महाभारत · अध्याय 3.159
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.159.1
निहते राक्षसे तस्मिन्पुनर्नारायणाश्रमम् ।
अभ्येत्य राजा कौन्तेयो निवासमकरोत्प्रभुः ॥ ३.१५९.१ ॥
तो राक्षस मारला गेल्यानंतर कौन्तेय राजा, प्रभु, पुन्हा नारायणाश्रमात येऊन तेथे निवास करू लागला.
3.159.2
स समानीय तान्सर्वान्भ्रातॄनित्यब्रवीद्वचः ।
द्रौपद्या सहितः काले संस्मरन्भ्रातरं जयम् ॥ ३.१५९.२ ॥
त्याने त्या सर्वांना एकत्र करून, द्रौपदीसह, योग्य वेळी बंधू जय (अर्जुन) याचे स्मरण करत हे शब्द सांगितले.
3.159.3
समाश्चतस्रोऽभिगताः शिवेन चरतां वने ।
कृतोद्देशः स बीभत्सुऋ पञ्चमीमभितः समाम् ॥ ३.१५९.३ ॥
वनात फिरणाऱ्यांची चार वर्षे शुभपणे गेली; तो बीभत्सु (अर्जुन) पाचव्या वर्षाच्या सुमारास आपला उद्देश निश्चित करून राहिला.
3.159.4
प्राप्य पर्वतराजानं श्वेतं शिखरिणांवरम् ।
पुष्पितैर्द्रुमषण्डैश्च मत्तकोकिलाषट्पदैः ॥ ३.१५९.४ ॥
पर्वतराज, श्वेत, शिखरे असलेल्या पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ अशा पर्वतावर ते पोहोचले; तो फुललेल्या वृक्षराजींनी, मत्त कोकिळ व भुंग्यांनी भरलेला होता.
3.159.5
मयूरैश्चातकैश्चापि नित्योत्सवविभूषितम् ।
व्याघ्रैर्वरहैर्महिषैर्गवयैर्हरिणैस्तथा ॥ ३.१५९.५ ॥
मोर आणि चातक पक्ष्यांनी, नित्य उत्सवाने शोभलेला तो; वाघ, श्रेष्ठ डुक्कर, म्हैशी, गवय आणि हरणांनीही भरलेला.
3.159.6
श्वापदैर्व्यालरूपैश्च रुरुभिश्च निषेवितम् ।
फुल्लैः सहस्रपत्रैश्च शतपत्रैस्तथोत्पलैः ॥ ३.१५९.६ ॥
हिंस्र पशू, सर्परूपी प्राणी आणि रुरु हरिणांनी सेवित; फुललेल्या सहस्रदल, शतदल आणि नीलकमळांनीही युक्त.
3.159.7
प्रफुल्लैः कमलैश्चैव तथा नीलोत्पलैरपि ।
महापुणअयं पवित्रं च सुरासुरनिषेवितम्।
तत्रापि च कृतोद्देशः समागमदिदृक्षुभिः ॥ ३.१५९.७ ॥
उमललेल्या कमळांनी व नीलोत्पलांनी युक्त, अत्यंत पुण्यमय व पवित्र, देव आणि असुरांनी सेवित अशा त्या स्थानीही संगम पाहण्याच्या इच्छेने (ऋषींनी) जाण्याचे ठरवले होते.
3.159.8
कृतश्च समयस्तेन पार्थेनामिततेजसा ।
पञ्चवर्षाणि वत्स्याभि विद्यार्थीति पुरा मयि ॥ ३.१५९.८ ॥
अमित तेजस्वी पार्थाने पूर्वी माझ्याशी करार केला होता की विद्येसाठी मी पाच वर्षे तेथे राहीन.
3.159.9
अत्रगाण्डीवधन्वानमवाप्तास्त्रमरिंदमम् ।
देवलोकादिमं लोकं द्रक्ष्यामः पुनरागतम् ॥ ३.१५९.९ ॥
येथे, गांडीवधारी, अस्त्रे प्राप्त केलेल्या, शत्रुदमन करणाऱ्या अर्जुनाला देवलोकातून पुन्हा या लोकी आलेला आपण पाहू.
3.159.10
इत्युक्त्वा ब्राह्मणान्सर्वानामन्त्रयत पाण्डवः ।
कारणं चैव तत्तेवामाचचक्षे तपस्विनाम् ॥ ३.१५९.१० ॥
असे बोलून पाण्डवाने सर्व ब्राह्मणांचा निरोप घेतला; त्या तपस्व्यांना त्याचे कारणही सांगितले.
3.159.11
तमुग्रतपसः प्रीताः कुत्वापार्थं प्रदक्षिणम् ।
ब्राह्मणास्तेऽन्वमोदन्त शिवेन कुशलेन च ॥ ३.१५९.११ ॥
त्या उग्र तपस्वीला प्रदक्षिणा घालून प्रसन्न झालेल्या त्या ब्राह्मणांनी कल्याण व क्षेमासह त्याला आशीर्वाद दिला.
3.159.12
सुखोदर्कमिमं क्लेशमचिराद्भरतर्षभ ।
क्षत्रधर्मेण धर्मज्ञ तीर्त्वा गां पालयिष्यसि ॥ ३.१५९.१२ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, हा क्लेश लवकरच सुखदायी फल देईल. हे धर्मज्ञा, क्षात्रधर्माने हे संकट पार करून तू पृथ्वीचे पालन करशील.
