มหาภารตะ · อัธยายะ 3.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.12.1
भोजाः प्रव्रजिताञ्श्रुत्वा वृष्णयश्चान्धकैः सह ।
पाण्डवान्दुःखसंतप्तान्समाजग्मुर्महावने ॥ ३.१२.१ ॥
เมื่อพวกโภชะและวฤษณิพร้อมด้วยอันธกะได้ยินว่าพวกปาณฑพต้องเนรเทศและทุกข์โศกอย่างแสนสาหัส พวกเขาจึงมาประชุมกันในป่าใหญ่นั้น
3.12.2
पाञ्चालस्य च दायादो धृष्टकेतुश्च चेदिपः ।
केकयाश्च महावीर्या भ्रातरो लोकविश्रुताः ॥ ३.१२.२ ॥
ธฤษฏเกตุ ทายาทแห่งกษัตริย์ปัญจาละ เจ้าแห่งเจทิ และพี่น้องเกกยะผู้มีพลังยิ่งใหญ่ ซึ่งเป็นที่รู้จักทั่วโลก ก็มาด้วยเช่นกัน
3.12.3
वने द्रष्टुं ययुः पार्थान्क्रोधामर्षसमन्विताः ।
गर्हयन्तो धार्तराष्ट्रान्किं कुर्म इति चाब्रुवन् ॥ ३.१२.३ ॥
ด้วยความโกรธและความไม่พอใจ พวกเขาจึงไปเฝ้าบุตรของปฤถาในป่า ติเตียนบุตรของธฤตราษฏร์ และกล่าวว่า "พวกเราจะทำอย่างไรดี"
3.12.4
वासुदेवं पुरस्कृत्य सर्वे ते क्षत्रियर्षभाः ।
परिवार्योपविविशुर्धर्मराजं युधिष्ठिरम्।
अभिवाद्य कुरुश्रेष्ठं विषण्णः केशवोऽब्रवीत् ॥ ३.१२.४ ॥
วาสุเทพเป็นผู้นำหน้า วีรบุรุษในหมู่กษัตริย์เหล่านั้นนั่งล้อมพระยุธิษฐิระ ผู้เป็นกษัตริย์แห่งธรรม ครั้นกราบไหว้ผู้ประเสริฐที่สุดของกุรุแล้ว พระเกศวะผู้เศร้าโศกจึงกล่าวขึ้น
3.12.5
दुर्योधनस्य कर्णस् शकुनेश्च दुरात्मनः ।
दुःशासनचतुर्थानां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ ३.१२.५ ॥
ทุรโยธน์ กรรณะ ศกุนีผู้มีจิตชั่วร้าย และทุศศาสนเป็นคนที่สี่ แผ่นดินจะดื่มเลือดของพวกเขา
3.12.6
एतान्निहत्य समरे ये च तेषां पदानुगाः ।
तांश्च सर्वान्विनिर्जित्य सहितान्स नराधिपान् ॥ ३.१२.६ ॥
เมื่อสังหารพวกนี้ในการรบแล้ว และเมื่อพิชิตบริวารทั้งหมดของพวกเขาพร้อมทั้งเหล่ากษัตริย์เหล่านั้นได้ทั้งสิ้น (พวกปาณฑพจะปกครองแผ่นดิน)
3.12.7
ततः सर्वेऽभिषिञ्चामो धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
निकृत्याऽभिचरन्वध्य एष धर्मः सनातनः ॥ ३.१२.७ ॥
ดังนั้นพวกเราทั้งหมดจงมาทำพิธีอภิเษกพระยุธิษฐิระ ผู้เป็นกษัตริย์แห่งธรรม การตัดผู้รุกรานที่สมควรถูกฆ่าเป็นหน้าที่อันนิรันดร์นี้
3.12.8
पार्तानामभिषङ्गेण तथा क्रुद्धं जनार्दनम् ।
अर्जुनः शमयामास दिधक्षन्तमिव प्रजाः ॥ ३.१२.८ ॥
อรชุนได้ปลอบพระชนารทนะ ผู้โกรธแค้นเพราะความผูกพันกับบุตรของปฤถา ราวกับจะเผาผลาญเหล่าสัตว์โลก
3.12.9
संक्रुद्धं केशवं दृष्ट्वा पूर्वदेवेषु फल्गुनः ।
कीर्तयामास कर्माणि सत्यकीर्तेर्महात्मनः ॥ ३.१२.९ ॥
เมื่อเห็นพระเกศวะโกรธจัด ผลคุนะจึงเล่าถึงกรรมของพระผู้ยิ่งใหญ่ผู้มีชื่อเสียงอันแท้จริงนั้น ท่ามกลางเหล่าเทพในอดีต
3.12.10
पुरुषस्याप्रमेयस्य सत्यस्यामिततेजसः ।
प्रजापतिपतेर्विष्णोर्लोकनाथस्य धीमतः ॥ ३.१२.१० ॥
ของพระบุรุษผู้หยั่งวัดมิได้ ผู้เป็นสัจจะมีรัศมีอันไร้ขอบเขต เจ้าแห่งเจ้าแห่งสิ่งมีชีวิต คือพระวิษณุ เจ้าแห่งโลกทั้งหลาย ผู้มีปัญญา
3.12.11
दशवर्षसहस्राणि यत्रसायंगृहो मुनिः ।
व्यचरस्त्वं पुरा कृष्ण पर्वते गन्धमादने ॥ ३.१२.११ ॥
ข้าแต่พระกฤษณะ ในอดีตพระองค์เคยท่องเที่ยวไปบนภูเขาคันธมาทนะเป็นเวลาหมื่นปี ในฐานะฤๅษีผู้มีที่อยู่ ณ ที่ใดที่ค่ำลง
3.12.12
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।
पुष्करेष्ववसः कृष्णं त्वमपो भक्षयन्पुरा ॥ ३.१२.१२ ॥
ข้าแต่พระกฤษณะ พระองค์เคยพำนักอยู่ที่ทะเลสาบปุษกระเป็นเวลาหมื่นปีและอีกร้อยปี ดำรงชีวิตด้วยน้ำเพียงอย่างเดียว
3.12.13
ऊर्ध्वबाहुर्विशालायां बदर्यां मधुसूदन ।
अतिष्ठ एकपादेन वायुभक्षः शतं समाः ॥ ३.१२.१३ ॥
ข้าแต่พระมธุสูทนะ ที่วิศาลาและพทรี พระองค์ยกแขนขึ้น ยืนด้วยขาข้างเดียว ดำรงชีวิตด้วยลมเพียงอย่างเดียว ยืนอยู่เป็นเวลาหนึ่งร้อยปี
3.12.14
कृष्णाजिनोत्तरासङ्गः कृशो धमनिसंततः ।
आसीः कृष्ण सरस्वत्यां सत्रेद्वादशवार्षिके ॥ ३.१२.१४ ॥
ข้าแต่พระกฤษณะ พระองค์สวมหนังกวางดำเป็นผ้าคลุมเบื้องบน ร่างผอมโซมีเส้นเลือดปรากฏทั่วร่าง ทรงอยู่ในพิธีสัตร์สิบสองปีบนแม่น้ำสรัสวดี
3.12.15
प्रभासमप्यथासाद्य तीर्थं पुण्यजनार्चितम् ।
तत्र कृष्ण महातेजा दिव्यं वर्षसहस्रकम् ॥ ३.१२.१५ ॥
ข้าแต่พระกฤษณะ พระองค์ยังได้เสด็จถึงท่าศักดิ์สิทธิ์ปรภาส ซึ่งคนดีบูชาอยู่ ที่นั่นข้าแต่พระองค์ผู้มีรัศมียิ่งใหญ่ ทรงอยู่เป็นเวลาหนึ่งพันปีทิพย์...
