महाभारत · अध्याय 3.108
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.108.1
स तु राजा महेष्वासश्चक्रवर्ती महारथः ।
बभूव सर्वलोकस् मनोनयननन्दनः ॥ ३.१०८.१ ॥
तो राजा महान धनुर्धर, चक्रवर्ती आणि महारथी होता; सर्व लोकांच्या मनाला व डोळ्यांना आनंद देणारा झाला.
3.108.2
स शुश्राव महाबाहुः कपिलेन महात्मना ।
पितॄणआं निधनं घोरमप्राप्तिं त्रिदिवस्य च ॥ ३.१०८.२ ॥
त्या महाबाहूने महात्मा कपिलाकडून पितरांचा भयंकर नाश आणि स्वर्गप्राप्तीचा अभाव ऐकला.
3.108.3
स राज्यं सचिवे न्यस्य हृदयेन विदूयता ।
जगाम हिमवत्पार्श्वं तपस्तप्तुं नरेश्वरः ॥ ३.१०८.३ ॥
त्या नरेश्वराने राज्य मंत्र्याकडे सोपवले आणि मनाने व्यथित होऊन तप करण्यासाठी हिमालयाच्या बाजूला गेला.
3.108.4
आरिराधयिषुर्गङ्गां तपसा दग्धकिल्विषः ।
सोऽपश्यत नर्रेष्ठ हिमवन्तं नगोत्तमम् ॥ ३.१०८.४ ॥
गंगेला प्रसन्न करण्याच्या इच्छेने, तपाने पापे जाळलेला तो, हे नरश्रेष्ठा, पर्वतश्रेष्ठ हिमालयाला पाहता झाला.
3.108.5
शृङ्गैर्बहुविधाकारैर्धातुमद्भिरलंकृतम् ।
पवनालम्बिभिर्मेघैः परिपिक्तं समन्ततः ॥ ३.१०८.५ ॥
विविध आकारांच्या, धातूंनी समृद्ध शिखरांनी अलंकृत, वार्‍यावर तरंगणाऱ्या मेघांनी सर्वत्र सिंचित.
3.108.6
नदीकुञ्जनितम्बैश्च सोदकैरुपशोभितम् ।
गुहाकन्दरसंलीनसिंहव्याघ्रनिषेवितम् ॥ ३.१०८.६ ॥
नद्यांच्या कुंजांनी व उतारांनी, जलाशयांनी शोभित, गुहा व कंदरांमध्ये लपलेल्या सिंह व वाघांनी सेवित.
3.108.7
शकुनैश्च विचित्राङ्गैः कूजद्भिर्विविधा गिरः ।
भृङ्गराजैस्तथा हंसैर्दात्यूहैर्जलकुक्कुटैः ॥ ३.१०८.७ ॥
विचित्र शरीराचे पक्षी नानाविध स्वरांत कूजन करत; भृंगराज, हंस, दात्यूह व जलकुक्कुट हेही तेथे आहेत.
3.108.8
मयूरैः शतपत्रैश्च जीवंजीवककोकिलैः ।
चकोरैरसितापाङ्गैस्तथा पुत्रप्रियैरपि ॥ ३.१०८.८ ॥
मोर, शतपत्र, जीवंजीवक व कोकिळ, चकोर, काळ्या कडांच्या डोळ्यांचे पक्षी आणि पुत्रप्रिय पक्षीही तेथे आहेत.
3.108.9
जलस्थानेषु रम्येषु पद्मिनीभिश्च संकुलम् ।
सारसानां च मधुरैर्व्याहृतैः समलंकृतम् ॥ ३.१०८.९ ॥
रमणीय जलस्थानांत कमळांच्या सरोवरांनी भरलेले, सारसांच्या मधुर स्वरांनी शोभिवंत.
3.108.10
किन्नरैरप्सरोभिश्च निषेवितशिलातलम् ।
दिग्वारणविषाणाग्रैः समन्ताद्धृष्टपादपम् ॥ ३.१०८.१० ॥
किन्नर व अप्सरा यांच्या शिलातलांचा उपभोग घेतात; दिग्गजांच्या दातांच्या टोकांनी सर्वत्र वृक्ष घासलेले आहेत.
3.108.11
विद्याधरानुचरितं नानारत्नसमाकुलम् ।
विषोल्वणैर्भुजङ्गैश्च दीप्ताजिह्वैर्निषेवितम् ॥ ३.१०८.११ ॥
विद्याधरांनी संचार केलेले, नानाविध रत्नांनी भरलेले; विषाने उग्र व दीप्त जिभांच्या सर्पांनी सेवित.
3.108.12
क्वचित्कनकसंकाशं क्वचिद्रजतसंनिभम् ।
क्वचिदञ्जनपुञ्जाभं हिमवनतमुपागमत् ॥ ३.१०८.१२ ॥
कुठे सोन्यासारखा, कुठे चांदीसारखा, तर कुठे काजळाच्या राशीसारख्या तेजाचा हिमवान त्याने गाठला.
3.108.13
स तु तत्रनरश्रेष्ठस्तपो घोरं समाश्रितः ।
फलमूलाम्बुसंभक्षः सहस्रपरिवत्सरान् ॥ ३.१०८.१३ ॥
तिथे त्या नरश्रेष्ठाने घोर तपाचा आश्रय घेतला, फळे, मुळे आणि पाणी एवढेच खाऊन हजार वर्षे.
3.108.14
संवत्सरसहस्रे तु गते दिव्ये महानदी ।
दर्शयामास तं गङ्गा तदा मूर्तिमती स्वयम् ॥ ३.१०८.१४ ॥
दिव्य हजार वर्षे उलटल्यावर महानदी गंगा स्वतः मूर्तिमती होऊन त्याला दर्शन देती झाली.