3.159.13
तत्तु राजा वचस्तेषां प्रतिगृह्य तपस्विनाम् ।
प्रतस्थे सह विप्रैस्तैर्भ्रातृभिश्च परंतपः ॥ ३.१५९.१३ ॥
राजाने त्या तपस्व्यांचे वचन स्वीकारले आणि त्या ब्राह्मणांसह व बंधूंसह प्रस्थान केले; तो शत्रूंना तापवणारा होता.
3.159.14
द्रौपद्या सहितः श्रीमान्हैडिम्बेयादिभिस्तदा ।
राक्षसैरनुयातो वै लोमशेनाभिरक्षितः ॥ ३.१५९.१४ ॥
तेव्हा श्रीमान् तो द्रौपदीसह होता; हैडिंबेय आदी राक्षस त्याच्यामागे चालत होते; लोमश त्याचे संरक्षण करत होता.
3.159.15
क्वचित्पद्भ्यां ततोऽगच्छद्राक्षसैरुदह्यते क्वचित् ।
तत्रतत्र महातेजा भ्रातृभिः सह सुव्रतः ॥ ३.१५९.१५ ॥
कधी तो पायी चालत जाई, कधी राक्षस त्याला उचलून नेत; तिथे तिथे महातेजस्वी, दृढव्रती तो बंधूंसह होता.
3.159.16
ततो युधिष्ठिरो राजा बहुन्क्लेशान्विचिन्तयन् ।
सिंहव्याघ्रगजाकीर्णामुदीचीं प्रययौ दिशम् ॥ ३.१५९.१६ ॥
मग राजा युधिष्ठिर अनेक क्लेशांचा विचार करत सिंह, वाघ व हत्तींनी भरलेल्या उत्तर दिशेकडे गेला.
3.159.17
अवेमाण कैलासं मैनाकं चैव पर्वतम् ।
गन्धमादनपादांश्च मेरुं चापि शिलोच्चयम् ॥ ३.१५९.१७ ॥
कैलास, मैनाक पर्वत, गंधमादनाचे पायथे आणि शिलासमूहांचा मेरू पाहत (तो पुढे गेला).
3.159.18
उपर्युपरि शैलस्य बहीश्च सरितः शिवाः ।
पृष्ठं हिमवतः पुण्यं ययौ सप्तदशेऽहनि ॥ ३.१५९.१८ ॥
पर्वताच्या वरून, अनेक शुभ नद्या ओलांडून, हिमालयाच्या पवित्र पृष्ठभागावर तो सतराव्या दिवशी पोहोचला.
3.159.19
ददृशुः पाण्डवा राजन्गन्धमादनमन्तिकम् ।
पृष्ठे हिमवतः पुण्ये नानाद्रुमलतावृते ॥ ३.१५९.१९ ॥
हे राजा, पाण्डवांनी हिमालयाच्या पवित्र पृष्ठभागावर, जवळच असलेला गंधमादन पर्वत पाहिला; तो विविध वृक्ष आणि वेलींनी वेढलेला होता.
3.159.20
सलिलावर्तसंजातैः पुष्पितैश्च महीरुहैः ।
समावृतं पुण्यतममाश्रमं वृषपर्वणः ॥ ३.१५९.२० ॥
पाण्याच्या भोवऱ्यांत जन्मलेल्या फुललेल्या वृक्षांनी वेढलेला, वृषपर्व्याचा अत्यंत पवित्र आश्रम (त्यांनी पाहिला).
3.159.21
तमुपक्रम्य राजर्षिं धर्मात्मानमरिंदमाः ।
पाण्डवा वृषपर्वाणमवदन्त गतक्लमाः ॥ ३.१५९.२१ ॥
त्या धर्मात्मा राजर्षीजवळ जाऊन, थकवा नसलेले शत्रुदमन पाण्डव बोलले.
3.159.22
अभ्यनन्दत्स राजर्षिः पुत्रवद्भरतर्षभान् ।
पूजिताश्चावसंस्तत्रसप्तरात्रमरिंदमाः ॥ ३.१५९.२२ ॥
त्या राजर्षीने भरतश्रेष्ठांचे पुत्रांप्रमाणे स्वागत केले; सन्मानित शत्रुदमन तेथे सात रात्री राहिले.
3.159.23
अष्टमेऽहनि संप्राप्ते तमृषिं लोकविश्रुतम् ।
आमन्त्र्य वृषपर्वाणं प्रस्थानं प्रत्यरोचयन् ॥ ३.१५९.२३ ॥
आठवा दिवस आला असता, लोकविख्यात त्या ऋषी वृषपर्व्याचा निरोप घेऊन त्यांनी प्रस्थानाचा निर्णय घेतला.
3.159.24
एकैकशश्च तान्विप्रान्निवेद्य वृषपर्वणि ।
न्यासभूतान्यथाकालं बन्धूनिव सुसत्कृतान्।
पारिबर्हं चतं शेषं परिदाय महात्मने ॥ ३.१५९.२४ ॥
एकेका ब्राह्मणाला वृषपर्व्याकडे ठेव म्हणून सोपवून, योग्य वेळी, नातेवाइकांप्रमाणे उत्तम सत्कार करून, उरलेली परिवारसामग्रीही त्या महात्म्याला देऊन (ते गेले).
