മഹാഭാരതം · അധ്യായം 3.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.12.1
भोजाः प्रव्रजिताञ्श्रुत्वा वृष्णयश्चान्धकैः सह ।
पाण्डवान्दुःखसंतप्तान्समाजग्मुर्महावने ॥ ३.१२.१ ॥
പാണ്ഡവർ പ്രവാസിതരായി ദുഃഖത്താൽ തപിക്കുന്നുവെന്ന് കേട്ട് ഭോജരും വൃഷ്ണികളും അന്ധകരോടൊപ്പം ആ മഹാവനത്തിൽ ഒത്തുചേർന്നു.
3.12.2
पाञ्चालस्य च दायादो धृष्टकेतुश्च चेदिपः ।
केकयाश्च महावीर्या भ्रातरो लोकविश्रुताः ॥ ३.१२.२ ॥
പാഞ്ചാലരാജാവിന്റെ അവകാശി ധൃഷ്ടകേതുവും, ചേദിരാജാവും, ലോകപ്രസിദ്ധരായ മഹാവീര്യരായ കേകയ സഹോദരന്മാരും (വന്നു).
3.12.3
वने द्रष्टुं ययुः पार्थान्क्रोधामर्षसमन्विताः ।
गर्हयन्तो धार्तराष्ट्रान्किं कुर्म इति चाब्रुवन् ॥ ३.१२.३ ॥
ക്രോധവും അമർഷവും നിറഞ്ഞവരായി അവർ വനത്തിൽ പാർത്ഥന്മാരെ കാണാൻ പോയി; ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ നിന്ദിച്ച് 'നാം എന്തു ചെയ്യണം?' എന്ന് പറഞ്ഞു.
3.12.4
वासुदेवं पुरस्कृत्य सर्वे ते क्षत्रियर्षभाः ।
परिवार्योपविविशुर्धर्मराजं युधिष्ठिरम्।
अभिवाद्य कुरुश्रेष्ठं विषण्णः केशवोऽब्रवीत् ॥ ३.१२.४ ॥
വാസുദേവനെ മുൻനിർത്തി ആ ക്ഷത്രിയശ്രേഷ്ഠന്മാരെല്ലാം ധർമ്മരാജനായ യുധിഷ്ഠിരനെ ചുറ്റിയിരുന്നു. കുരുശ്രേഷ്ഠനെ നമസ്കരിച്ച് ദുഃഖിതനായ കേശവൻ പറഞ്ഞു.
3.12.5
दुर्योधनस्य कर्णस् शकुनेश्च दुरात्मनः ।
दुःशासनचतुर्थानां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ ३.१२.५ ॥
ദുര്യോധനന്റെയും കർണ്ണന്റെയും ദുരാത്മാവായ ശകുനിയുടെയും നാലാമനായ ദുഃശാസനന്റെയും രക്തം ഭൂമി കുടിക്കും.
3.12.6
एतान्निहत्य समरे ये च तेषां पदानुगाः ।
तांश्च सर्वान्विनिर्जित्य सहितान्स नराधिपान् ॥ ३.१२.६ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ഇവരെ വധിച്ച്, ഇവരെ അനുഗമിക്കുന്നവരെയെല്ലാം, ആ രാജാക്കന്മാരോടൊപ്പം എല്ലാവരെയും പൂർണ്ണമായി ജയിച്ച് (പാണ്ഡവർ ഭരിക്കും).
3.12.7
ततः सर्वेऽभिषिञ्चामो धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
निकृत्याऽभिचरन्वध्य एष धर्मः सनातनः ॥ ३.१२.७ ॥
അപ്പോൾ നമ്മളെല്ലാവരും ധർമ്മരാജനായ യുധിഷ്ഠിരന് അഭിഷേകം ചെയ്യാം. ആക്രമിക്കുന്നവനെ വെട്ടി വധിക്കുക ഇതാണ് സനാതനധർമ്മം.
3.12.8
पार्तानामभिषङ्गेण तथा क्रुद्धं जनार्दनम् ।
अर्जुनः शमयामास दिधक्षन्तमिव प्रजाः ॥ ३.१२.८ ॥
പൃഥയുടെ മക്കളോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ കോപിച്ച ജനാർദ്ദനനെ അർജുനൻ ശാന്തനാക്കി; പ്രജകളെ ദഹിപ്പിക്കാനൊരുങ്ങുന്നവനെപ്പോലെ അവൻ നിന്നു.
3.12.9
संक्रुद्धं केशवं दृष्ट्वा पूर्वदेवेषु फल्गुनः ।
कीर्तयामास कर्माणि सत्यकीर्तेर्महात्मनः ॥ ३.१२.९ ॥
അതിരൂക്ഷമായി കോപിച്ച കേശവനെ കണ്ട് ഫല്ഗുനൻ പൂർവദേവന്മാർക്കിടയിൽ സത്യകീർത്തിയായ ആ മഹാത്മാവിന്റെ കർമ്മങ്ങൾ വർണ്ണിച്ചു.
3.12.10
पुरुषस्याप्रमेयस्य सत्यस्यामिततेजसः ।
प्रजापतिपतेर्विष्णोर्लोकनाथस्य धीमतः ॥ ३.१२.१० ॥
അപ്രമേയനായ പുരുഷൻ, സത്യൻ, അമിതതേജസ്സ്, പ്രജാപതികളുടെ പതി, വിഷ്ണു, ലോകനാഥൻ, ധീമാൻ.
3.12.11
दशवर्षसहस्राणि यत्रसायंगृहो मुनिः ।
व्यचरस्त्वं पुरा कृष्ण पर्वते गन्धमादने ॥ ३.१२.११ ॥
കൃഷ്ണാ! പതിനായിരം വർഷം, സന്ധ്യ എവിടെ വരുന്നുവോ അവിടെ വീടുള്ള മുനിയായി നീ പണ്ട് ഗന്ധമാദന പർവതത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
3.12.12
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।
पुष्करेष्ववसः कृष्णं त्वमपो भक्षयन्पुरा ॥ ३.१२.१२ ॥
പതിനായിരവും നൂറ് വർഷങ്ങളും; കൃഷ്ണാ, പുഷ്കര തടാകങ്ങളിൽ നീ വസിച്ചു; പണ്ട് വെള്ളം മാത്രം കുടിച്ചു നീ ജീവിച്ചു.
3.12.13
ऊर्ध्वबाहुर्विशालायां बदर्यां मधुसूदन ।
अतिष्ठ एकपादेन वायुभक्षः शतं समाः ॥ ३.१२.१३ ॥
ഹേ മധുസൂദന! വിശാലയിൽ, ബദരിയിൽ, ഇരു കൈകളും ഉയർത്തി, ഒറ്റക്കാലിൽ നിന്ന്, വായു മാത്രം ഭക്ഷിച്ച് നൂറു വർഷം നീ നിന്നു.
3.12.14
कृष्णाजिनोत्तरासङ्गः कृशो धमनिसंततः ।
आसीः कृष्ण सरस्वत्यां सत्रेद्वादशवार्षिके ॥ ३.१२.१४ ॥
ഹേ കൃഷ്ണ! കറുത്ത മാൻതോൽ ഉത്തരീയമാക്കി, ക്ഷീണിച്ച്, ഞരമ്പുകൾ തെളിഞ്ഞ ശരീരത്തോടെ, സരസ്വതീ തീരത്ത് പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തെ യാഗത്തിൽ നീ ഉണ്ടായിരുന്നു.
3.12.15
प्रभासमप्यथासाद्य तीर्थं पुण्यजनार्चितम् ।
तत्र कृष्ण महातेजा दिव्यं वर्षसहस्रकम् ॥ ३.१२.१५ ॥
ഹേ കൃഷ്ണ! പുണ്യജനങ്ങളാൽ പൂജിതമായ പ്രഭാസതീർത്ഥത്തിലെത്തി, അവിടെ മഹാതേജസ്വിയായി ദിവ്യമായി ആയിരം വർഷം നീ ഉണ്ടായിരുന്നു.
3.12.16
आतिष्ठस्त्वमथैकेन पादेन नियमस्थितः ।
लोकप्रवृत्तिहेतोस्त्वमिति व्यासो ममाब्रवीत् ॥ ३.१२.१६ ॥
നീ അപ്പോൾ നിയമത്തിൽ ഉറച്ച് ഒറ്റക്കാലിൽ നിന്നു. ലോകപ്രവൃത്തിക്കായാണ് നീ അങ്ങനെ ചെയ്തതെന്ന് വ്യാസൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു.
3.12.17
क्षेत्रज्ञः सर्वभूतानामादिरन्तश्च केशवं ।
निधानं तपसां कृष्ण यज्ञस्त्वं च सनातनः ॥ ३.१२.१७ ॥
ഹേ കേശവ! നീ സർവഭൂതങ്ങളുടെയും ക്ഷേത്രജ്ഞനും ആദിയും അന്തവുമാണ്. ഹേ കൃഷ്ണ! നീ തപസ്സുകളുടെ നിധിയും സനാതന യജ്ഞവുമാണ്.