3.12.16
आतिष्ठस्त्वमथैकेन पादेन नियमस्थितः ।
लोकप्रवृत्तिहेतोस्त्वमिति व्यासो ममाब्रवीत् ॥ ३.१२.१६ ॥
แล้วพระองค์ทรงยืนมั่นด้วยขาข้างเดียวในวินัยเคร่งครัด วยาสได้บอกข้าพเจ้าว่าพระองค์ทรงกระทำเช่นนั้นเพื่อค้ำจุนการดำเนินไปของโลก
3.12.17
क्षेत्रज्ञः सर्वभूतानामादिरन्तश्च केशवं ।
निधानं तपसां कृष्ण यज्ञस्त्वं च सनातनः ॥ ३.१२.१७ ॥
ข้าแต่พระเกศวะ พระองค์คือผู้รู้เขตแดน เป็นต้นกำเนิดและจุดสิ้นสุดของสิ่งมีชีวิตทั้งปวง ข้าแต่พระกฤษณะ พระองค์คือคลังแห่งตบะ และคือยัญอันนิรันดร์
3.12.18
योगकर्ता हृषीकेशः सांख्यकर्ता सनातनः ।
शीलस्त्वं सर्वयोगानां करणं नियमस्य च ॥ ३.१२.१८ ॥
พระองค์คือผู้สร้างโยคะ พระหฤษีเกศผู้เป็นเจ้าแห่งอินทรีย์ ผู้สร้างสางขยะอันนิรันดร์ พระองค์เป็นรากฐานของโยคะทั้งปวง และเป็นเครื่องมือแห่งวินัย
3.12.19
निहत्य नरकं भौममाहृत्य मणिकुण्डले ।
प्रथमोत्पादितं कृष्ण मेध्यमश्वमवासृजः ॥ ३.१२.१९ ॥
ข้าแต่พระกฤษณะ พระองค์ทรงปราบนรกะ บุตรแห่งแผ่นดิน และนำต่างหูอัญมณีกลับคืนมา แล้วทรงปล่อยม้าบริสุทธิ์ที่ถือกำเนิดเป็นองค์แรก
3.12.20
कृत्वातत्कर्म लोकानामृषभः सर्वलोकजित् ।
अवधीस्त्वं रणे सर्वान्समेतान्दैत्यदानवान् ॥ ३.१२.२० ॥
เมื่อทรงกระทำกรรมนั้นแล้ว พระองค์ผู้เป็นวัวผู้ประเสริฐในหมู่โลก ผู้พิชิตโลกทั้งปวง ทรงสังหารไดตยะและทานพทั้งหมดที่รวมตัวกันในสงคราม
3.12.21
ततः सर्वेश्वरत्वं च संप्रदाय शचीपतेः ।
मानुषेषु महाबाहो प्रादुर्भूतोऽसि केशव ॥ ३.१२.२१ ॥
จากนั้น เมื่อได้รับความเป็นใหญ่เหนือทั้งปวงจากพระสวามีของพระนางศจี ท่านจึงได้อุบัติในหมู่มนุษย์ ข้าแต่พระเกศวะผู้มีพระพาหาอันแข็งแกร่ง
3.12.22
स त्वं नारायणो भूत्वा हरिरासीः परंतप ।
ब्रह्मा सोमश्च सूर्यश्च धर्मो धाता यमोऽनलः ॥ ३.१२.२२ ॥
ท่านผู้เป็นนารายณ์ ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู ได้เป็นพระหริ และพระพรหม พระโสม พระอาทิตย์ พระธรรม ท้าวธาตฤ พระยม และพระอัคนี ก็คือท่านเช่นกัน
3.12.23
वायुर्वैश्रवणो रुद्रः कालः खं पृथिवी दिशः ।
अजश्चराचरगुरुः स्रष्टा त्वं पुरुषोत्तम ॥ ३.१२.२३ ॥
ลม ท้าววไศรวณะ พระรุทร กาลเวลา อวกาศ แผ่นดิน และทิศทั้งหลาย ท่านคือครูผู้ไม่มีกำเนิดของสิ่งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว และเป็นผู้สร้าง ข้าแต่บุรุโษตตมะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่บุรุษ
3.12.24
तुरायणादिभिर्देव क्रतुभिर्भूरदक्षिणैः ।
अयजो भूरितेजा वै कृष्ण चैत्ररथे वने ॥ ३.१२.२४ ॥
ข้าแต่เทพเจ้า ด้วยพิธียัญทูระายณะและพิธีอื่นๆ พร้อมค่าตอบแทนอันอุดมสมบูรณ์ ท่านได้ประกอบพิธีบูชายัญในป่าไจตรรถ ข้าแต่พระกฤษณะผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่
3.12.25
शतं शतसहस्राणि सुवर्णस्य जनार्दन ।
एकैकस्मिंस्तदा यज्ञे परिपूर्णानि दत्तवान् ॥ ३.१२.२५ ॥
ข้าแต่พระชนารทนะ ในพิธีบูชายัญนั้น ในแต่ละพิธี ท่านได้ถวายทองคำหนึ่งร้อยหมื่นแสนๆ ครบถ้วน
3.12.26
अदितेरपि पुत्रत्वमेत्य यादवनन्दन ।
त्वं विष्णुरिति विख्यात इन्द्रादवरजो विभुः ॥ ३.१२.२६ ॥
ข้าแต่ความยินดีของยาทพ แม้ได้มาเป็นบุตรของพระอทิติ ท่านก็ได้เป็นที่รู้จักในนามพระวิษณุ ผู้ทรงอำนาจแผ่ไพศาล ซึ่งเกิดภายหลังพระอินทร์
3.12.27
शिशुर्भूत्वा दिवं खं च पृथिवीं च परंतप ।
त्रिभिर्विक्रमणैः कृष्ण क्रान्तवानसि तेजसा । ॥ ३.१२.२७ ॥
ข้าแต่พระกฤษณะ ผู้ปราบศัตรู เมื่อทรงเป็นทารก ท่านได้ก้าวข้ามสวรรค์ ท้องฟ้า และแผ่นดิน ด้วยการก้าวสามก้าวด้วยพลานุภาพของท่าน
3.12.28
संप्राप्य दिवमाकाशमादित्यस्यन्दने स्थितः ।
अत्यरोचश्च भूतात्मन्भास्करं स्वेन तेजसा ॥ ३.१२.२८ ॥
ข้าแต่วิญญาณแห่งสรรพสัตว์ เมื่อท่านไปถึงสวรรค์และท้องฟ้า ประทับบนรถของพระอาทิตย์ ท่านก็รุ่งเรืองยิ่งกว่าพระอาทิตย์เองด้วยรัศมีของท่านเอง
3.12.29
प्रादुर्भावसहस्रेषु तेषुतेषु त्वया विभो ।
अधर्मरुचयः कृष्ण निहताः शतशोऽसुराः ॥ ३.१२.२९ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นใหญ่ ข้าแต่พระกฤษณะ ในการอุบัตินับพันครั้งนั้นๆ ของท่าน อสูรนับร้อยที่ชื่นชอบความอธรรม ถูกท่านสังหารแล้ว
3.12.30
सादिता मौखाः पाशा निशुम्भनरकौ हतौ ।
कृतः क्षेमः पुनः पन्थाः पुरं प्राग्ज्योतिषं प्रति ॥ ३.१२.३० ॥
บ่วงของเหล่ามเกาอสูรถูกทำลาย นิศุมภะและนรกถูกสังหาร และเส้นทางสู่นครประาคชโยติษะก็ถูกทำให้ปลอดภัยอีกครั้ง
3.12.31
जारूथ्यामाहुतिः क्राथः शिशुपालो नृपैः सह ।
जरासन्धश्च शैब्यश्च शतधन्वा च निर्जितः ॥ ३.१२.३१ ॥
อาหุติแห่งชาวชารูถยะ กราถะ ศิศุปาละพร้อมด้วยกษัตริย์ทั้งหลาย ชาราสันธะ ไศพยะ และศตธันวันต่างก็พ่ายแพ้ทั้งหมด
3.12.32
तथा पर्जन्यघोषेण रथेनादित्यवर्चसा ।
अहार्षी रुक्मिणीं भैष्मीं रणे निर्जित्य रुक्मिणे ॥ ३.१२.३२ ॥
เช่นกัน ด้วยรถศึกที่คำรามดังเมฆและเปล่งแสงดุจพระอาทิตย์ ท่านได้ปราชัยรุกมินในการรบ และพาพระนางรุกมิณีธิดาของภีษมกะไป
3.12.33
इन्द्रद्युम्नो हतः कोपाद्यवनश्च कशेरुमान् ।
