મહાભારત · અધ્યાય 3.159
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.159.1
निहते राक्षसे तस्मिन्पुनर्नारायणाश्रमम् ।
अभ्येत्य राजा कौन्तेयो निवासमकरोत्प्रभुः ॥ ३.१५९.१ ॥
તે રાક્ષસ માર્યો ગયા પછી કૌન્તેય રાજા, પ્રભુ, ફરી નારાયણાશ્રમે આવ્યા અને ત્યાં નિવાસ કર્યો.
3.159.2
स समानीय तान्सर्वान्भ्रातॄनित्यब्रवीद्वचः ।
द्रौपद्या सहितः काले संस्मरन्भ्रातरं जयम् ॥ ३.१५९.२ ॥
તેમણે તે સૌને એકઠા કરીને, દ્રૌપદી સાથે, યોગ્ય સમયે ભાઈ જય (અર્જુન)ને યાદ કરતાં આ શબ્દો કહ્યા.
3.159.3
समाश्चतस्रोऽभिगताः शिवेन चरतां वने ।
कृतोद्देशः स बीभत्सुऋ पञ्चमीमभितः समाम् ॥ ३.१५९.३ ॥
વનમાં ભટકતા લોકોનાં ચાર વર્ષ શુભ રીતે વીત્યાં; તે બીભત્સુ (અર્જુન) પાંચમા વર્ષની આસપાસ પોતાનો ઉદ્દેશ નક્કી કરી ચૂક્યો હતો.
3.159.4
प्राप्य पर्वतराजानं श्वेतं शिखरिणांवरम् ।
पुष्पितैर्द्रुमषण्डैश्च मत्तकोकिलाषट्पदैः ॥ ३.१५९.४ ॥
પર્વતોના રાજા, શ્વેત, શિખરધારી પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પર્વતે તેઓ પહોંચ્યા; તે ખીલેલાં વૃક્ષસમૂહો, મદમસ્ત કોયલો અને ભમરાઓથી ભરેલો હતો.
3.159.5
मयूरैश्चातकैश्चापि नित्योत्सवविभूषितम् ।
व्याघ्रैर्वरहैर्महिषैर्गवयैर्हरिणैस्तथा ॥ ३.१५९.५ ॥
મોર અને ચાતક પક્ષીઓથી, નિત્ય ઉત્સવથી શોભતો તે; વાઘ, શ્રેષ્ઠ ભૂંડ, ભેંસો, ગવય અને હરણોથી પણ.
3.159.6
श्वापदैर्व्यालरूपैश्च रुरुभिश्च निषेवितम् ।
फुल्लैः सहस्रपत्रैश्च शतपत्रैस्तथोत्पलैः ॥ ३.१५९.६ ॥
હિંસક પ્રાણીઓ, સર્પરૂપી જીવો અને રુરુ હરણોથી સેવાયેલો; ખીલેલાં સહસ્રદળ, શતદળ અને નીલકમળોથી પણ યુક્ત.
3.159.7
प्रफुल्लैः कमलैश्चैव तथा नीलोत्पलैरपि ।
महापुणअयं पवित्रं च सुरासुरनिषेवितम्।
तत्रापि च कृतोद्देशः समागमदिदृक्षुभिः ॥ ३.१५९.७ ॥
ખીલેલાં કમળો અને નીલોત્પલોથી યુક્ત, અત્યંત પુણ્યમય અને પવિત્ર, દેવો અને અસુરો દ્વારા સેવિત એ સ્થાને પણ સંગમ જોવાની ઇચ્છાવાળાઓએ ગંતવ્ય નક્કી કર્યું હતું.
3.159.8
कृतश्च समयस्तेन पार्थेनामिततेजसा ।
पञ्चवर्षाणि वत्स्याभि विद्यार्थीति पुरा मयि ॥ ३.१५९.८ ॥
અમિત તેજવાળા પાર્થે પૂર્વે મારી સાથે કરાર કર્યો હતો: 'વિદ્યા માટે હું પાંચ વર્ષ ત્યાં રહીશ'।
3.159.9
अत्रगाण्डीवधन्वानमवाप्तास्त्रमरिंदमम् ।
देवलोकादिमं लोकं द्रक्ष्यामः पुनरागतम् ॥ ३.१५९.९ ॥
અહીં, ગાંડીવ ધનુષ્યધારી, અસ્ત્રો પ્રાપ્ત કરેલા, શત્રુઓનું દમન કરનાર એવા તેમને દેવલોકથી ફરી આ લોકમાં આવેલા આપણે જોઈશું.
3.159.10
इत्युक्त्वा ब्राह्मणान्सर्वानामन्त्रयत पाण्डवः ।
कारणं चैव तत्तेवामाचचक्षे तपस्विनाम् ॥ ३.१५९.१० ॥
એમ કહીને પાંડવે સર્વ બ્રાહ્મણોની રજા લીધી; તે તપસ્વીઓને તેનું કારણ પણ સમજાવ્યું.
3.159.11
तमुग्रतपसः प्रीताः कुत्वापार्थं प्रदक्षिणम् ।
ब्राह्मणास्तेऽन्वमोदन्त शिवेन कुशलेन च ॥ ३.१५९.११ ॥
તે ઉગ્ર તપસ્વીની પ્રદક્ષિણા કરીને પ્રસન્ન થયેલા તે બ્રાહ્મણોએ કલ્યાણ અને કુશળ સાથે તેને આશીર્વાદ આપ્યા.
3.159.12
सुखोदर्कमिमं क्लेशमचिराद्भरतर्षभ ।
क्षत्रधर्मेण धर्मज्ञ तीर्त्वा गां पालयिष्यसि ॥ ३.१५९.१२ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ ક્લેશ જલદી સુખદ ફળ આપશે. હે ધર્મજ્ઞ, ક્ષાત્રધર્મ વડે આને પાર કરીને તમે પૃથ્વીનું પાલન કરશો.
