महाभारत · अध्याय 3.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.102.1
तव प्रसादाद्वर्धन्ते प्रजाः सर्वाश्चतुर्विधाः ।
ता भाविता भावयनति हव्यकव्यैर्दिवौकसः ॥ ३.१०२.१ ॥
तुमच्या कृपेने चार प्रकारच्या सर्व प्रजा वाढतात. पोषण मिळालेल्या त्या हव्य-कव्यांनी स्वर्गवासी देवांना पोषितात.
3.102.2
लोका ह्येवं विवर्धन्ते ह्यन्योन्यं समुपाश्रिताः ।
त्वत्प्रसादान्निरुद्विग्नास्त्वयैव परिरक्षिताः ॥ ३.१०२.२ ॥
अशा प्रकारे लोक एकमेकांवर अवलंबून राहून वाढतात. तुमच्या कृपेने निर्भय होऊन ते तुमच्याद्वारेच संरक्षित आहेत.
3.102.3
इदं च समनुप्राप्तं लोकानां भयमुत्तमम् ।
न च जानीम केनेति रात्रौ वध्यन्ति ब्राह्मणाः ॥ ३.१०२.३ ॥
लोकांवर हे मोठे भय आले आहे. रात्री ब्राह्मणांना कोणाकडून मारले जाते हे आम्हाला ठाऊक नाही.
3.102.4
क्षीणेषु च ब्राह्मणेषु पृथिवी क्षयमेष्यति ।
तत पृथिव्यां क्षीणायां त्रिदिवं क्षयमेष्यति ॥ ३.१०२.४ ॥
ब्राह्मण क्षीण झाले तर पृथ्वीचा क्षय होईल. मग पृथ्वी क्षीण झाली तर त्रिदिव (स्वर्ग) क्षयास जाईल.
3.102.5
त्वत्प्रसादान्महाबाहो लोकाः सर्वे जगत्पते ।
विनाशं नाधिगच्छेयुस्त्वया वै परिरक्षिताः ॥ ३.१०२.५ ॥
हे महाबाहो, हे जगत्पते! तुमच्या कृपेने सर्व लोकांचा विनाश होऊ नये; तुमच्याद्वारेच ते संरक्षित आहेत.
3.102.6
विदितं मे सुराः सर्वं प्रजानां क्षयकारणम् ।
भवतां चापि वक्ष्यामि शृणुध्वं विगतज्वराः ॥ ३.१०२.६ ॥
हे देवांनो, प्रजांच्या क्षयाचे सर्व कारण मला ठाऊक आहे. तुम्हालाही सांगतो; चिंता सोडून ऐका.
3.102.7
कालेया इति विख्याता गणाः परमदारुणाः ।
तैश्च वृत्रं समाश्रित्य जगत्सर्वं प्रमाथितम् ॥ ३.१०२.७ ॥
कालेय नावाचे प्रसिद्ध गण अत्यंत भयंकर होते. त्यांनी वृत्राचा आश्रय घेऊन सर्व जगाला पीडा दिली.
3.102.8
ते वृत्रं निहतं दृष्ट्वा सहस्राक्षेण धीमता ।
जीवितं परिरक्षन्तः प्रविष्टा वरुणालयम् ॥ ३.१०२.८ ॥
वृत्र बुद्धिमान सहस्राक्षाकडून (इंद्राकडून) मारला गेलेला पाहून, प्राण वाचवण्यासाठी ते वरुणालय म्हणजे समुद्रात शिरले.
3.102.9
ते प्रविश्योदधिं घोरं नक्रग्राहसमाकुलम् ।
उत्सादार्थं लोकानां रात्रौ घ्नन्ति ऋषीनिह ॥ ३.१०२.९ ॥
मगरी आणि ग्राहांनी भरलेल्या भयंकर समुद्रात शिरून, लोकांचा नाश करण्यासाठी ते रात्री येथे ऋषींना मारतात.
3.102.10
न तु शक्याः क्षयं नेतुं समुद्राश्रयिणो हि ते ।
समुद्रस्य क्षये बुद्धिर्भवद्भिः संप्रधार्यताम् ॥ ३.१०२.१० ॥
पण समुद्रात आश्रय घेतलेल्या त्यांचा नाश करणे शक्य नाही. समुद्राच्या नाशाबाबत तुम्ही विचार करून निश्चय करा.
3.102.11
एतच्छ्रुत्वा वचो देवा विष्णुना समुदीरितम् ।
विष्णुमेव पुरस्कृत्यब्रह्माणं समुपस्थिताः ॥ ३.१०२.११ ॥
विष्णूने सांगितलेले हे वचन ऐकून देव विष्णूला पुढे करून ब्रह्मदेवाजवळ आले.
3.102.12
ततस्ते प्रणता भूत्वा तमेवार्धं न्यवेदयन् ।
सर्वलोकविनाशार्थं कालेया कृतनिश्चयाः ॥ ३.१०२.१२ ॥
मग ते नमस्कार करून, कालेय सर्व लोकांच्या नाशाचा निश्चय करून बसले आहेत, ही गोष्ट त्यालाच सांगू लागले.
3.102.13
एषां तद्वचनं श्रुत्वा पद्मयोनिः सनातनः ।
उवाच परमप्रीतस्त्रिदशानर्थवद्वचः ॥ ३.१०२.१३ ॥
त्यांचे ते वचन ऐकून पद्मयोनी सनातन ब्रह्मदेव अत्यंत प्रसन्न होऊन देवतांना अर्थपूर्ण वचन बोलले.