हतः सौभपतिः साल्वस्त्वया सौभं च पातितम् ॥ ३.१२.३३ ॥
อินทรทยุมนะถูกสังหารด้วยความโกรธ ยวนะและกเศรุมานก็ถูกสังหารเช่นกัน ศาลวะ เจ้าผู้ครองเมืองเสาภะ ถูกท่านสังหาร และเมืองเสาภะก็ถูกทำลายลง
3.12.34
एवमेते युधि हता भूयश्चान्याञ्शृमुष्व ह ।
इरावत्यां हतो भोजः कार्तवीर्यसमो युधि।
गोपतिस्तालकेतुश्च त्वया विनिहतावुभौ ॥ ३.१२.३४ ॥
เหล่านี้ถูกสังหารในการรบฉันใด จงฟังเรื่องของผู้อื่นต่อไปด้วย ที่แม่น้ำไอราวตี โภชะผู้เทียบเท่ากับการตวีรยะถูกสังหารในการรบ โคปติและตาลเกตุ ทั้งสองถูกท่านสังหาร
3.12.35
तां च भोगवतीं पुण्यामृषिकान्तां जनार्दन ।
द्वारकामात्मसात्कृत्वा समुद्रं गमयिष्यसि ॥ ३.१२.३५ ॥
ข้าแต่ชนารทนะ ท่านจะนำแม่น้ำโภควตีอันศักดิ์สิทธิ์ ที่เป็นที่รักของเหล่าฤๅษีนั้น พร้อมทั้งทวารกา เข้าอยู่ในครอบครอง และให้ไหลไปสู่มหาสมุทร
3.12.36
न क्रोधो न च मात्सर्यं नानृतं मधुसूदन ।
त्वयि तिष्ठति दाशार्ह न नृशंस्यं कुतोऽनृजु ॥ ३.१२.३६ ॥
ข้าแต่มธุสูทนะ ในท่านไม่มีความโกรธ ไม่มีความริษยา ไม่มีความเท็จ ข้าแต่ทาศารหะ ความโหดร้ายซึ่งคดโกงและไม่ซื่อตรงจะมีอยู่ในท่านได้อย่างไรกัน
3.12.37
आसीनं चैत्यमध्ये त्वां दीप्यमानं स्वतेजसा ।
आगम्य ऋषयः सर्वेऽयाचन्ताभयमच्युत ॥ ३.१२.३७ ॥
ข้าแต่อัจยุตะ ขณะที่ท่านประทับอยู่ท่ามกลางศาลเจ้า รุ่งเรืองด้วยรัศมีของท่านเอง เหล่าฤๅษีทั้งปวงได้มาเฝ้าและทูลขอความไม่หวาดกลัว
3.12.38
युगान्ते सर्वभूतानि संक्षिप्य मधुसूदन ।
आत्मनैवात्मसात्कृत्वा जगदासीः परंतप ॥ ३.१२.३८ ॥
ข้าแต่มธุสูทนะ ผู้ปราบศัตรู เมื่อสิ้นยุค ท่านได้รวบรวมสรรพสัตว์ทั้งปวง นำเข้าไปรวมไว้ในตนเองเพียงผู้เดียว และทรงโลกทั้งโลกไว้ในพระองค์
3.12.39
युगादौ तव वार्ष्णेय नाभिपद्मादजायत ।
ब्रह्मा चराचरगुरुर्यस्येदं सकलं जगत्।
तं हन्तुमुद्यतौ घोरौ दानवौ मधुकैटभौ ॥ ३.१२.३९ ॥
ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายวฤษณิ เมื่อต้นยุค พระพรหม ผู้เป็นครูของสิ่งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว ได้บังเกิดจากดอกบัวที่สะดือของท่าน และโลกทั้งสิ้นนี้เป็นของพระองค์ อสูรร้ายสองตน มธุและไกฏภะ ได้ลุกขึ้นต่อสู้กับพระองค์ ตั้งใจจะฆ่าพระองค์
3.12.40
तयोर्व्यतिक्रमं दृष्ट्वा क्रुद्धस्य भवतो हरेः ।
ललाटाज्जातवाञ्शंभुः शूलपाणिस्त्रिलोचनः ॥ ३.१२.४० ॥
เมื่อเห็นการล่วงละเมิดของทั้งสอง พระหริผู้ทรงพิโรธ จากหน้าผากของท่าน พระศัมภุก็บังเกิดขึ้น ทรงถือตรีศูลและมีตาสามดวง
3.12.41
इत्थं तावपि देवेशौ त्वच्छरीरसमुद्भवौ ।
त्वन्नियोगकरावेताविति मे नारदोऽब्रवीत् ॥ ३.१२.४१ ॥
ท่านทั้งสองเทพผู้เป็นใหญ่แห่งเทวดา ก็เกิดจากพระวรกายของพระองค์เช่นกัน และปฏิบัติตามคำสั่งของพระองค์ นารทะได้กล่าวแก่ข้าพเจ้าดังนี้
3.12.42
तथा नारायण पुरा क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ।
इष्टवांस्त्वं महासत्रं कृष्ण चैत्ररथे वने ॥ ३.१२.४२ ॥
ข้าแต่พระนารายณ์ แต่ปางก่อนพระองค์ก็ได้ประกอบมหาสัตร์ พร้อมด้วยทักษิณาอันอุดม ในป่าไจตรารถ ข้าแต่พระกฤษณะ
3.12.43
नैवं परे नापरे वा करिष्यन्ति कृतानि वा ।
यानि कर्माणि देव त्वं बाल एव महाबलः ॥ ३.१२.४३ ॥
ข้าแต่พระเจ้า กิจการที่พระองค์ทรงทำตั้งแต่ยังทรงเป็นเด็กผู้มีพลังมหาศาล ทั้งที่เคยทำแล้วและที่จะทำในภายหน้า ไม่มีผู้ใดในอดีตหรืออนาคตจะกระทำได้เช่นนี้
3.12.44
कृतवान्पुण्डरीकाक्ष बलदेवसहायवान् ।
वैराजभवने चापि ब्रह्मणा न्यवसः सह ॥ ३.१२.४४ ॥
ข้าแต่พระองค์ดอกบัวเนตร พระองค์ได้ทรงกระทำกิจเหล่านั้นพร้อมด้วยความช่วยเหลือของพระพลเทพ และยังได้ประทับร่วมกับพระพรหมในวิมานของไวราช
3.12.45
एवमुक्त्वा महात्मानमात्मा कृष्णस्य पाण्डवः ।
तूष्णीमासीत्ततः पार्थमित्युवाच जनार्दनः ॥ ३.१२.४५ ॥
เมื่อปาณฑพผู้เป็นดั่งอาตมันของพระกฤษณะกล่าวต่อพระมหาตมาเช่นนั้นแล้ว ก็นิ่งเงียบอยู่ จากนั้นชนารทนะจึงตรัสต่อปารถะดังนี้
3.12.46
ममैव त्वं तवैवाहं ये मदीयास्तवैव ते ।
यस्त्वां द्वेष्टि स मां द्वेष्टि यस्त्वामनु स मामनु ॥ ३.१२.४६ ॥
ท่านเป็นของเรา และเราเป็นของท่าน ผู้ที่เป็นของเราก็เป็นของท่าน ผู้ใดเกลียดท่านก็เกลียดเรา ผู้ใดติดตามท่านก็ติดตามเรา
3.12.47
नरस्त्वमसि दुर्धर्ष हरिर्नारायणो ह्यहम् ।
काले लोकमिमं प्राप्तौ नरनारायणावृषी ॥ ३.१२.४७ ॥
ท่านคือนระ ข้าแต่ผู้ที่ใครๆ ไม่อาจต่อกรได้ ส่วนข้าคือหริ นารายณ์ เมื่อถึงเวลา นระและนารายณ์ทั้งสองฤๅษีก็มาสู่โลกนี้
3.12.48
अनन्यः पार्थ मत्तस्त्वं त्वत्तश्चाहं तथैव च ।
नावयोरन्तरं शक्यं वेदितुं भरतर्षभ ॥ ३.१२.४८ ॥
ท่านมิได้แตกต่างจากเรา ข้าแต่ปารถะ และเราก็มิได้แตกต่างจากท่านเช่นกัน ข้าแต่ยอดแห่งภรตะ ความแตกต่างระหว่างเราทั้งสองนั้นไม่อาจรู้ได้
3.12.49
इत्युक्त्वा पुण्डरीकाक्षः पाण्डवं सुप्रियं वचः ।
प्रीयमाणो हृषीकेशस्तूष्णीं तत्र बभूव सः ॥ ३.१२.४९ ॥
เมื่อพระองค์ดอกบัวเนตรตรัสถ้อยคำอันเป็นที่รักแก่ปาณฑพดังนี้แล้ว หฤษีเกศผู้ทรงยินดีจึงนิ่งอยู่ ณ ที่นั้น
3.12.50