3.159.13
तत्तु राजा वचस्तेषां प्रतिगृह्य तपस्विनाम् ।
प्रतस्थे सह विप्रैस्तैर्भ्रातृभिश्च परंतपः ॥ ३.१५९.१३ ॥
રાજાએ તે તપસ્વીઓના વચન સ્વીકારીને, તે બ્રાહ્મણો અને ભાઈઓ સાથે પ્રસ્થાન કર્યું; તે શત્રુઓને તપાવનાર હતા.
3.159.14
द्रौपद्या सहितः श्रीमान्हैडिम्बेयादिभिस्तदा ।
राक्षसैरनुयातो वै लोमशेनाभिरक्षितः ॥ ३.१५९.१४ ॥
ત્યારે શ્રીમાન તે દ્રૌપદી સાથે હતો; હૈડિંબેય આદિ રાક્ષસો તેની પાછળ ચાલતા હતા; લોમશ તેની રક્ષા કરતો હતો.
3.159.15
क्वचित्पद्भ्यां ततोऽगच्छद्राक्षसैरुदह्यते क्वचित् ।
तत्रतत्र महातेजा भ्रातृभिः सह सुव्रतः ॥ ३.१५९.१५ ॥
કોઈક વાર તે પગપાળા ચાલ્યો; કોઈક વાર રાક્ષસો તેને ઊંચકી ગયા; ઠેર ઠેર મહાતેજસ્વી, સુવ્રત તે ભાઈઓ સાથે હતો.
3.159.16
ततो युधिष्ठिरो राजा बहुन्क्लेशान्विचिन्तयन् ।
सिंहव्याघ्रगजाकीर्णामुदीचीं प्रययौ दिशम् ॥ ३.१५९.१६ ॥
પછી રાજા યુધિષ્ઠિર અનેક ક્લેશોનું ચિંતન કરતાં, સિંહ, વાઘ અને હાથીઓથી ભરેલી ઉત્તર દિશા તરફ ગયા.
3.159.17
अवेमाण कैलासं मैनाकं चैव पर्वतम् ।
गन्धमादनपादांश्च मेरुं चापि शिलोच्चयम् ॥ ३.१५९.१७ ॥
કૈલાસ, મૈનાક પર્વત, ગંધમાદનના ઢોળાવો અને શિલાઓના ઢગ જેવા મેરુને જોતાં (તે આગળ વધ્યો).
3.159.18
उपर्युपरि शैलस्य बहीश्च सरितः शिवाः ।
पृष्ठं हिमवतः पुण्यं ययौ सप्तदशेऽहनि ॥ ३.१५९.१८ ॥
પર્વતની ઉપર ઉપર, ઘણી શુભ નદીઓ ઓળંગીને, હિમાલયની પવિત્ર પીઠ પર તે સત્તરમા દિવસે પહોંચ્યો.
3.159.19
ददृशुः पाण्डवा राजन्गन्धमादनमन्तिकम् ।
पृष्ठे हिमवतः पुण्ये नानाद्रुमलतावृते ॥ ३.१५९.१९ ॥
હે રાજન, પાંડવોએ હિમાલયની પવિત્ર પીઠ પર, નજીકમાં રહેલા ગંધમાદનને જોયો; તે અનેક વૃક્ષો અને વેલાઓથી ઘેરાયેલો હતો.
3.159.20
सलिलावर्तसंजातैः पुष्पितैश्च महीरुहैः ।
समावृतं पुण्यतममाश्रमं वृषपर्वणः ॥ ३.१५९.२० ॥
પાણીના વમળોમાં જન્મેલાં ખીલેલાં વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો, વૃષપર્વાનો અતિ પવિત્ર આશ્રમ (તેમણે જોયો).
3.159.21
तमुपक्रम्य राजर्षिं धर्मात्मानमरिंदमाः ।
पाण्डवा वृषपर्वाणमवदन्त गतक्लमाः ॥ ३.१५९.२१ ॥
તે ધર્માત્મા રાજર્ષિની પાસે જઈને, થાક વિનાના શત્રુદમન પાંડવો બોલ્યા.
3.159.22
अभ्यनन्दत्स राजर्षिः पुत्रवद्भरतर्षभान् ।
पूजिताश्चावसंस्तत्रसप्तरात्रमरिंदमाः ॥ ३.१५९.२२ ॥
તે રાજર્ષિએ ભરતશ્રેષ્ઠોનું પુત્રોની જેમ સ્વાગત કર્યું; સન્માનિત શત્રુદમનો ત્યાં સાત રાત્રિ રહ્યા.
3.159.23
अष्टमेऽहनि संप्राप्ते तमृषिं लोकविश्रुतम् ।
आमन्त्र्य वृषपर्वाणं प्रस्थानं प्रत्यरोचयन् ॥ ३.१५९.२३ ॥
આઠમો દિવસ આવતાં, લોકવિખ્યાત તે ઋષિ વૃષપર્વાની રજા લઈને તેમણે પ્રસ્થાનનો નિર્ણય કર્યો.
3.159.24
एकैकशश्च तान्विप्रान्निवेद्य वृषपर्वणि ।
न्यासभूतान्यथाकालं बन्धूनिव सुसत्कृतान्।
पारिबर्हं चतं शेषं परिदाय महात्मने ॥ ३.१५९.२४ ॥
એક પછી એક તે બ્રાહ્મણોને વૃષપર્વાને થાપણ તરીકે સોંપીને, યથાસમયે, સ્વજનોની જેમ સારી રીતે સત્કારીને, બાકીની પરિવારસામગ્રી તે મહાત્માને આપીને (તેઓ ગયા).
3.159.25
ततस्ते यज्ञपात्राणि रत्नान्याभरणानि च ।
न्यदधुःपाण्डवा राजन्नाश्रमे वृषपर्वणः ॥ ३.१५९.२५ ॥
હે રાજન, ત્યારે પાંડવોએ યજ્ઞપાત્રો, રત્નો અને આભૂષણો વૃષપર્વાના આશ્રમમાં મૂક્યાં.
