મહાભારત · અધ્યાય 3.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.10.1
एवमेतन्महाप्राज्ञ यथा वदसि मां मुने ।
अहं चैव विजानामि सर्वे चेमे नराधिपाः ॥ ३.१०.१ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ મુનિ, તમે મને જેમ કહો છો તેમ જ આ છે. મને પણ તે ખબર છે, અને આ સર્વ રાજાઓ પણ જાણે છે.
3.10.2
भवांश्च मन्यते साधु यत्कुरूणां सुखोदयम् ।
तदेव विदुरोऽप्याह भीष्मो द्रोणश्च मां मुने ॥ ३.१०.२ ॥
કુરુઓનો સુખોદય સારો છે એમ તમે પણ માનો છો. એ જ વિદુરે પણ કહ્યું; ભીષ્મ અને દ્રોણે પણ મને એ જ કહ્યું હતું, હે મુનિ.
3.10.3
यदित्वहमनुग्राह्यः कौरव्येषु दया यदि ।
अन्वशाधि दुरात्मानं पुत्रं दुर्योधनं मम ॥ ३.१०.३ ॥
કૌરવોની કૃપાનો હું પાત્ર હોઉં, અને તેમનામાં દયા હોય, તો મારા દુરાત્મા પુત્ર દુર્યોધનને ઉપદેશ આપો.
3.10.4
अयमायाति वै राजन्मैत्रेयो भगवानृषिः ।
अन्वीक्ष्य पाण्डवान्भ्रातृनिहैवाऽस्मद्दिदृक्षया ॥ ३.१०.४ ॥
હે રાજન, આ ભગવાન મૈત્રેય ઋષિ આવી રહ્યા છે. પાંડવ ભાઈઓને જોવાની ઇચ્છાથી, આપણને મળવા તેઓ અહીં જ આવી રહ્યા છે.
3.10.5
एष दुर्योधनं पुत्रं तव राजन्महानृषिः ।
अनुशास्ता यथान्यायं शमायास्य कुलस्य च ॥ ३.१०.५ ॥
હે રાજન, આ મહાન ઋષિ તમારા પુત્ર દુર્યોધનને ન્યાયપૂર્વક ઉપદેશ આપશે; આ કુળની શાંતિ માટે પણ.
3.10.6
ब्रूयाद्यदेष कौरव्य तत्कार्यमविशङ्कया ।
अक्रियायां तु कार्यस्य पुत्रं ते शप्स्यते रुषा ॥ ३.१०.६ ॥
હે કૌરવ્ય, તેઓ જે કહે તે શંકા વિના કરવું જોઈએ. કર્તવ્ય ન કરવામાં આવે તો, ક્રોધથી તેઓ તમારા પુત્રને શાપ આપશે.
3.10.7
एवमुक्त्वा ययौ व्यासो मैत्रेयः प्रत्यदृश्यत ।
पूजया प्रतिजग्राह सपुत्रस्तं नराधिपः ॥ ३.१०.७ ॥
આ પ્રમાણે કહીને વ્યાસ ચાલ્યા ગયા, અને મૈત્રેય પ્રગટ થયા. પુત્રો સહિત રાજાએ આદરપૂર્વક તેમનો સ્વીકાર કર્યો.
3.10.8
कृत्वाऽर्ध्याद्याः क्रियाः सर्वा विश्रान्तं मुनिसत्तमम् ।
प्रश्रयेणाब्रवीद्राजा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ॥ ३.१०.८ ॥
અર્ઘ્ય વગેરે બધી ક્રિયાઓ કરીને, વિશ્રામ લીધેલા મુનિશ્રેષ્ઠને અંબિકાના પુત્ર રાજા ધૃતરાષ્ટ્રે વિનયથી કહ્યું.
3.10.9
सुखेनागमनं कच्चिद्भगवन्कुरुजाङ्गले ।
कच्चित्कुशलिनो वीरा भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः । ॥ ३.१०.९ ॥
ભગવાન, કુરુજાંગલમાં આપનું આગમન સુખપૂર્વક થયું? વીર પાંચ પાંડવ ભાઈઓ કુશળ છે?
3.10.10
समये स्थातुमिच्छन्ति कच्चिच्च भरतर्षभाः ।
कच्चित्कुरूणां सौभ्रात्रमव्युच्छिन्नं भविष्यति ॥ ३.१०.१० ॥
ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ વીરો કરાર મુજબ રહેવા ઇચ્છે છે? કૌરવોનો ભ્રાતૃભાવ અખંડિત રહેશે?