3.159.25
ततस्ते यज्ञपात्राणि रत्नान्याभरणानि च ।
न्यदधुःपाण्डवा राजन्नाश्रमे वृषपर्वणः ॥ ३.१५९.२५ ॥
हे राजा, मग पाण्डवांनी यज्ञपात्रे, रत्ने आणि अलंकार वृषपर्व्याच्या आश्रमात ठेवले.
3.159.26
अतीतानागते विद्वान्कुशलः सर्वधर्मवित् ।
अन्वशासत्स धर्मज्ञः पुत्रवद्भरतर्षभान् ॥ ३.१५९.२६ ॥
भूत आणि भविष्य जाणणारा, विद्वान, कुशल, सर्वधर्मज्ञ असा तो धर्मज्ञ पुत्रांप्रमाणे भरतश्रेष्ठांना उपदेश करीत असे.
3.159.27
तेऽनुज्ञाता महात्मानः प्रययुर्दिशमुत्तराम् ।
कुष्णया सहिता वीरा ब्राह्मणैश्च महात्मभिः ॥ ३.१५९.२७ ॥
अनुज्ञा मिळाल्यावर ते महात्मे वीर द्रौपदीसह आणि महात्म्या ब्राह्मणांसह उत्तर दिशेकडे निघाले.
3.159.28
तान्प्रस्थितानन्वगच्छद्वृषपर्वा महीपतीन् ।
उपन्यस् महातेजा विप्रेभ्यः पाण्डवांस्तदा ॥ ३.१५९.२८ ॥
महातेजस्वी वृषपर्वा प्रस्थान केलेल्या त्या राजांच्या मागे गेला; तेव्हा पाण्डवांना ब्राह्मणांच्या स्वाधीन करून.
3.159.29
अनुसंसार्य कौन्तेयानाशीर्भिरभिनन्द्य च ।
वृषपर्वा निववृतेपन्थानमुपदिश्य च ॥ ३.१५९.२९ ॥
कौन्तेयांसोबत काही अंतर जाऊन, आशीर्वादांनी त्यांचे अभिनंदन करून आणि मार्ग दाखवून वृषपर्वा परत फिरला.
3.159.30
नानामृगगणैर्जुष्टं कौन्तेयः सत्यविक्रमः ।
पदातिर्भ्रातृभिः सार्धं प्रातिष्ठत युधिष्ठिरः ॥ ३.१५९.३० ॥
नाना प्रकारच्या मृगांच्या कळपांनी भरलेल्या त्या मार्गावर सत्यपराक्रमी कौन्तेय युधिष्ठिर भावांसह पायी निघाला.
3.159.31
नानाद्रुमनिरोधेषु वसन्तः शैलसानुषु ।
पर्वतं विविशुस्ते तं चतुर्थेऽहनि पाण्डवाः ॥ ३.१५९.३१ ॥
अनेक वृक्षांनी वेढलेल्या पर्वतउतारांवर वास्तव्य करणारे पाण्डव चौथ्या दिवशी त्या पर्वतात शिरले.
3.159.32
महाभ्रघनसंकाशं सलिलोपहितं शुभम् ।
मणिकाञ्चनरम्यं च शैलं नानासमुच्छ्रयम् ॥ ३.१५९.३२ ॥
ते पर्वत महामेघासारखे दाट, जलसमृद्ध, शुभ, मणी व सोन्याने रमणीय आणि अनेक उंचींचे होते.
3.159.33
रम्यं हिमवतः प्रस्थं बहुकन्दरनिर्झरम् ।
शिलाविभङ्गविकटं लतापादपसङ्कुलम् ॥ ३.१५९.३३ ॥
हिमालयाचा रमणीय उतार, अनेक गुहा व झरे असलेला, तुटलेल्या खडकांनी विकट, वेली व वृक्षांनी गजबजलेला.
3.159.34
ते समासाद्यपन्थानं यतोक्तं वृषपर्वणा ।
अनुसस्रुर्यथोद्देशं पश्यन्तो विविधान्नगान् ॥ ३.१५९.३४ ॥
वृषपर्व्याने सांगितलेल्या मार्गावर पोहोचून ते सांगितलेल्या दिशेने विविध पर्वत पाहत चालले.
3.159.35
उपर्युपरि शैलस्य गुहाः परमदुर्गमाः ।
सुदुर्गमांस्ते सुबहून्सुखेनैवाभिचक्रमुः ॥ ३.१५९.३५ ॥
पर्वताच्या वर-वर अतिशय दुर्गम गुहा होत्या; त्या अत्यंत दुर्गम अनेक गुहा त्यांनी सहजच पार केल्या.
3.159.36
धौम्यः कृष्णा च पार्ताश्च लोमशश्च महानृषिः ।
आगच्छन्सहितास्तत्रन कश्चिदपि हीयते ॥ ३.१५९.३६ ॥
धौम्य, कृष्णा (द्रौपदी), पृथेचे पुत्र आणि महर्षी लोमश एकत्र तेथे आले; त्यांच्यापैकी कोणीही मागे राहिले नाही.
3.159.37
ते मृगद्विजसंघुष्टं नानाद्रुमलतायुतम् ।
शाखामृगगणैश्चैव सेवितं सुमनोरमम् ॥ ३.१५९.३७ ॥
मृग आणि पक्ष्यांच्या नादाने गजबजलेल्या, नाना वृक्षवेलींनी भरलेल्या, वानरसमूहांनी सेवलेल्या, अतिशय रमणीय वनात ते पोहोचले.
