महाभारत · अध्याय 3.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.10.1
एवमेतन्महाप्राज्ञ यथा वदसि मां मुने ।
अहं चैव विजानामि सर्वे चेमे नराधिपाः ॥ ३.१०.१ ॥
हे महाप्राज्ञ मुनी, आपण माझ्याशी जसे बोलता तसेच हे आहे. मलाही ते ठाऊक आहे, आणि हे सर्व राजेही ते जाणतात.
3.10.2
भवांश्च मन्यते साधु यत्कुरूणां सुखोदयम् ।
तदेव विदुरोऽप्याह भीष्मो द्रोणश्च मां मुने ॥ ३.१०.२ ॥
कुरूंचा सुखोदय चांगला आहे असे आपणही मानता. तेच विदुरानेही सांगितले; भीष्म आणि द्रोणांनीही मला तेच सांगितले, हे मुनी.
3.10.3
यदित्वहमनुग्राह्यः कौरव्येषु दया यदि ।
अन्वशाधि दुरात्मानं पुत्रं दुर्योधनं मम ॥ ३.१०.३ ॥
कौरवांच्या कृपेस मी पात्र असेन आणि त्यांच्यात दया असेल, तर माझ्या दुरात्मा पुत्र दुर्योधनाला उपदेश करा.
3.10.4
अयमायाति वै राजन्मैत्रेयो भगवानृषिः ।
अन्वीक्ष्य पाण्डवान्भ्रातृनिहैवाऽस्मद्दिदृक्षया ॥ ३.१०.४ ॥
हे राजा, हे भगवान मैत्रेय ऋषी येत आहेत. पांडव बंधूंना पाहण्याच्या इच्छेने, आपल्याला भेटण्यासाठी ते इथेच येत आहेत.
3.10.5
एष दुर्योधनं पुत्रं तव राजन्महानृषिः ।
अनुशास्ता यथान्यायं शमायास्य कुलस्य च ॥ ३.१०.५ ॥
हे राजा, हे महान ऋषी आपला पुत्र दुर्योधन याला न्यायानुसार उपदेश करतील; या कुलाच्या शांतीसाठीही.
3.10.6
ब्रूयाद्यदेष कौरव्य तत्कार्यमविशङ्कया ।
अक्रियायां तु कार्यस्य पुत्रं ते शप्स्यते रुषा ॥ ३.१०.६ ॥
हे कौरव्या, हे जे सांगतील ते संकोच न करता करावे. कर्तव्य न केले तर, रागाने हे आपल्या पुत्राला शाप देतील.
3.10.7
एवमुक्त्वा ययौ व्यासो मैत्रेयः प्रत्यदृश्यत ।
पूजया प्रतिजग्राह सपुत्रस्तं नराधिपः ॥ ३.१०.७ ॥
असे बोलून व्यास निघून गेले, आणि मैत्रेय प्रकट झाले. पुत्रांसह राजाने आदराने त्यांचे स्वागत केले.
3.10.8
कृत्वाऽर्ध्याद्याः क्रियाः सर्वा विश्रान्तं मुनिसत्तमम् ।
प्रश्रयेणाब्रवीद्राजा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ॥ ३.१०.८ ॥
अर्घ्य इत्यादी सर्व विधी करून, विश्रांती घेतलेल्या मुनिश्रेष्ठांना अंबिकेचा पुत्र राजा धृतराष्ट्र विनयाने म्हणाला.
3.10.9
सुखेनागमनं कच्चिद्भगवन्कुरुजाङ्गले ।
कच्चित्कुशलिनो वीरा भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः । ॥ ३.१०.९ ॥
भगवन्, कुरुजांगलात आपले आगमन सुखरूप झाले ना? वीर पाच पांडव बंधू कुशल आहेत ना?
3.10.10
समये स्थातुमिच्छन्ति कच्चिच्च भरतर्षभाः ।
कच्चित्कुरूणां सौभ्रात्रमव्युच्छिन्नं भविष्यति ॥ ३.१०.१० ॥
भरतश्रेष्ठ वीर कराराप्रमाणे राहू इच्छितात का? कुरूंमधील बंधुप्रेम अखंड राहील का?
