মহাভারত · অধ্যায় 3.108
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.108.1
स तु राजा महेष्वासश्चक्रवर्ती महारथः ।
बभूव सर्वलोकस् मनोनयननन्दनः ॥ ३.१०८.१ ॥
সেই রাজা ছিলেন মহাধনুর্ধর, চক্রবর্তী ও মহারথ; তিনি সর্বলোকের মন ও নয়নের আনন্দদাতা হয়েছিলেন।
3.108.2
स शुश्राव महाबाहुः कपिलेन महात्मना ।
पितॄणआं निधनं घोरमप्राप्तिं त्रिदिवस्य च ॥ ३.१०८.२ ॥
সেই মহাবাহু মহাত্মা কপিলের কাছ থেকে পিতৃপুরুষদের ভয়ংকর বিনাশ ও স্বর্গপ্রাপ্তির অভাবের কথা শুনলেন।
3.108.3
स राज्यं सचिवे न्यस्य हृदयेन विदूयता ।
जगाम हिमवत्पार्श्वं तपस्तप्तुं नरेश्वरः ॥ ३.१०८.३ ॥
সেই নরেশ্বর রাজ্য মন্ত্রীর হাতে সমর্পণ করে, হৃদয়ে ব্যথিত হয়ে, তপস্যা করতে হিমালয়ের পার্শ্বে চলে গেলেন।
3.108.4
आरिराधयिषुर्गङ्गां तपसा दग्धकिल्विषः ।
सोऽपश्यत नर्रेष्ठ हिमवन्तं नगोत्तमम् ॥ ३.१०८.४ ॥
গঙ্গাকে সন্তুষ্ট করতে ইচ্ছুক, তপস্যায় পাপ দগ্ধ করা সেই রাজা, হে নরশ্রেষ্ঠ, পর্বতশ্রেষ্ঠ হিমালয়কে দেখলেন।
3.108.5
शृङ्गैर्बहुविधाकारैर्धातुमद्भिरलंकृतम् ।
पवनालम्बिभिर्मेघैः परिपिक्तं समन्ततः ॥ ३.१०८.५ ॥
বহু আকারের, ধাতুসমৃদ্ধ শৃঙ্গে অলংকৃত, বায়ুতে ভাসমান মেঘে চারদিকে সিক্ত।
3.108.6
नदीकुञ्जनितम्बैश्च सोदकैरुपशोभितम् ।
गुहाकन्दरसंलीनसिंहव्याघ्रनिषेवितम् ॥ ३.१०८.६ ॥
নদীর কুঞ্জ ও ঢালু তীর এবং জলাশয়ে শোভিত, গুহা ও গহ্বরে লুকিয়ে থাকা সিংহ ও ব্যাঘ্রে সেবিত।
3.108.7
शकुनैश्च विचित्राङ्गैः कूजद्भिर्विविधा गिरः ।
भृङ्गराजैस्तथा हंसैर्दात्यूहैर्जलकुक्कुटैः ॥ ३.१०८.७ ॥
বিচিত্র দেহের পাখিরা নানা স্বরে কূজন করছে; ভৃঙ্গরাজ, হংস, দাত্যূহ ও জলকুক্কুটও সেখানে আছে।
3.108.8
मयूरैः शतपत्रैश्च जीवंजीवककोकिलैः ।
चकोरैरसितापाङ्गैस्तथा पुत्रप्रियैरपि ॥ ३.१०८.८ ॥
ময়ূর, শতপত্র, জীবংজীবক, কোকিল, চকোর, কৃষ্ণাপাঙ্গ ও পুত্রপ্রিয় পাখিও সেখানে আছে।
3.108.9
जलस्थानेषु रम्येषु पद्मिनीभिश्च संकुलम् ।
सारसानां च मधुरैर्व्याहृतैः समलंकृतम् ॥ ३.१०८.९ ॥
রমণীয় জলাশয়ে পদ্মসরোবরে পূর্ণ, সারসের মধুর ধ্বনিতে সুশোভিত।
3.108.10
किन्नरैरप्सरोभिश्च निषेवितशिलातलम् ।
दिग्वारणविषाणाग्रैः समन्ताद्धृष्टपादपम् ॥ ३.१०८.१० ॥