3.159.38
पुण्यं पद्मसरोपेतं सपल्वलमहावनम् ।
उपतस्थुर्महाभागा माल्यवतं महागिरिम् ॥ ३.१५९.३८ ॥
पवित्र, कमलसरोवरे आणि लहान तळ्यांनी युक्त महावन असलेल्या माल्यवान नावाच्या महापर्वताजवळ ते महाभाग्यवान पोहोचले.
3.159.39
ततः किंपुरुषावासं सिद्धचारणसेवितम् ।
ददृशुर्हृषरोमाणाः पर्वतं गन्धमादनम् ॥ ३.१५९.३९ ॥
नंतर किंपुरुषांचे निवासस्थान, सिद्ध-चारणांनी सेवलेला गंधमादन पर्वत त्यांनी पाहिला; त्यांचे अंग रोमांचित झाले.
3.159.40
विद्याधरानुचरितं किन्नरीभिस्तथैव च ।
गजसङ्घसमावासं सिंहव्याघ्रगणायुतम् ॥ ३.१५९.४० ॥
विद्याधर संचार करणारा, किन्नरींसह, हत्तींच्या कळपांचे वसतिस्थान, सिंह-वाघांच्या समूहांनी भरलेला पर्वत.
3.159.41
शरभोन्नादसंघुष्टं नानमृगनिषेवितम् ॥ ३.१५९.४१ ॥
शरभांच्या गर्जनेने निनादणारा, नाना मृगांनी सेवलेला.
3.159.42
ते गन्धमादनवनं तन्नन्दनवनोपमम् ।
मुदिताः पाण्डुतनया मनोनयननन्दनम् ॥ ३.१५९.४२ ॥
पांडुपुत्र नंदनवनासारख्या त्या गंधमादन वनात आनंदित झाले; ते मन व नेत्रांना आनंद देणारे होते.
3.159.43
विविशुः क्रमशो वीरा अरण्यं शुभकाननम् ।
द्रौपदीसहिता वीरास्तैश्च विप्रैर्महात्मभिः ॥ ३.१५९.४३ ॥
वीर क्रमाक्रमाने त्या सुंदर अरण्यात प्रवेशले; द्रौपदीसह आणि त्या महात्म्या ब्राह्मणांसह।
3.159.44
शृण्वन्तः प्रीतिजननान्वल्गून्मन्दकलाञ्शुभान् ।
श्रोत्ररम्यान्सुमधुराञ्शब्दान्खगमुखेरितान् ॥ ३.१५९.४४ ॥
पक्ष्यांच्या मुखांतून निघालेले, आनंद देणारे, मधुर, मंद, सुंदर, कानांना रम्य, अतिशय मधुर शब्द ऐकत.
3.159.45
सर्वर्तुफलभाराञ्यान्सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलाम् ।
पश्यन्तः पादपांस्चापि फलभारावनामितान् ॥ ३.१५९.४५ ॥
सर्व ऋतूंच्या फळभाराने समृद्ध, सर्व ऋतूंच्या फुलांनी तेजस्वी, फळभाराने वाकलेले वृक्ष पाहत.
3.159.46
आम्रानाम्रातकान्फुल्लान्नारिकेलान्सतिन्दुकान् ।
मुञ्जातकांस्तथाञ्जीरान्दाडिमान्बीजपूरकान् ॥ ३.१५९.४६ ॥
आंबे, आम्रातक, फुललेले नारळ, तिंदुकांसह, मुंजातक तसेच अंजीर, डाळिंब व बीजपूरक (लिंबू) वृक्ष.
3.159.47
पनसाँल्लिकुचान्मोचाः खर्जूरानम्लवेतसान् ।
परावतांस्तथा क्षौद्रानीपांश्चापि मनोरमान् ॥ ३.१५९.४७ ॥
फणस, लिकुच, केळी, खजूर, आंबट वेतस, परावत, मधुर वृक्ष आणि मनोहर ईप वृक्ष.
3.159.48
बेल्वान्कपित्थाञ्जम्बूश्च काश्मरीर्ब्रदरीस्तथा ।
पुक्षानुदुम्बरवटानश्वत्थान्क्षीरिकास्तथा ॥ ३.१५९.४८ ॥
बेल, कपित्थ, जांभूळ, काश्मरी, बदरी, पुक्ष, उदुंबर, वड, पिंपळ आणि क्षीरिका वृक्ष.
3.159.49
मल्लातकानामलकीर्हरीतकबिभीतकान् ।
इङ्गुदान्करमर्दांश्च तिन्दुकांश् महाफलान् ॥ ३.१५९.४९ ॥
मल्लातक, आमलकी, हरीतक, बिभीतक, इंगुद, करमर्द आणि मोठ्या फळांचे तिंदुक वृक्ष (तेथे पाहिले).
3.159.50
एतानन्यांश्च विविधान्गन्धमादनसानुषु ।
फलैरमृतकल्पैस्तानाचितान्स्वादुभिस्तरूपन् ॥ ३.१५९.५० ॥
गंधमादनाच्या उतारांवर ही आणि इतर विविध झाडे होती, अमृतासारख्या गोड फळांनी भरलेली.