3.12.18
योगकर्ता हृषीकेशः सांख्यकर्ता सनातनः ।
शीलस्त्वं सर्वयोगानां करणं नियमस्य च ॥ ३.१२.१८ ॥
യോഗകർത്താവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ നാഥനും സാംഖ്യകർത്താവുമായ സനാതനൻ നീയാണ്. നീയാണ് എല്ലാ യോഗങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനം, നിയമത്തിന്റെ ഉപാധി.
3.12.19
निहत्य नरकं भौममाहृत्य मणिकुण्डले ।
प्रथमोत्पादितं कृष्ण मेध्यमश्वमवासृजः ॥ ३.१२.१९ ॥
നരകനെ വധിച്ച്, മണികുണ്ഡലങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന്, കൃഷ്ണാ, ആദ്യം ഉത്പന്നമായ ശുദ്ധാശ്വത്തെ നീ വിട്ടയച്ചു.
3.12.20
कृत्वातत्कर्म लोकानामृषभः सर्वलोकजित् ।
अवधीस्त्वं रणे सर्वान्समेतान्दैत्यदानवान् ॥ ३.१२.२० ॥
ആ കർമ്മം ചെയ്ത്, ലോകങ്ങളിൽ വൃഷഭനായ നീ സർവലോകങ്ങളെയും ജയിച്ചവൻ; യുദ്ധത്തിൽ ഒത്തുചേർന്ന ദൈത്യദാനവരെയെല്ലാം നീ വധിച്ചു.
3.12.21
ततः सर्वेश्वरत्वं च संप्रदाय शचीपतेः ।
मानुषेषु महाबाहो प्रादुर्भूतोऽसि केशव ॥ ३.१२.२१ ॥
പിന്നെ, ശചീപതിയിൽ നിന്ന് സർവേശ്വരത്വം നേടി, മഹാബാഹുവായ കേശവാ, നീ മനുഷ്യരിൽ പ്രത്യക്ഷനായിരിക്കുന്നു.
3.12.22
स त्वं नारायणो भूत्वा हरिरासीः परंतप ।
ब्रह्मा सोमश्च सूर्यश्च धर्मो धाता यमोऽनलः ॥ ३.१२.२२ ॥
ആ നീ, ശത്രുതാപനനേ, നാരായണനായി ഹരിയായിരുന്നു; ബ്രഹ്മാവ്, സോമൻ, സൂര്യൻ, ധർമ്മം, ധാതാവ്, യമൻ, അഗ്നി എന്നിവരും നീ തന്നെ.
3.12.23
वायुर्वैश्रवणो रुद्रः कालः खं पृथिवी दिशः ।
अजश्चराचरगुरुः स्रष्टा त्वं पुरुषोत्तम ॥ ३.१२.२३ ॥
വായു, വൈശ്രവണൻ, രുദ്രൻ, കാലം, ആകാശം, ഭൂമി, ദിശകൾ; പുരുഷോത്തമാ, ചരാചരങ്ങളുടെ ഗുരുവായ അജനും സ്രഷ്ടാവും നീ തന്നെ.
3.12.24
तुरायणादिभिर्देव क्रतुभिर्भूरदक्षिणैः ।
अयजो भूरितेजा वै कृष्ण चैत्ररथे वने ॥ ३.१२.२४ ॥
ദേവാ, തുരായണം മുതലായ യജ്ഞങ്ങളാൽ, ധാരാളം ദക്ഷിണകളോടെ, കൃഷ്ണാ, മഹാതേജസ്വിയേ, ചൈത്രരഥവനത്തിൽ നീ യജ്ഞം ചെയ്തു.
3.12.25
शतं शतसहस्राणि सुवर्णस्य जनार्दन ।
एकैकस्मिंस्तदा यज्ञे परिपूर्णानि दत्तवान् ॥ ३.१२.२५ ॥
ജനാർദനാ, അന്ന് ആ യജ്ഞത്തിൽ ഓരോന്നിലും നൂറ് നൂറ് ലക്ഷം സ്വർണം നീ പൂർണമായി ദാനം ചെയ്തു.
3.12.26
अदितेरपि पुत्रत्वमेत्य यादवनन्दन ।
त्वं विष्णुरिति विख्यात इन्द्रादवरजो विभुः ॥ ३.१२.२६ ॥
യാദവാനന്ദനാ, നീ അദിതിയുടെ പുത്രനായി വന്ന്, ഇന്ദ്രനേക്കാൾ ഇളയവനായ സർവവ്യാപിയായ വിഷ്ണു എന്നു പ്രസിദ്ധനായി.
3.12.27
शिशुर्भूत्वा दिवं खं च पृथिवीं च परंतप ।
त्रिभिर्विक्रमणैः कृष्ण क्रान्तवानसि तेजसा । ॥ ३.१२.२७ ॥
പരന്തപാ കൃഷ്ണാ, ശിശുവായി മാറി, നിന്റെ തേജസ്സാൽ മൂന്നു ചുവടുകളിൽ സ്വർഗവും ആകാശവും ഭൂമിയും നീ അളന്നു.
3.12.28
संप्राप्य दिवमाकाशमादित्यस्यन्दने स्थितः ।
अत्यरोचश्च भूतात्मन्भास्करं स्वेन तेजसा ॥ ३.१२.२८ ॥
ഭൂതാത്മാവേ, സ്വർഗവും ആകാശവും പ്രാപിച്ച്, ആദിത്യന്റെ രഥത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട്, നിന്റെ സ്വന്തം തേജസ്സാൽ സൂര്യനെയും മറികടന്നു പ്രകാശിച്ചു.
3.12.29
प्रादुर्भावसहस्रेषु तेषुतेषु त्वया विभो ।
अधर्मरुचयः कृष्ण निहताः शतशोऽसुराः ॥ ३.१२.२९ ॥
വിഭോ, കൃഷ്ണാ, ആയിരക്കണക്കിന് അവതാരങ്ങളിൽ, ആ ആ രൂപങ്ങളിൽ, അധർമത്തിൽ ആസക്തരായ നൂറുകണക്കിന് അസുരന്മാരെ നീ വധിച്ചു.
3.12.30
सादिता मौखाः पाशा निशुम्भनरकौ हतौ ।
कृतः क्षेमः पुनः पन्थाः पुरं प्राग्ज्योतिषं प्रति ॥ ३.१२.३० ॥
മൗഖന്മാരുടെ പാശങ്ങൾ നശിച്ചു, നിശുംഭനും നരകനും വധിക്കപ്പെട്ടു, പ്രാഗ്ജ്യോതിഷപുരത്തിലേക്കുള്ള വഴി വീണ്ടും സുരക്ഷിതമാക്കപ്പെട്ടു.
3.12.31
जारूथ्यामाहुतिः क्राथः शिशुपालो नृपैः सह ।
जरासन्धश्च शैब्यश्च शतधन्वा च निर्जितः ॥ ३.१२.३१ ॥
ജാരൂഥ്യയുടെ ആഹുതി, ക്രാഥൻ, ശിശുപാലൻ, രാജാക്കന്മാരോടൊപ്പം, ജരാസന്ധൻ, ശൈബ്യൻ, ശതധന്വാവ് എന്നിവരും പരാജയപ്പെട്ടു.
3.12.32
तथा पर्जन्यघोषेण रथेनादित्यवर्चसा ।
अहार्षी रुक्मिणीं भैष्मीं रणे निर्जित्य रुक्मिणे ॥ ३.१२.३२ ॥
അതുപോലെ ഇടിമുഴക്കം പോലുള്ള ഘോഷമുള്ള, സൂര്യതേജസ്സുള്ള രഥത്താൽ, യുദ്ധത്തിൽ രുക്മിയെ ജയിച്ച് ഭീഷ്മകന്റെ മകൾ രുക്മിണിയെ നീ കവർന്നു.
3.12.33
इन्द्रद्युम्नो हतः कोपाद्यवनश्च कशेरुमान् ।
हतः सौभपतिः साल्वस्त्वया सौभं च पातितम् ॥ ३.१२.३३ ॥
കോപത്താൽ ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ വധിക്കപ്പെട്ടു, യവനനും കശേരുമാനും വധിക്കപ്പെട്ടു; സൗഭപതിയായ സാൽവനെ നീ വധിച്ചു, സൗഭവും വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു.
3.12.34
एवमेते युधि हता भूयश्चान्याञ्शृमुष्व ह ।
इरावत्यां हतो भोजः कार्तवीर्यसमो युधि।
गोपतिस्तालकेतुश्च त्वया विनिहतावुभौ ॥ ३.१२.३४ ॥
ഇങ്ങനെ ഇവർ യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ടു; ഇനിയും മറ്റുള്ളവരെ കേൾക്കുക. ഇരാവതിയിൽ കാർത്തവീര്യനു തുല്യനായ ഭോജൻ വധിക്കപ്പെട്ടു; ഗോപതിയെയും താലകേതുവിനെയും നീ ഇരുവരെയും വധിച്ചു.
3.12.35
तां च भोगवतीं पुण्यामृषिकान्तां जनार्दन ।
द्वारकामात्मसात्कृत्वा समुद्रं गमयिष्यसि ॥ ३.१२.३५ ॥
ജനാർദ്ദനാ! ആ പുണ്യമായ, ഋഷിമാർക്കു പ്രിയമായ ഭോഗവതിയെയും, ദ്വാരകയെയും നിന്റേതാക്കി സമുദ്രത്തിലേക്ക് നീ നയിക്കും.