3.10.11
तीर्थयात्रामनुक्रामन्प्राप्तोऽस्मि कुरुजाङ्गलान् ।
यदृच्छया धर्मराजं दृष्ट्ववान्काम्यके वने ॥ ३.१०.११ ॥
તીર્થયાત્રા કરતાં હું કુરુજાંગલ પહોંચ્યો; સંયોગથી કામ્યક વનમાં ધર્મરાજને જોયા.
3.10.12
तं जटाजिनसंवीतं तपोवननिवासिनम् ।
समाजग्मुर्महात्मानं द्रष्टुं मुनिगणाः प्रभो ॥ ३.१०.१२ ॥
જટા અને મૃગચર્મ ધારણ કરી તપોવનમાં રહેતા તે મહાત્માને જોવા મુનિગણો એકઠા થયા, હે પ્રભુ.
3.10.13
तत्राश्रौषं महाराज पुत्राणां तव विग्रहम् ।
अनयं द्यूतरूपेण महाभयमुपस्थितम् ॥ ३.१०.१३ ॥
હે મહારાજ, ત્યાં મેં આપના પુત્રો વચ્ચે જુગારના રૂપમાં ઊભો થયેલો ઝઘડો અને ઉપસ્થિત મહાભય સાંભળ્યાં.
3.10.14
ततोऽहं त्वामनुप्राप्तः कौरवाणामवेक्षया ।
सदा ह्यभ्यधिकः स्नेहः प्रीतिश्च त्वयि मे प्रभो ॥ ३.१०.१४ ॥
તેથી કૌરવોની ચિંતાથી હું આપની પાસે આવ્યો છું, હે પ્રભુ; આપના પ્રત્યે મારો સ્નેહ અને પ્રીતિ હંમેશા વધારે રહ્યાં છે.
3.10.15
नैतदौपयिकं राजंस्त्वयि भीष्मे च जीवति ।
यदन्योन्येन ते पुत्रा विरुध्यन्ते कथंचन ॥ ३.१०.१५ ॥
હે રાજન, આપ અને ભીષ્મ જીવિત હોવા છતાં આપના પુત્રો એકબીજા સાથે કોઈ પણ રીતે વિરોધ કરે તે ઉચિત નથી.
3.10.16
मेढीभूतः स्वयं राजन्निग्रहे प्रग्रहे भवान् ।
किमर्थमनयं घोरमुत्पतन्तमुपेक्षसे ॥ ३.१०.१६ ॥
હે રાજન, સંયમ અને નિયંત્રણના કેન્દ્રસ્તંભ એવા આપ પોતે ઊઠતા આ ભયંકર અનર્થની કેમ ઉપેક્ષા કરો છો?
3.10.17
दस्यूनामिव यद्वृत्तं सभायां कुरुनन्दन ।
तेन न भ्राजसे राजंस्तापसानां समागमे ॥ ३.१०.१७ ॥
હે કુરુનંદન, સભામાં જે આચરણ લૂંટારાઓ જેવું થયું, તેથી હે રાજન, તપસ્વીઓની સભામાં આપ શોભતા નથી.
3.10.18
ततो व्यावृत्य राजानं दुर्योधनममर्षणम् ।
उवाच श्लक्ष्णया वाचा मैत्रेयो भगवानृपिः ॥ ३.१०.१८ ॥
પછી ભગવાન મૈત્રેય ઋષિ અસહિષ્ણુ રાજા દુર્યોધન તરફ વળીને કોમળ વાણીથી બોલ્યા.
3.10.19
दुर्योधन महाबाहो निबोध वदतां वर ।
वचनं मे महाभाग ब्रुवतो यद्धितं तव ॥ ३.१०.१९ ॥
હે મહાબાહુ દુર્યોધન, વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, સાંભળ. હે મહાભાગ, તારા હિતની જે વાત હું કહું છું તે સાંભળ.
3.10.20
मा द्रुहः पाण्डवान्राजन्कुरुष्व हितमात्मनः ।
पाण्डवानां कुरूणां च लोकस्य च नरर्षभ ॥ ३.१०.२० ॥
હે રાજન, પાંડવો સાથે દ્રોહ ન કર. તારું પોતાનું હિત કર. હે નરશ્રેષ્ઠ, પાંડવો, કુરુઓ અને લોકનું પણ હિત કર.