3.159.51
तथैव चम्पकाशोकान्केतकान्बकुलांस्तथा ।
पुन्नागान्सप्तपर्णांश्च कर्णिकारान्सकेतकान्।
पाटलान्कुटजान्रम्यान्मन्दारेन्दीवरांस्तथा ॥ ३.१५९.५१ ॥
त्याचप्रमाणे चंपक, अशोक, केतक, बकुळ, पुन्नाग, सप्तपर्ण, कर्णिकार, केतकासह पाटल, सुंदर कुटज, मंदार आणि नीलकमळ (तेथे होते).
3.159.52
पारिजातान्कोविदारान्देवदारुद्रुमांस्तथा ।
पारिजातान्कोविदारान्देवदारुद्रुमांस्तथा।
शालांस्तालांस्तमालांश्च पिप्पलान्हिङ्गुकांस्तथा ॥ ३.१५९.५२ ॥
पारिजात, कोविदार, देवदार वृक्ष, तसेच साल, ताड, तमाल, पिंपळ आणि हिंगू वृक्ष (तेथे होते).
3.159.53
चकोरैः शतपत्रैश् भृङ्गराजैस्तथा शुकैः ।
कोकिलैः कलविङ्कैश्च हारितैर्जीवजीवकैः ॥ ३.१५९.५३ ॥
चकोर, शतपत्र, भृंगराज, तसेच पोपट, कोकिळ, चिमण्या, हारित आणि जीवजीवक पक्ष्यांनी (ते स्थान भरलेले होते).
3.159.54
प्रियकैश्चातकैश्चैव तथाऽन्यैर्विविधैः खगैः ।
श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूजद्भिश्चाप्यधिष्ठितान् ॥ ३.१५९.५४ ॥
प्रियक, चातक व इतर विविध पक्षी, कानांना आनंद देणारा अत्यंत मधुर आवाज करीत तेथे वास्तव्य करीत होते.
3.159.55
सरांसि च मनोज्ञानि समन्ताज्जलचारिभिः ।
कुमुदैः पुण्डरीकैश्च तृथा कोकनदोत्पलैः।
कहारैः कमलैश्चैव आचितानि समन्ततः ॥ ३.१५९.५५ ॥
सर्व बाजूंनी जलचर प्राण्यांनी भरलेली मनोहर सरोवरे, कुमुद, पुंडरीक, कोकनद, उत्पल, कहार आणि कमळांनी भरलेली होती.
3.159.56
कादम्बैश्चक्रवाकैश्च कुररैर्जलकुक्कुटैः ।
कारण्डवैः प्लवैर्हंसैर्बकैर्मद्गुभिरेव च ॥ ३.१५९.५६ ॥
कादंब, चक्रवाक, कुरर, जलकुक्कुट, कारंडव, प्लव, हंस, बक आणि मद्गु पक्ष्यांसह.
3.159.57
एतैश्चान्यैश्च कीर्णानि समन्ताज्जलचारिभिः ।
हृष्टैस्तथा तामरसरसासवमदालसैः ॥ ३.१५९.५७ ॥
या व इतर जलचर प्राण्यांनी सर्वत्र भरलेली, आनंदी आणि कमळरसाच्या मदाने आळसावलेली.
3.159.58
पद्मोदरच्युतरजःकिञ्जल्कारुणरञ्जितैः ।
मञ्जुस्वरैर्मधुकरैर्विरुतान्कमलाकरान् ॥ ३.१५९.५८ ॥
कमळाच्या मध्यातून गळलेल्या परागाने व केसराने लाल रंगलेली, मधुर स्वराच्या भुंग्यांनी गुंजणारी कमळ-सरोवरे.
3.159.59
अपश्यंस्ते नरव्याघ्रा गन्धमादनसानुषु ।
तथैव पद्मषण्डैश्च मण्डितांश्च समन्ततः ॥ ३.१५९.५९ ॥
ते नरव्याघ्र गंधमादनाच्या उतारांवर, त्याचप्रमाणे सर्वत्र कमळांच्या समूहांनी सजलेली (सरोवरे) पाहत होते.
3.159.60
शिखण्डिनीभिः सहिताँल्लतामण्डलकेषु च ।
मेघतूर्यरवोद्दाममदनाकुलितान्भृशम् ॥ ३.१५९.६० ॥
लतामंडपांमध्ये मयुरींसह असलेले, मेघ-नगाऱ्यांच्या उच्च नादाने मदनाने अत्यंत व्याकूळ झालेले (मोर पाहिले).
3.159.61
कृत्वैव केकामधुरं संगीतं मधुरस्वरम् ।
चित्रान्कलापान्विस्तीर्य सविलासान्मदालसान् ॥ ३.१५९.६१ ॥
केकाध्वनीने मधुर संगीत गाऊन, मधुर स्वराने, विचित्र पिसारे पसरून, विलासाने आणि मदाने आळसावलेले.
3.159.62
मयूरान्ददृशुर्हृष्टान्नृत्यतो वनलालसान् ।
कांश्चित्प्रियाभिः सहितान्रममाणान्कलापिनः ॥ ३.१५९.६२ ॥
वनात उत्सुकतेने नाचणारे आनंदी मोर त्यांनी पाहिले; काही आपल्या प्रियांसह रमणारे पिसारेधारी होते.
3.159.63
वल्लीलतासंकटेषु कुटजेषु स्थितांस्तथा ।
कांश्चिच्च कुटजानां तु विटपेषूत्कटानिव ॥ ३.१५९.६३ ॥
वेली-लतांच्या दाटीत कुटज वृक्षांवर उभे असलेले काही, आणि कुटज वृक्षांच्या फांद्यांवर जणू गर्वाने उभे असलेले काही.