3.12.36
न क्रोधो न च मात्सर्यं नानृतं मधुसूदन ।
त्वयि तिष्ठति दाशार्ह न नृशंस्यं कुतोऽनृजु ॥ ३.१२.३६ ॥
മധുസൂദനാ! നിന്നിൽ കോപമില്ല, അസൂയയില്ല, അസത്യവുമില്ല; ദാശാർഹാ! വക്രമായ ക്രൂരത നിന്നിൽ എവിടെ നിന്ന് ഉണ്ടാകും?
3.12.37
आसीनं चैत्यमध्ये त्वां दीप्यमानं स्वतेजसा ।
आगम्य ऋषयः सर्वेऽयाचन्ताभयमच्युत ॥ ३.१२.३७ ॥
അച്യുതാ, ചൈത്യത്തിന്റെ നടുവിൽ ഇരുന്ന് സ്വന്തം തേജസ്സിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന നിന്റെ അടുത്ത് വന്ന് എല്ലാ ഋഷിമാരും അഭയം യാചിച്ചു.
3.12.38
युगान्ते सर्वभूतानि संक्षिप्य मधुसूदन ।
आत्मनैवात्मसात्कृत्वा जगदासीः परंतप ॥ ३.१२.३८ ॥
മധുസൂദനാ, യുഗാന്തത്തിൽ സർവഭൂതങ്ങളെയും സംഹരിച്ച്, നിന്നിൽത്തന്നെ ലയിപ്പിച്ച് ജഗത്തിനെ നിന്നിലാക്കി നീ നിലകൊണ്ടു, പരന്തപാ.
3.12.39
युगादौ तव वार्ष्णेय नाभिपद्मादजायत ।
ब्रह्मा चराचरगुरुर्यस्येदं सकलं जगत्।
तं हन्तुमुद्यतौ घोरौ दानवौ मधुकैटभौ ॥ ३.१२.३९ ॥
വാർഷ്ണേയാ, യുഗാദിയിൽ നിന്റെ നാഭിപദ്മത്തിൽനിന്ന് ചരാചരഗുരുവായ ബ്രഹ്മാവ് ജനിച്ചു; ഈ സകല ജഗത്തും അദ്ദേഹത്തിൽനിന്നുള്ളതാണ്. അദ്ദേഹത്തെ കൊല്ലാൻ ഉഗ്രരായ ദാനവരായ മധുവും കൈടഭനും ഒരുങ്ങി.
3.12.40
तयोर्व्यतिक्रमं दृष्ट्वा क्रुद्धस्य भवतो हरेः ।
ललाटाज्जातवाञ्शंभुः शूलपाणिस्त्रिलोचनः ॥ ३.१२.४० ॥
അവരുടെ അതിക്രമം കണ്ട് കുപിതനായ നിന്റെ നെറ്റിയിൽനിന്ന് ശൂലപാണിയും ത്രിലോചനനുമായ ശംഭു ജനിച്ചു.
3.12.41
इत्थं तावपि देवेशौ त्वच्छरीरसमुद्भवौ ।
त्वन्नियोगकरावेताविति मे नारदोऽब्रवीत् ॥ ३.१२.४१ ॥
ഇങ്ങനെ ആ ദേവേശന്മാരും നിന്റെ ശരീരത്തിൽനിന്ന് ജനിച്ച് നിന്റെ കല്പന നിറവേറ്റുന്നവരാണെന്ന് നാരദൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു.
3.12.42
तथा नारायण पुरा क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ।
इष्टवांस्त्वं महासत्रं कृष्ण चैत्ररथे वने ॥ ३.१२.४२ ॥
അതുപോലെ നാരായണാ, പണ്ട് ധാരാളം ദക്ഷിണയുള്ള യാഗങ്ങളാൽ, കൃഷ്ണാ, ചൈത്രരഥവനത്തിൽ നീ മഹാസത്രം നടത്തിയിരുന്നു.
3.12.43
नैवं परे नापरे वा करिष्यन्ति कृतानि वा ।
यानि कर्माणि देव त्वं बाल एव महाबलः ॥ ३.१२.४३ ॥
ദേവാ, നീ ബാല്യത്തിൽത്തന്നെ മഹാബലത്തോടെ ചെയ്ത ഈ കർമ്മങ്ങൾ മറ്റുള്ളവരോ, പിന്നീടു വരുന്നവരോ, മുൻപുള്ളവരോ ചെയ്തിട്ടില്ലവും ചെയ്യുകയുമില്ല.
3.12.44
कृतवान्पुण्डरीकाक्ष बलदेवसहायवान् ।
वैराजभवने चापि ब्रह्मणा न्यवसः सह ॥ ३.१२.४४ ॥
പുണ്ഡരീകാക്ഷാ, നീ ബലദേവന്റെ സഹായത്തോടെ ഇവ ചെയ്തു; വൈരാജഭവനത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിനോടൊപ്പം വസിക്കുകയും ചെയ്തു.
3.12.45
एवमुक्त्वा महात्मानमात्मा कृष्णस्य पाण्डवः ।
तूष्णीमासीत्ततः पार्थमित्युवाच जनार्दनः ॥ ३.१२.४५ ॥
മഹാത്മാവായ കൃഷ്ണനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കൃഷ്ണന്റെ ആത്മാവായ പാണ്ഡവൻ മൗനമായി ഇരുന്നു; അപ്പോൾ ജനാർദ്ദനൻ പാർത്ഥനോട് പറഞ്ഞു.
3.12.46
ममैव त्वं तवैवाहं ये मदीयास्तवैव ते ।
यस्त्वां द्वेष्टि स मां द्वेष्टि यस्त्वामनु स मामनु ॥ ३.१२.४६ ॥
നീ എന്റേതാണ്; ഞാൻ നിന്റേതാണ്; എന്റേതായവർ നിന്റേതുതന്നെ. നിന്നെ വെറുക്കുന്നവൻ എന്നെ വെറുക്കുന്നു; നിന്നെ പിന്തുടരുന്നവൻ എന്നെ പിന്തുടരുന്നു.
3.12.47
नरस्त्वमसि दुर्धर्ष हरिर्नारायणो ह्यहम् ।
काले लोकमिमं प्राप्तौ नरनारायणावृषी ॥ ३.१२.४७ ॥
ദുർദ്ധർഷാ, നീ നരനാണ്; ഞാൻ ഹരിയായ നാരായണൻ. കാലം വന്നപ്പോൾ ഈ ലോകത്ത് വന്ന നരനാരായണ ഋഷിമാരാണ് നാം.
3.12.48
अनन्यः पार्थ मत्तस्त्वं त्वत्तश्चाहं तथैव च ।
नावयोरन्तरं शक्यं वेदितुं भरतर्षभ ॥ ३.१२.४८ ॥
പാർത്ഥാ, നീ എന്നിൽനിന്ന് വേറല്ല; ഞാനും നിന്നിൽനിന്ന് വേറല്ല. ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, നമ്മൾ രണ്ടുപേർക്കിടയിലെ വ്യത്യാസം അറിയാൻ കഴിയില്ല.
3.12.49
इत्युक्त्वा पुण्डरीकाक्षः पाण्डवं सुप्रियं वचः ।
प्रीयमाणो हृषीकेशस्तूष्णीं तत्र बभूव सः ॥ ३.१२.४९ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, താമരക്കണ്ണനായ ഹൃഷീകേശൻ പാണ്ഡവനോട് പ്രിയമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ്, പ്രസന്നനായി അവിടെ മൗനമായിരുന്നു.
3.12.50
एवमुक्ते तु वचने केशेवेन महात्मना ।
तस्मिन्वीरसमावाये संरब्धेष्वथ राजसु ॥ ३.१२.५० ॥
മഹാത്മാവായ കേശവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ വീരസമ്മേളനത്തിൽ, കോപിച്ച രാജാക്കന്മാർക്കിടയിൽ...
3.12.51
धृष्टद्युम्नमुखैर्वीरैर्भ्रातृभिः परिवारिता ।
पाञ्चाली पुण्डरीकाक्षमासीनं यादवैः सह।
अभिगम्याब्रवीत्कृष्णा शरण्यं शरणैषिणी ॥ ३.१२.५१ ॥
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ മുതലായ വീരസഹോദരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട പാഞ്ചാലി, യാദവരോടൊപ്പമിരുന്ന താമരക്കണ്ണന്റെ അടുത്തെത്തി, ശരണം തേടുന്ന കൃഷ്ണ പറഞ്ഞു.
3.12.52
वासुदेव हृषीकेश वासवावरजाच्युत ।
देवदेवोसि देवानामिति द्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ ३.१२.५२ ॥
ഹേ വാസുദേവാ, ഹൃഷീകേശാ, വാസവന്റെ അനുജാ, അച്യുതാ! നീ ദേവന്മാരുടെ ദേവനാണെന്ന് ദ്വൈപായനൻ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
3.12.53
पूर्वे प्रजाभिसर्गे त्वामाहुरेकं प्रजापतिम् ।
स्रष्टारं सर्वलोकानामसितो देवलोऽब्रवीत् ॥ ३.१२.५३ ॥
പണ്ട് പ്രജകളെ സൃഷ്ടിച്ച കാലത്ത് സർവലോകങ്ങളുടെയും സ്രഷ്ടാവായ ഏകപ്രജാപതി നീയാണെന്ന് പറയുന്നു എന്ന് അസിതദേവലൻ പറഞ്ഞു.