एवमुक्ते तु वचने केशेवेन महात्मना ।
तस्मिन्वीरसमावाये संरब्धेष्वथ राजसु ॥ ३.१२.५० ॥
เมื่อถ้อยคำเหล่านั้นได้ตรัสโดยพระเกศพผู้มีพระมหาตมา ในที่ประชุมของวีรบุรุษนั้น และเหล่ากษัตริย์ก็กำลังโกรธเคืองอยู่
3.12.51
धृष्टद्युम्नमुखैर्वीरैर्भ्रातृभिः परिवारिता ।
पाञ्चाली पुण्डरीकाक्षमासीनं यादवैः सह।
अभिगम्याब्रवीत्कृष्णा शरण्यं शरणैषिणी ॥ ३.१२.५१ ॥
เทราปทีผู้ทรงแสวงที่พึ่ง ถูกล้อมด้วยพี่น้องผู้กล้าหาญมีธฤษฏทยุมนเป็นหัวหน้า เข้าไปเฝ้าพระองค์ดอกบัวเนตรผู้ประทับอยู่กับยาทพ แล้วทูลต่อพระผู้เป็นที่พึ่ง พระกฤษณาจึงกล่าวดังนี้
3.12.52
वासुदेव हृषीकेश वासवावरजाच्युत ।
देवदेवोसि देवानामिति द्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ ३.१२.५२ ॥
ข้าแต่วาสุเทพ หฤษีเกศ ผู้เป็นน้องชายของวาสวะ ข้าแต่อัจยุตะ พระองค์คือเทพเหนือเทพทั้งหลาย ทไวปายนได้กล่าวไว้เช่นนั้น
3.12.53
पूर्वे प्रजाभिसर्गे त्वामाहुरेकं प्रजापतिम् ।
स्रष्टारं सर्वलोकानामसितो देवलोऽब्रवीत् ॥ ३.१२.५३ ॥
ในการสร้างสรรพสัตว์ในกาลก่อน เขาเรียกพระองค์ว่าปรชาบดีองค์เดียว ผู้สร้างโลกทั้งปวง อสิตะเทวละได้กล่าวไว้เช่นนั้น
3.12.54
विष्णुस्त्वमसि दुर्धर्ष त्वं यज्ञो मधुसूदन ।
यष्टात्वमसि त्वमसि यष्टव्यो जामदग्न्यो यथाऽब्रवीत् ॥ ३.१२.५४ ॥
พระองค์คือพระวิษณุ ข้าแต่ผู้ที่ใครๆ ไม่อาจต่อกรได้ พระองค์คือยัญ ข้าแต่มธุสูทน พระองค์คือผู้บูชายัญ และคือผู้ควรได้รับการบูชา ดังที่ชามทัคนยะได้กล่าวไว้
3.12.55
ऋषयस्त्वां क्षमामाहुः सत्यं च परुषोत्तम ।
सत्याद्यज्ञोसि संभूतः कश्यपस्त्वां यथाऽब्रवीत् ॥ ३.१२.५५ ॥
ฤๅษีทั้งหลายเรียกพระองค์ว่าความอดทนและความจริง ข้าแต่บุรุษสูงสุด ยัญเกิดจากความจริง กัศยปได้กล่าวถึงพระองค์ไว้เช่นนั้น
3.12.56
साध्यानामपि देवानां शिवानामीश्वरेश्वर ।
लोकभावन लोकेश यथा त्वां नारदोऽब्रवीत् ॥ ३.१२.५६ ॥
แม้เหนือเทพสาธยะและเทพผู้เป็นมงคลทั้งหลาย ข้าแต่พระเจ้าแห่งเจ้า ผู้ค้ำจุนโลก ผู้เป็นเจ้าแห่งโลก ดังที่นารทะได้กล่าวถึงพระองค์
3.12.57
ब्रह्मशंकरशक्राद्यैर्देववृन्दैः पुनः पुनः ।
क्रीडसे त्वं नरव्याघ्र बालः क्रीडनकैरिव ॥ ३.१२.५७ ॥
ข้าแต่ยอดนระผู้ดุจพยัคฆ์ พระองค์ทรงเล่นซ้ำแล้วซ้ำเล่ากับเหล่าเทพ มีพระพรหม พระศังกร พระอินทร์ และคณะเทพอื่นๆ ดุจเด็กเล่นของเล่น
3.12.58
द्यौश्च ते शिरसा व्याप्ता पद्भ्यां च पृथिवीप्रभो ।
जठरे खमिमे लोकाः पुरुषोसि सनातनः ॥ ३.१२.५८ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งแผ่นดิน สวรรค์ถูกศีรษะของพระองค์แผ่ปกคลุม แผ่นดินถูกพระบาทแผ่ปกคลุม ในพระอุทรมีอากาศและโลกทั้งหลายเหล่านี้ พระองค์คือบุรุษนิรันดร์
3.12.59
विद्यातपोभितप्तानां तपसा भावितात्मनाम् ।
आत्मदर्शनतृप्तानामृषीणामसि सत्तमः ॥ ३.१२.५९ ॥
ในหมู่ฤๅษีผู้ถูกหล่อหลอมด้วยวิทยาและตบะ ผู้มีอาตมันบริสุทธิ์ด้วยการบำเพ็ญตบะ และผู้พอใจด้วยการเห็นอาตมัน พระองค์ทรงเป็นผู้ประเสริฐที่สุด
3.12.60
राजर्षीणां पुण्यकृतामाहवेष्वनिवर्तिनाम् ।
सर्वधर्मोपपन्नानां त्वं गतिः पुरुषर्षभ।
त्वं प्रभुस्त्वं विभुश्च त्वं भूतात्मा त्वं विचेष्टसे ॥ ३.१२.६० ॥
สำหรับราชฤๅษีผู้ทำบุญ ผู้ไม่เคยถอยหลังในการรบ ผู้ประกอบด้วยธรรมทั้งปวง ข้าแต่ยอดบุรุษ พระองค์คือที่พึ่ง พระองค์คือผู้เป็นใหญ่ พระองค์คือผู้ทรงอำนาจทั่วถึง พระองค์คืออาตมันของสรรพสัตว์ และพระองค์ทรงเป็นผู้กระทำ
3.12.61
लोकपालाश्च लोकाश्च नक्षत्राणि दिशे दश ।
नभश्चन्द्रश्च सूर्यश्च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ ३.१२.६१ ॥
ผู้พิทักษ์โลกทั้งหลาย โลกทั้งหลาย นักษัตรทั้งหลาย ทิศทั้งสิบ ท้องฟ้า พระจันทร์ และพระอาทิตย์ ทั้งหมดตั้งอยู่ในพระองค์
3.12.62
मंर्त्यता चैव भूतानाममरत्वं दिवौकसाम् ।
त्वयि सर्वं महाबाहो लोककार्यं प्रतिष्ठितम् ॥ ३.१२.६२ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง ความตายของสรรพสัตว์และความเป็นอมตะของผู้อยู่บนสวรรค์ งานทั้งหมดของโลกทั้งหลาย ทั้งหมดตั้งอยู่ในพระองค์
3.12.63
सा तेऽहं दुःखमाख्यास्ये प्रणयान्मधुसूदन ।
ईशस्त्वं सर्वभूतानां ये दिव्या ये च मानुषाः ॥ ३.१२.६३ ॥
ข้าแต่มธุสูทนะ ด้วยความรักใคร่ หม่อมฉันจะเล่าความทุกข์ของหม่อมฉันให้พระองค์ฟัง พระองค์เป็นเจ้าแห่งสรรพสัตว์ ทั้งที่เป็นทิพย์และที่เป็นมนุษย์
3.12.64
कथं नु भार्या पार्थानां तव कृष्ण सखी विभो ।
धृष्टद्युम्नस्य भगिनी सभां कृष्येत मादृशी ॥ ३.१२.६४ ॥
ข้าแต่กฤษณะ ข้าแต่ผู้ยิ่งใหญ่ สตรีอย่างหม่อมฉัน ผู้เป็นภริยาของปาณฑพ เป็นสหายของพระองค์ และเป็นน้องสาวของธฤษฏทยุมน์ เหตุใดจึงถูกลากเข้าไปในท้องพระโรง
3.12.65
स्त्रीधर्मिणी वेपमाना शोणितेन समुक्षिता ।
एकवस्त्रा विकृष्टाऽस्मि दुःखिता कुरुसंसदि ॥ ३.१२.६५ ॥
หม่อมฉันผู้ถือธรรมของสตรี ตัวสั่นเทา เปรอะไปด้วยเลือด สวมผ้าผืนเดียว ถูกลากเข้าไปในที่ประชุมของกุรุ และหม่อมฉันเศร้าโศก
3.12.66
राज्ञां मध्ये सभायां तु रजसाऽतिपरिप्लुता ।
दृष्ट्वा च मां धार्तराष्ट्राः प्राहसन्पापचेतसः ॥ ३.१२.६६ ॥
