महाभारत · अध्याय 3.101
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.101.1
समुद्रं ते समाश्रित्य वरुणं निधमम्भसः ।
कालेयाः संप्रवर्तन्त त्रैलोक्यस्य विनाशने ॥ ३.१०१.१ ॥
वरुणाच्या जलनिधी समुद्राचा आश्रय घेऊन, त्रैलोक्याच्या विनाशासाठी कालेय दानव निघाले.
3.101.2
ते रात्रौ समभिक्रुद्धा भक्षयन्ति सदा मुनीन् ।
आश्रमेषु च ये सन्ति पुण्येष्वायतनेषु च ॥ ३.१०१.२ ॥
रात्री अत्यंत क्रुद्ध होऊन ते नेहमी मुनींना खात असत; पवित्र आश्रमांत आणि पुण्यस्थानांत जे होते त्यांनाही.
3.101.3
वसिष्ठस्याश्रमे विप्रा भक्षितास्तैर्दुरात्मभिः ।
अशीतिः शतमष्टौ च नव चान्ये तपस्विनः ॥ ३.१०१.३ ॥
वसिष्ठांच्या आश्रमात त्या दुरात्म्यांनी ऐंशी, आठ, नऊ आणि इतर तपस्वी ब्राह्मणांना खाल्ले.
3.101.4
च्यवनस्याश्रमं गत्वा पुण्यं द्विजनिषेवितम् ।
फलमूलाशनानां हि मुनीनां भक्षितं शतम् ॥ ३.१०१.४ ॥
च्यवनांच्या पुण्य आश्रमात जाऊन, जिथे द्विज राहत, फळमूल खाणाऱ्या शंभर मुनींना त्यांनी खाल्ले.
3.101.5
एवं रात्रौ स्म कुर्वन्ति विविशुश्चार्णवं दिवा ।
कालेयास्ते दुरात्मानो भक्षयन्तस्तपोधनान् ॥ ३.१०१.५ ॥
असे ते रात्री करत आणि दिवसा समुद्रात शिरत. ते दुरात्मे कालेय तपोधन मुनींना खात.
3.101.6
भरद्वाजाश्रमे चैव नियता ब्र्हमचारिणः ।
वाय्वाहाराम्बुभक्षाश्च विंशतिः संनिषूदिताः ॥ ३.१०१.६ ॥
भरद्वाजांच्या आश्रमातही, संयमी ब्रह्मचारी — वायू आहार करणारे आणि पाण्यावर जगणारे — वीस जण मारले गेले.
3.101.7
एवं क्रमेण सर्वांस्तानाश्रमान्दानवास्तदा ।
निशायां परिबाधन्ते समुद्राम्बुबलाश्रयात्।
कालोपसृष्टाः कालेया घ्नन्तो द्विजगणान्बहून् ॥ ३.१०१.७ ॥
अशा प्रकारे तेव्हा दानवांनी समुद्रातील जलबळाचा आश्रय घेऊन रात्री क्रमाने त्या सर्व आश्रमांना त्रास दिला. कालाने प्रेरित झालेले कालेय अनेक द्विजगणांना मारीत होते.
3.101.8
न चैनानन्वबुध्यन्त मनुजा मनुजोत्तम ।
एवं प्रवृत्तान्दैत्यांस्तांस्तापसेषु तपस्विषु ॥ ३.१०१.८ ॥
हे मनुष्यश्रेष्ठा! मनुष्यांना त्यांची जाणीव झाली नाही. अशा रीतीने तपस्व्यांमध्ये वावरणाऱ्या त्या दैत्यांना मनुष्य ओळखू शकले नाहीत.
3.101.9
क्षयाय जगतः क्रूराः पर्यटन्ति स्म मेदिनीम् ॥ ३.१०१.९ ॥
जगाच्या विनाशासाठी क्रूर लोक पृथ्वीवर फिरत होते.