3.159.26
अतीतानागते विद्वान्कुशलः सर्वधर्मवित् ।
अन्वशासत्स धर्मज्ञः पुत्रवद्भरतर्षभान् ॥ ३.१५९.२६ ॥
ભૂત અને ભવિષ્ય જાણનાર, વિદ્વાન, કુશળ, સર્વધર્મજ્ઞ એવા તે ધર્મજ્ઞ પુત્રોની જેમ ભરતશ્રેષ્ઠોને ઉપદેશ આપ્યો.
3.159.27
तेऽनुज्ञाता महात्मानः प्रययुर्दिशमुत्तराम् ।
कुष्णया सहिता वीरा ब्राह्मणैश्च महात्मभिः ॥ ३.१५९.२७ ॥
અનુમતિ પામીને તે મહાત્મા વીરો દ્રૌપદી સાથે અને મહાત્મા બ્રાહ્મણો સહિત ઉત્તર દિશા તરફ ચાલ્યા.
3.159.28
तान्प्रस्थितानन्वगच्छद्वृषपर्वा महीपतीन् ।
उपन्यस् महातेजा विप्रेभ्यः पाण्डवांस्तदा ॥ ३.१५९.२८ ॥
મહાતેજસ્વી વૃષપર્વા પ્રસ્થાન કરેલા તે રાજાઓની પાછળ ગયા; ત્યારે પાંડવોને બ્રાહ્મણોને સોંપીને.
3.159.29
अनुसंसार्य कौन्तेयानाशीर्भिरभिनन्द्य च ।
वृषपर्वा निववृतेपन्थानमुपदिश्य च ॥ ३.१५९.२९ ॥
કૌંતેયોની સાથે થોડે દૂર જઈ, આશીર્વાદથી અભિનંદન આપી અને માર્ગ બતાવી વૃષપર્વા પાછા ફર્યા.
3.159.30
नानामृगगणैर्जुष्टं कौन्तेयः सत्यविक्रमः ।
पदातिर्भ्रातृभिः सार्धं प्रातिष्ठत युधिष्ठिरः ॥ ३.१५९.३० ॥
વિવિધ મૃગસમૂહોથી ભરેલા તે માર્ગે સત્યપરાક્રમી કૌંતેય યુધિષ્ઠિર ભાઈઓ સાથે પગપાળા ચાલ્યા.
3.159.31
नानाद्रुमनिरोधेषु वसन्तः शैलसानुषु ।
पर्वतं विविशुस्ते तं चतुर्थेऽहनि पाण्डवाः ॥ ३.१५९.३१ ॥
અનેક વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા પર્વતની ઢોળાવો પર રહેતા પાંડવો ચોથા દિવસે તે પર્વતમાં પ્રવેશ્યા.
3.159.32
महाभ्रघनसंकाशं सलिलोपहितं शुभम् ।
मणिकाञ्चनरम्यं च शैलं नानासमुच्छ्रयम् ॥ ३.१५९.३२ ॥
તે પર્વત મહાન ગાઢ વાદળ જેવો, જલથી ભરેલો, શુભ, મણિ અને સોનાથી રમણીય અને અનેક ઊંચાઈવાળો હતો.
3.159.33
रम्यं हिमवतः प्रस्थं बहुकन्दरनिर्झरम् ।
शिलाविभङ्गविकटं लतापादपसङ्कुलम् ॥ ३.१५९.३३ ॥
હિમાલયનો રમણીય ઢોળાવ, અનેક ગુફાઓ અને ઝરણાંવાળો, તૂટેલા ખડકોથી વિકટ, વેલા અને વૃક્ષોથી ભરેલો.
3.159.34
ते समासाद्यपन्थानं यतोक्तं वृषपर्वणा ।
अनुसस्रुर्यथोद्देशं पश्यन्तो विविधान्नगान् ॥ ३.१५९.३४ ॥
વૃષપર્વાએ કહેલા માર્ગે પહોંચીને તેઓ કહેલી દિશામાં વિવિધ પર્વતો જોતા ચાલ્યા.
3.159.35
उपर्युपरि शैलस्य गुहाः परमदुर्गमाः ।
सुदुर्गमांस्ते सुबहून्सुखेनैवाभिचक्रमुः ॥ ३.१५९.३५ ॥
પર્વતના ઉપર ઉપર અત્યંત દુર્ગમ ગુફાઓ હતી; તે અત્યંત દુર્ગમ અનેક ગુફાઓ તેઓ સહેલાઈથી પાર કરી ગયા.
3.159.36
धौम्यः कृष्णा च पार्ताश्च लोमशश्च महानृषिः ।
आगच्छन्सहितास्तत्रन कश्चिदपि हीयते ॥ ३.१५९.३६ ॥
ધૌમ્ય, કૃષ્ણા (દ્રૌપદી), પૃથાના પુત્રો અને મહર્ષિ લોમશ સાથે ત્યાં આવ્યા; તેમાંથી કોઈ પણ પાછળ રહ્યું નહિ.
3.159.37
ते मृगद्विजसंघुष्टं नानाद्रुमलतायुतम् ।
शाखामृगगणैश्चैव सेवितं सुमनोरमम् ॥ ३.१५९.३७ ॥
મૃગો અને પક્ષીઓના અવાજથી ગૂંજતા, અનેક વૃક્ષો અને વેલાઓથી ભરેલા, વાંદરાઓના ટોળાંથી સેવાતા, અતિ મનોહર વનમાં તેઓ પહોંચ્યા.