3.10.21
पाण्डवान्प्राप्य तान्रात्रौ किर्मीरो नाम राक्षसः ।
अवृत्य मार्गं रौद्रात्मा तस्थौ गिरिवाचलः ॥ ३.१०.२१ ॥
રાત્રે પાંડવો પાસે પહોંચેલો કિર્મીર નામનો રાક્ષસ, ક્રૂર હૃદયવાળો, માર્ગ રોકીને પર્વતની જેમ અચળ ઊભો રહ્યો.
3.10.22
तं भीमः समरस्लाघी बलेन बलिनां वरः ।
जघान पशुमारेण व्याघ्रः क्षुद्रमृगं यथा ॥ ३.१०.२२ ॥
યુદ્ધમાં ગર્વિત, બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ ભીમે તેને પશુની જેમ મારી નાખ્યો, જેમ વાઘ નાના હરણને મારે.
3.10.23
पश्य दिग्विजये राजन्यथा भीमेन पातितः ।
जरासन्धो महेष्वासो नागायुतबलो युधि ॥ ३.१०.२३ ॥
હે રાજન, જુઓ, દિગ્વિજય વખતે મહાધનુર્ધર, યુદ્ધમાં દસ હજાર હાથીઓના બળવાળો જરાસંધ ભીમ વડે કેવી રીતે પાડી દેવાયો.
3.10.24
संबन्धी वासुदेवश्च श्यालाः सर्वे च पार्षताः ।
ते हि सर्वे नरव्याघ्राः शूरा विक्रान्तयोधिनः ॥ ३.१०.२४ ॥
વાસુદેવ સંબંધી છે, સર્વ સાળાઓ અને પાર્ષતો પણ. તેઓ સર્વ નરવ્યાઘ્ર, શૂરવીર અને પરાક્રમી યોદ્ધા છે.
3.10.25
सर्वे नागायुतप्राणा वज्रसंहनना दृढः ।
सत्यव्रतधराः सर्वेसर्वे पुरुषमानिनः ॥ ३.१०.२५ ॥
તેઓ સૌ દસ હજાર હાથીઓના પ્રાણબળવાળા, વજ્ર જેવા દૃઢ દેહવાળા, સત્યવ્રત ધારણ કરનારા અને પૌરુષનો અભિમાન ધરાવનારા છે.
3.10.26
हन्तारो देवशत्रूणां रक्षसां कामरूपिणाम् ।
हिडिम्बबकमुख्यानां किर्मीरस् च रक्षसः।
कस्तान्युधि समासीत जरामरणवान्नरः ॥ ३.१०.२६ ॥
દેવશત્રુ, ઇચ્છારૂપધારી રાક્ષસોના તેઓ સંહારક છે; હિડિંબ, બક વગેરે તથા કિર્મીર પણ તેમનામાં મુખ્ય છે. ઘડપણ અને મૃત્યુને આધીન કયો માણસ યુદ્ધમાં તેમનો સામનો કરી શકે?
3.10.27
तस्य ते शम एवास्तु पाण्डवैर्भरतर्षभ ।
कुरु मे वचनं राजन्मा मृत्युवशमन्वगाः ॥ ३.१०.२७ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, પાંડવો સાથે તારી શાંતિ થાય. હે રાજા, મારું વચન માન; મૃત્યુને વશ ન થા.
3.10.28
एवं तु ब्रुवतस्तस्य मैत्रेयस्य विशांपते ।
ऊरुं करिकराकारं करेणाभिजघान तः ॥ ३.१०.२८ ॥
હે રાજા, મૈત્રેય આ રીતે બોલી રહ્યા હતા ત્યારે દુર્યોધને હાથીની સૂંઢ જેવી પોતાની જાંઘ પર હાથથી પ્રહાર કર્યો.
3.10.29
दुर्योधनः स्मितं कृत्वा चरणेनोल्लिखन्महीम् ।
नकिंचिदुक्त्वा दुर्मेधास्तस्थौ किंचिदवाङ्मुखः ॥ ३.१०.२९ ॥
દુર્યોધન હસ્યો, પગથી ધરતી ખોતરતો, કંઈ ન બોલીને, તે મૂર્ખ મોઢું સહેજ નીચું કરીને ઊભો રહ્યો.