3.10.11
तीर्थयात्रामनुक्रामन्प्राप्तोऽस्मि कुरुजाङ्गलान् ।
यदृच्छया धर्मराजं दृष्ट्ववान्काम्यके वने ॥ ३.१०.११ ॥
तीर्थयात्रा करीत मी कुरुजांगलात पोहोचलो; योगायोगाने काम्यक वनात धर्मराजांना पाहिले.
3.10.12
तं जटाजिनसंवीतं तपोवननिवासिनम् ।
समाजग्मुर्महात्मानं द्रष्टुं मुनिगणाः प्रभो ॥ ३.१०.१२ ॥
जटा व मृगचर्म धारण करून तपोवनात राहणाऱ्या त्या महात्म्याला पाहण्यासाठी मुनिगण जमले, हे प्रभो.
3.10.13
तत्राश्रौषं महाराज पुत्राणां तव विग्रहम् ।
अनयं द्यूतरूपेण महाभयमुपस्थितम् ॥ ३.१०.१३ ॥
हे महाराजा, तेथे मी आपल्या पुत्रांमधील द्यूताच्या रूपाने आलेला कलह आणि उद्भवलेले महान भय ऐकले.
3.10.14
ततोऽहं त्वामनुप्राप्तः कौरवाणामवेक्षया ।
सदा ह्यभ्यधिकः स्नेहः प्रीतिश्च त्वयि मे प्रभो ॥ ३.१०.१४ ॥
म्हणून कौरवांच्या काळजीने मी आपल्याकडे आलो आहे, हे प्रभो; आपल्यावर माझे प्रेम आणि स्नेह नेहमीच अधिक राहिले आहेत.
3.10.15
नैतदौपयिकं राजंस्त्वयि भीष्मे च जीवति ।
यदन्योन्येन ते पुत्रा विरुध्यन्ते कथंचन ॥ ३.१०.१५ ॥
हे राजा, आपण आणि भीष्म जिवंत असताना आपल्या पुत्रांनी परस्परांशी कोणत्याही प्रकारे विरोध करणे योग्य नाही.
3.10.16
मेढीभूतः स्वयं राजन्निग्रहे प्रग्रहे भवान् ।
किमर्थमनयं घोरमुत्पतन्तमुपेक्षसे ॥ ३.१०.१६ ॥
हे राजा, संयमाचा आणि नियंत्रणाचा मुख्य आधार असूनही आपण स्वतः वर येत असलेल्या या घोर अनर्थाकडे का दुर्लक्ष करता?
3.10.17
दस्यूनामिव यद्वृत्तं सभायां कुरुनन्दन ।
तेन न भ्राजसे राजंस्तापसानां समागमे ॥ ३.१०.१७ ॥
हे कुरुनंदना, सभेत जे वर्तन दरोडेखोरांसारखे झाले, त्यामुळे हे राजा, तपस्व्यांच्या सभेत आपण शोभत नाही.
3.10.18
ततो व्यावृत्य राजानं दुर्योधनममर्षणम् ।
उवाच श्लक्ष्णया वाचा मैत्रेयो भगवानृपिः ॥ ३.१०.१८ ॥
नंतर भगवान मैत्रेय ऋषी असहिष्णू राजा दुर्योधनाकडे वळून मृदू वाणीने म्हणाले.
3.10.19
दुर्योधन महाबाहो निबोध वदतां वर ।
वचनं मे महाभाग ब्रुवतो यद्धितं तव ॥ ३.१०.१९ ॥
हे महाबाहो दुर्योधना, वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठा, ऐक. हे महाभागा, तुझ्या हिताचे जे मी सांगतो ते ऐक.
3.10.20
मा द्रुहः पाण्डवान्राजन्कुरुष्व हितमात्मनः ।
पाण्डवानां कुरूणां च लोकस्य च नरर्षभ ॥ ३.१०.२० ॥
हे राजा, पांडवांशी द्रोह करू नकोस. स्वतःचे हित कर. हे नरश्रेष्ठा, पांडव, कुरु आणि जगाचेही हित कर.