3.101.10
प्रभाते समदृश्यन्त नियताहारकर्शिताः ।
महीतलस्था मुनयः शरीरैर्गतजीवितैः ॥ ३.१०१.१० ॥
पहाटे नियमित आहाराने कृश झालेले मुनी जमिनीवर पडलेले दिसले; त्यांची शरीरे निष्प्राण होती.
3.101.11
क्षीणमांसैर्विरुधिरैर्विमज्जान्त्रैर्विसन्धिभिः ।
आकीर्णैराचिता भूमिः शङ्खानामिव राशिभिः ॥ ३.१०१.११ ॥
मांस क्षीण झालेल्या, रक्तहीन, मज्जा व आतडी नसलेल्या, सांधे निखळलेल्या देहांनी विखुरलेली व झाकलेली भूमी शंखांच्या राशींसारखी दिसत होती.
3.101.12
लशैर्विप्रविद्धैश्च स्रुवैर्भग्नैस्तथैव च ।
विकीर्णैरग्निहोत्रैश्च भूर्बभूव समावृता ॥ ३.१०१.१२ ॥
लश, इतस्ततः फेकलेले, मोडलेले स्रुव आणि विखुरलेली अग्निहोत्राची साधने यांनी भूमी व्यापली गेली.
3.101.13
निःस्वाध्यायवपट्कारं नष्टयज्ञोत्सवक्रियम् ।
जगदासीन्निरुत्साहं कालेयभयपीडितम् ॥ ३.१०१.१३ ॥
वेदपठन आणि वषट्कार नसलेले, यज्ञ व उत्सवकर्मे नष्ट झालेले, कालेयांच्या भयाने पीडित जग उत्साहहीन झाले होते.
3.101.14
एवं संक्षीयमाणाश्च मानवा मनुजेश्वर ।
आत्मत्राणपपा भीताः प्राद्रवन्त दिशो भयात् ॥ ३.१०१.१४ ॥
असे क्षीण होत असलेले मानव, हे मनुजेश्वरा, आत्मरक्षणासाठी भयभीत होऊन भयामुळे दिशांकडे पळाले.
3.101.15
केचिद्गुहाः प्रविविशुर्निर्भरांश्चापरे श्रिताः ।
अपरे मरणोद्विग्ना भयात्प्राणान्समुत्सृजन् ॥ ३.१०१.१५ ॥
काहीजण गुहांमध्ये शिरले, काहींनी झऱ्यांचा आश्रय घेतला; इतर मृत्यूच्या भयाने व्यथित होऊन भयाने प्राण सोडू लागले.
3.101.16
केचिदत्रमहेष्वासाः शूराः परमहर्षिताः ।
मार्गमाणआः परं यत्नं दानवानां प्रचक्रिरे ॥ ३.१०१.१६ ॥
येथे काही महान धनुर्धर शूर अत्यंत हर्षित होऊन दानवांविरुद्ध परम प्रयत्न करू लागले.
3.101.17
न चैतानधिजग्मुस्ते समुद्रं समुपाश्रितान् ।
श्रमं जग्मुश्च परममाजग्मुः क्षयमेव च ॥ ३.१०१.१७ ॥
पण समुद्राचा आश्रय घेतलेल्या त्यांना ते शोधू शकले नाहीत; ते अत्यंत श्रमले आणि नाशाला प्राप्त झाले.
3.101.18
जगत्युपशमं याते नष्टयज्ञोत्सवक्रिये ।
आजग्मुः परमामार्तिं त्रिदशा मनुजेश्वर ॥ ३.१०१.१८ ॥
हे मनुजेश्वरा, जगातील शांती लोप पावून यज्ञ व उत्सवकर्मे नष्ट झाली, तेव्हा त्रिदशांना परम पीडा प्राप्त झाली.
3.101.19
समेत्य समहेन्द्राश्च भयान्मन्त्रं प्रचक्रिरे ॥ ३.१०१.१९ ॥
इंद्रासह देवांनी भयाने एकत्र जमून विचारविनिमय केला.
