९७.९५ ॥
કુળના ભયંકર વિનાશનું કારણ તું ન બન. બાંધેલો સેતુ કોણ તોડશે, અને ઓલવાયેલી આગ કોણ ફૂંકીને સળગાવશે?
2.97.96
शमे स्थितान्को नु पार्थान्कोपयेद्भरतर्षभ ।
स्मरन्तं त्वामाजमीढं स्मारयिष्याम्यहं पुनः ॥ २.९७.९६ ॥
હે ભરતર્ષભ, શાંતિમાં રહેલા પાર્થોને કોણ ક્રોધિત કરે? અજમીઢના વંશજ, તને સ્મરણ કરીને હું ફરી તને યાદ અપાવીશ.
2.97.97
शास्त्रं न शास्ति दुर्बुद्धिं श्रेयसे चेतराय च ।
न वै वृद्धो बालमतिर्भवेद्राजन्कथञ्चन ॥ २.९७.९७ ॥
શાસ્ત્ર દુર્બુદ્ધિને શ્રેય માટે કે બીજા કશા માટે શીખવતું નથી. હે રાજન, વૃદ્ધ પણ કોઈ પણ રીતે બાળબુદ્ધિવાળો થતો નથી.
2.97.98
त्वन्नेत्राः सन्तु ते पुत्रा मा त्वां दीर्णाः प्रहासिषुः ।
तस्मादयं मद्वचनात्त्यज्यतां कुलपांसनः ॥ २.९७.९८ ॥
તારા પુત્રો તને જ નેત્રો માને; તેઓ તને છોડીને તને વિદીર્ણ ન કરે. તેથી મારા વચનથી આ કુલકલંકનો ત્યાગ થાય.
2.97.99
तथा ते न कृतं राजन्पुत्रस्नेहान्नराधिप ।
तस्य प्राप्तं फलं विद्धि कुलान्तकरणाय यत् ॥ २.९७.९९ ॥
હે રાજન, હે નરાધિપ, પુત્રસ્નેહથી તેં તે કર્યું નહીં. કુળના વિનાશ માટે તેને જે ફળ મળ્યું તે જાણ.
2.97.100
शमेन धर्मेण नयेन युक्ता ।
या ते बुद्धिः साऽस्तु ते मा प्रमादीः।
प्रध्वंसिनी क्रूरसमाहिता श्री-
र्मृदुप्रौढा गच्छति पुत्रपौत्रान् ॥ २.९७.१०० ॥
શમ, ધર્મ અને નીતિથી યુક્ત તારી જે બુદ્ધિ છે તે જ તારી રહે; પ્રમાદ ન કર. વિનાશક, ક્રૂરતાથી કેન્દ્રિત શ્રી મૃદુ અને પરિપક્વ થઈને પુત્ર-પૌત્રો સુધી જાય છે.
2.97.101
अथाब्रवीन्महाराजो गान्धारीं धर्मदर्शिनीम् ।
अन्तः कामं कुलस्यास्तु न शक्नोमि निवारितुम् ॥ २.९७.१०१ ॥
ત્યારે મહારાજે ધર્મદર્શિની ગાંધારીને કહ્યું — કુળની આંતરિક કામના જે હોય તે, હું તેને રોકી શકતો નથી.
2.97.102
यथेच्छन्ति तथैवास्तु प्रत्यागच्छन्तु पाण्डवाः ।
पुनर्द्यूतं च कुर्वन्तु मामकाः पाण्डवैः सह ॥ २.९७.१०२ ॥
તેઓ ઇચ્છે છે તેમ જ થાઓ. પાંડવો પાછા આવે, અને મારા પુત્રો પાંડવો સાથે ફરી દ્યૂત રમે.