কিন্নর ও অপ্সরারা এর শিলাতল সেবা করে; দিগ্গজদের দাঁতের ডগায় চারদিকে গাছগুলি ঘষা হয়েছে।
3.108.11
विद्याधरानुचरितं नानारत्नसमाकुलम् ।
विषोल्वणैर्भुजङ्गैश्च दीप्ताजिह्वैर्निषेवितम् ॥ ३.१०८.११ ॥
বিদ্যাধরেরা বিচরণ করে; নানা রত্নে পূর্ণ; বিষে উগ্র, দীপ্ত জিহ্বাযুক্ত সর্পেরাও এখানে সেবিত।
3.108.12
क्वचित्कनकसंकाशं क्वचिद्रजतसंनिभम् ।
क्वचिदञ्जनपुञ्जाभं हिमवनतमुपागमत् ॥ ३.१०८.१२ ॥
কোথাও সোনার মতো, কোথাও রূপোর মতো, কোথাও কাজলের স্তূপের মতো আভাযুক্ত হিমবানে তিনি পৌঁছলেন।
3.108.13
स तु तत्रनरश्रेष्ठस्तपो घोरं समाश्रितः ।
फलमूलाम्बुसंभक्षः सहस्रपरिवत्सरान् ॥ ३.१०८.१३ ॥
সেখানে সেই নরশ্রেষ্ঠ ঘোর তপস্যা গ্রহণ করলেন, ফল, মূল ও জল মাত্র আহার করে সহস্র বৎসর ধরে।
3.108.14
संवत्सरसहस्रे तु गते दिव्ये महानदी ।
दर्शयामास तं गङ्गा तदा मूर्तिमती स्वयम् ॥ ३.१०८.१४ ॥
দিব্য সহস্র বৎসর অতিবাহিত হলে মহানদী গঙ্গা স্বয়ং মূর্তিমতী হয়ে তাঁকে দর্শন দিলেন।
3.108.15
किमिच्छसि महाराज म्तः किंच ददानि ते ।
तद्ब्रवीहि नरश्रेष्ठ करिष्यामि वचस्तव ॥ ३.१०८.१५ ॥
হে মহারাজ, তুমি কী চাও? আমি তোমাকে কী দেব? হে নরশ্রেষ্ঠ, তা বলো, আমি তোমার বাক্য পালন করব।
3.108.16
एवमुक्तः प्रत्युवाच राजा हैमवतीं नदीम् ।
तदा भगीरथो राजन्प्रणिपत्य कृताञ्जलिः।
पितामहा मे वरदे कपिलेन महानदि ॥ ३.१०८.१६ ॥
এইরূপ বলা হলে রাজা ভগীরথ হৈমবতী নদীকে উত্তর দিলেন; হে রাজন, ভগীরথ প্রণাম করে কৃতাঞ্জলি হয়ে বললেন: হে বরদায়িনী, হে মহানদী, আমার পিতামহগণ কপিলের দ্বারা (বিনষ্ট হয়েছেন)।
3.108.17
अन्वेषमाणास्तुरगं नीता वैवस्वतक्षयम् ।
षष्टिस्तानि सहस्राणि सागराणां महात्मनाम् ॥ ३.१०८.१७ ॥
ঘোড়াকে খুঁজতে গিয়ে সেই মহাত্মা সাগরের ষাট হাজার পুত্র বৈবস্বতের লোকে নীত হলেন।
3.108.18
कपिलं देवमासाद्य क्षणेन निधनं गताः ।
तेषामेवं विनष्टानां स्वर्गे वासो न विद्यते ॥ ३.१०८.१८ ॥
কপিল দেবের কাছে পৌঁছে তাঁরা এক মুহূর্তে মৃত্যুবরণ করলেন; এভাবে বিনষ্ট তাঁদের স্বর্গে বাস নেই।
3.108.19
यावत्तानि शरीराणि त्वं जलैर्नाभिषिञ्चसि ।
तावत्तेषां गतिर्नास्ति सागराणां महानदि ॥ ३.१०८.१९ ॥