3.159.38
पुण्यं पद्मसरोपेतं सपल्वलमहावनम् ।
उपतस्थुर्महाभागा माल्यवतं महागिरिम् ॥ ३.१५९.३८ ॥
પવિત્ર, કમળ-સરોવરો અને નાનાં તળાવોથી યુક્ત મહાવનવાળા માલ્યવાન નામના મહાપર્વત પાસે તે મહાભાગ્યશાળીઓ પહોંચ્યા.
3.159.39
ततः किंपुरुषावासं सिद्धचारणसेवितम् ।
ददृशुर्हृषरोमाणाः पर्वतं गन्धमादनम् ॥ ३.१५९.३९ ॥
પછી કિંપુરુષોનું નિવાસસ્થાન, સિદ્ધ-ચારણોથી સેવાતો ગંધમાદન પર્વત તેઓએ જોયો; તેમના રોમ ઊભા થઈ ગયા.
3.159.40
विद्याधरानुचरितं किन्नरीभिस्तथैव च ।
गजसङ्घसमावासं सिंहव्याघ्रगणायुतम् ॥ ३.१५९.४० ॥
વિદ્યાધરો વિચરે છે, કિન્નરીઓ સાથે, હાથીઓના ટોળાંનું નિવાસ, સિંહ-વાઘના સમૂહોથી ભરેલો પર્વત.
3.159.41
शरभोन्नादसंघुष्टं नानमृगनिषेवितम् ॥ ३.१५९.४१ ॥
શરભોની ગર્જનાથી ગૂંજતો, અનેક મૃગોથી સેવાતો.
3.159.42
ते गन्धमादनवनं तन्नन्दनवनोपमम् ।
मुदिताः पाण्डुतनया मनोनयननन्दनम् ॥ ३.१५९.४२ ॥
પાંડુના પુત્રો નંદનવન જેવા તે ગંધમાદન વનમાં આનંદિત થયા; તે મન અને નયનને આનંદ આપનારું હતું.
3.159.43
विविशुः क्रमशो वीरा अरण्यं शुभकाननम् ।
द्रौपदीसहिता वीरास्तैश्च विप्रैर्महात्मभिः ॥ ३.१५९.४३ ॥
વીરો ક્રમશઃ એ સુંદર વનમાં પ્રવેશ્યા; દ્રૌપદી સાથે અને એ મહાત્મા બ્રાહ્મણો સાથે.
3.159.44
शृण्वन्तः प्रीतिजननान्वल्गून्मन्दकलाञ्शुभान् ।
श्रोत्ररम्यान्सुमधुराञ्शब्दान्खगमुखेरितान् ॥ ३.१५९.४४ ॥
પક્ષીઓના મુખેથી નીકળતા, આનંદ આપનારા, મધુર, મંદ, સુંદર, કાનને રમણીય, અતિ મધુર શબ્દો સાંભળતા.
3.159.45
सर्वर्तुफलभाराञ्यान्सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलाम् ।
पश्यन्तः पादपांस्चापि फलभारावनामितान् ॥ ३.१५९.४५ ॥
સર્વ ઋતુઓના ફળભારથી સમૃદ્ધ, સર્વ ઋતુઓના ફૂલોથી ઝળહળતા, ફળભારથી નમી ગયેલાં વૃક્ષો જોતા.
3.159.46
आम्रानाम्रातकान्फुल्लान्नारिकेलान्सतिन्दुकान् ।
मुञ्जातकांस्तथाञ्जीरान्दाडिमान्बीजपूरकान् ॥ ३.१५९.४६ ॥
આંબા, આમ્રાતક, ખીલેલાં નારિયેળ, તિંદુક સહિત, મુંજાતક તથા અંજીર, દાડમ અને બીજપૂરક (લીંબુ) વૃક્ષો.
3.159.47
पनसाँल्लिकुचान्मोचाः खर्जूरानम्लवेतसान् ।
परावतांस्तथा क्षौद्रानीपांश्चापि मनोरमान् ॥ ३.१५९.४७ ॥
પનસ, લિકુચ, કેળાં, ખજૂર, ખાટા વેતસ, પરાવત, મધુર વૃક્ષો અને મનોહર ઈપ વૃક્ષો.
3.159.48
बेल्वान्कपित्थाञ्जम्बूश्च काश्मरीर्ब्रदरीस्तथा ।
पुक्षानुदुम्बरवटानश्वत्थान्क्षीरिकास्तथा ॥ ३.१५९.४८ ॥
બીલી, કૈથ, જાંબુ, કાશ્મરી, બદરી, પુક્ષ, ઉદુંબર, વડ, પીપળ અને ક્ષીરિકા વૃક્ષો.
3.159.49
मल्लातकानामलकीर्हरीतकबिभीतकान् ।
इङ्गुदान्करमर्दांश्च तिन्दुकांश् महाफलान् ॥ ३.१५९.४९ ॥
મલ્લાતક, આમલકી, હરીતક, બિભીતક, ઇંગુદ, કરમર્દ અને મોટા ફળવાળા તિંદુક વૃક્ષો (ત્યાં જોયા).
3.159.50
एतानन्यांश्च विविधान्गन्धमादनसानुषु ।
फलैरमृतकल्पैस्तानाचितान्स्वादुभिस्तरूपन् ॥ ३.१५९.५० ॥
ગંધમાદનના ઢોળાવો પર આ અને બીજાં વિવિધ વૃક્ષો હતાં, અમૃત સમાન મીઠાં ફળોથી લદાયેલાં.
3.159.51
तथैव चम्पकाशोकान्केतकान्बकुलांस्तथा ।
पुन्नागान्सप्तपर्णांश्च कर्णिकारान्सकेतकान्।
पाटलान्कुटजान्रम्यान्मन्दारेन्दीवरांस्तथा ॥ ३.१५९.५१ ॥
તેવી જ રીતે ચંપક, અશોક, કેતક, બકુલ, પુન્નાગ, સપ્તપર્ણ, કર્ણિકાર, કેતકસહ પાટલ, સુંદર કુટજ, મંદાર અને નીલકમળ (ત્યાં હતાં).