3.159.64
कलापरुचिराटोपनिचितान्मुकुटानिव ।
विवरेषु तरूणां च रुचिरान्ददृशुश्च ते ॥ ३.१५९.६४ ॥
सुंदर पिसाऱ्यांच्या शोभेने भरलेले, मुकुटांसारखे, झाडांच्या फटींमध्ये सुंदर दिसणारे मोर त्यांनी पाहिले.
3.159.65
सिन्धुवारांस्तथोदारान्मन्मथस्येव तोमरान् ।
सुवर्णवर्णकुसुमान्गिरीणां सिखरेषु च।
कर्णिकारान्विकसितान्कर्णपूरानिवोत्तमान् ॥ ३.१५९.६५ ॥
मन्मथाच्या भाल्यांसारखी उदार सिंधुवार फुले, पर्वतशिखरांवर सोनेरी फुलांनी बहरलेले कर्णिकार वृक्ष, जणू उत्तम कर्णभूषणे.
3.159.66
तथाऽपश्यन्कुरबकान्वनराजिषु पुष्पितान् ।
कामवश्यौत्सुक्यकरान्कामस्येव शरोत्करान् ॥ ३.१५९.६६ ॥
तसेच वनराजींमध्ये फुललेली कुरबक फुले त्यांनी पाहिली; जी कामवश उत्सुकता निर्माण करणारी, जणू कामदेवाच्या बाणांचे समूह.
3.159.67
तथैव वनराजीनामुदारान्रचितानिव ।
विराजमानांस्तेऽपश्यंस्तिलकांस्तिलकानिव ॥ ३.१५९.६७ ॥
त्याचप्रमाणे वनराजींमधील उदार, जणू रचलेले, झळकणारे तिलक वृक्ष त्यांनी पाहिले, जणू ते तिलकच होते.
3.159.68
तथानङ्गशराकारान्सहकारान्मनोरमान् ।
अपश्यन्भ्रामरान्राजन्मञ्जरीभिर्विराजितान् ॥ ३.१५९.६८ ॥
त्याचप्रमाणे अनंगाच्या (मदनाच्या) बाणांच्या आकाराचे, मनोरम आंब्याचे वृक्ष त्यांनी पाहिले, हे राजा, जे भ्रमरांनी भरलेले आणि मंजिऱ्यांनी शोभणारे होते.
3.159.69
हिरण्यसदृशैः पुष्यैर्दावाग्निसदृशैरपि ।
लोहितैरञ्जनाभैश्च वैदूर्यसदृशैरपि।
अतीव वृक्षा राजन्ते पुष्पिताः शैलसानुषु ॥ ३.१५९.६९ ॥
सोन्यासारखी, वणव्यासारखी, लाल आणि अंजनासारखी, तसेच वैडूर्यासारखी फुलांनी फुललेली झाडे डोंगरमाथ्यांवर अत्यंत शोभत होती.
3.159.70
तथा सालांस्तमालांश्च पाटलाबकुलानपि ।
माला इव समासक्ताः शैलानां शिखरेषु च ॥ ३.१५९.७० ॥
त्याचप्रमाणे साल, तमाल, पाटल आणि बकुल वृक्ष देखील पर्वतशिखरांवर माळांसारखे लगडलेले होते.
3.159.71
विमलस्फाटिकाभानि पाण्डुरच्छदनैर्द्विजैः ।
कलहंसैरुपेतानि सारसाभिरुतानि च ॥ ३.१५९.७१ ॥
निर्मळ स्फटिकाची कांती असलेली, पांढऱ्या पंखांच्या पक्ष्यांनी, कलहंसांनी युक्त आणि सारसांच्या आवाजाने निनादणारी (सरोवरे होती).
3.159.72
सरांसि बहुशः पार्था पश्यन्तः शैलसानुषु ।
पद्मोत्पलविमिश्राणि सुखशीतजलानि च ॥ ३.१५९.७२ ॥
पृथेचे पुत्र डोंगरउतारांवर अनेक सरोवरे पाहत गेले; ती पद्म आणि उत्पलांनी मिश्रित होती आणि त्यांचे पाणी सुखद शीतल होते.
3.159.73
एवं क्रमेण ते वीरा वीक्षमाणाः समन्ततः ।
गन्वन्त्यथ माल्यानि रसवन्ति फलानि च ॥ ३.१५९.७३ ॥
अशा प्रकारे ते वीर क्रमाक्रमाने चहूकडे पाहत पुढे गेले; मग माळांसारखी फुले आणि रसाळ फळे त्यांनी पाहिली.
3.159.74
सरांसि च मनोज्ञानि वृक्षांश्चातिमनोरमान् ।
विविशुः पाण्डवाः सर्वेविस्मयोत्फुल्ललोचनाः ॥ ३.१५९.७४ ॥
मनोहर सरोवरे आणि अतिसुंदर वृक्ष पाहून आश्चर्याने विस्फारलेल्या डोळ्यांनी सर्व पांडव आत शिरले.
3.159.75
कमलोत्पलकह्लारपुण्डरीकसुगन्धिना ।
सेव्यमाना वने तस्मन्सुखस्पर्शेन वायुना ॥ ३.१५९.७५ ॥
कमळे, उत्पल, कह्लार व पुंडरीक यांच्या सुगंधाने भरलेल्या त्या वनात सुखद स्पर्शाच्या वाऱ्याने वीजला जात.