যতক্ষণ তুমি সেই দেহগুলিকে জল দিয়ে অভিষেক না করবে, ততক্ষণ সাগরপুত্রদের গতি নেই, হে মহানদী।
3.108.20
स्वर्गं नय महाभागे मत्पितॄन्सगरात्मजान् ।
तेषामर्थेऽभियाचामि त्वामहं वै महानदि ॥ ३.१०८.२० ॥
হে মহাভাগা, আমার পূর্বপুরুষ সগরের পুত্রদের স্বর্গে নিয়ে যাও। তাদের জন্য আমি তোমার কাছে প্রার্থনা করছি, হে মহানদী।
3.108.21
एतच्छ्रुत्वा वचो राज्ञो गङ्गा लोकनमस्कृता ।
भगीरथमिदं वाक्यं सुप्रीता समभाषत ॥ ३.१०८.२१ ॥
রাজার এই বাক্য শুনে, লোকবন্দিতা গঙ্গা অত্যন্ত প্রসন্ন হয়ে ভগীরথকে এই কথা বললেন।
3.108.22
करिष्यामि माहाराज वचस्ते नात्र संशयः ।
वेगं तु मम दुर्धार्यं पतन्त्या गगनाच्च्युतम् ॥ ३.१०८.२२ ॥
"হে মহারাজ, তোমার বাক্য আমি পালন করব, এতে সন্দেহ নেই। কিন্তু আকাশ থেকে পতিত আমার দুর্ধর্ষ বেগ…"
3.108.23
न शक्तस्त्रिषु लोकेषु कश्चिद्धारयितुं नृप ।
अन्यत्र विबुधश्रेष्ठान्नीलकण्ठान्महेश्वरात् ॥ ३.१०८.२३ ॥
হে রাজন, ত্রিলোকে কেউই তাকে ধারণ করতে সক্ষম নয়, কেবল দেবশ্রেষ্ঠ নীলকণ্ঠ মহেশ্বর ছাড়া।
3.108.24
तं तोषय रमहाबाहो तपसा वरदं हरम् ।
स तु मां प्रच्युतां देवः शिरसा धारयिष्यति ॥ ३.१०८.२४ ॥
হে মহাবাহু, তপস্যায় বরদাতা হরকে সন্তুষ্ট কর। সেই দেবতা পতিত আমাকে মস্তকে ধারণ করবেন।
3.108.25
स करिष्यति ते रकामं पितॄणां हितकाम्यया ।
तपसाऽऽराधितः शंभुर्भगर्वाँल्लोकभावनः ॥ ३.१०८.२५ ॥
তপস্যায় আরাধিত শম্ভু, ভগবান, লোকপালক, পিতৃপুরুষদের মঙ্গল কামনায় তোমার অভিলাষ পূর্ণ করবেন।
3.108.26
एतच्छ्रुत्वा ततो राजन्महाराजो भगीरथः ।
कैलासं पर्वतं गत्वा तोषयामास शंकरम् ॥ ३.१०८.२६ ॥
এই কথা শুনে, হে রাজন, মহারাজ ভগীরথ কৈলাস পর্বতে গিয়ে শঙ্করকে সন্তুষ্ট করলেন।
3.108.27
ततस्तेन समागम्य कालयोगेन केनचित् ।
गह्गावतरणं राजन्नयाचत महीपतिः ॥ ३.१०८.२७ ॥
তারপর কালের যোগে তাঁর সঙ্গে সাক্ষাৎ করে, হে রাজন, সেই ভূপতি গঙ্গাবতরণ প্রার্থনা করলেন।
3.108.28
अगृह्णाच्च वरं तस्माद्गङ्गाया धारणे नृप ।
स्वर्गे वासं समुद्दिश् पितॄणां स नरोत्तमः ॥ ३.१०८.२८ ॥
হে নৃপ, তাঁর কাছ থেকে গঙ্গাকে ধারণ করার বর লাভ করলেন; পিতৃপুরুষদের স্বর্গবাসের উদ্দেশ্যে সেই নরোত্তম।