3.12.54
विष्णुस्त्वमसि दुर्धर्ष त्वं यज्ञो मधुसूदन ।
यष्टात्वमसि त्वमसि यष्टव्यो जामदग्न्यो यथाऽब्रवीत् ॥ ३.१२.५४ ॥
നീ വിഷ്ണുവാണ്, ദുർധർഷാ; നീ യജ്ഞമാണ്, മധുസൂദനാ. നീ യജമാനനാണ്, നീ തന്നെയാണ് ആരാധ്യൻ, ജാമദഗ്ന്യൻ പറഞ്ഞതുപോലെ.
3.12.55
ऋषयस्त्वां क्षमामाहुः सत्यं च परुषोत्तम ।
सत्याद्यज्ञोसि संभूतः कश्यपस्त्वां यथाऽब्रवीत् ॥ ३.१२.५५ ॥
ഋഷികൾ നിന്നെ ക്ഷമയെന്നും സത്യമെന്നും വിളിക്കുന്നു, ഓ പുരുഷോത്തമാ. സത്യത്തിൽ നിന്ന് യജ്ഞം ജനിച്ചു; കശ്യപൻ നിന്നെക്കുറിച്ച് അങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
3.12.56
साध्यानामपि देवानां शिवानामीश्वरेश्वर ।
लोकभावन लोकेश यथा त्वां नारदोऽब्रवीत् ॥ ३.१२.५६ ॥
സാധ്യദേവന്മാർക്കും ശിവന്മാർക്കും പോലും, ഈശ്വരന്മാരുടെ ഈശ്വരാ, ലോകങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവനേ, ലോകേശാ, നാരദൻ നിന്നെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞതുപോലെ.
3.12.57
ब्रह्मशंकरशक्राद्यैर्देववृन्दैः पुनः पुनः ।
क्रीडसे त्वं नरव्याघ्र बालः क्रीडनकैरिव ॥ ३.१२.५७ ॥
ബ്രഹ്മാവ്, ശങ്കരൻ, ഇന്ദ്രൻ തുടങ്ങിയ ദേവസംഘങ്ങളോടൊപ്പം നീ വീണ്ടും വീണ്ടും കളിക്കുന്നു, ഓ നരവ്യാഘ്രാ, കുട്ടി കളിപ്പാട്ടങ്ങളോടെന്നപോലെ.
3.12.58
द्यौश्च ते शिरसा व्याप्ता पद्भ्यां च पृथिवीप्रभो ।
जठरे खमिमे लोकाः पुरुषोसि सनातनः ॥ ३.१२.५८ ॥
സ്വർഗം നിന്റെ തലയാൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, ഭൂമി നിന്റെ പാദങ്ങളാൽ, ഓ ഭൂപ്രഭോ. ആകാശവും ഈ ലോകങ്ങളും നിന്റെ ഉദരത്തിലാണ്; നീ സനാതനനായ പുരുഷൻ.
3.12.59
विद्यातपोभितप्तानां तपसा भावितात्मनाम् ।
आत्मदर्शनतृप्तानामृषीणामसि सत्तमः ॥ ३.१२.५९ ॥
വിദ്യയാലും തപസ്സാലും തപിച്ചവരും തപസ്സാൽ ശുദ്ധാത്മാക്കളായവരും ആത്മദർശനത്താൽ തൃപ്തരായവരുമായ ഋഷിമാരിൽ നീയാണ് ഉത്തമൻ.
3.12.60
राजर्षीणां पुण्यकृतामाहवेष्वनिवर्तिनाम् ।
सर्वधर्मोपपन्नानां त्वं गतिः पुरुषर्षभ।
त्वं प्रभुस्त्वं विभुश्च त्वं भूतात्मा त्वं विचेष्टसे ॥ ३.१२.६० ॥
യുദ്ധങ്ങളിൽ പിന്മാറാത്ത, പുണ്യം ചെയ്ത, സർവധർമങ്ങളോടും കൂടിയ രാജർഷിമാർക്ക് നീയാണ് ഗതി, ഓ പുരുഷർഷഭാ. നീ പ്രഭുവാണ്, നീ വിഭുവാണ്, നീ ഭൂതാത്മാവാണ്; നീ തന്നെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
3.12.61
लोकपालाश्च लोकाश्च नक्षत्राणि दिशे दश ।
नभश्चन्द्रश्च सूर्यश्च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ ३.१२.६१ ॥
ലോകപാലകരും ലോകങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളും പത്തു ദിക്കുകളും ആകാശവും ചന്ദ്രനും സൂര്യനും — എല്ലാം നിന്നിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്.
3.12.62
मंर्त्यता चैव भूतानाममरत्वं दिवौकसाम् ।
त्वयि सर्वं महाबाहो लोककार्यं प्रतिष्ठितम् ॥ ३.१२.६२ ॥
മഹാബാഹോ, ജീവികളുടെ മരണവും ദേവന്മാരുടെ അമരത്വവും ലോകകാര്യങ്ങളെല്ലാം നിന്നിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്.
3.12.63
सा तेऽहं दुःखमाख्यास्ये प्रणयान्मधुसूदन ।
ईशस्त्वं सर्वभूतानां ये दिव्या ये च मानुषाः ॥ ३.१२.६३ ॥
മധുസൂദനാ, സ്നേഹംകൊണ്ട് ഞാൻ എന്റെ ദുഃഖം നിന്നോട് പറയാം. ദിവ്യരായാലും മനുഷ്യരായാലും സർവഭൂതങ്ങൾക്കും നീയാണ് ഈശ്വരൻ.
3.12.64
कथं नु भार्या पार्थानां तव कृष्ण सखी विभो ।
धृष्टद्युम्नस्य भगिनी सभां कृष्येत मादृशी ॥ ३.१२.६४ ॥
കൃഷ്ണാ, വിഭോ, പാണ്ഡവരുടെ ഭാര്യയും നിന്റെ സഖിയും ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്റെ സഹോദരിയുമായ എന്നെപ്പോലെയുള്ള സ്ത്രീ എങ്ങനെയാണ് സഭയിലേക്ക് വലിച്ചിഴക്കപ്പെടുക?
3.12.65
स्त्रीधर्मिणी वेपमाना शोणितेन समुक्षिता ।
एकवस्त्रा विकृष्टाऽस्मि दुःखिता कुरुसंसदि ॥ ३.१२.६५ ॥
സ്ത്രീധർമ്മം പാലിക്കുന്ന ഞാൻ, വിറച്ചുകൊണ്ട്, രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന്, ഒറ്റ വസ്ത്രത്തോടെ കുരുസഭയിൽ വലിച്ചിഴക്കപ്പെട്ട് ദുഃഖിതയായി.
3.12.66
राज्ञां मध्ये सभायां तु रजसाऽतिपरिप्लुता ।
दृष्ट्वा च मां धार्तराष्ट्राः प्राहसन्पापचेतसः ॥ ३.१२.६६ ॥
രാജാക്കന്മാരുടെ നടുവിൽ സഭയിൽ പൊടിയിൽ പൂർണ്ണമായി മൂടിയ എന്നെ കണ്ട് പാപചിന്തരായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ പരിഹസിച്ചു.
3.12.67
दासीभावेन मां भोक्तुमीष्सुते मधुसूदन ।
जीवत्सु पाण्डुपुत्रेषु पाञ्चालेषु च वृष्णिषु ॥ ३.१२.६७ ॥
മധുസൂദനാ, പാണ്ഡുപുത്രന്മാരും പാഞ്ചാലന്മാരും വൃഷ്ണികളും ജീവിച്ചിരിക്കെത്തന്നെ അവർ എന്നെ ദാസിയാക്കി അനുഭവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
3.12.68
नन्वहं कृष्ण भीष्मस्य धृतराष्ट्रस्य चोभयोः ।
स्नुषा भवामि धर्मेण साऽहं दासीकृता बलात् ॥ ३.१२.६८ ॥
കൃഷ്ണാ, ഞാൻ ധർമ്മപ്രകാരം ഭീഷ്മർക്കും ധൃതരാഷ്ട്രർക്കും ഇരുവർക്കും മരുമകളാണ്; എന്നിട്ടും ബലമായി എന്നെ ദാസിയാക്കി.
3.12.69
गर्हयेपाण्डवांस्त्वेव युधि श्रेष्ठान्महाबलान् ।
यत्क्लिश्यमानां प्रेक्षन्ते धर्मपत्नीं यशस्विनीम् ॥ ३.१२.६९ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠരും മഹാബലരുമായ പാണ്ഡവരെ നിന്ദിക്കട്ടെ; ധർമ്മപത്നിയും യശസ്വിനിയുമായ എന്നെ പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത് അവർ നോക്കിനിൽക്കുന്നു.