ท่ามกลางกษัตริย์ทั้งหลายในท้องพระโรง หม่อมฉันเปรอะไปด้วยฝุ่นอย่างยิ่ง เมื่อบรรดาโอรสของธฤตราษฎร์ผู้มีจิตชั่วร้ายเห็นหม่อมฉัน ก็หัวเราะขึ้นดัง
3.12.67
दासीभावेन मां भोक्तुमीष्सुते मधुसूदन ।
जीवत्सु पाण्डुपुत्रेषु पाञ्चालेषु च वृष्णिषु ॥ ३.१२.६७ ॥
ข้าแต่มธุสูทนะ ทั้งที่บรรดาโอรสของปาณฑุ ปัญจาลและวฤษณียังมีชีวิตอยู่ พวกเขาก็ยังปรารถนาจะทำให้หม่อมฉันเป็นทาสและเสพสุขกับหม่อมฉัน
3.12.68
नन्वहं कृष्ण भीष्मस्य धृतराष्ट्रस्य चोभयोः ।
स्नुषा भवामि धर्मेण साऽहं दासीकृता बलात् ॥ ३.१२.६८ ॥
ข้าแต่กฤษณะ หม่อมฉันเป็นสะใภ้โดยธรรมของทั้งภีษมะและธฤตราษฎร์ แต่หม่อมฉันกลับถูกทำให้เป็นทาสด้วยกำลัง
3.12.69
गर्हयेपाण्डवांस्त्वेव युधि श्रेष्ठान्महाबलान् ।
यत्क्लिश्यमानां प्रेक्षन्ते धर्मपत्नीं यशस्विनीम् ॥ ३.१२.६९ ॥
ขอให้ปาณฑพผู้ประเสริฐและทรงพลังในการรบถูกติเตียนเถิด ที่เห็นหม่อมฉัน ภริยาโดยธรรมผู้มีชื่อเสียง ถูกทรมานอยู่ โดยมิได้ช่วยเหลือ
3.12.70
धिग्बलं भीमसेनस्य धिक्पार्थस् च गाण्डिवम् ।
यौ मां विप्रकृतां क्षुद्रैर्मर्षयेतां जनार्दन ॥ ३.१२.७० ॥
น่าอับอายพลังของภีมเสน และน่าอับอายคันธนูคาณฑีวะของปารถะ ข้าแต่ชนารทนะ สองคนนั้นกลับทนดูหม่อมฉันถูกย่ำยีโดยคนเลวทราม
3.12.71
शाश्वतोऽयं धर्मपथः सद्भिराचरितः सदा ।
यद्भार्यां परिरक्षन्ति भर्तारोऽल्पबला अपि ॥ ३.१२.७१ ॥
นี่คือมรรคาแห่งธรรมอันเป็นนิรันดร์ ที่ผู้ดีประพฤติปฏิบัติอยู่เสมอ คือสามีย่อมคุ้มครองภริยาของตน แม้สามีที่มีกำลังน้อยก็ตาม
3.12.72
भार्यायां रक्ष्यमाणायां प्रजा भवति रक्षिता ।
प्रजायां रक्ष्यमाणायामात्मा भवति रक्षितः ॥ ३.१२.७२ ॥
เมื่อภริยาได้รับการคุ้มครอง บุตรหลานก็ได้รับการคุ้มครอง เมื่อบุตรหลานได้รับการคุ้มครอง อาตมันคือสามีก็ได้รับการคุ้มครอง
3.12.73
आत्मा हि जायेत तस्यां तस्मज्जाया भवत्युत ।
भर्ता च भार्यया रक्ष्यः कथं जायान्ममोदरे ॥ ३.१२.७३ ॥
เพราะอาตมันเกิดจากนาง ฉะนั้นนางจึงเป็นภริยา และสามีก็ต้องได้รับการคุ้มครองจากภริยา แล้วเหตุใดจึงเช่นนั้นเล่า จากครรภ์ของหม่อมฉัน
3.12.74
नन्विमे शरणं प्राप्तं न त्यजन्ति कदाचन ।
ते मां शरणमापन्नां नान्वपद्यन्त पाण्डवाः ॥ ३.१२.७४ ॥
ชนเหล่านี้คงไม่เคยทอดทิ้งผู้ที่มาขอที่พึ่งกระมัง แต่ปาณฑพไม่ได้ตามมาช่วยหม่อมฉัน ผู้ได้มาพึ่งพาอยู่
3.12.75
पञ्चभिः पतिभिर्जाताः कुमासरा मे महौजसः ।
एतेषामप्यवेक्षार्थं त्रातव्याऽस्मि जनार्दन ॥ ३.१२.७५ ॥
หม่อมฉันมีบุตรผู้มีพลังยิ่งใหญ่เกิดจากสามีทั้งห้า ข้าแต่ชนารทนะ แม้เพื่อการดูแลบุตรเหล่านี้ หม่อมฉันก็ควรได้รับการคุ้มครอง
3.12.76
प्रतिविन्ध्यो युधिष्ठिरात्सुतसोमो वृकोदरात् ।
अर्जुनाच्छ्रुतकीर्तिश्च शतानीकस्तु नाकुलिः ॥ ३.१२.७६ ॥
จากพระยุธิษฐิระ คือ ประติวินธยะ จากภีมะผู้มีท้องหมาป่า คือ สุตโสมะ จากอรชุน คือ ศรุตกีรติ และศตานีกะ บุตรของนกุลนั้น
3.12.77
कनिष्ठाच्छ्रुतकर्मा च सर्वे सत्यपराक्रमा ।
प्रद्युम्नो यादृशः कृष्ण तादृशास्ते महारथाः ॥ ३.१२.७७ ॥
จากผู้เล็กที่สุด คือ ศรุตกรรมา และทุกคนล้วนมีกำลังแห่งความจริง โอ กฤษณะ ดังที่ประทุมน์เป็น ผู้ยิ่งใหญ่ในรถศึกเหล่านั้นก็เป็นเช่นนั้น
3.12.78
नन्विमे धनुषि श्रेष्ठा अजेया युधि शात्रवैः ।
किमर्थं धार्तराष्ट्राणां सहन्ते दुर्बलीयसाम् ॥ ३.१२.७८ ॥
บรรดานี้ไม่ใช่ผู้ประเสริฐในการใช้ธนูหรอกหรือ ที่ศัตรูไม่อาจเอาชนะได้ในการรบ เหตุใดจึงยังทนต่อโอรสของธฤตราษฎร์ผู้อ่อนแอกว่าเล่า
3.12.79
अधर्मेण हृतं राज्यं सर्वे दासाः कृतास्तथा ।
सभायां परिकृष्टाऽहमेकवस्त्रा रजस्वला ॥ ३.१२.७९ ॥
แผ่นดินถูกยึดไปโดยอธรรม และทุกคนถูกทำให้เป็นทาส ส่วนหม่อมฉันสวมผ้าผืนเดียวอยู่ในระดูก็ถูกลากเข้าไปในท้องพระโรง
3.12.80
नाधिज्यमपि यच्छक्यं कर्तुमन्येन गाण्डिवम् ।
अन्यत्रार्जुनभीमाभ्यां त्वया वा मधुसूदन ॥ ३.१२.८० ॥
ไม่มีใครอื่นนอกจากอรชุนและภีมที่สามารถขึงคันธนูคาณฑีวะได้ แม้แต่สายธนูก็ขึงไม่ได้ เว้นแต่พระองค์ ข้าแต่มธุสูทนะ
3.12.81
धिग्बलं भीमसेनस्य धिक्पार्थस्य च पौरुषम् ।
यत्र दुर्योधनः कृष्ण मुहूर्तमपि जीवति ॥ ३.१२.८१ ॥
ความอับอายจงมีแก่กำลังของภีมเสน และความอับอายจงมีแก่ความกล้าหาญของปารถะ โอ กฤษณะ ที่ทุรโยธน์ยังมีชีวิตอยู่แม้เพียงชั่วครู่
3.12.82
य एतानाक्षिपद्राष्टात्सह मात्राऽविहिंसकान् ।
अधीयानान्पुरा बालान्व्रतस्थान्मधुसूदन ॥ ३.१२.८२ ॥
ผู้ใดขับไล่บุตรทั้งหลายผู้ไม่เคยทำร้ายใคร พร้อมด้วยมารดาของพวกเขา ออกจากแคว้นไป โอ มธุสูทนะ เมื่อพวกเขายังเป็นเด็กศึกษาเล่าเรียนและรักษาวัตรปฏิบัติอยู่ในกาลก่อน
3.12.83
भोजने भीमसेनस्य पापः प्राक्षिपयद्विषम् ।
कालकूटं नवं तीक्ष्णं संभृतं रोमहर्षणम् ॥ ३.१२.८३ ॥
ในเวลาที่ภีมเสนกำลังรับประทานอาหาร ผู้ชั่วร้ายนั้นได้ใส่ยาพิษกาลกูฏที่สดใหม่ คมกล้า และเตรียมไว้แล้ว ซึ่งทำให้ขนลุกชัน
3.12.84
तज्जीर्णमविकारेण सहान्नेन जनार्दन ।
सशेषत्वान्महाबाहो भीमस्य पुरुषोत्तम ॥ ३.१२.८४ ॥