3.159.52
पारिजातान्कोविदारान्देवदारुद्रुमांस्तथा ।
पारिजातान्कोविदारान्देवदारुद्रुमांस्तथा।
शालांस्तालांस्तमालांश्च पिप्पलान्हिङ्गुकांस्तथा ॥ ३.१५९.५२ ॥
પારિજાત, કોવિદાર, દેવદાર વૃક્ષો, તેમજ શાલ, તાડ, તમાલ, પીપળ અને હિંગુ વૃક્ષો (ત્યાં હતાં).
3.159.53
चकोरैः शतपत्रैश् भृङ्गराजैस्तथा शुकैः ।
कोकिलैः कलविङ्कैश्च हारितैर्जीवजीवकैः ॥ ३.१५९.५३ ॥
ચકોર, શતપત્ર, ભૃંગરાજ, તેમજ પોપટ, કોયલ, ચકલી, હારિત અને જીવજીવક પક્ષીઓથી (તે સ્થાન ભરેલું હતું).
3.159.54
प्रियकैश्चातकैश्चैव तथाऽन्यैर्विविधैः खगैः ।
श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूजद्भिश्चाप्यधिष्ठितान् ॥ ३.१५९.५४ ॥
પ્રિયક, ચાતક અને બીજાં વિવિધ પક્ષીઓ, કાનને ગમે એવા અતિ મધુર સ્વરે ગાતાં ત્યાં વસતાં હતાં.
3.159.55
सरांसि च मनोज्ञानि समन्ताज्जलचारिभिः ।
कुमुदैः पुण्डरीकैश्च तृथा कोकनदोत्पलैः।
कहारैः कमलैश्चैव आचितानि समन्ततः ॥ ३.१५९.५५ ॥
ચારે બાજુ જળચર જીવોથી ભરેલાં મનોહર સરોવરો, કુમુદ, પુંડરીક, કોકનદ, ઉત્પલ, કહાર અને કમળોથી છવાયેલાં હતાં.
3.159.56
कादम्बैश्चक्रवाकैश्च कुररैर्जलकुक्कुटैः ।
कारण्डवैः प्लवैर्हंसैर्बकैर्मद्गुभिरेव च ॥ ३.१५९.५६ ॥
કાદંબ, ચક્રવાક, કુરર, જલકુક્કુટ, કારંડવ, પ્લવ, હંસ, બગલા અને મદ્ગુ પક્ષીઓ સાથે.
3.159.57
एतैश्चान्यैश्च कीर्णानि समन्ताज्जलचारिभिः ।
हृष्टैस्तथा तामरसरसासवमदालसैः ॥ ३.१५९.५७ ॥
આ અને અન્ય જળચર જીવોથી ચારે બાજુ ભરેલાં, આનંદિત અને કમળરસના મદથી આળસુ.
3.159.58
पद्मोदरच्युतरजःकिञ्जल्कारुणरञ्जितैः ।
मञ्जुस्वरैर्मधुकरैर्विरुतान्कमलाकरान् ॥ ३.१५९.५८ ॥
કમળના મધ્યમાંથી ખરેલા પરાગ અને કેસરથી લાલ રંગાયેલાં, મધુર સ્વરવાળા ભમરાઓથી ગુંજતાં કમળ-સરોવરો.
3.159.59
अपश्यंस्ते नरव्याघ्रा गन्धमादनसानुषु ।
तथैव पद्मषण्डैश्च मण्डितांश्च समन्ततः ॥ ३.१५९.५९ ॥
તે નરવ્યાઘ્રોએ ગંધમાદનના ઢોળાવો પર, એ જ રીતે ચારે બાજુ કમળ-સમૂહોથી શણગારેલાં (સરોવરો) જોયાં.
3.159.60
शिखण्डिनीभिः सहिताँल्लतामण्डलकेषु च ।
मेघतूर्यरवोद्दाममदनाकुलितान्भृशम् ॥ ३.१५९.६० ॥
લતામંડપોમાં મોરની માદાઓ સાથે રહેલા, મેઘ-ઢોલના ઊંચા અવાજથી કામથી અત્યંત વ્યાકુળ (મોરોને જોયા).
3.159.61
कृत्वैव केकामधुरं संगीतं मधुरस्वरम् ।
चित्रान्कलापान्विस्तीर्य सविलासान्मदालसान् ॥ ३.१५९.६१ ॥
કેકાના મધુર સ્વરથી સંગીત ગાઈને, મધુર સ્વરે, વિચિત્ર પીંછાં ફેલાવીને, વિલાસ અને મદથી આળસુ થઈને.
3.159.62
मयूरान्ददृशुर्हृष्टान्नृत्यतो वनलालसान् ।
कांश्चित्प्रियाभिः सहितान्रममाणान्कलापिनः ॥ ३.१५९.६२ ॥
વનમાં ઉત્સુકતાથી નાચતા આનંદિત મોર તેમણે જોયા; કેટલાક પોતાની પ્રિયાઓ સાથે રમતા પીંછાવાળા હતા.
3.159.63
वल्लीलतासंकटेषु कुटजेषु स्थितांस्तथा ।
कांश्चिच्च कुटजानां तु विटपेषूत्कटानिव ॥ ३.१५९.६३ ॥
વેલ-લતાઓની ઘટામાં કુટજ વૃક્ષો પર ઊભેલા કેટલાક, અને કુટજ વૃક્ષોની ડાળીઓ પર જાણે ગર્વથી ઊભેલા.
3.159.64
कलापरुचिराटोपनिचितान्मुकुटानिव ।
विवरेषु तरूणां च रुचिरान्ददृशुश्च ते ॥ ३.१५९.६४ ॥
સુંદર પીંછાંની શોભાથી ભરેલા, મુકુટ જેવા, વૃક્ષોના અંતરાલમાં સુંદર દેખાતા મોર તેમણે જોયા.