3.10.21
पाण्डवान्प्राप्य तान्रात्रौ किर्मीरो नाम राक्षसः ।
अवृत्य मार्गं रौद्रात्मा तस्थौ गिरिवाचलः ॥ ३.१०.२१ ॥
रात्री पांडवांजवळ पोहोचलेला किर्मीर नावाचा राक्षस, क्रूर मनाचा, मार्ग अडवून पर्वताप्रमाणे अचल उभा राहिला.
3.10.22
तं भीमः समरस्लाघी बलेन बलिनां वरः ।
जघान पशुमारेण व्याघ्रः क्षुद्रमृगं यथा ॥ ३.१०.२२ ॥
युद्धाचा अभिमानी, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ भीमाने त्याला पशूप्रमाणे मारले, जसा वाघ लहान हरणाला मारतो.
3.10.23
पश्य दिग्विजये राजन्यथा भीमेन पातितः ।
जरासन्धो महेष्वासो नागायुतबलो युधि ॥ ३.१०.२३ ॥
हे राजा, पाहा, दिग्विजयाच्या वेळी महाधनुर्धर, युद्धात दहा हजार हत्तींचे बल असलेला जरासंध भीमाकडून कसा पाडला गेला.
3.10.24
संबन्धी वासुदेवश्च श्यालाः सर्वे च पार्षताः ।
ते हि सर्वे नरव्याघ्राः शूरा विक्रान्तयोधिनः ॥ ३.१०.२४ ॥
वासुदेव नातेवाईक आहे, सर्व मेहुणे आणि पार्षत आहेत. ते सर्व नरव्याघ्र, शूर आणि पराक्रमी योद्धे आहेत.
3.10.25
सर्वे नागायुतप्राणा वज्रसंहनना दृढः ।
सत्यव्रतधराः सर्वेसर्वे पुरुषमानिनः ॥ ३.१०.२५ ॥
ते सर्व दहा हजार हत्तींचे प्राणबल असलेले, वज्रासारख्या दृढ शरीराचे, सत्यव्रत पाळणारे आणि पौरुषाचा अभिमान बाळगणारे आहेत.
3.10.26
हन्तारो देवशत्रूणां रक्षसां कामरूपिणाम् ।
हिडिम्बबकमुख्यानां किर्मीरस् च रक्षसः।
कस्तान्युधि समासीत जरामरणवान्नरः ॥ ३.१०.२६ ॥
देवशत्रू, इच्छारूपी राक्षसांचे ते संहारक आहेत; हिडिंब, बक इत्यादी आणि किर्मीरही त्यांत प्रमुख. जरा-मरणाधीन कोणता मानव युद्धात त्यांचा सामना करू शकेल?
3.10.27
तस्य ते शम एवास्तु पाण्डवैर्भरतर्षभ ।
कुरु मे वचनं राजन्मा मृत्युवशमन्वगाः ॥ ३.१०.२७ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, पांडवांशी तुझी शांती होवो. हे राजा, माझे ऐक; मृत्यूच्या अधीन होऊ नकोस.
3.10.28
एवं तु ब्रुवतस्तस्य मैत्रेयस्य विशांपते ।
ऊरुं करिकराकारं करेणाभिजघान तः ॥ ३.१०.२८ ॥
हे राजा, मैत्रेय असे बोलत असताना दुर्योधनाने हत्तीच्या सोंडेसारख्या आपल्या मांडीवर हाताने प्रहार केला.
3.10.29
दुर्योधनः स्मितं कृत्वा चरणेनोल्लिखन्महीम् ।
नकिंचिदुक्त्वा दुर्मेधास्तस्थौ किंचिदवाङ्मुखः ॥ ३.१०.२९ ॥
दुर्योधन हसला, पायाने जमीन उकरत, काही न बोलता, तो मूर्ख मान किंचित खाली करून उभा राहिला.