3.12.70
धिग्बलं भीमसेनस्य धिक्पार्थस् च गाण्डिवम् ।
यौ मां विप्रकृतां क्षुद्रैर्मर्षयेतां जनार्दन ॥ ३.१२.७० ॥
ഭീമസേനന്റെ ബലത്തിന് ധിക്കാരം; അർജ്ജുനന്റെ ഗാണ്ഡീവത്തിനും ധിക്കാരം. ജനാർദ്ദനാ, നീചന്മാരാൽ അപമാനിതയായ എന്നെ ആ രണ്ടുപേരും സഹിച്ചുനിന്നു.
3.12.71
शाश्वतोऽयं धर्मपथः सद्भिराचरितः सदा ।
यद्भार्यां परिरक्षन्ति भर्तारोऽल्पबला अपि ॥ ३.१२.७१ ॥
ഇത് ശാശ്വതമായ ധർമ്മമാർഗ്ഗമാണ്; സജ്ജനങ്ങൾ എപ്പോഴും ആചരിച്ചുവന്നത്: ഭർത്താക്കന്മാർ ബലം കുറഞ്ഞവരാണെങ്കിലും ഭാര്യയെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.
3.12.72
भार्यायां रक्ष्यमाणायां प्रजा भवति रक्षिता ।
प्रजायां रक्ष्यमाणायामात्मा भवति रक्षितः ॥ ३.१२.७२ ॥
ഭാര്യ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോൾ സന്താനം സംരക്ഷിതമാകുന്നു; സന്താനം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ആത്മാവ് (ഭർത്താവ്) സംരക്ഷിതനാകുന്നു.
3.12.73
आत्मा हि जायेत तस्यां तस्मज्जाया भवत्युत ।
भर्ता च भार्यया रक्ष्यः कथं जायान्ममोदरे ॥ ३.१२.७३ ॥
ആത്മാവ് അവളിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിക്കുന്നു; അതിനാൽ അവൾ ഭാര്യയാകുന്നു. ഭർത്താവും ഭാര്യയാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്. അങ്ങനെയെങ്കിൽ എന്റെ ഉദരത്തിൽ നിന്ന്…
3.12.74
नन्विमे शरणं प्राप्तं न त्यजन्ति कदाचन ।
ते मां शरणमापन्नां नान्वपद्यन्त पाण्डवाः ॥ ३.१२.७४ ॥
ശരണം തേടിയെത്തിയവരെ ഇവർ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കാറില്ലല്ലോ? എന്നാൽ ശരണം പ്രാപിച്ച എന്നെ പാണ്ഡവർ പിന്തുടർന്നില്ല.
3.12.75
पञ्चभिः पतिभिर्जाताः कुमासरा मे महौजसः ।
एतेषामप्यवेक्षार्थं त्रातव्याऽस्मि जनार्दन ॥ ३.१२.७५ ॥
അഞ്ചു ഭർത്താക്കന്മാരിൽ നിന്ന് എന്റെ മഹാതേജസ്വികളായ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. ജനാർദനാ, അവരെ പരിപാലിക്കുന്നതിനെങ്കിലും ഞാൻ സംരക്ഷിക്കപ്പെടണം.
3.12.76
प्रतिविन्ध्यो युधिष्ठिरात्सुतसोमो वृकोदरात् ।
अर्जुनाच्छ्रुतकीर्तिश्च शतानीकस्तु नाकुलिः ॥ ३.१२.७६ ॥
യുധിഷ്ഠിരനിൽ നിന്ന് പ്രതിവിന്ധ്യൻ, ഭീമനിൽ നിന്ന് സുതസോമൻ, അർജുനനിൽ നിന്ന് ശ്രുതകീർത്തി, നകുലനിൽ നിന്ന് ശതാനീകൻ.
3.12.77
कनिष्ठाच्छ्रुतकर्मा च सर्वे सत्यपराक्रमा ।
प्रद्युम्नो यादृशः कृष्ण तादृशास्ते महारथाः ॥ ३.१२.७७ ॥
ഇളയവനിൽ നിന്ന് ശ്രുതകർമ്മൻ. എല്ലാവരും സത്യപരാക്രമികളാണ്. കൃഷ്ണാ, പ്രദ്യുമ്നനെപ്പോലെയാണ് ആ മഹാരഥന്മാർ.
3.12.78
नन्विमे धनुषि श्रेष्ठा अजेया युधि शात्रवैः ।
किमर्थं धार्तराष्ट्राणां सहन्ते दुर्बलीयसाम् ॥ ३.१२.७८ ॥
ഇവർ വില്ലുവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠരും യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കൾക്ക് കീഴടക്കാനാകാത്തവരുമല്ലേ? എന്നിട്ട് ദുർബലരായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ എന്തിന് സഹിക്കുന്നു?
3.12.79
अधर्मेण हृतं राज्यं सर्वे दासाः कृतास्तथा ।
सभायां परिकृष्टाऽहमेकवस्त्रा रजस्वला ॥ ३.१२.७९ ॥
അധർമ്മത്താൽ രാജ്യം അപഹരിക്കപ്പെട്ടു, എല്ലാവരും ദാസന്മാരാക്കപ്പെട്ടു; ഒറ്റവസ്ത്രത്തോടെ, രജസ്വലയായ ഞാൻ സഭയിലേക്ക് വലിച്ചിഴക്കപ്പെട്ടു.
3.12.80
नाधिज्यमपि यच्छक्यं कर्तुमन्येन गाण्डिवम् ।
अन्यत्रार्जुनभीमाभ्यां त्वया वा मधुसूदन ॥ ३.१२.८० ॥
അർജ്ജുനനും ഭീമനും ഒഴികെ, അല്ലെങ്കിൽ നീയല്ലാതെ, മറ്റൊരാൾക്കും ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ഞാൺ കെട്ടാനാകില്ല, മധുസൂദനാ.
3.12.81
धिग्बलं भीमसेनस्य धिक्पार्थस्य च पौरुषम् ।
यत्र दुर्योधनः कृष्ण मुहूर्तमपि जीवति ॥ ३.१२.८१ ॥
ഭീമസേനന്റെ ബലത്തിന് ധിക്കാരം, പാർത്ഥന്റെ പൗരുഷത്തിനും ധിക്കാരം; കൃഷ്ണാ, ദുര്യോധനൻ ഒരു നിമിഷമെങ്കിലും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നിടത്ത്.
3.12.82
य एतानाक्षिपद्राष्टात्सह मात्राऽविहिंसकान् ।
अधीयानान्पुरा बालान्व्रतस्थान्मधुसूदन ॥ ३.१२.८२ ॥
ഈ നിരപരാധികളായ കുട്ടികളെ, അവരുടെ അമ്മയോടൊപ്പം, രാജ്യത്തുനിന്ന് ആട്ടിയോടിച്ചവൻ; അവർ മുമ്പ് പഠിക്കുകയും വ്രതമെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്ന കുട്ടികളായിരുന്നപ്പോൾ, മധുസൂദനാ.
3.12.83
भोजने भीमसेनस्य पापः प्राक्षिपयद्विषम् ।
कालकूटं नवं तीक्ष्णं संभृतं रोमहर्षणम् ॥ ३.१२.८३ ॥
ഭീമസേനന്റെ ഭക്ഷണത്തിൽ ആ പാപി പുതിയതും മൂർച്ചയുള്ളതും ശേഖരിച്ചതും രോമാഞ്ചമുണ്ടാക്കുന്നതുമായ കാലകൂട വിഷം കലർത്തി.
3.12.84
तज्जीर्णमविकारेण सहान्नेन जनार्दन ।
सशेषत्वान्महाबाहो भीमस्य पुरुषोत्तम ॥ ३.१२.८४ ॥
ആ വിഷം അന്നത്തോടൊപ്പം ഒരു വികാരവുമില്ലാതെ ദഹിച്ചുപോയി, ജനാർദ്ദനാ; മഹാബാഹോ, പുരുഷോത്തമാ, ഭീമന്റെ ശരീരത്തിൽ ശേഷിച്ചതിനാൽ.
3.12.85
प्रमाणकोट्यां विश्वस्तं तथा सुप्तं वृकोदरम् ।
बद्ध्वैनं कृष्ण गङ्गायां प्रक्षिप्य पुरमाव्रजत् ॥ ३.१२.८५ ॥
പ്രമാണകോടിയിൽ വിശ്വസിച്ച് ഉറങ്ങിക്കിടന്ന വൃകോദരനെ (ഭീമനെ) കെട്ടി, കൃഷ്ണാ, ഗംഗയിലേക്ക് എറിഞ്ഞ് അവർ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
3.12.86
यदा विबुद्धः कौन्तेयस्तदा संछिद्य बन्धनम् ।
उदतिष्ठन्महाबाहुर्भीमसेनो महाबलः ॥ ३.१२.८६ ॥
കൗന്തേയൻ ഉണർന്നപ്പോൾ, ബന്ധനങ്ങൾ മുറിച്ച് മഹാബാഹുവായ മഹാബലനായ ഭീമസേനൻ എഴുന്നേറ്റു.
3.12.87
आशीविषैः कृष्णसर्पैः सुप्तंचैनमदंशयत् ।
सर्वेष्वेवाङ्गदेशेषु न ममार च शत्रुहा ॥ ३.१२.८७ ॥
വിഷമുള്ള കരിമ്പാമ്പുകൾ ഉറങ്ങിക്കിടന്നവനെ ശരീരത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും കടിച്ചു; എന്നിട്ടും ശത്രുഘ്നൻ മരിച്ചില്ല.