3.159.65
सिन्धुवारांस्तथोदारान्मन्मथस्येव तोमरान् ।
सुवर्णवर्णकुसुमान्गिरीणां सिखरेषु च।
कर्णिकारान्विकसितान्कर्णपूरानिवोत्तमान् ॥ ३.१५९.६५ ॥
મન્મથના ભાલા જેવા ઉદાર સિંધુવાર ફૂલો, પર્વતોના શિખરો પર સોનેરી રંગના ફૂલોથી ખીલેલા કર્ણિકાર વૃક્ષો, જાણે ઉત્તમ કર્ણાભૂષણો.
3.159.66
तथाऽपश्यन्कुरबकान्वनराजिषु पुष्पितान् ।
कामवश्यौत्सुक्यकरान्कामस्येव शरोत्करान् ॥ ३.१५९.६६ ॥
એ જ રીતે વનની હારોમાં ખીલેલાં કુરબક ફૂલો તેમણે જોયાં; જે કામવશ ઉત્સુકતા જગાડનારાં, જાણે કામદેવનાં બાણોના ઢગલા.
3.159.67
तथैव वनराजीनामुदारान्रचितानिव ।
विराजमानांस्तेऽपश्यंस्तिलकांस्तिलकानिव ॥ ३.१५९.६७ ॥
એ જ રીતે વનરાજીઓમાં ઉદાર, જાણે ગોઠવેલા, ચમકતા તિલક વૃક્ષો તેમણે જોયા, જાણે તેઓ તિલક જ હોય.
3.159.68
तथानङ्गशराकारान्सहकारान्मनोरमान् ।
अपश्यन्भ्रामरान्राजन्मञ्जरीभिर्विराजितान् ॥ ३.१५९.६८ ॥
એ જ રીતે અનંગ (કામદેવ)ના બાણ જેવા આકારના, મનોહર આંબાના વૃક્ષો તેમણે જોયા, હે રાજન, જે ભમરાઓથી ભરેલા અને મંજરીઓથી શોભતા હતા.
3.159.69
हिरण्यसदृशैः पुष्यैर्दावाग्निसदृशैरपि ।
लोहितैरञ्जनाभैश्च वैदूर्यसदृशैरपि।
अतीव वृक्षा राजन्ते पुष्पिताः शैलसानुषु ॥ ३.१५९.६९ ॥
સોના જેવા, દાવાગ્નિ જેવા, લાલ અને અંજન જેવા તથા વૈદૂર્ય જેવા પુષ્પોથી ખીલેલાં વૃક્ષો પર્વતના ઢોળાવો પર અત્યંત શોભતાં હતાં.
3.159.70
तथा सालांस्तमालांश्च पाटलाबकुलानपि ।
माला इव समासक्ताः शैलानां शिखरेषु च ॥ ३.१५९.७० ॥
એ જ રીતે સાલ, તમાલ, પાટલ અને બકુલ વૃક્ષો પણ પર્વતશિખરો પર માળાઓની જેમ ગૂંથાયેલાં હતાં.
3.159.71
विमलस्फाटिकाभानि पाण्डुरच्छदनैर्द्विजैः ।
कलहंसैरुपेतानि सारसाभिरुतानि च ॥ ३.१५९.७१ ॥
નિર્મળ સ્ફટિક જેવી આભાવાળાં, સફેદ પાંખવાળાં પક્ષીઓથી, કલહંસોથી યુક્ત અને સારસોના અવાજે ગુંજતાં (સરોવરો હતાં).
3.159.72
सरांसि बहुशः पार्था पश्यन्तः शैलसानुषु ।
पद्मोत्पलविमिश्राणि सुखशीतजलानि च ॥ ३.१५९.७२ ॥
પૃથાના પુત્રો પર્વતના ઢોળાવો પર અનેક સરોવરો જોતા ગયા; જે કમળ અને ઉત્પલથી મિશ્રિત હતાં અને જેનું જળ સુખદ શીતળ હતું.
3.159.73
एवं क्रमेण ते वीरा वीक्षमाणाः समन्ततः ।
गन्वन्त्यथ माल्यानि रसवन्ति फलानि च ॥ ३.१५९.७३ ॥
આ રીતે તે વીરો ક્રમશઃ ચારે બાજુ જોતા આગળ વધ્યા; પછી માળા જેવા ફૂલો અને રસાળ ફળો જોયાં.
3.159.74
सरांसि च मनोज्ञानि वृक्षांश्चातिमनोरमान् ।
विविशुः पाण्डवाः सर्वेविस्मयोत्फुल्ललोचनाः ॥ ३.१५९.७४ ॥
મનોહર સરોવરો અને અતિ સુંદર વૃક્ષો જોઈને આશ્ચર્યથી ખુલ્લી આંખો સાથે બધા પાંડવો પ્રવેશ્યા.
3.159.75
कमलोत्पलकह्लारपुण्डरीकसुगन्धिना ।
सेव्यमाना वने तस्मन्सुखस्पर्शेन वायुना ॥ ३.१५९.७५ ॥
કમળ, ઉત્પલ, કહ્લાર અને પુંડરીકની સુગંધથી ભરેલા તે વનમાં સુખદ સ્પર્શવાળા પવન દ્વારા સેવાતા.
3.159.76
ततो युधिष्ठिरो भीममाहेदं प्रीतिमद्वचः ।
अहो श्रीमदिदं भीम गन्धमादनकाननम् ॥ ३.१५९.७६ ॥
ત્યારે યુધિષ્ઠિરે પ્રેમભરી વાણીમાં ભીમને કહ્યું, "અહો ભીમ! આ ગંધમાદનનું વન કેટલું શોભાયમાન છે!"