3.102.14
विदितं मे सुराः सर्वे दानवानां विवेष्टितम् ।
मनुष्यादेश्च निधनं कालेयैः कालचोदितैः ॥ ३.१०२.१४ ॥
हे देवांनो, दानवांचे सर्व कारस्थान मला ठाऊक आहे; कालप्रेरित कालेयांकडून मनुष्य इत्यादींचा नाश होणार हेही मला ठाऊक आहे.
3.102.15
क्षयस्तेपामनुप्राप्तः कालेनोपहताश्च ये ।
उपायं संप्रवक्ष्यामि समुद्रस्य विशोषणे ॥ ३.१०२.१५ ॥
कालाने आघात केलेल्यांचा नाश जवळ आला आहे; समुद्र शोषण्याचा उपाय मी आता सांगतो.
3.102.16
अगस्त्य इतिविग्व्यातो वारुणिः सुसमाहितः ।
तमुपागम्य सहिता इममर्थं प्रयाचत ॥ ३.१०२.१६ ॥
अगस्त्य नावाने प्रसिद्ध, वरुणपुत्र, अत्यंत एकाग्र चित्ताच्या त्यांच्याकडे तुम्ही सर्वांनी एकत्र जाऊन ही याचना करा.
3.102.17
स हि शक्तो महातेजाः क्षणात्पातुं महोदधिम् ।
अगस्त्येन विना को हि शक्तोऽन्योऽर्णवशोपणे ॥ ३.१०२.१७ ॥
तो महातेजस्वी क्षणात महासागर पिऊन टाकण्यास समर्थ आहे. अगस्त्याशिवाय समुद्र शोषण्यास दुसरा कोण समर्थ आहे?
3.102.18
अन्यथा हि न शक्यास्ते विना सागरशोपणम् ।
समुद्रे च क्षयं नीते कालेयान्निहनिष्यथ ॥ ३.१०२.१८ ॥
अन्यथा समुद्र शोषल्याशिवाय त्यांना जिंकणे शक्य नाही; समुद्र नष्ट झाल्यावर तुम्ही कालेयांना ठार माराल.
3.102.19
एवं श्रुत्वा वचो देवा ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ।
परमेष्ठिनमाज्ञाप्यअगस्त्यस्याश्रमं ययुः ॥ ३.१०२.१९ ॥
परमेष्ठी ब्रह्मदेवाचे हे शब्द ऐकून देव अगस्त्यांच्या आश्रमाकडे गेले.
3.102.20
तत्रापश्यन्महात्मानं वारुणिं दीप्ततेजसम् ।
उपास्यमानमृपिभिर्देवैरिव पितामहम् ॥ ३.१०२.२० ॥
तेथे त्यांनी दीप्त तेजाचे महात्मा वारुणी पाहिले; देवांकडून जसे पितामह उपासित होतात तसे ऋषींकडून ते उपासित होत होते.
3.102.21
तेऽभिगम्य महात्मानं मैत्रावरुणिमच्युतम् ।
आश्रमश्थं तपोराशिं कर्मभिः स्वैस्तु तुष्टुवुः ॥ ३.१०२.२१ ॥
ते मैत्रावरुणी, अच्युत, आश्रमात राहणारे तपःपुंज अशा महात्म्याजवळ जाऊन आपल्या कर्मांनी त्यांची स्तुती करू लागले.
3.102.22
नहुपेणाभितप्तानां त्वं लोकानां गतिः पुरा ।
भ्रंशितश्च सुरैश्वर्याल्लोकार्थं लोककण्टकः ॥ ३.१०२.२२ ॥
नहुषाने पीडित झालेल्या लोकांना पूर्वी तूच आश्रय होतास; लोककंटक असलेल्या त्याला लोककल्याणासाठी देवांनी ऐश्वर्यापासून च्युत केले.
3.102.23
क्रोधात्प्रवृद्धस्तरणं भास्करस्य नभोगतः ।
वचस्तवानतिक्रामन्विन्ध्यः शैलो न वर्धते ॥ ३.१०२.२३ ॥
क्रोधाने वाढलेला विंध्य पर्वत आकाशात जाऊन सूर्याचा मार्ग अडवू लागला; तुझ्या शब्दाचे उल्लंघन करून तो आता वाढत नाही.
3.102.24
तमसा चावृतेलोके मृत्युनाऽभ्यर्दिताः प्रजाः ।
त्वामेव नाथमासाद्य निर्वृतिं परमां गताः ॥ ३.१०२.२४ ॥
जगत अंधाराने वेढलेले आणि मृत्यूने प्रजा पीडित झालेल्या असताना, तुलाच नाथ म्हणून मिळवून ते परम शांती पावले.
3.102.25
अस्माकं भयभीतानां नित्यशो भगवान्गतिः ।
ततस्त्वार्ताः प्रयाचामो वरं त्वां वरदो ह्यसि ॥ ३.१०२.२५ ॥
भयभीत झालेल्या आम्हांला सदैव भगवानच आश्रय आहेत. म्हणून दुःखी होऊन आम्ही आपल्याकडे वर मागतो, कारण आपणच वरदाता आहात.