3.12.88
प्रतिबुद्धस्तु कौन्तेयः सर्वान्सर्पानपोथयत् ।
सारथिं चास्य दयितमपहस्तेन जघ्निवान् ॥ ३.१२.८८ ॥
ഉണർന്ന കൗന്തേയൻ എല്ലാ പാമ്പുകളെയും ചതച്ചു; അവന്റെ പ്രിയ സാരഥിയെയും കൈകൊണ്ട് അടിച്ചു.
3.12.89
पुनः सुप्तानुपाधाक्षीद्बालकान्वारणावते ।
शयानानार्यया सार्धं को नु तत्कर्तुमर्हति ॥ ३.१२.८९ ॥
വാരണാവതത്തിൽ ഉറങ്ങിക്കിടന്ന ബാലകന്മാരെ, ആര്യയോടൊപ്പം കിടന്നവരെ വീണ്ടും ആരാണ് ദഹിപ്പിച്ചത്? ആ പ്രവൃത്തി ചെയ്യാൻ ആർക്കാണ് കഴിയുക?
3.12.90
यत्रार्या रुदती भीता पाण्डवानिदमब्रवीत् ।
महद्व्यसनमापन्ना शिखिना परिवारिता ॥ ३.१२.९० ॥
ആര്യ (അമ്മ) കരഞ്ഞും ഭയന്നും പാണ്ഡവരോട് ഇതു പറഞ്ഞു; വലിയ ദുരിതത്തിൽ പെട്ട്, അഗ്നിയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവളായി.
3.12.91
हा हतास्मि कुंतोन्वद्य भवेच्छान्तिरिहानलात् ।
अनाथा विनशिष्यामि बालकैः पुत्रकैः सह ॥ ३.१२.९१ ॥
അയ്യോ, ഞാൻ നശിച്ചു! കുന്തീ, ഈ അഗ്നിയിൽനിന്ന് ഇവിടെ ഇപ്പോൾ എനിക്ക് ശാന്തി ലഭിക്കുമോ? സംരക്ഷകനില്ലാതെ ബാലകരോടും പുത്രരോടും കൂടി ഞാൻ നശിക്കും.
3.12.92
तत्र भीमो महाबाहुर्वायुवेगपराक्रमः ।
आर्यामाश्वासयामास भ्रातॄंश्चापि वृकोदरः ॥ ३.१२.९२ ॥
അവിടെ വായുവേഗത്തിനൊത്ത പരാക്രമമുള്ള മഹാബാഹുവായ ഭീമൻ ആര്യയെയും സഹോദരന്മാരെയും ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
3.12.93
वैनतेयो यथा पक्षी गरुत्मान्पततांवरः ।
तथैवाभिपतिष्यामि भयंवो नेह विद्यते ॥ ३.१२.९३ ॥
വിനതയുടെ പുത്രനായ ഗരുഡൻ പക്ഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി എങ്ങനെ പായുന്നുവോ അതുപോലെ ഞാനും പായും; ഇവിടെ നിങ്ങൾക്ക് ഭയമില്ല.
3.12.94
आर्यामङ्केन वामेन राजानं दक्षिणेन च ।
अंसयोश्च यमौ कृत्वा पृष्ठे बीभत्सुमेव च ॥ ३.१२.९४ ॥
ഇടത്തെ മടിയിൽ ആര്യയെയും, വലതുകൈകൊണ്ട് രാജാവിനെയും, തോളുകളിൽ ഇരട്ടകളെയും, പുറത്ത് ബീഭത്സുവെയും ഏറ്റി.
3.12.95
सहसोत्पत्य वेगेन सर्वानादाय वीर्यवान् ।
भ्रातॄनार्यां च बलवान्मोक्षयामास पावकात् ॥ ३.१२.९५ ॥
വീരനും ബലവാനുമായ അവൻ പെട്ടെന്ന് വേഗത്തിൽ കുതിച്ചുയർന്ന് എല്ലാവരെയും എടുത്ത്, ആര്യയെയും സഹോദരന്മാരെയും അഗ്നിയിൽനിന്ന് മോചിപ്പിച്ചു.
3.12.96
ते रात्रौ प्रस्थितां सर्वे सह मात्रा यशस्विनः ।
अभ्यगच्छन्महारण्ये हिडिम्बवनमन्तिकात् ॥ ३.१२.९६ ॥
ആ യശസ്വികളെല്ലാം രാത്രിയിൽ അമ്മയോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ട്, മഹാവനത്തിൽ ഹിഡിംബവനത്തിനടുത്ത് എത്തി.
3.12.97
श्रान्ताः प्रसुप्तास्तत्रेमे मात्रा सह सुदुःखिताः ।
सुप्तांश्चैनानभ्यगच्छद्धिडिम्बा नाम राक्षसी ॥ ३.१२.९७ ॥
ക്ഷീണിച്ച് ഗാഢനിദ്രയിലായിരുന്ന അവരെല്ലാം അവിടെ അമ്മയോടൊപ്പം അതീവ ദുഃഖിതരായിരുന്നു. ഉറങ്ങിക്കിടന്ന അവരെ ഹിഡിംബ എന്ന പേരുള്ള രാക്ഷസി സമീപിച്ചു.
3.12.98
सा दृष्ट्वा पाण्डवांस्तत्र सुप्तान्मात्रा सह क्षितौ ।
हृच्छयेनाभिभूतात्मा भीमसेनमकामयत् ॥ ३.१२.९८ ॥
അവിടെ നിലത്ത് അമ്മയോടൊപ്പം ഉറങ്ങുന്ന പാണ്ഡവരെ കണ്ട് ഹൃദയത്തിൽ കാമബാണത്താൽ മനസ്സ് മറയ്ക്കപ്പെട്ട അവൾ ഭീമസേനനെ ആഗ്രഹിച്ചു.
3.12.99
भीमस्य पादौ कृत्वा तु स्वउत्सङ्गे ततोऽबला ।
पर्यमर्दत संहृष्टा कल्याणी मृदुपाणिना ॥ ३.१२.९९ ॥
പിന്നെ ആ ദുർബല ഭീമന്റെ പാദങ്ങൾ തന്റെ മടിയിൽ വെച്ച്, സന്തോഷത്തോടെ ആ സുന്ദരി മൃദുവായ കൈകളാൽ അവയെ തിരുമ്മി.
3.12.100
तामबुद्ध्यदमेयात्मा बलवान्सत्यविक्रमः ।
पर्यपृच्छत तां भीमः किमिहेच्छस्यनिन्दिते ॥ ३.१२.१०० ॥
അളവറ്റ ആത്മാവുള്ള, സത്യവിക്രമിയായ ബലവാനായ ഭീമൻ അവളെ മനസ്സിലാക്കി; ഭീമൻ അവളോട് ചോദിച്ചു: 'നിർദോഷേ, ഇവിടെ നീ എന്താണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?'
3.12.101
एवमुक्ता तु भीमेन राक्षसी कामरूपिणी ।
भीमसेनं महात्मानमाह चैवमनिन्दिता ॥ ३.१२.१०१ ॥
ഭീമൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കാൻ കഴിവുള്ള രാക്ഷസി, ആ നിർദോഷി, മഹാത്മാവായ ഭീമസേനനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
3.12.102
पलायध्वमितः क्षिप्रं मम भ्रातैष वीर्यवान् ।
आगमिष्यति वो हन्तुं तस्माद्गच्छत माचिरम् ॥ ३.१२.१०२ ॥
ഇവിടെനിന്ന് വേഗം ഓടിപ്പോകൂ! എന്റെ വീര്യവാനായ സഹോദരൻ നിങ്ങളെ കൊല്ലാൻ വരും; അതിനാൽ താമസിക്കാതെ പോകൂ.
3.12.103
अथ भीमोऽभ्युवाचैनां साभिमानमिदं वचः ।
नोद्विजेयमहं तस्मान्निहनिष्येऽहमागतम् ॥ ३.१२.१०३ ॥
അപ്പോൾ ഭീമൻ അഭിമാനത്തോടെ അവളോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല; അതിനാൽ വന്നവനെ ഞാൻ കൊല്ലും.
3.12.104
तयोः श्रुत्वा तु संजल्पमागच्छद्राक्षसाधमः ।
भीमरूपो महानादान्विसृजन्भीमदर्शनः ॥ ३.१२.१०४ ॥
അവരുടെ സംഭാഷണം കേട്ട് രാക്ഷസരിൽ അധമനായവൻ വന്നു; ഭയങ്കര രൂപത്തോടെ, മഹാഗർജ്ജനം മുഴക്കി, കാണാൻ ഭീകരനായി.
3.12.105
केन सार्धं कथयसि आनयैनं ममान्तिकम् ।
हिडिम्बे भक्षयिष्यामो न चिरं कर्तुमर्हसि ॥ ३.१२.१०५ ॥
ആരോടാണ് സംസാരിക്കുന്നത്? ഇവനെ എന്റെ അടുത്ത് കൊണ്ടുവരൂ. ഹിഡിംബേ, നാം ഇവനെ ഭക്ഷിക്കും; നീ താമസിക്കരുത്.