3.159.76
ततो युधिष्ठिरो भीममाहेदं प्रीतिमद्वचः ।
अहो श्रीमदिदं भीम गन्धमादनकाननम् ॥ ३.१५९.७६ ॥
मग युधिष्ठिर प्रेमळ वाणीने भीमाला म्हणाला, "अहो भीमा! हे गंधमादनाचे वन किती शोभिवंत आहे!"
3.159.77
वने ह्मस्मिन्मनोरम्ये दिव्या काननजा द्रुमाः ।
लताश्च विविधाकाराः पत्रपुष्पफलोपगाः।
भान्त्येते पुष्पविकचाः पुंस्कोकिलकुलाकुलाः ॥ ३.१५९.७७ ॥
या मनोहर वनात दिव्य, वनातच जन्मलेले वृक्ष आणि विविध आकारांच्या वेली पान, फूल, फळांनी युक्त होऊन फुललेल्या फुलांनी झळकत आहेत; नर कोकिळांच्या थव्यांनी भरलेल्या आहेत.
3.159.78
नात्र कण्टकिनः केचिन्न च विद्यन्त्यपुष्पिताः ।
स्निग्धपत्रफला वृक्षा गन्धमादनसानुषु ॥ ३.१५९.७८ ॥
येथे काटेरी किंवा फुलविरहित वृक्ष कोणतेही नाहीत; गंधमादनाच्या उतारांवर गुळगुळीत पाने व फळे असलेले वृक्ष आहेत.
3.159.79
भ्रमरारावमधुरा नलिनीः फुल्लपङ्कजाः ।
विलोड्यमाना पश्येमाः करिभिः सकरेणुभिः ॥ ३.१५९.७९ ॥
भुंग्यांच्या गुंजारामुळे मधुर, फुललेल्या कमळांनी भरलेली ही कमलसरोवरे पाहा, जी हत्ती आपल्या हत्तिणींसह ढवळत आहेत.
3.159.80
पश्येमां नलिनीं चान्यां कमलोत्पलमालिनीम् ।
स्रग्धरां विग्रहवतीं साक्षाच्छ्रियमिवापराम् ॥ ३.१५९.८० ॥
कमळे आणि कुमुदांची माळ घातलेले हे दुसरे कमळसरोवर पाहा, जणू साक्षात मूर्तिमंत दुसरी श्री.
3.159.81
नानाकुसुमगन्धाढ्यास्तस्येमाः काननोत्तमे ।
उपगीयमाना भ्रमरै राजन्ते वनराजयः ॥ ३.१५९.८१ ॥
त्या उत्तम अरण्यात नाना फुलांच्या सुगंधाने भरलेल्या या वनराजी भुंग्यांच्या गुंजारात शोभत आहेत.
3.159.82
पश्य भीम शुभान्देशान्देवाक्रीडान्समन्ततः ।
अमानुषगतिं प्राप्ताः संसिद्धाः स्म वृकोदर ॥ ३.१५९.८२ ॥
भीमा, सर्वत्र पसरलेले हे सुंदर प्रदेश पाहा, देवांची क्रीडास्थळे; मानवातीत अवस्था प्राप्त करून आम्ही सिद्ध झालो आहोत, हे वृकोदरा.
3.159.83
लताभिः पुष्पिताग्राभिः पुष्पिताः पादपोत्तमाः ।
संश्लिष्टाः पार्थ शोभन्ते गन्धमादनसानुषु ॥ ३.१५९.८३ ॥
हे पार्था, फुललेल्या टोकांच्या वेलींनी वेढलेले फुललेले उत्तम वृक्ष गंधमादनाच्या उतारांवर शोभत आहेत.
3.159.84
शिखण्डिनीभिश्चरतां सहितानां शिखण्डिनाम् ।
नदतां शृणु निर्घोषं भीम पर्वतसानुषु ॥ ३.१५९.८४ ॥
भीमा, पर्वतांच्या उतारांवर मोरिणींसह फिरणाऱ्या आणि ओरडणाऱ्या मोरांचा निनाद ऐका.
3.159.85
चकोराः शतपत्राश्च मत्तकोकिलशारिकाः ।
पत्रिणः पुष्पितानेतान्संपतन्ति महाद्रुमान् ॥ ३.१५९.८५ ॥
चकोर, शतपत्र, मत्त कोकिळ आणि शारिका — हे पंखधारी पक्षी फुललेल्या महावृक्षांवर उतरतात.
3.159.86
रक्तपीतारुणाः पार्थ पादपाग्रगताः खगाः ।
परस्परमुदीन्ते बहवो जीवजीवकाः ॥ ३.१५९.८६ ॥
हे पार्था, लाल, पिवळ्या आणि अरुण रंगांचे अनेक पक्षी झाडांच्या टोकांवर बसून एकमेकांकडे पाहत आहेत — जीवजीवक.
3.159.87
हरितारुणवर्णानां शाड्वलानां समीपतः ।
सारसाः प्रतिदृश्यन्ते शैलप्रस्रवणेष्वपि ॥ ३.१५९.८७ ॥
हिरव्या आणि अरुण रंगांच्या गवताळ प्रदेशांजवळ सारस दिसतात — पर्वताच्या झऱ्यांजवळही.