3.101.20
शरण्यं शरणं देवं नारायणमजं विभुम् ।
तेऽभिगम्य नमस्कृत्य वैकुण्ठमपराजितम्।
ततो देवाः समस्तास्ते तदोचुर्मधुसूदनम् ॥ ३.१०१.२० ॥
शरण जाण्यास योग्य, शरणरूप, अजन्मा, सर्वव्यापी देव नारायणाजवळ जाऊन, नमस्कार करून, अपराजित वैकुंठाला वंदन करून, तेव्हा ते सर्व देव मधुसूदनाला म्हणाले.
3.101.21
त्वंनः स्रष्टा च भर्ता च हर्ता च जगतः प्रभो ।
त्वया सृष्टमिदं विश्वं यच्चेङ्गं यच्च नेङ्गति।
त्वय्येव पुण्डरीकाक्ष पुनस्तत्प्रविलीयते ॥ ३.१०१.२१ ॥
हे प्रभो, आपणच आमचे आणि जगाचे निर्माते, पालक आणि संहारक आहात. चालणारे आणि न चालणारे हे विश्व आपल्याद्वारे निर्माण झाले आहे. हे पुंडरीकाक्षा, ते पुन्हा आपल्यातच विलीन होते.
3.101.22
त्वया भूमिः पुरा नष्टा समुद्रात्पुष्करेक्षण ।
वाराहं वपुराश्रित्यजगदर्थे समुद्धृता ॥ ३.१०१.२२ ॥
हे पुष्करेक्षणा, पूर्वी पृथ्वी समुद्रात नष्ट झाली होती. जगाच्या कल्याणासाठी आपण वराहरूप धारण करून तिचा उद्धार केला.
3.101.23
आदिदैत्यो महावीर्यो हिरण्यकशिपुः पुरा ।
नारसिंहं वपुः कृत्वा सूदितः पुरुषोत्तम ॥ ३.१०१.२३ ॥
पूर्वी आदिदैत्य, महापराक्रमी हिरण्यकशिपू, हे पुरुषोत्तमा, आपण नृसिंहरूप धारण करून मारला गेला.
3.101.24
अवध्यः सर्वभूतानां बलिश्चापि महासुरः ।
वामनं वपुराश्रित्य त्रैलोक्याद्धंशितस्त्वया ॥ ३.१०१.२४ ॥
सर्व प्राण्यांना अवध्य असलेला महासुर बळीसुद्धा वामनरूप धारण करणाऱ्या आपल्याकडून त्रैलोक्यातून खाली पाडला गेला.
3.101.25
असुरश्च महेष्वासो जम्भ इत्यभिविश्रुतः ।
यज्ञक्षोभकरः क्रूरस्त्वयैव विनिपातितः ॥ ३.१०१.२५ ॥
जम्भ नावाचा प्रसिद्ध महाधनुर्धर असुर, यज्ञांचा विध्वंसक क्रूर होता; त्याला तुम्हीच पाडले.
3.101.26
एवमादीनि कर्माणि येषां संख्या न विद्यते ।
अस्माकं भयभीतानां त्वं गतिर्मधुसूदन ॥ ३.१०१.२६ ॥
अशी कर्मे असंख्य आहेत; भयभीत आम्हांसाठी, हे मधुसूदना, तुम्हीच आश्रय आहात.
3.101.27
तस्मात्त्वां देवदेवेश लोकार्थं ज्ञापयामहे ।
रक्ष लोकांश्च देवांश्च शक्रं च महतो भयात्।
शरणागतसंत्राणे त्वमेकोऽसि दृढव्रतः ॥ ३.१०१.२७ ॥
म्हणून, हे देवदेवेशा, लोकहितासाठी आम्ही तुम्हांस विनवितो: मोठ्या भयापासून लोकांचे, देवांचे आणि इंद्राचे रक्षण करा; शरणागतांच्या रक्षणात तुम्हीच एक दृढव्रती आहात.