3.12.106
सा कृपासंगृहीतेन हृदयेन मनस्विनी ।
नैनमैच्छत्तदाकर्तुमनुक्रोशादनिन्दिता ॥ ३.१२.१०६ ॥
ആ മനസ്വിനിയായ, കുറ്റമറ്റവൾ കാരുണ്യം നിറഞ്ഞ ഹൃദയത്തോടെ അപ്പോൾ അവനെ (ഉപദ്രവിക്കാൻ) ആഗ്രഹിച്ചില്ല; അനുകമ്പകൊണ്ട്.
3.12.107
स नादान्विनदन्घोरान्राक्षसः पुरुषादकः ।
अभ्यद्रवत वेगेन भीमसेनं तदा किल ॥ ३.१२.१०७ ॥
ആ നരഭക്ഷകനായ രാക്ഷസൻ ഭയങ്കര ഗർജ്ജനങ്ങൾ മുഴക്കി, അപ്പോൾ വേഗത്തിൽ ഭീമസേനന്റെ നേർക്കു ചാടി.
3.12.108
तमभिद्रुत्य संक्रुद्धो वेगेन महता बली ।
अगृह्णात्पाणिना पाणिं भीमसेनस्य राक्षसः ॥ ३.१२.१०८ ॥
അവന്റെ നേർക്ക് പാഞ്ഞടുത്ത്, അതിക്രോധിതനായ ശക്തനായ ആ രാക്ഷസൻ മഹാവേഗത്തോടെ തന്റെ കൈകൊണ്ട് ഭീമസേനന്റെ കൈ പിടിച്ചു.
3.12.109
इन्द्राशनिसमस्पर्शं वज्रसंहननं दृढम् ।
संहत्य भीमसेनाय व्याक्षिपत्सहसा करम् ॥ ३.१२.१०९ ॥
ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രായുധം പോലുള്ള സ്പർശമുള്ളവനും വജ്രതുല്യം ദൃഢമായ ശരീരമുള്ളവനുമായ അവൻ, സ്വയം ഒതുങ്ങി പെട്ടെന്ന് ഭീമസേനന്റെ നേരെ കൈ വീശി.
3.12.110
गृहीतं पाणिना पाणिं भीमसेनस्य रक्षसा ।
नामृष्यत महाबाहुस्तत्राक्रुद्ध्यद्वृकोदरः ॥ ३.१२.११० ॥
രാക്ഷസൻ ഭീമസേനന്റെ കൈ തന്റെ കൈകൊണ്ട് പിടിച്ചു. മഹാബാഹുവായ വൃകോദരന് അത് സഹിക്കാനായില്ല; അവിടെവെച്ചുതന്നെ അവൻ കോപിച്ചു.
3.12.111
तदासीत्तुमुलं युद्धं भीमसेनहिडिम्बयोः ।
सर्वास्त्रविदुषोर्घोरं वृत्रवासवयोरिव ॥ ३.१२.१११ ॥
അപ്പോൾ ഭീമസേനനും ഹിഡിംബനും തമ്മിൽ ഭയങ്കരമായ തുമുലയുദ്ധം നടന്നു—എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളിലും വിദഗ്ധരായ അവർ വൃത്രനും വാസവനും തമ്മിലുള്ളതുപോലെ പോരാടി.
3.12.112
विक्रीड्य सुचिरं भीमो राक्षसेन सहानघ ।
निजघान महावीर्यस्तं तदा निर्बलं बली ॥ ३.१२.११२ ॥
ഹേ പാപരഹിതനേ! രാക്ഷസനോടൊപ്പം ദീർഘനേരം കളിയാടിയ ശേഷം, മഹാവീര്യനായ ബലവാനായ ഭീമൻ അപ്പോൾ ബലംകെട്ട അവനെ വധിച്ചു.
3.12.113
हत्वा हिडिम्बं भीमोऽथ प्रस्थितो भ्रातृभिः सह ।
हिडिम्बामग्रतः कृत्वा यस्यां जातो घटोत्कटः ॥ ३.१२.११३ ॥
ഹിഡിംബനെ വധിച്ചശേഷം ഭീമൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു; ആരിൽനിന്നു ഘടോത്കചൻ ജനിച്ചുവോ ആ ഹിഡിംബയെ മുന്നിൽ നിർത്തി.
3.12.114
ततः संप्राद्रवन्सर्वे सह मात्रा परंतपाः ।
एकचक्रामभिमुखाः संवृता ब्राह्मणव्रजैः ॥ ३.१२.११४ ॥
അപ്പോൾ ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന അവരെല്ലാവരും മാതാവിനോടൊപ്പം ഏകചക്രയെ ലക്ഷ്യമാക്കി ഓടിപ്പോയി; ബ്രാഹ്മണസംഘങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവരായി.
3.12.115
प्रस्थाने व्यास एषां च मन्त्री प्रियहिते रतः ।
ततोऽगच्छन्नेकचक्रां पाणअडवाः संशितव्रताः ॥ ३.१२.११५ ॥
യാത്രയ്ക്കു സമയത്ത് വ്യാസൻ അവരുടെ മന്ത്രിയായിരുന്നു; അവരുടെ പ്രിയത്തിലും ഹിതത്തിലും മുഴുകിയവനായിരുന്നു. പിന്നീട് ദൃഢവ്രതരായ പാണ്ഡവർ ഏകചക്രയിലേക്കു പോയി.
3.12.116
तत्राप्यासादयामासुर्बकं नाम महाबलम् ।
पुरुषादं प्रतिभयं हिडिम्बेनैव संमितम् ॥ ३.१२.११६ ॥
അവിടെയും അവർ ബകൻ എന്ന മഹാബലനായ നരഭോജിയെ നേരിട്ടു; അവൻ ഭയങ്കരനും ഹിഡിംബനു തുല്യനുമായിരുന്നു.
3.12.117
तं चापि विनिहत्योग्रं भीमः प्रहरतां वरः ।
सहितो भ्रातृभिः सर्वैर्द्रुपदस्य पुरं ययौ ॥ ३.१२.११७ ॥
ആ ഉഗ്രനെയും കൊന്ന്, യോദ്ധാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീമൻ തന്റെ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ദ്രുപദന്റെ നഗരത്തിലേക്കു പോയി.
3.12.118
लब्धाऽहमपि तत्रैव वसता सव्यसाचिना ।
यथा त्वया जिता कृष्णरुक्मिणी भीष्मकात्मजा ॥ ३.१२.११८ ॥
ഞാനും അവിടെത്തന്നെ, അവിടെ വസിച്ചിരുന്ന സവ്യസാചിയായ അർജ്ജുനൻ വഴി നേടപ്പെട്ടു; നീ ഭീഷ്മകന്റെ പുത്രി രുക്മിണിയെ നേടിയതുപോലെ, ഹേ കൃഷ്ണാ.
3.12.119
एवं सुयुद्धे पार्थेन जिताऽहं मधुसूदन ।
स्वयंवरे महत्कर्म कृत्वा न सुकरं परैः ॥ ३.१२.११९ ॥
ഇങ്ങനെ നല്ല യുദ്ധത്തിൽ പാർത്ഥൻ എന്നെ ജയിച്ചു, ഹേ മധുസൂദനാ. സ്വയംവരത്തിൽ മഹത്കർമ്മം ചെയ്യുന്നത് മറ്റുള്ളവർക്ക് എളുപ്പമല്ല.
3.12.120
एवं क्लेशैः सुबहुभिः क्लिश्यमाना सुदुःखिता ।
निवसाम्यार्यया हीना कृष्ण धौम्यपुरःसुरा ॥ ३.१२.१२० ॥
ഇങ്ങനെ പല ക്ലേശങ്ങളാൽ പീഡിതയായി, അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി, ആര്യയില്ലാതെ ഞാൻ വസിക്കുന്നു, ഹേ കൃഷ്ണാ, ധൗമ്യനെ മുന്നിൽ നിർത്തി.
3.12.121
त इमे सिंहविक्रान्ता वीर्येणाभ्यधिकाः परैः ।
निहीनैः परिक्लिश्यन्ति समुपेक्षन्ति मां कथं। ॥ ३.१२.१२१ ॥
ഇവർ സിംഹതുല്യമായ വിക്രമമുള്ളവർ, വീര്യത്തിൽ ശത്രുക്കളെക്കാൾ മേലായവർ. എന്നിട്ടും അധമരാൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; എന്നെ എങ്ങനെ അവഗണിച്ചു നോക്കുന്നു?
3.12.122
एतादृशानि दुःखानि महन्ती दुर्बलीयसाम् ।
दीर्घकालं प्रदीप्ताऽस्मि पापानां पापकर्मणाम् ॥ ३.१२.१२२ ॥
പാപികളും പാപകർമ്മം ചെയ്യുന്നവരും ദുർബലരുമായവർ നൽകിയ ഇത്തരം വലിയ ദുഃഖങ്ങളാൽ ഞാൻ ദീർഘകാലമായി എരിയുകയാണ്.