3.159.77
वने ह्मस्मिन्मनोरम्ये दिव्या काननजा द्रुमाः ।
लताश्च विविधाकाराः पत्रपुष्पफलोपगाः।
भान्त्येते पुष्पविकचाः पुंस्कोकिलकुलाकुलाः ॥ ३.१५९.७७ ॥
આ મનોહર વનમાં દિવ્ય, વનમાં જન્મેલાં વૃક્ષો અને વિવિધ આકારની વેલો પાન, ફૂલ, ફળથી યુક્ત, ખીલેલાં ફૂલોથી ઝળહળે છે; નર કોયલોના સમૂહોથી ભરેલાં છે.
3.159.78
नात्र कण्टकिनः केचिन्न च विद्यन्त्यपुष्पिताः ।
स्निग्धपत्रफला वृक्षा गन्धमादनसानुषु ॥ ३.१५९.७८ ॥
અહીં કાંટાવાળાં કે ફૂલ વિનાનાં એક પણ વૃક્ષ નથી; ગંધમાદનના ઢોળાવો પર સુંવાળાં પાન અને ફળોવાળાં વૃક્ષો છે.
3.159.79
भ्रमरारावमधुरा नलिनीः फुल्लपङ्कजाः ।
विलोड्यमाना पश्येमाः करिभिः सकरेणुभिः ॥ ३.१५९.७९ ॥
ભમરાઓના ગુંજારવથી મધુર, ખીલેલાં કમળોવાળાં આ કમળ-સરોવરો જુઓ, જેમને હાથીઓ હાથણીઓ સાથે ડહોળી રહ્યા છે.
3.159.80
पश्येमां नलिनीं चान्यां कमलोत्पलमालिनीम् ।
स्रग्धरां विग्रहवतीं साक्षाच्छ्रियमिवापराम् ॥ ३.१५९.८० ॥
કમળ અને ઉત્પલની માળા ધારણ કરેલું આ બીજું કમળ-સરોવર પણ જુઓ, જાણે સાક્ષાત મૂર્તિમાન બીજી શ્રી.
3.159.81
नानाकुसुमगन्धाढ्यास्तस्येमाः काननोत्तमे ।
उपगीयमाना भ्रमरै राजन्ते वनराजयः ॥ ३.१५९.८१ ॥
તે ઉત્તમ વનમાં અનેક ફૂલોની સુગંધથી ભરેલી આ વનશ્રેણીઓ ભમરાઓ દ્વારા ગવાતી શોભી રહી છે.
3.159.82
पश्य भीम शुभान्देशान्देवाक्रीडान्समन्ततः ।
अमानुषगतिं प्राप्ताः संसिद्धाः स्म वृकोदर ॥ ३.१५९.८२ ॥
ભીમ, ચારેય બાજુ ફેલાયેલા આ સુંદર પ્રદેશો જુઓ, દેવોની ક્રીડાભૂમિઓ; અમાનુષી દશા પામીને આપણે સિદ્ધ થયા છીએ, હે વૃકોદર.
3.159.83
लताभिः पुष्पिताग्राभिः पुष्पिताः पादपोत्तमाः ।
संश्लिष्टाः पार्थ शोभन्ते गन्धमादनसानुषु ॥ ३.१५९.८३ ॥
હે પાર્થ, ખીલેલા અગ્રભાગવાળી વેલોથી વીંટળાયેલા ખીલેલા ઉત્તમ વૃક્ષો ગંધમાદનના ઢોળાવો પર શોભે છે.
3.159.84
शिखण्डिनीभिश्चरतां सहितानां शिखण्डिनाम् ।
नदतां शृणु निर्घोषं भीम पर्वतसानुषु ॥ ३.१५९.८४ ॥
ભીમ, પર્વતના ઢોળાવો પર મોરનીઓ સાથે વિચરતા અને ટહુકતા મોરોનો ઘોષ સાંભળો.
3.159.85
चकोराः शतपत्राश्च मत्तकोकिलशारिकाः ।
पत्रिणः पुष्पितानेतान्संपतन्ति महाद्रुमान् ॥ ३.१५९.८५ ॥
ચકોર, શતપત્ર, મદમસ્ત કોકિલ અને શારિકાઓ — આ પાંખાળાં પંખીઓ ફૂલેલાં મહાવૃક્ષો પર ઊતરે છે.
3.159.86
रक्तपीतारुणाः पार्थ पादपाग्रगताः खगाः ।
परस्परमुदीन्ते बहवो जीवजीवकाः ॥ ३.१५९.८६ ॥
હે પાર્થ, લાલ, પીળા અને અરુણ રંગનાં ઘણાં પંખીઓ વૃક્ષોના ટોચ પર બેસીને એકબીજાને જોઈ રહ્યાં છે — જીવજીવક.
3.159.87
हरितारुणवर्णानां शाड्वलानां समीपतः ।
सारसाः प्रतिदृश्यन्ते शैलप्रस्रवणेष्वपि ॥ ३.१५९.८७ ॥
લીલા અને અરુણ રંગનાં ઘાસવાળાં મેદાનો પાસે સારસ દેખાય છે — પર્વતીય ઝરણાંઓ પર પણ.
3.159.88
वदन्ति मधुरा वाचः सर्वभूतमनोरमाः ।
भृङ्गराजोपचक्राश्च लोहपृष्ठाः पतत्रिणः ॥ ३.१५९.८८ ॥
સર્વ પ્રાણીઓનાં મન રમાડનારી મધુર વાણી બોલે છે; ભૃંગરાજ જેવાં ચક્રવાળાં અને લોખંડની પીઠવાળાં પંખીઓ પણ.
3.159.89
चतुर्विषाणाः पद्माभाः कुञ्जराः सकरेणवः ।
एते वैडूर्यवर्णाभं क्षोभयन्ति महत्सरः ॥ ३.१५९.८९ ॥
ચાર દાંતવાળા, કમળ જેવી કાંતિવાળા હાથીઓ પોતાની હાથણીઓ સાથે વૈડૂર્ય-રંગના આ મહાસરોવરને ક્ષુબ્ધ કરે છે.