3.108.15
किमिच्छसि महाराज म्तः किंच ददानि ते ।
तद्ब्रवीहि नरश्रेष्ठ करिष्यामि वचस्तव ॥ ३.१०८.१५ ॥
हे महाराजा, तुला काय हवे? मी तुला काय देऊ? हे नरश्रेष्ठा, ते सांग, तुझे वचन मी पूर्ण करीन.
3.108.16
एवमुक्तः प्रत्युवाच राजा हैमवतीं नदीम् ।
तदा भगीरथो राजन्प्रणिपत्य कृताञ्जलिः।
पितामहा मे वरदे कपिलेन महानदि ॥ ३.१०८.१६ ॥
असे विचारले असता राजा भगीरथ हैमवती नदीला उत्तर देता झाला; हे राजा, भगीरथाने नमस्कार करून हात जोडून म्हटले: हे वरदे, हे महानदी, माझे पूर्वज कपिलाने (नष्ट झाले).
3.108.17
अन्वेषमाणास्तुरगं नीता वैवस्वतक्षयम् ।
षष्टिस्तानि सहस्राणि सागराणां महात्मनाम् ॥ ३.१०८.१७ ॥
घोड्याचा शोध घेत असता त्या महात्म्या सागराचे साठ हजार पुत्र वैवस्वताच्या लोकात नेले गेले.
3.108.18
कपिलं देवमासाद्य क्षणेन निधनं गताः ।
तेषामेवं विनष्टानां स्वर्गे वासो न विद्यते ॥ ३.१०८.१८ ॥
कपिल देवाजवळ पोहोचताच ते क्षणात मरण पावले; अशा प्रकारे नष्ट झालेल्यांना स्वर्गात वास नाही.
3.108.19
यावत्तानि शरीराणि त्वं जलैर्नाभिषिञ्चसि ।
तावत्तेषां गतिर्नास्ति सागराणां महानदि ॥ ३.१०८.१९ ॥
तू त्या शरीरांना जलाने अभिषेक करीपर्यंत सगरपुत्रांना गती नाही, हे महानदी.
3.108.20
स्वर्गं नय महाभागे मत्पितॄन्सगरात्मजान् ।
तेषामर्थेऽभियाचामि त्वामहं वै महानदि ॥ ३.१०८.२० ॥
हे महाभागे, माझ्या पूर्वजांना, सगराच्या पुत्रांना स्वर्गात घेऊन जा. त्यांच्यासाठी मी तुला विनंती करतो, हे महानदी.
3.108.21
एतच्छ्रुत्वा वचो राज्ञो गङ्गा लोकनमस्कृता ।
भगीरथमिदं वाक्यं सुप्रीता समभाषत ॥ ३.१०८.२१ ॥
राजाचे हे वचन ऐकून, लोकांनी वंदिलेली गंगा अत्यंत प्रसन्न होऊन भगीरथाला हे वचन बोलली.
3.108.22
करिष्यामि माहाराज वचस्ते नात्र संशयः ।
वेगं तु मम दुर्धार्यं पतन्त्या गगनाच्च्युतम् ॥ ३.१०८.२२ ॥
"हे महाराजा, तुझे वचन मी पूर्ण करीन, यात संशय नाही. पण आकाशातून पडणारा माझा वेग दुर्धर आहे…"
3.108.23
न शक्तस्त्रिषु लोकेषु कश्चिद्धारयितुं नृप ।
अन्यत्र विबुधश्रेष्ठान्नीलकण्ठान्महेश्वरात् ॥ ३.१०८.२३ ॥
हे राजा, तिन्ही लोकांत कोणीही ते धारण करण्यास समर्थ नाही, देवश्रेष्ठ नीलकंठ महेश्वरावाचून.
3.108.24
तं तोषय रमहाबाहो तपसा वरदं हरम् ।
स तु मां प्रच्युतां देवः शिरसा धारयिष्यति ॥ ३.१०८.२४ ॥
हे महाबाहो, तपाने वरदायी हराला संतुष्ट कर. तो देव पडणाऱ्या मला मस्तकावर धारण करील.
3.108.25
स करिष्यति ते रकामं पितॄणां हितकाम्यया ।
तपसाऽऽराधितः शंभुर्भगर्वाँल्लोकभावनः ॥ ३.१०८.२५ ॥
तपाने आराधिलेले शंभु, भगवान, लोकांचे पालक, पितरांच्या हितासाठी तुझी इच्छा पूर्ण करतील.
3.108.26
एतच्छ्रुत्वा ततो राजन्महाराजो भगीरथः ।
कैलासं पर्वतं गत्वा तोषयामास शंकरम् ॥ ३.१०८.२६ ॥
हे ऐकून, हे राजा, महाराज भगीरथ कैलास पर्वतावर गेले आणि शंकराला प्रसन्न केले.
3.108.27
ततस्तेन समागम्य कालयोगेन केनचित् ।
गह्गावतरणं राजन्नयाचत महीपतिः ॥ ३.१०८.२७ ॥
मग कालयोगाने त्यांची भेट घेऊन, हे राजा, त्या महीपतीने गंगावतरणाची याचना केली.
3.108.28
अगृह्णाच्च वरं तस्माद्गङ्गाया धारणे नृप ।
स्वर्गे वासं समुद्दिश् पितॄणां स नरोत्तमः ॥ ३.१०८.२८ ॥
हे नृपा, त्याच्याकडून गंगेला धारण करण्याचा वर त्यांनी घेतला; पितरांच्या स्वर्गवासाच्या उद्देशाने त्या नरोत्तमाने.