ยาพิษนั้นพร้อมกับอาหารได้ถูกย่อยไปโดยไม่เป็นอันตราย โอ ชนารทนะ เพราะยังคงอยู่ในร่างของภีมะ โอ ผู้มีแขนใหญ่ โอ บุรุโษตตมะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์
3.12.85
प्रमाणकोट्यां विश्वस्तं तथा सुप्तं वृकोदरम् ।
बद्ध्वैनं कृष्ण गङ्गायां प्रक्षिप्य पुरमाव्रजत् ॥ ३.१२.८५ ॥
พวกเขาได้มัดวฤโกทระ (ภีมะ) ผู้กำลังนอนหลับอย่างไว้ใจอยู่บนฝั่งของประมาณโกฏิ โอ กฤษณะ แล้วโยนเขาลงในแม่น้ำคงคา จากนั้นก็กลับเข้าสู่เมือง
3.12.86
यदा विबुद्धः कौन्तेयस्तदा संछिद्य बन्धनम् ।
उदतिष्ठन्महाबाहुर्भीमसेनो महाबलः ॥ ३.१२.८६ ॥
เมื่อบุตรของกุนตีตื่นขึ้น ภีมเสนผู้มีแขนใหญ่และกำลังมหาศาล ก็ตัดเครื่องผูกมัดนั้นและลุกขึ้น
3.12.87
आशीविषैः कृष्णसर्पैः सुप्तंचैनमदंशयत् ।
सर्वेष्वेवाङ्गदेशेषु न ममार च शत्रुहा ॥ ३.१२.८७ ॥
งูดำพิษร้ายได้กัดผู้ที่กำลังหลับอยู่นั้นทุกส่วนของร่างกาย แต่ผู้สังหารศัตรูนั้นก็ไม่ตาย
3.12.88
प्रतिबुद्धस्तु कौन्तेयः सर्वान्सर्पानपोथयत् ।
सारथिं चास्य दयितमपहस्तेन जघ्निवान् ॥ ३.१२.८८ ॥
ส่วนบุตรของกุนตีเมื่อตื่นขึ้นแล้ว ก็บดขยี้งูทั้งหมด และใช้มือฟาดสารถีคนโปรดของตนจนล้มลง
3.12.89
पुनः सुप्तानुपाधाक्षीद्बालकान्वारणावते ।
शयानानार्यया सार्धं को नु तत्कर्तुमर्हति ॥ ३.१२.८९ ॥
ใครเล่าที่เผาบรรดาเด็กที่กำลังหลับอยู่ในวารณาวต พร้อมด้วยนางผู้สูงศักดิ์ที่นอนอยู่ด้วยกัน ใครเล่าจะสามารถทำการเช่นนั้นได้
3.12.90
यत्रार्या रुदती भीता पाण्डवानिदमब्रवीत् ।
महद्व्यसनमापन्ना शिखिना परिवारिता ॥ ३.१२.९० ॥
ที่ซึ่งนางผู้สูงศักดิ์ ร่ำไห้และหวาดกลัว ได้กล่าวคำนี้แก่บรรดาปาณฑพ ผู้ตกอยู่ในภัยพิบัติใหญ่หลวง ล้อมรอบด้วยไฟ
3.12.91
हा हतास्मि कुंतोन्वद्य भवेच्छान्तिरिहानलात् ।
अनाथा विनशिष्यामि बालकैः पुत्रकैः सह ॥ ३.१२.९१ ॥
ว้าย ข้าพเจ้าพินาศแล้ว กุนตีเอ๋ย จะมีความสงบจากไฟนี้ที่นี่หรือไม่ ข้าพเจ้าจะพินาศโดยไร้ที่พึ่ง พร้อมด้วยบรรดาลูกเล็กและบุตรทั้งหลาย
3.12.92
तत्र भीमो महाबाहुर्वायुवेगपराक्रमः ।
आर्यामाश्वासयामास भ्रातॄंश्चापि वृकोदरः ॥ ३.१२.९२ ॥
ที่นั่น ภีมะผู้มีแขนใหญ่ มีความกล้าหาญเร็วดุจลม ได้เริ่มปลอบโยนนางผู้สูงศักดิ์และพี่น้องทั้งหลายด้วย
3.12.93
वैनतेयो यथा पक्षी गरुत्मान्पततांवरः ।
तथैवाभिपतिष्यामि भयंवो नेह विद्यते ॥ ३.१२.९३ ॥
ดังครุฑ บุตรของวินตา นกผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นก โฉบลงมา ข้าพเจ้าก็จะโฉบลงมาเช่นนั้น ที่นี่ไม่มีความกลัวสำหรับพวกท่าน
3.12.94
आर्यामङ्केन वामेन राजानं दक्षिणेन च ।
अंसयोश्च यमौ कृत्वा पृष्ठे बीभत्सुमेव च ॥ ३.१२.९४ ॥
ภีมะวางนางผู้สูงศักดิ์ไว้บนตักซ้าย พระราชาไว้ด้วยแขนขวา วางฝาแฝดไว้บนบ่าทั้งสอง และวางพีภัตสุไว้บนหลัง
3.12.95
सहसोत्पत्य वेगेन सर्वानादाय वीर्यवान् ।
भ्रातॄनार्यां च बलवान्मोक्षयामास पावकात् ॥ ३.१२.९५ ॥
ทันใดนั้น ผู้กล้าหาญและเข้มแข็งได้กระโดดขึ้นอย่างรวดเร็ว พาทุกคนไปไว้ด้วยกัน และช่วยนางผู้สูงศักดิ์กับพี่น้องให้พ้นจากไฟ
3.12.96
ते रात्रौ प्रस्थितां सर्वे सह मात्रा यशस्विनः ।
अभ्यगच्छन्महारण्ये हिडिम्बवनमन्तिकात् ॥ ३.१२.९६ ॥
บรรดาผู้ทรงเกียรติเหล่านั้น ออกเดินทางในยามค่ำคืนพร้อมด้วยมารดา และเข้าใกล้ป่าใหญ่ คือป่าของหิฑิมพะ
3.12.97
श्रान्ताः प्रसुप्तास्तत्रेमे मात्रा सह सुदुःखिताः ।
सुप्तांश्चैनानभ्यगच्छद्धिडिम्बा नाम राक्षसी ॥ ३.१२.९७ ॥
เหนื่อยล้าและหลับใหลอยู่ที่นั่นพร้อมด้วยมารดา ทั้งหมดทุกข์ใจยิ่งนัก และรากษสีนามว่าหิฑิมพาได้เข้ามาใกล้ผู้ที่กำลังหลับอยู่เหล่านั้น
3.12.98
सा दृष्ट्वा पाण्डवांस्तत्र सुप्तान्मात्रा सह क्षितौ ।
हृच्छयेनाभिभूतात्मा भीमसेनमकामयत् ॥ ३.१२.९८ ॥
นางเห็นบรรดาปาณฑพกำลังนอนหลับอยู่บนพื้นดินพร้อมด้วยมารดาที่นั่น จิตใจของนางถูกความปรารถนาที่เสียดแทงหัวใจครอบงำ จึงปรารถนาภีมเสน
3.12.99
भीमस्य पादौ कृत्वा तु स्वउत्सङ्गे ततोऽबला ।
पर्यमर्दत संहृष्टा कल्याणी मृदुपाणिना ॥ ३.१२.९९ ॥
จากนั้น หญิงผู้อ่อนแอได้วางเท้าของภีมะไว้บนตักของตน แล้วด้วยความปีติยินดี หญิงงามผู้นั้นก็นวดเท้าด้วยมือที่อ่อนนุ่ม
3.12.100
तामबुद्ध्यदमेयात्मा बलवान्सत्यविक्रमः ।
पर्यपृच्छत तां भीमः किमिहेच्छस्यनिन्दिते ॥ ३.१२.१०० ॥
ภีมะผู้มีกำลังมหาศาล มีจิตที่หยั่งไม่ได้และมีความกล้าหาญแท้จริง ได้รับรู้นาง และภีมะได้ถามนางว่า "ท่านปรารถนาสิ่งใดที่นี่ โอ ผู้ไร้ตำหนิเอ๋ย"
3.12.101
एवमुक्ता तु भीमेन राक्षसी कामरूपिणी ।
भीमसेनं महात्मानमाह चैवमनिन्दिता ॥ ३.१२.१०१ ॥
เมื่อภีมะกล่าวเช่นนั้นแล้ว นางรากษสีผู้แปลงร่างได้ตามปรารถนา ผู้ไร้ตำหนิ ก็กล่าวต่อภีมเสนผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ด้วยถ้อยคำเช่นนี้
3.12.102
पलायध्वमितः क्षिप्रं मम भ्रातैष वीर्यवान् ।
आगमिष्यति वो हन्तुं तस्माद्गच्छत माचिरम् ॥ ३.१२.१०२ ॥
พวกท่านจงหนีไปจากที่นี่โดยเร็ว น้องชายผู้กล้าหาญของข้าจะมาฆ่าพวกท่าน ฉะนั้นจงไปเสียเถิด อย่ารอช้า
3.12.103
अथ भीमोऽभ्युवाचैनां साभिमानमिदं वचः ।
नोद्विजेयमहं तस्मान्निहनिष्येऽहमागतम् ॥ ३.१२.१०३ ॥
ครั้นแล้วภีมะก็กล่าวกับนางด้วยความทะนงตนว่า "ข้าไม่ควรหวาดกลัว ฉะนั้นข้าจะสังหารผู้ที่มาถึงนี้"
3.12.104
तयोः श्रुत्वा तु संजल्पमागच्छद्राक्षसाधमः ।
भीमरूपो महानादान्विसृजन्भीमदर्शनः ॥ ३.१२.१०४ ॥
เมื่อได้ยินการสนทนาของทั้งสอง รากษสที่ต่ำช้าที่สุดก็มาถึง มีรูปร่างน่าสะพรึงกลัว ร้องคำรามกึกก้อง น่าหวาดหวั่นยิ่งนักที่จะได้เห็น
3.12.105
केन सार्धं कथयसि आनयैनं ममान्तिकम् ।
हिडिम्बे भक्षयिष्यामो न चिरं कर्तुमर्हसि ॥ ३.१२.१०५ ॥
"เจ้าพูดกับใครอยู่ จงพาคนนี้มาหาข้า หิฑิมพา เราจะกินเขา เจ้าไม่ควรรอช้านานเลย"
3.12.106
सा कृपासंगृहीतेन हृदयेन मनस्विनी ।
नैनमैच्छत्तदाकर्तुमनुक्रोशादनिन्दिता ॥ ३.१२.१०६ ॥
นางผู้มีจิตใจเฉลียวฉลาด ผู้ไร้ตำหนิ มีหัวใจถูกความเมตตาครอบงำ ในตอนนั้นไม่ปรารถนาจะทำอันตรายเขา ด้วยความสงสาร
3.12.107
स नादान्विनदन्घोरान्राक्षसः पुरुषादकः ।
अभ्यद्रवत वेगेन भीमसेनं तदा किल ॥ ३.१२.१०७ ॥
รากษสผู้กินเนื้อมนุษย์ตนนั้นคำรามเสียงดังน่าสะพรึง แล้วพุ่งเข้าใส่ภีมเสนด้วยความเร็วสูงในตอนนั้น
3.12.108
तमभिद्रुत्य संक्रुद्धो वेगेन महता बली ।
अगृह्णात्पाणिना पाणिं भीमसेनस्य राक्षसः ॥ ३.१२.१०८ ॥
รากษสผู้โกรธจัดและมีกำลังมหาศาล พุ่งเข้าหาเขาด้วยความเร็วอันรุนแรง แล้วคว้ามือของภีมเสนไว้ด้วยมือของตน
3.12.109
इन्द्राशनिसमस्पर्शं वज्रसंहननं दृढम् ।
संहत्य भीमसेनाय व्याक्षिपत्सहसा करम् ॥ ३.१२.१०९ ॥
สัมผัสของมันเหมือนสายฟ้าของพระอินทร์ ร่างกายแข็งแกร่งดุจวัชระ มันรวบรวมกำลังแล้วเหวี่ยงมือไปยังภีมเสนอย่างกะทันหัน
3.12.110
गृहीतं पाणिना पाणिं भीमसेनस्य रक्षसा ।
नामृष्यत महाबाहुस्तत्राक्रुद्ध्यद्वृकोदरः ॥ ३.१२.११० ॥
รากษสคว้ามือของภีมเสนไว้ด้วยมือของมัน วฤโกทระผู้มีแขนทรงพลังทนไม่ได้ จึงโกรธขึ้นมาทันที
3.12.111
तदासीत्तुमुलं युद्धं भीमसेनहिडिम्बयोः ।
सर्वास्त्रविदुषोर्घोरं वृत्रवासवयोरिव ॥ ३.१२.१११ ॥
ตอนนั้นการต่อสู้อันอึกทึกและน่าสะพรึงได้เกิดขึ้นระหว่างภีมเสนกับหิฑิมพ่า ทั้งสองต่างชำนาญอาวุธทุกชนิด เหมือนการต่อสู้ระหว่างวฤตระกับวาสวะ
3.12.112
विक्रीड्य सुचिरं भीमो राक्षसेन सहानघ ।
निजघान महावीर्यस्तं तदा निर्बलं बली ॥ ३.१२.११२ ॥
ข้าแต่ผู้ปราศจากบาป ภีมะผู้แข็งแรงและทรงพลัง เล่นกับรากษสอยู่นาน แล้วจึงสังหารมันเมื่อมันหมดกำลังลง
3.12.113
हत्वा हिडिम्बं भीमोऽथ प्रस्थितो भ्रातृभिः सह ।
हिडिम्बामग्रतः कृत्वा यस्यां जातो घटोत्कटः ॥ ३.१२.११३ ॥
เมื่อสังหารหิฑิมพ์แล้ว ภีมะก็ออกเดินทางพร้อมกับพี่น้อง โดยให้หิฑิมพาเดินนำหน้า นางผู้เป็นมารดาของฆโฏตกัจ
3.12.114
ततः संप्राद्रवन्सर्वे सह मात्रा परंतपाः ।
एकचक्रामभिमुखाः संवृता ब्राह्मणव्रजैः ॥ ३.१२.११४ ॥
ครั้นแล้ว ปาณฑพผู้เผาผลาญศัตรูทั้งหมดพร้อมด้วยมารดาก็หนีไปทางเอกจักรา ถูกล้อมด้วยฝูงพราหมณ์
3.12.115
प्रस्थाने व्यास एषां च मन्त्री प्रियहिते रतः ।
ततोऽगच्छन्नेकचक्रां पाणअडवाः संशितव्रताः ॥ ३.१२.११५ ॥
ในการเดินทางจากไป วยาสผู้ปรารถนาความดีและประโยชน์สุขของพวกเขาเป็นที่ปรึกษา แล้วปาณฑพผู้มั่นคงในคำปฏิญาณก็ไปยังเอกจักรา
3.12.116
तत्राप्यासादयामासुर्बकं नाम महाबलम् ।
पुरुषादं प्रतिभयं हिडिम्बेनैव संमितम् ॥ ३.१२.११६ ॥
ที่นั่นพวกเขายังได้พบกับยักษ์กินเนื้อมนุษย์ชื่อพกะ มีกำลังมหาศาลและน่าหวาดกลัว เทียบเท่าหิฑิมพ์
3.12.117
तं चापि विनिहत्योग्रं भीमः प्रहरतां वरः ।
सहितो भ्रातृभिः सर्वैर्द्रुपदस्य पुरं ययौ ॥ ३.१२.११७ ॥
ภีมะ ผู้ยอดเยี่ยมในบรรดานักรบ สังหารแม้มันผู้ดุร้ายนั้นแล้ว จึงพร้อมด้วยพี่น้องทั้งหมดเดินทางไปยังนครของท้าวทรุปท
3.12.118
लब्धाऽहमपि तत्रैव वसता सव्यसाचिना ।
यथा त्वया जिता कृष्णरुक्मिणी भीष्मकात्मजा ॥ ३.१२.११८ ॥
แม้ข้าพเจ้าก็ได้รับชัยชนะที่นั่นเช่นกัน โดยอรชุนผู้ถนัดมือซ้ายซึ่งพำนักอยู่ที่นั่น เหมือนที่พระองค์ได้รุกมินีผู้เป็นธิดาของภีษมกะมา ข้าแต่พระกฤษณะ
3.12.119
एवं सुयुद्धे पार्थेन जिताऽहं मधुसूदन ।
स्वयंवरे महत्कर्म कृत्वा न सुकरं परैः ॥ ३.१२.११९ ॥
ดังนั้นข้าพเจ้าจึงได้รับชัยชนะด้วยการต่อสู้อันงดงามโดยบุตรของปฤถา ข้าแต่มธุสูทนะ การกระทำอันยิ่งใหญ่ที่สยัมวระ ไม่ใช่เรื่องง่ายสำหรับผู้อื่น
3.12.120
एवं क्लेशैः सुबहुभिः क्लिश्यमाना सुदुःखिता ।
निवसाम्यार्यया हीना कृष्ण धौम्यपुरःसुरा ॥ ३.१२.१२० ॥
ข้าพเจ้าทนทุกข์ทรมานด้วยความลำบากมากมาย เศร้าโศกยิ่งนัก และอาศัยอยู่โดยปราศจากสตรีผู้สูงศักดิ์ ข้าแต่พระกฤษณะ โดยมีธเมามุนีนำหน้า
3.12.121
त इमे सिंहविक्रान्ता वीर्येणाभ्यधिकाः परैः ।
निहीनैः परिक्लिश्यन्ति समुपेक्षन्ति मां कथं। ॥ ३.१२.१२१ ॥
คนเหล่านี้มีกำลังดุจราชสีห์ เหนือกว่าศัตรูในความกล้าหาญ แต่กลับถูกคนต่ำช้าทรมาน และพวกเขาจะมองดูข้าด้วยความเฉยเมยเช่นนี้ได้อย่างไร
3.12.122
एतादृशानि दुःखानि महन्ती दुर्बलीयसाम् ।