3.159.90
बहुतालसमुत्सेघाः शैलशृङ्गपरिच्युताः ।
नानाप्रस्रवणेभ्यश्च वारिधाराः पतन्ति च ॥ ३.१५९.९० ॥
ઘણા તાડ જેટલી ઊંચાઈની, પર્વતશિખરોથી પડેલી, અનેક ઝરણાંઓમાંથી જળધારાઓ પડે છે.
3.159.91
भास्कराभप्रभा भीमाः शारदाभ्रघनोपमाः ।
शोभयन्ति महाशैलं नानारजतधातवः ॥ ३.१५९.९१ ॥
સૂર્યના તેજ જેવી પ્રભાવાળા, ભયંકર, શરદ ઋતુના ઘટ્ટ વાદળો જેવા, વિવિધ ચાંદી જેવા ધાતુઓ એ મહાપર્વતને શોભાવે છે.
3.159.92
क्वचिदञ्जनवर्णाभाः क्वचित्काञ्चनसन्निभाः ।
धातवो हरितालस्य क्वचिद्धिङ्गुलकस्य च ॥ ३.१५९.९२ ॥
ક્યાંક કાજળ જેવા રંગના, ક્યાંક સોના જેવા, ક્યાંક હરતાલના અને ક્યાંક હિંગુલકના ધાતુ છે.
3.159.93
मनःशिलागुहाश्चैव संध्याभ्रनिकरोपमाः ।
शशलोहितवर्णाभाः क्वचिद्गैरिकधातवः ॥ ३.१५९.९३ ॥
મનઃશિલાની ગુફાઓ પણ, સંધ્યાના વાદળોના ઢગલા જેવી, સસલાના લોહી જેવા રંગની, ક્યાંક ગૈરિક ધાતુઓ છે.
3.159.94
सितासिताभ्रप्रतिमा बालसूर्यसमप्रभाः ।
एते बहुविधाः शैलं शोभयन्ति महाप्रभाः ॥ ३.१५९.९४ ॥
સફેદ અને કાળા વાદળો જેવા, ઉગતા સૂર્યના તેજવાળા, આ અનેક પ્રકારના મહાતેજસ્વી પદાર્થો પર્વતને શોભાવે છે.
3.159.95
गन्धर्वाः सह कान्ताभिर्यथेष्टं भीमविक्रमाः ।
दृश्यन्ते शैलशृङ्गेषु पार्थ किंपुरुषैः सह ॥ ३.१५९.९५ ॥
ગંધર્વો પોતાની પ્રિયાઓ સાથે, ઇચ્છા મુજબ, ભયંકર પરાક્રમી, હે પાર્થ, કિંપુરુષો સાથે પર્વતશિખરો પર દેખાય છે.
3.159.96
गीतानां समतालानां तथासाम्नां च निःखनः ।
श्रूयते बहुधा भीम सर्वभूतमनोहरः ॥ ३.१५९.९६ ॥
ગીતોનો, સમતાલનો, તેમજ સામગાનનો ધ્વનિ અનેક રીતે સંભળાય છે, હે ભીમ, જે સર્વ પ્રાણીઓના મન હરી લે છે.
3.159.97
महागङ्गामुदीक्षख पुण्यां देवनदीं शुभाम् ।
कलहंसगणैर्जुष्टामृषिकिन्नरसेविताम् ॥ ३.१५९.९७ ॥
મહાગંગાને જુઓ, તે પવિત્ર અને શુભ દેવનદીને; જે કલહંસોના ટોળાંથી ભરેલી છે અને ઋષિઓ તથા કિન્નરોથી સેવાયેલી છે.
3.159.98
धातुभिश्च सरिद्भिश्च किन्नरैर्मृगपक्षिभिः ।
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च काननैश्च मनोरमैः ॥ ३.१५९.९८ ॥
ધાતુઓ, નદીઓ, કિન્નરો, મૃગો અને પક્ષીઓ, ગંધર્વો, અપ્સરાઓ અને મન હરી લેનારાં વનો વડે (તે ભરેલો છે).
3.159.99
व्यालैश्च विविधाकारैः शतशीर्षैः समन्ततः ।
उपेतं पश्य कौन्तेय शैलराजमरिंदम ॥ ३.१५९.९९ ॥
વિવિધ આકારના શતશીર્ષ સર્પોથી ચોતરફ ઘેરાયેલા તે પર્વતરાજને જુઓ, હે કૌન્તેય, શત્રુદમન.
3.159.100
ते प्रीतमनसः शूराः प्राप्ता गतिमनुत्तमाम् ।
नातृप्यन्पर्वतेन्द्रस्य दर्शनेन परंतपाः ॥ ३.१५९.१०० ॥
પ્રસન્ન મનવાળા તે શૂરવીરો પરમ ગતિ પામ્યા; પરંતુ પર્વતેન્દ્રના દર્શનથી તેઓ તૃપ્ત ન થયા, હે પરંતપ.
3.159.101
उपेतमथ माल्यैश्च फलवद्भिश्च पादपैः ।
आर्ष्टिपेणस् राजर्षेराश्रमं ददृशुस्तदा ॥ ३.१५९.१०१ ॥
પછી ફૂલમાળાઓ અને ફળદાર વૃક્ષોથી શોભિત રાજર્ષિ આર્ષ્ટિષેણનો આશ્રમ તેમણે જોયો.
3.159.102
ततस्ते तिग्मतपसं कृशं धमनिसंततम् ।
पारगं सर्वविद्यानामार्ष्टिषेणमुपागमन् ॥ ३.१५९.१०२ ॥
પછી તેઓ ઉગ્ર તપસ્વી, કૃશ દેહવાળા, નસોથી ઢંકાયેલા, સર્વ વિદ્યાઓમાં પારંગત આર્ષ્ટિષેણ પાસે પહોંચ્યા.