3.12.123
कुले महतिजाताऽस्मि दिव्येन विधिना किल ।
पाण्डवानां प्रिया भार्या स्नुषा पाण्डोर्महात्मनः ॥ ३.१२.१२३ ॥
മഹത്തായ കുലത്തിൽ ദൈവവിധിപ്രകാരം ഞാൻ ജനിച്ചു. പാണ്ഡവരുടെ പ്രിയ ഭാര്യയും മഹാത്മാവായ പാണ്ഡുവിന്റെ മരുമകളുമാണ്.
3.12.124
केशग्रहमनुप्राप्ता का नु जीवेत मादृशी ।
पञ्चानामिन्द्रकल्पानां प्रेक्षतां मधुसूदन ॥ ३.१२.१२४ ॥
മധുസൂദനാ, ഇന്ദ്രതുല്യരായ അഞ്ചുപേർ നോക്കിനിൽക്കെ മുടി പിടിച്ചു വലിക്കപ്പെട്ട എന്നെപ്പോലൊരു സ്ത്രീക്ക് എങ്ങനെ ജീവിക്കാനാകും?
3.12.125
इत्युक्त्वा प्रारुदत्कृष्णा मुखं प्रच्छाद्य पाणिना ।
पद्मकोशप्रकाशेन मृदुना मृदुभाषिणी ॥ ३.१२.१२५ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് കൃഷ്ണ കൈകൊണ്ട് മുഖം മറച്ച് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു; താമരമൊട്ടുപോലെ തിളങ്ങുന്ന മൃദുകരത്താൽ, മൃദുഭാഷിണിയായ അവൾ.
3.12.126
स्तनावपतितौ पीनौ सुजातौ शुभलक्षणौ ।
अभ्यवर्षत पाञ्चाली दुःखजैरश्रुबिन्दुभिः ॥ ३.१२.१२६ ॥
താഴേക്ക് വീണുകിടന്ന അവളുടെ പുഷ്ടവും സുന്ദരവും ശുഭലക്ഷണമുള്ളതുമായ സ്തനങ്ങൾ ദുഃഖജന്യമായ കണ്ണീർത്തുള്ളികളാൽ നനഞ്ഞു; പാഞ്ചാലി കണ്ണീർമഴ പൊഴിച്ചു.
3.12.127
चक्षुषी परिमार्जन्ती निःश्वसन्ती पुनःपुनः ।
बाष्पपूर्णेन कणअठेन क्रुद्धा वचनमब्रवीत् ॥ ३.१२.१२७ ॥
കണ്ണുകൾ തുടച്ചും ആവർത്തിച്ച് നെടുവീർപ്പിട്ടും, കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ഠത്തോടെ കോപിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
3.12.128
नैव मे पतयः सन्ति न पुत्रा न च बान्धवाः ।
न भ्रातरो न च पिता नैव त्वं मधुसूदन ॥ ३.१२.१२८ ॥
ഹേ മധുസൂദനാ, എനിക്ക് ഭർത്താക്കന്മാരില്ല, പുത്രന്മാരില്ല, ബന്ധുക്കളില്ല, സഹോദരന്മാരില്ല, പിതാവില്ല, നീയും ഇല്ല.
3.12.129
ये मां विप्रकृतां क्षुद्रैरुपेक्षध्वं विशोकवत् ।
न च मे शाम्यते दुःखं कर्णो यत्प्राहसत्तदा ॥ ३.१२.१२९ ॥
നീചന്മാരാൽ അപമാനിതയായ എന്നെ ദുഃഖമില്ലാത്തവരെപ്പോലെ നിങ്ങൾ അവഗണിച്ചു; അന്ന് കർണൻ പരിഹസിച്ചു ചിരിച്ചത് കൊണ്ട് എന്റെ ദുഃഖം ശമിക്കുന്നില്ല.
3.12.130
चतुर्भिः कारणैः कृष्ण त्वया रक्ष्याऽस्मि नित्यशः ।
संबन्धाद्गौरवात्सख्यात्प्रभुत्वेनैव केशव ॥ ३.१२.१३० ॥
ഹേ കൃഷ്ണാ, ഹേ കേശവാ, നാല് കാരണങ്ങളാൽ നീ എപ്പോഴും എന്നെ സംരക്ഷിക്കണം: ബന്ധത്താൽ, ആദരവിനാൽ, സൗഹൃദത്താൽ, നിന്റെ അധികാരത്താൽ.
3.12.131
अथ तामब्रवीत्कृष्णस्तस्मिन्वीरसमागमे ।
रोदिष्यन्ति स्त्रियो ह्येवं येषां क्रुद्धासि नामिनि ॥ ३.१२.१३१ ॥
അപ്പോൾ വീരന്മാരുടെ ആ സമ്മേളനത്തിൽ കൃഷ്ണൻ അവളോട് പറഞ്ഞു: നീ ആരോടാണോ കോപിച്ചിരിക്കുന്നത്, അവരുടെ സ്ത്രീകൾ ഇങ്ങനെതന്നെ കരയും.
3.12.132
बीभत्सुशरसंछन्नाञ्शोणितौघपरिप्लुतान् ।
निहतान्वल्लभान्वीक्ष्य शयानान्वसुधातले ॥ ३.१२.१३२ ॥
ബീഭത്സുവിന്റെ (അർജുനന്റെ) അമ്പുകളാൽ മൂടപ്പെട്ട്, രക്തപ്രവാഹത്തിൽ മുങ്ങി, നിലത്ത് കിടക്കുന്ന കൊല്ലപ്പെട്ട പ്രിയന്മാരെ കണ്ടിട്ട്.
3.12.133
यत्समर्थं पाण्डवनां तत्करिष्यामि मा शुचः ।
सत्यं ते प्रतिजानामि राज्ञां राज्ञी भविष्यसि ॥ ३.१२.१३३ ॥
പാണ്ഡവർക്ക് സാധ്യമായതെല്ലാം ഞാൻ ചെയ്യും; ദുഃഖിക്കരുത്. സത്യമായി ഞാൻ നിനക്ക് വാക്കു നൽകുന്നു, നീ രാജ്ഞിമാർക്കെല്ലാം രാജ്ഞിയാകും.
3.12.134
पतेद्द्यौर्हिमवाञ्शीर्येत्पृथिवी शकली भवेत् ।
शुष्येत्तोयनिधिः कृष्णे न मे मोघं वचो भवेत् ॥ ३.१२.१३४ ॥
ആകാശം വീഴട്ടെ, ഹിമവാൻ തകരട്ടെ, ഭൂമി ചിതറട്ടെ, സമുദ്രം വറ്റട്ടെ; കൃഷ്ണേ, എങ്കിലും എന്റെ വാക്ക് വ്യർത്ഥമാകില്ല.
3.12.135
तच्छ्रुत्वा द्रौपदी वाक्यं प्रतिवाक्यमथाच्युतात् ।
साचीकृतमवैक्षत्सा पाञ्चाली मध्यमं पतिम् ॥ ३.१२.१३५ ॥
അത് കേട്ട ദ്രൗപദി, അച്യുതന്റെ മറുപടിവാക്കിനുശേഷം, ചരിഞ്ഞ നോട്ടത്തോടെ മധ്യമ ഭർത്താവായ അർജുനനെ നോക്കി.
3.12.136
आबभाषे महाराज द्रौपदीमर्जुनस्तदा ।
मा रोदीः शुभताम्राक्षि यदाह मधुसूदनः।
तथा तद्भविता देवि नान्यथा वरवर्णिनि ॥ ३.१२.१३६ ॥
മഹാരാജാവേ! അപ്പോൾ അർജുനൻ ദ്രൗപദിയോട് പറഞ്ഞു: ശുഭമായ ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ളവളേ, കരയരുത്. മധുസൂദനൻ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ സംഭവിക്കും, മറ്റൊന്നല്ല, ദേവീ, സുന്ദരവർണ്ണേ.
3.12.137
अहं द्रोणं हनिष्यामि शिखण्डी तु पितामहम् ।
दुर्योधनं भीमसेनः कर्णं हन्ता धनिजयः ॥ ३.१२.१३७ ॥
ഞാൻ ദ്രോണനെ കൊല്ലും; ശിഖണ്ഡി പിതാമഹനെ (ഭീഷ്മരെ) കൊല്ലും; ഭീമസേനൻ ദുര്യോധനനെയും, ധനഞ്ജയൻ (അർജുനൻ) കർണ്ണനെയും കൊല്ലും.
3.12.138
रामकृष्णौ व्यपाश्रित्य अजेयाः स्म रणए स्वसः ।
अपि वृत्रहणा युद्धे किं पुनर्धृतराष्ट्रजैः ॥ ३.१२.१३८ ॥
രാമകൃഷ്ണന്മാരെ ആശ്രയിച്ചതിനാൽ നാം യുദ്ധത്തിൽ അജേയരാണ്, സഹോദരീ. വൃത്രനെ കൊന്ന ഇന്ദ്രന് പോലും യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാനാവാത്തപ്പോൾ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ എന്തുചെയ്യാൻ?
3.12.139
इत्युक्तेऽभिमुखा वीरा वासुदेवमुपास्थितः ।
तेषां मध्ये महाबाहुः केशवो वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.१२.१३९ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ, അഭിമുഖരായ വീരന്മാർ വാസുദേവന്റെ അടുത്തെത്തി. അവരുടെ നടുവിൽ മഹാബാഹുവായ കേശവൻ ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു.