મહાભારત · અધ્યાય 3.127
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.127.1
मान्धाता राजशार्दूलस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ।
कथं जातो महाब्रह्मन्यौवनाश्वो नृपोत्तमः ॥ ३.१२७.१ ॥
રાજાઓમાં સિંહ સમાન માંધાતા ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત છે. હે મહાબ્રાહ્મણ, શ્રેષ્ઠ રાજા યૌવનાશ્વથી તે કેવી રીતે જન્મ્યા?
3.127.2
कथं चैनां परां ख्यातिं प्राप्तवानमितद्युतिः ।
यस्य लोकास्त्रयो वश्या विष्णोरिव महात्मनः ॥ ३.१२७.२ ॥
અમિત તેજસ્વી તેણે આ પરમ કીર્તિ કેવી રીતે મેળવી? મહાત્મા વિષ્ણુની જેમ જેના વશમાં ત્રણે લોક હતા તે કેવી રીતે?
3.127.3
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं चरितं तस्य धीमतः ।
सत्यकीर्तेर्हि मान्धातुः कथ्यमानं त्वयाऽनघ ॥ ३.१२७.३ ॥
હે નિષ્પાપ, સત્યકીર્તિવાળા તે બુદ્ધિમાન માંધાતાનું આ ચરિત્ર તમારા દ્વારા કહેવાતું હું સાંભળવા ઇચ્છું છું.
3.127.4
यथा मान्धातृशब्दश्च तस्य शक्रसमद्युते ।
जन्म चाप्रतिवीर्यस् कुशलो ह्यसि भाषितुम् ॥ ३.१२७.४ ॥
હે ઇન્દ્ર સમાન તેજસ્વી, માંધાતા નામ કેવી રીતે પડ્યું અને તેમનો જન્મ કેવી રીતે થયો એ કહેવામાં તમે કુશળ છો, હે અપ્રતિમ પરાક્રમી.
3.127.5
शृणुष्वावहितो राजन्राज्ञस्तस्य महात्मनः ।
यथा मान्धातृशब्दो वै लोकेषु परिगीयते ॥ ३.१२७.५ ॥
હે રાજન, તે મહાત્મા રાજાની વાત ધ્યાનથી સાંભળો, જેથી માંધાતા નામ લોકોમાં ગવાય છે.
3.127.6
इक्ष्वाकुवंशप्रभवो युवनाश्वो महीपतिः ।
सोऽयजत्पृथिवीपालः क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ॥ ३.१२७.६ ॥
ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં જન્મેલા યૌવનાશ્વ, પૃથ્વીપાલક રાજાએ પુષ્કળ દક્ષિણાવાળા યજ્ઞો વડે યજન કર્યું.
3.127.7
अश्वमेधसहस्रं च प्राप्य धर्मभृतांवरः ।
अन्यैश्च क्रतुभिर्मुख्यैरयजत्स्वाप्तदक्षिणैः ॥ ३.१२७.७ ॥
હજાર અશ્વમેધ યજ્ઞો પ્રાપ્ત કરીને, ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ તેમણે અન્ય મુખ્ય યજ્ઞો વડે પણ યજન કર્યું, પૂરતી દક્ષિણાઓ સાથે.
3.127.8
अनपत्यस्तु राजर्षिः स महात्मा महाव्रतः ।
मन्त्रिष्वाधाय तद्राज्यं वनित्यो बभूव ह।
शास्त्रदृष्टेन विधिना संयोज्यात्मानमात्मवान् ॥ ३.१२७.८ ॥
પરંતુ સંતાનહીન તે રાજર્ષિ, મહાત્મા, મહાવ્રતી, રાજ્ય મંત્રીઓને સોંપીને વનવાસી થયા. શાસ્ત્રવિહિત વિધિથી, આત્મસંયમી બનીને તેમણે પોતાને જોડ્યો.
3.127.9
स कदाचिन्नृपो राजन्नुपवासेन दुःखितः ।
पिपासाशुष्कहृदयः प्रविवेशाश्रमं भृगोः ॥ ३.१२७.९ ॥
એક વાર તે રાજા, હે રાજન્, ઉપવાસથી દુઃખી થઈને, તરસથી સૂકાયેલા હૃદય સાથે ભૃગુના આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા.
3.127.10
तामेव रात्रिं राजेन्द्र महात्मा भृगुनन्दनः ।
इष्टिं चकार सौद्युम्नेर्महर्षिः पुत्रकारणात् ॥ ३.१२७.१० ॥
તે જ રાત્રે, હે રાજેન્દ્ર, મહાત્મા ભૃગુનંદન મહર્ષિએ પુત્રપ્રાપ્તિ માટે સૌદ્યુમ્નિ માટે ઇષ્ટિ કરી.
3.127.11
संभृतो मन्त्रपूतेन वारिणा कलशो महान् ।
तत्रातिष्ठत राजेन्द्र पूर्वमेव समाहितः ॥ ३.१२७.११ ॥
મંત્રોથી પવિત્ર કરેલા જળથી ભરેલો એક મોટો કળશ ત્યાં હતો, હે રાજેન્દ્ર, પહેલેથી જ સાવધાનીથી મૂકેલો.
3.127.12
यत्प्राश्य प्रसवेत्तस्य पत्नी शक्रसमं सुतम् ।
तद्वारि विहितं राजन्यस्मिन्नासीत्सुसंस्कृतम्।
तं न्यस्य वेद्यां कलशं सुषुपुस्ते महर्षयः ॥ ३.१२७.१२ ॥
જે પીને તેમની પત્ની ઇન્દ્ર સમાન પુત્રને જન્મ આપશે, હે રાજન્, તે વિહિત જળ તેમાં સારી રીતે સંસ્કારિત હતું. તે કળશને વેદી પર મૂકીને તે મહર્ષિઓ સૂઈ ગયા.
3.127.13
रात्रिजागरणाच्छ्रान्तान्सौद्युम्निः समतीत्य तान् ।
शुष्ककण्ठः पिपासार्तः पानीयार्थी भृशं नृपः।
तं प्रविश्याश्रमं शान्तः पानीयं सोऽभ्ययाचत ॥ ३.१२७.१३ ॥
રાત્રિ જાગરણથી થાકેલા તે મુનિઓને વટાવીને, સુકાયેલા ગળા અને તરસથી પીડિત સૌદ્યુમ્નિ રાજા, અત્યંત પાણીની ઇચ્છાથી શાંત આશ્રમમાં પ્રવેશીને પાણી માગવા લાગ્યા.
3.127.14
तस्य श्रान्तस्य शुष्केण कण्ठेन क्रोशतस्तदा ।
नाश्रौषीत्कश्चन तदा शकुनेरिव वाशतः ॥ ३.१२७.१४ ॥
સુકાયેલા ગળાથી પોકારતા તે થાકેલા રાજાનો અવાજ ત્યારે કોઈએ સાંભળ્યો નહીં, જેમ પક્ષીનો કલરવ.
3.127.15
ततस्तं कलशं दृष्ट्वा जलपूर्णं स पार्थिवः ।
अभ्यद्रवत वेगेन पीत्वा चाम्भो व्यवासृजत् ॥ ३.१२७.१५ ॥
ત્યારે પાણીથી ભરેલો તે કલશ જોઈને તે રાજા વેગથી તેની તરફ દોડ્યો, પાણી પીને તેને મૂકી દીધો.
3.127.16
स पीत्वा शीतलं तोयं पिपासार्तो महीपतिः ।
निर्वाणमगमद्धीमान्सुसुखी चाभवत्तदा ॥ ३.१२७.१६ ॥
ઠંડું પાણી પીને તરસથી પીડિત તે બુદ્ધિમાન રાજા શાંતિ પામ્યા અને ત્યારે અત્યંત સુખી થયા.
3.127.17
ततस्ते प्रत्यबुध्यन्त मुनयः सतपोधनाः ।
निस्तोयं तं च कलशं ददृशुः सर्व एव ते ॥ ३.१२७.१७ ॥
ત્યારે તે તપોધન મુનિઓ જાગ્યા; તેમણે બધાએ પાણી વિનાનો તે કલશ જોયો.
3.127.18
कस्य कर्मेदमिति ते पर्यपृच्छन्समागताः ।
युवनाश्वो ममेत्येवं सत्यं समभिपद्यत ॥ ३.१२७.१८ ॥
'આ કોનું કર્મ છે?' એમ પૂછતા ભેગા થયેલા મુનિઓને યુવનાશ્વે કહ્યું, 'આ મારું છે'; એ રીતે સત્ય સ્વીકારાયું.
3.127.19
न युक्तमिति तं प्राह भगवान्भार्गवस्तदा ।
सुतार्थं स्थापिता ह्यापस्तपसा चैव संभृताः ॥ ३.१२७.१९ ॥
ત્યારે ભગવાન ભાર્ગવે તેને કહ્યું, 'આ યોગ્ય નથી. પુત્ર માટે જ આ જળ રાખવામાં આવ્યું હતું અને તપથી જ તે સંચિત કરાયું હતું.'
3.127.20
मया ह्यत्राहितं ब्रह्म तप आस्थाय दारुणम् ।
पुत्रार्थं तव राजर्षे महाबलपराक्रम ॥ ३.१२७.२० ॥
હે રાજર્ષિ, મહાબળ અને પરાક્રમવાળા, તમારા પુત્ર માટે મેં જ કઠોર તપનો આશ્રય લઈ અહીં બ્રહ્મતેજ સ્થાપ્યું હતું.
3.127.21
महाबलो महावीर्यस्तपोबलसमन्वितः ।
यः शक्रमपि वीर्येण गमयेद्यमसादनम् ॥ ३.१२७.२१ ॥
તે મહાબળવાન, મહાવીર્યવાન અને તપોબળથી યુક્ત હશે; પોતાના વીર્યથી તે ઇન્દ્રને પણ યમલોકે મોકલી શકશે.
3.127.22
अनेन विधिना राजन्मयैतदुपपादितम् ।
अब्भक्षणं त्वया राजन्न युक्तं कृतमद्य वै ॥ ३.१२७.२२ ॥
આ વિધિથી, હે રાજન, મેં આ તૈયાર કર્યું હતું. પણ હે રાજન, તમે આજે જળપાન કર્યું તે યોગ્ય કર્યું નથી.
3.127.23
न त्वद्य शक्यमस्माभिरेतत्कर्तुमतोऽनय्था ।
नूनं दैवकृतं ह्येतद्यदेवं कृतवानसि ॥ ३.१२७.२३ ॥
પરંતુ હવે અમે આ કરી શકતા નથી; બીજી રીતે થઈ શકે નહીં. ચોક્કસ આ દૈવકૃત છે, જે તમે આ રીતે કર્યું.
3.127.24
पिपासितेन याः पीता विधिमन्त्रपुरस्कृताः ।
आपस्त्वया महाराज मत्तपोवीर्यसंभृताः ॥ ३.१२७.२४ ॥
હે મહારાજ, તરસથી તમે જે પાણી પીધું — વિધિ અને મંત્રથી તૈયાર કરેલું અને મારા તપના વીર્યથી સંચિત કરેલું.
3.127.25
ताभ्यस्त्वमात्मना पुत्रमीदृशं जनयिष्यसि ।
विधास्यामो वयं तत्र तवेष्टिं परमाद्भुताम् ॥ ३.१२७.२५ ॥
તું પોતે તેમનાથી આવો એક પુત્ર ઉત્પન્ન કરીશ. ત્યાં અમે તારા માટે પરમ અદ્ભુત યજ્ઞ કરીશું.
3.127.26
यथा शक्रसमं पुत्रं जनयिष्यसि वीर्यवान् ।
न च प्राणैर्महाराज वियोगस्ते भविष्यति ॥ ३.१२७.२६ ॥
હે વીર્યવાન, તું ઇન્દ્ર સમાન પુત્ર ઉત્પન્ન કરીશ. હે મહારાજ, તારો પ્રાણો સાથે વિયોગ નહીં થાય.
3.127.27
मा खिदस्त्वं हि राजेनद्र दैवं हि बलवत्तरम् ।
गर्भधारणजं वाऽपि न खेदं समवाप्स्यसि ॥ ३.१२७.२७ ॥
હે રાજેન્દ્ર, તું ખેદ ન કર; કારણ કે દૈવ અતિ બળવાન છે. ગર્ભધારણથી ઉત્પન્ન થતો ખેદ પણ તને નહીં થાય.
3.127.28
ततो वर्षशते पूर्णे तस्य राज्ञो महात्मनः ।
वामं पार्श्वं विनिर्भिद्य सुतः सूर्य इव स्थितः ॥ ३.१२७.२८ ॥
પછી સો વર્ષ પૂર્ણ થતાં તે મહાત્મા રાજાની ડાબી બાજુ ચીરીને સૂર્ય જેવો પુત્ર પ્રગટ થયો.
3.127.29
निश्चक्राम महातेजा न च तं मृत्युराविशत् ।
युवनाश्वं नरपतिं तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ३.१२७.२९ ॥
મહાતેજસ્વી તે બહાર આવ્યો, અને મૃત્યુએ તેને સ્પર્શ ન કર્યો. નરપતિ યુવનાશ્વ માટે તે અદ્ભુત બન્યું.
3.127.30
ततः शक्रो महातेजास्तं दिदृक्षुरुपागमत् ।
ततो देवा महेन्द्रं तमपृच्छन्धास्यतीति किम् ॥ ३.१२७.३० ॥
પછી મહાતેજસ્વી ઇન્દ્ર તેને જોવાની ઇચ્છાથી આવ્યા. ત્યારે દેવોએ મહેન્દ્રને પૂછ્યું, "આ શું પીશે?"
3.127.31
प्रदेशिनीं ततोऽस्यास्ये शक्रः समभिसंदधे ।
मामयं धास्यतीत्येवं भाषिते चैव वज्रिणा।
मांधातेति च नामास्य चक्रुः सेन्द्रा दिवौकसः ॥ ३.१२७.३१ ॥
પછી ઇન્દ્રે તેના મોંમાં પોતાની તર્જની મૂકી. વજ્રધારીએ કહ્યું, "આ મને પીશે", અને ઇન્દ્ર સહિત દેવોએ તેનું નામ "માંધાતા" પાડ્યું.
3.127.32
प्रदेशिनीं शक्रदत्तामाखाद्य स शिशुस्तदा ।
अवर्धत महातेजाः किष्कून्राजंस्त्र्योदश ॥ ३.१२७.३२ ॥
શક્રે આપેલી તે તર્જની ચૂસીને તે મહાતેજસ્વી શિશુ, હે રાજન, તેર કિષ્કુ જેટલો વધ્યો.
3.127.33
वेदास्तं सधनुर्वेदा दिव्यान्स्त्राणि चेश्वरम् ।
उपतस्थुर्महाराजं ध्यातमात्राणि सर्वशः ॥ ३.१२७.३३ ॥
વેદો, ધનુર્વેદ સહિત, અને દિવ્ય અસ્ત્રો, ધ્યાન કરતાં જ સર્વથા તે મહારાજ, ઈશ્વર પાસે ઉપસ્થિત થયા.
3.127.34
धनुराजगवं नाम शराः शृङ्गोद्भवाश्च ये ।
अभेद्यं कवचं चैव सद्यस्तमुपशिश्रियुः ॥ ३.१२७.३४ ॥
આજગવ નામનું ધનુષ, શિંગડાંમાંથી ઉત્પન્ન બાણો અને અભેદ્ય કવચ, આ બધાં તરત જ તેનો આશ્રય લેતાં થયાં.
3.127.35
सोऽभिषिक्तो भगवता स्वयं शक्रेण भारत ।
धर्मेण व्यजयल्लोकांस्त्रीन्विष्णुरिव विक्रमैः ॥ ३.१२७.३५ ॥
ભગવાન શક્રે પોતે જ તેનો અભિષેક કર્યો. હે ભારત, વિષ્ણુ જેમ પરાક્રમથી જીતે તેમ તેણે ધર્મથી ત્રણે લોક જીત્યા.
3.127.36
तस्याप्रतिहतं चक्रं प्रावर्तत महात्मनः ।
रत्नानि चैव राजर्षिं स्वयमेवोपतस्थिरे ॥ ३.१२७.३६ ॥
તે મહાત્માનું અપ્રતિહત ચક્ર ફરવા લાગ્યું, અને રત્નો પોતે જ તે રાજર્ષિ પાસે આવી ગયાં.
3.127.37
तस्येयं वसुसंपूर्णा वसुधा वसुधाधिप ।
तेनेष्टं विविधैर्यज्ञैर्बहुभिः स्वाप्तदक्षिणैः ॥ ३.१२७.३७ ॥
હે પૃથ્વીપતિ, ધનથી ભરેલી આ પૃથ્વી તેમની જ હતી. તેમણે અનેક પ્રકારના યજ્ઞો કર્યા, જેમાં પુષ્કળ દક્ષિણા આપવામાં આવી.
3.127.38
चितचैत्यो महातेजा धर्मान्प्राप्य च पुष्कलान् ।
शक्रस्यार्धासनं राजँल्लब्धवानमितद्युतिः ॥ ३.१२७.३८ ॥
મહાતેજસ્વી ચિત્રચૈત્યે પુષ્કળ ધર્મફળો મેળવીને, હે રાજન, ઇન્દ્રનું અર્ધાસન પ્રાપ્ત કર્યું; તે અમિત તેજવાળો હતો.
3.127.39
एकाह्ना पृथिवी तेन धर्मनित्येन धीमता ।
विजिता शासनादेव सरत्नाकरपत्तना ॥ ३.१२७.३९ ॥
સદા ધર્મમાં નિષ્ઠ એ બુદ્ધિમાને એક જ દિવસમાં, માત્ર આજ્ઞાથી, રત્નાકરો અને બંદરો સહિત પૃથ્વી જીતી લીધી.
3.127.40
तस्य चैत्यैर्महाराज क्रतूनां दक्षिणावताम् ।
चतुरन्ता मही व्याप्ता नासीत्किंचिदनावृतम् ॥ ३.१२७.४० ॥
હે મહારાજ, તેમના યજ્ઞસ્તંભો અને દક્ષિણાયુક્ત યજ્ઞોથી ચાર સીમાઓ સુધી ફેલાયેલી પૃથ્વીમાં કંઈ પણ અનાવૃત રહ્યું નહોતું.
3.127.41
तेन पद्मसहस्राणि गवां दश महात्मना ।
ब्राह्मणेभ्यो महाराज दत्तानीति प्रचक्षते ॥ ३.१२७.४१ ॥
તે મહાત્માએ, હે મહારાજ, બ્રાહ્મણોને દસ હજાર પદ્મ અને ગાયો દાનમાં આપ્યા એમ કહેવાય છે.
3.127.42
तेन द्वादशवार्षिक्यामनावृष्ट्यां महात्मना ।
वृष्टं सस्यविवृद्ध्यर्थं मिषतो वज्रपाणिनः ॥ ३.१२७.४२ ॥
તે મહાત્માએ બાર વર્ષના દુષ્કાળમાં, પાકની વૃદ્ધિ માટે, વજ્રપાણિ ઇન્દ્ર જોતા રહ્યા ત્યારે વરસાદ વરસાવ્યો.
3.127.43
तेन सोमकुलोत्पन्नो गान्धाराधिपतिर्महान् ।
शर्जन्निव महामेघः प्रमथ्य निहतः शरैः ॥ ३.१२७.४३ ॥
સોમકુળમાં જન્મેલા, ગાંધારના મહાન અધિપતિને ગર્જતા મહામેઘની જેમ કચડીને તેણે બાણોથી મારી નાખ્યો.
3.127.44
प्रजाश्चतुर्विधास्तेन त्राता राजन्कृतात्मना ।
तेनात्मतपसा लोकास्तापिताश्चातितेजसा ॥ ३.१२७.४४ ॥
હે રાજન, સંયતાત્મા એ ચાર પ્રકારની પ્રજાનું રક્ષણ કર્યું; તેના આત્મતપ અને અતિતેજથી લોકો તપ્ત થયા.
3.127.45
तस्यैतद्देवयजनं स्थानमादित्यवर्चसः ।
यस्य पुण्यतमे देशे कुरुक्षेत्रेस्य मध्यतः ॥ ३.१२७.४५ ॥
સૂર્ય સમાન તેજસ્વીનું આ દેવયજ્ઞ સ્થાન છે; કુરુક્ષેત્રની મધ્યમાં, અતિ પુણ્ય પ્રદેશમાં તે આવેલું છે.
3.127.46
तथा त्वमपि राजेन्द्र मान्धातेव महीपतिः ।
धर्मं कृत्वा महीं रक्ष स्वर्गलोकं गमिष्यसि ॥ ३.१२७.४६ ॥
હે રાજેન્દ્ર, તું પણ માંધાતાની જેમ મહીપતિ છે; ધર્મ આચરીને પૃથ્વીનું રક્ષણ કર, તો સ્વર્ગલોકમાં જઈશ.
3.127.47
एतत्ते सर्वमाख्यातं मान्धातुश्चरितं महत् ।
जन्म चाग्र्यं महीपाल यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ ३.१२७.४७ ॥
હે મહીપાલ, તું મને પૂછે છે તે માંધાતાનું મહાન ચરિત્ર અને તેનો શ્રેષ્ઠ જન્મ — એ બધું તને કહેવામાં આવ્યું.
3.127.48
एवमुक्तः स कौन्तेयो लोमशेन महर्षिणा ।
पप्रच्छानन्तरं भूयः सोमकं प्रति भारत ॥ ३.१२७.४८ ॥
મહર્ષિ લોમશે એમ કહ્યું ત્યારે કૌંતેયે, હે ભારત, પછી ફરીથી સોમક વિશે પૂછ્યું.