3.10.30
तमशुश्रूषमाणं तु विलिखन्तं वसुंधराम् ।
दृष्ट्वा दुर्योधनं राजन्मैत्रेयं कोप आविशत् ॥ ३.१०.३० ॥
हे राजा, दुर्योधन ऐकत नाही आणि जमीन उकरत आहे हे पाहून मैत्रेयांच्या मनात क्रोध उसळला.
3.10.31
स कोपवशमापन्नो मैत्रेयो मुनिसत्तमः ।
विधिना संप्रयुक्तश्च शापायास्य मनो दधे ॥ ३.१०.३१ ॥
क्रोधाच्या अधीन झालेल्या मुनिश्रेष्ठ मैत्रेयांनी दैवप्रेरणेने त्याला शाप देण्याचे मन केले.
3.10.32
ततः स वार्युपस्पृश्य कोपसंरक्तलोचनः ।
मैत्रेयो धार्तराष्ट्रं तमशपद्दुष्टचेतसम् ॥ ३.१०.३२ ॥
नंतर पाण्याने आचमन करून, क्रोधाने लालबुंद डोळ्यांच्या मैत्रेयांनी त्या दुष्टचित्त धृतराष्ट्रपुत्राला शाप दिला.
3.10.33
यस्मात्त्वं मामनादृत्य नेमां वाचं चिकीर्षसि ।
तस्मादस्यातिमानस्य सद्यः फलमवाप्स्यसि ॥ ३.१०.३३ ॥
तू माझा अनादर करून या वचनाचे पालन करू इच्छित नाहीस, म्हणून या अहंकाऱ्याला त्याचे फल तत्काळ मिळेल.
3.10.34
त्वदभिद्रोहसंयुक्तं युद्धमुत्पत्स्यते महत् ।
यत्र भीमो गदाघातैस्तवोरुं भेत्स्यते बली ॥ ३.१०.३४ ॥
तुझ्या विश्वासघातामुळे एक महायुद्ध होईल, ज्यात बलवान भीम गदेच्या प्रहारांनी तुझी मांडी मोडेल.
3.10.35
इत्येवमुक्ते वचने धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
प्रसादयामास मुनिं नैतदेवं भवेदिति ॥ ३.१०.३५ ॥
असे बोलले गेल्यावर, राजा धृतराष्ट्राने 'असे होऊ नये' म्हणून मुनींना प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला.
3.10.36
शमं यास्यति चेत्पुत्रस्तव राजन्यदा तदा ।
शायो न भविता तात विपरीते भविष्यति ॥ ३.१०.३६ ॥
हे राजा, तुझा पुत्र शांतीला प्राप्त झाला तर तेव्हा शाप होणार नाही, हे वत्सा; उलट झाले तर तो घडेल.
3.10.37
सविलक्षस्तु राजेन्द्रो दुर्योधनपिता तदा ।
मैत्रेयं प्राह किर्मीरः कथं भीमेन पातितः ॥ ३.१०.३७ ॥
तेव्हा दुर्योधनाचा पिता, राजांचा अधिपती, लज्जित होऊन मैत्रेयाला म्हणाला, "किर्मीर भीमाच्या हातून कसा पाडला गेला?"
3.10.38
नाहं वक्ष्याम्यसूया ते न ते शुश्रूषते सुतः ।
एष ते विदुरः सर्वमाख्यास्यति गते मयि ॥ ३.१०.३८ ॥
मैत्रेय म्हणाला, "मत्सराने मी तुला सांगणार नाही; तुझा सेवा करणारा पुत्रही नाही. मी गेल्यावर हा तुझा विदुर सर्व सांगेल."
3.10.39
इत्येवमुक्त्वा मैत्रेयः प्रातिष्ठत यथागतम् ।
किर्मीरवधसंविग्नो भयं दुर्योधनो ययौ ॥ ३.१०.३९ ॥
असे बोलून मैत्रेय आला त्याच मार्गाने निघून गेला. किर्मीराच्या वधाने विचलित झालेला दुर्योधन भयभीत झाला.