दीर्घकालं प्रदीप्ताऽस्मि पापानां पापकर्मणाम् ॥ ३.१२.१२२ ॥
เป็นเวลานานแล้วที่ข้าต้องเร่าร้อนด้วยทุกข์ใหญ่ถึงเพียงนี้ อันเกิดจากคนอ่อนแอและคนชั่ว ผู้กระทำการชั่วร้าย
3.12.123
कुले महतिजाताऽस्मि दिव्येन विधिना किल ।
पाण्डवानां प्रिया भार्या स्नुषा पाण्डोर्महात्मनः ॥ ३.१२.१२३ ॥
ข้าเกิดในตระกูลอันยิ่งใหญ่ ด้วยการกำหนดของเทพเจ้าเป็นแน่แท้ ข้าเป็นภริยาอันเป็นที่รักของบรรดาปาณฑพ และเป็นสะใภ้ของพระปาณฑุผู้มีจิตใจสูงส่ง
3.12.124
केशग्रहमनुप्राप्ता का नु जीवेत मादृशी ।
पञ्चानामिन्द्रकल्पानां प्रेक्षतां मधुसूदन ॥ ३.१२.१२४ ॥
ข้าแต่พระมธุสูทน สตรีเช่นข้าจะมีชีวิตอยู่ได้อย่างไร เมื่อถูกลากผมไป ขณะที่บุรุษทั้งห้าผู้เปรียบดุจพระอินทร์นั้นมองดูอยู่
3.12.125
इत्युक्त्वा प्रारुदत्कृष्णा मुखं प्रच्छाद्य पाणिना ।
पद्मकोशप्रकाशेन मृदुना मृदुभाषिणी ॥ ३.१२.१२५ ॥
กฤษณาตรัสดังนี้แล้วก็ร่ำไห้ ใช้มือปิดพระพักตร์ไว้ นางมีผิวพรรณงดงามดุจดอกบัวตูม และมีวาจาอ่อนหวาน
3.12.126
स्तनावपतितौ पीनौ सुजातौ शुभलक्षणौ ।
अभ्यवर्षत पाञ्चाली दुःखजैरश्रुबिन्दुभिः ॥ ३.१२.१२६ ॥
ถันทั้งคู่อันอวบอิ่ม งดงาม มีลักษณะมงคล ซึ่งห้อยลงต่ำ เปียกชุ่มไปด้วยหยาดน้ำตาที่เกิดจากความทุกข์ของนางปาญจาลี
3.12.127
चक्षुषी परिमार्जन्ती निःश्वसन्ती पुनःपुनः ।
बाष्पपूर्णेन कणअठेन क्रुद्धा वचनमब्रवीत् ॥ ३.१२.१२७ ॥
นางเช็ดดวงตาไปพลางถอนใจซ้ำแล้วซ้ำเล่า เสียงของนางเต็มไปด้วยน้ำตา นางกล่าวถ้อยคำเหล่านี้ด้วยความโกรธ
3.12.128
नैव मे पतयः सन्ति न पुत्रा न च बान्धवाः ।
न भ्रातरो न च पिता नैव त्वं मधुसूदन ॥ ३.१२.१२८ ॥
ข้าแต่พระมธุสูทน ข้าไม่มีสามี ไม่มีบุตร ไม่มีญาติ ไม่มีพี่น้องชาย ไม่มีบิดา และแม้แต่ท่านก็ไม่มี
3.12.129
ये मां विप्रकृतां क्षुद्रैरुपेक्षध्वं विशोकवत् ।
न च मे शाम्यते दुःखं कर्णो यत्प्राहसत्तदा ॥ ३.१२.१२९ ॥
พวกท่านเพียงแต่มองดูขณะที่ข้าถูกคนต่ำช้าทำให้อับอาย ราวกับว่าข้าไม่มีความทุกข์ใดเลย และความทุกข์ของข้าก็ยังไม่สงบลง เพราะเสียงหัวเราะที่กรรณะหัวเราะในตอนนั้น
3.12.130
चतुर्भिः कारणैः कृष्ण त्वया रक्ष्याऽस्मि नित्यशः ।
संबन्धाद्गौरवात्सख्यात्प्रभुत्वेनैव केशव ॥ ३.१२.१३० ॥
ข้าแต่กฤษณะ ข้าแต่เกศวะ ท่านควรปกป้องข้าเสมอ ด้วยเหตุสี่ประการ คือเพราะความเป็นญาติ ความเคารพ ความเป็นมิตร และอำนาจปกครองของท่าน
3.12.131
अथ तामब्रवीत्कृष्णस्तस्मिन्वीरसमागमे ।
रोदिष्यन्ति स्त्रियो ह्येवं येषां क्रुद्धासि नामिनि ॥ ३.१२.१३१ ॥
ครั้นแล้วพระกฤษณะตรัสกับนางในที่ประชุมของวีรบุรุษนั้นว่า สตรีของผู้ที่เจ้าโกรธแค้นจะร้องไห้เช่นนี้เอง
3.12.132
बीभत्सुशरसंछन्नाञ्शोणितौघपरिप्लुतान् ।
निहतान्वल्लभान्वीक्ष्य शयानान्वसुधातले ॥ ३.१२.१३२ ॥
เมื่อเห็นคนรักของเจ้าถูกฆ่า ถูกลูกศรของภีภัตสุปกคลุม ชุ่มโชกไปด้วยกระแสเลือด นอนอยู่บนพื้นดิน
3.12.133
यत्समर्थं पाण्डवनां तत्करिष्यामि मा शुचः ।
सत्यं ते प्रतिजानामि राज्ञां राज्ञी भविष्यसि ॥ ३.१२.१३३ ॥
ข้าจะทำทุกอย่างที่อยู่ในกำลังของบรรดาปาณฑพ เจ้าอย่าเศร้าโศกเลย ข้าปฏิญาณต่อเจ้าโดยสัตย์จริงว่า เจ้าจะเป็นราชินีแห่งราชินี
3.12.134
पतेद्द्यौर्हिमवाञ्शीर्येत्पृथिवी शकली भवेत् ।
शुष्येत्तोयनिधिः कृष्णे न मे मोघं वचो भवेत् ॥ ३.१२.१३४ ॥
ให้ท้องฟ้าถล่มลง ให้หิมาลัยพังทลาย ให้แผ่นดินแตกเป็นเสี่ยง ให้มหาสมุทรเหือดแห้งไป ข้าแต่กฤษณา ถ้อยคำของข้าก็ยังไม่ผิดพลาดไปได้
3.12.135
तच्छ्रुत्वा द्रौपदी वाक्यं प्रतिवाक्यमथाच्युतात् ।
साचीकृतमवैक्षत्सा पाञ्चाली मध्यमं पतिम् ॥ ३.१२.१३५ ॥
เมื่อได้ฟังดังนั้นแล้ว พระทราปที หลังจากได้รับคำตอบจากพระอัจยุตะ ก็เหลียวมองสามีคนกลางของนาง คือพระอรชุน
3.12.136
आबभाषे महाराज द्रौपदीमर्जुनस्तदा ।
मा रोदीः शुभताम्राक्षि यदाह मधुसूदनः।
तथा तद्भविता देवि नान्यथा वरवर्णिनि ॥ ३.१२.१३६ ॥
ข้าแต่พระมหาราช ครั้งนั้นพระอรชุนได้ตรัสกับพระทราปที ว่า อย่าร่ำไห้เลย ข้าแต่ผู้มีดวงตาแดงงาม สิ่งที่พระมธุสูทนตรัสไว้จะเกิดขึ้นเป็นแน่ ไม่เป็นอย่างอื่นเลย ข้าแต่เทวี ข้าแต่ผู้มีผิวพรรณงดงามเลิศ
3.12.137
अहं द्रोणं हनिष्यामि शिखण्डी तु पितामहम् ।
दुर्योधनं भीमसेनः कर्णं हन्ता धनिजयः ॥ ३.१२.१३७ ॥
ข้าจะสังหารพระโทรณะ ศิขัณฑินจะสังหารปู่ (ภีษมะ) ภีมเสนจะสังหารทุรโยธน์ และธนัญชัย (อรชุน) จะสังหารกรรณะ
3.12.138
रामकृष्णौ व्यपाश्रित्य अजेयाः स्म रणए स्वसः ।
अपि वृत्रहणा युद्धे किं पुनर्धृतराष्ट्रजैः ॥ ३.१२.१३८ ॥
เราทั้งหลายได้พึ่งพระรามและพระกฤษณะ จึงไม่มีผู้ใดเอาชนะได้ในสงคราม น้องหญิงเอ๋ย แม้พระอินทร์ผู้สังหารวฤตร ยังไม่อาจชนะในการรบได้ ป่วยการอะไรกับบุตรของพระธฤตราษฎร์
3.12.139
इत्युक्तेऽभिमुखा वीरा वासुदेवमुपास्थितः ।
तेषां मध्ये महाबाहुः केशवो वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.१२.१३९ ॥
เมื่อตรัสดังนี้แล้ว บรรดาวีรบุรุษที่อยู่ตรงหน้าก็เข้ามาใกล้พระวาสุเทพ ท่ามกลางพวกเขานั้น พระเกศวะผู้มีพระพาหาใหญ่ก็ตรัสถ้อยคำเหล่านี้