3.10.30
तमशुश्रूषमाणं तु विलिखन्तं वसुंधराम् ।
दृष्ट्वा दुर्योधनं राजन्मैत्रेयं कोप आविशत् ॥ ३.१०.३० ॥
હે રાજા, દુર્યોધનને સાંભળવાની ઇચ્છા ન રાખતો અને ધરતી ખોતરતો જોઈને મૈત્રેયના મનમાં ક્રોધ ઊભરાયો.
3.10.31
स कोपवशमापन्नो मैत्रेयो मुनिसत्तमः ।
विधिना संप्रयुक्तश्च शापायास्य मनो दधे ॥ ३.१०.३१ ॥
ક્રોધને વશ થયેલા મુનિશ્રેષ્ઠ મૈત્રેયે, વિધિથી પ્રેરાઈને તેને શાપ આપવાનું મન કર્યું.
3.10.32
ततः स वार्युपस्पृश्य कोपसंरक्तलोचनः ।
मैत्रेयो धार्तराष्ट्रं तमशपद्दुष्टचेतसम् ॥ ३.१०.३२ ॥
પછી પાણીથી આચમન કરીને, ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળા મૈત્રેયે તે દુષ્ટચિત્ત ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને શાપ આપ્યો.
3.10.33
यस्मात्त्वं मामनादृत्य नेमां वाचं चिकीर्षसि ।
तस्मादस्यातिमानस्य सद्यः फलमवाप्स्यसि ॥ ३.१०.३३ ॥
તેં મારો અનાદર કરીને આ વચન પાળવા ઇચ્છ્યું નથી, તેથી આ અભિમાનીને તરત જ તેનું ફળ મળશે.
3.10.34
त्वदभिद्रोहसंयुक्तं युद्धमुत्पत्स्यते महत् ।
यत्र भीमो गदाघातैस्तवोरुं भेत्स्यते बली ॥ ३.१०.३४ ॥
તારા વિશ્વાસઘાત સાથે જોડાયેલું મહાન યુદ્ધ ઉત્પન્ન થશે, જ્યાં બળવાન ભીમ ગદાના પ્રહારોથી તારી સાથળ ભાંગશે.
3.10.35
इत्येवमुक्ते वचने धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
प्रसादयामास मुनिं नैतदेवं भवेदिति ॥ ३.१०.३५ ॥
આ રીતે વચન કહેવાયા પછી, ધૃતરાષ્ટ્ર રાજાએ 'એવું ન થાય' એમ કહીને મુનિને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.
3.10.36
शमं यास्यति चेत्पुत्रस्तव राजन्यदा तदा ।
शायो न भविता तात विपरीते भविष्यति ॥ ३.१०.३६ ॥
હે રાજન, જો તારો પુત્ર શાંતિ પામશે, તો ત્યારે શાપ નહીં થાય, હે પ્રિય; વિપરીત થાય તો તે થશે.
3.10.37
सविलक्षस्तु राजेन्द्रो दुर्योधनपिता तदा ।
मैत्रेयं प्राह किर्मीरः कथं भीमेन पातितः ॥ ३.१०.३७ ॥
ત્યારે દુર્યોધનના પિતા, રાજાઓના સ્વામી, શરમાઈને મૈત્રેયને બોલ્યા, "કિર્મીર ભીમ દ્વારા કેવી રીતે પાડી દેવાયો?"
3.10.38
नाहं वक्ष्याम्यसूया ते न ते शुश्रूषते सुतः ।
एष ते विदुरः सर्वमाख्यास्यति गते मयि ॥ ३.१०.३८ ॥
મૈત્રેય બોલ્યા, "અસૂયાથી હું તને કહીશ નહીં; તારો સેવા કરનાર પુત્ર પણ નથી. હું ગયા પછી આ તારો વિદુર બધું કહેશે."
3.10.39
इत्येवमुक्त्वा मैत्रेयः प्रातिष्ठत यथागतम् ।
किर्मीरवधसंविग्नो भयं दुर्योधनो ययौ ॥ ३.१०.३९ ॥
આમ કહીને મૈત્રેય જે રીતે આવ્યા હતા તે રીતે પાછા ગયા. કિર્મીરના વધથી વિચલિત દુર્યોધન ભયમાં પડ્યો.