3.159.88
वदन्ति मधुरा वाचः सर्वभूतमनोरमाः ।
भृङ्गराजोपचक्राश्च लोहपृष्ठाः पतत्रिणः ॥ ३.१५९.८८ ॥
सर्व प्राण्यांच्या मनाला रमवणाऱ्या गोड वाणीने बोलतात; भृंगराजासारख्या चक्रांचे आणि लोखंडी पाठीचे पक्षीही.
3.159.89
चतुर्विषाणाः पद्माभाः कुञ्जराः सकरेणवः ।
एते वैडूर्यवर्णाभं क्षोभयन्ति महत्सरः ॥ ३.१५९.८९ ॥
चार सुळे असलेले, कमळासारख्या कांतीचे हत्ती आपल्या हत्तिणींसह या वैडूर्यवर्ण महासरोवराला ढवळत आहेत.
3.159.90
बहुतालसमुत्सेघाः शैलशृङ्गपरिच्युताः ।
नानाप्रस्रवणेभ्यश्च वारिधाराः पतन्ति च ॥ ३.१५९.९० ॥
अनेक ताडांइतक्या उंचीच्या, पर्वतशिखरांवरून कोसळलेल्या जलधारा विविध झऱ्यांतून खाली पडत आहेत.
3.159.91
भास्कराभप्रभा भीमाः शारदाभ्रघनोपमाः ।
शोभयन्ति महाशैलं नानारजतधातवः ॥ ३.१५९.९१ ॥
सूर्याच्या तेजासारखी प्रभा असलेले, भयंकर, शरद ऋतूतील दाट ढगांसारखे, विविध रौप्यवर्णी धातू त्या महापर्वताला शोभवतात.
3.159.92
क्वचिदञ्जनवर्णाभाः क्वचित्काञ्चनसन्निभाः ।
धातवो हरितालस्य क्वचिद्धिङ्गुलकस्य च ॥ ३.१५९.९२ ॥
कुठे अंजनासारखे रंग, कुठे सोन्यासारखे, कुठे हरितालाचे तर कुठे हिंगुलकाचे धातू आहेत.
3.159.93
मनःशिलागुहाश्चैव संध्याभ्रनिकरोपमाः ।
शशलोहितवर्णाभाः क्वचिद्गैरिकधातवः ॥ ३.१५९.९३ ॥
मनःशिलेच्या गुहा, संध्याकाळच्या ढगांच्या राशींसारख्या, सशाच्या रक्तासारख्या रंगाच्या, कुठे गैरिक धातू आहेत.
3.159.94
सितासिताभ्रप्रतिमा बालसूर्यसमप्रभाः ।
एते बहुविधाः शैलं शोभयन्ति महाप्रभाः ॥ ३.१५९.९४ ॥
पांढऱ्या व काळ्या ढगांसारखे, उगवत्या सूर्यासारख्या प्रभेचे, हे विविध प्रकारचे महातेजस्वी पदार्थ पर्वताला शोभवतात.
3.159.95
गन्धर्वाः सह कान्ताभिर्यथेष्टं भीमविक्रमाः ।
दृश्यन्ते शैलशृङ्गेषु पार्थ किंपुरुषैः सह ॥ ३.१५९.९५ ॥
गंधर्व आपल्या प्रियांसह, इच्छेनुसार, भयंकर पराक्रमी, हे पार्था, किंपुरुषांसह पर्वतशिखरांवर दिसतात.
3.159.96
गीतानां समतालानां तथासाम्नां च निःखनः ।
श्रूयते बहुधा भीम सर्वभूतमनोहरः ॥ ३.१५९.९६ ॥
गीतांचा, समतालांचा तसेच सामगानांचा नाद अनेक प्रकारे ऐकू येतो, हे भीमा, जो सर्व प्राण्यांचे मन हरण करतो.
3.159.97
महागङ्गामुदीक्षख पुण्यां देवनदीं शुभाम् ।
कलहंसगणैर्जुष्टामृषिकिन्नरसेविताम् ॥ ३.१५९.९७ ॥
महागंगेकडे पाहा, ती पवित्र आणि शुभ देवनदी; जी कलहंसांच्या थव्यांनी भरलेली असून ऋषी व किन्नरांनी सेविलेली आहे.
3.159.98
धातुभिश्च सरिद्भिश्च किन्नरैर्मृगपक्षिभिः ।
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च काननैश्च मनोरमैः ॥ ३.१५९.९८ ॥
धातू, नद्या, किन्नर, मृग व पक्षी, गंधर्व, अप्सरा आणि मनोहर अरण्ये यांनी (ते परिपूर्ण आहे).
3.159.99
व्यालैश्च विविधाकारैः शतशीर्षैः समन्ततः ।
उपेतं पश्य कौन्तेय शैलराजमरिंदम ॥ ३.१५९.९९ ॥
विविध आकारांच्या शतमुखी सर्पांनी सर्वत्र वेढलेल्या त्या पर्वतराजाकडे पाहा, हे कौन्तेया, शत्रुदमना.
3.159.100
ते प्रीतमनसः शूराः प्राप्ता गतिमनुत्तमाम् ।
नातृप्यन्पर्वतेन्द्रस्य दर्शनेन परंतपाः ॥ ३.१५९.१०० ॥
प्रसन्न मनाचे ते शूर उत्तम गतीला पोहोचले; परंतु पर्वतेंद्राच्या दर्शनाने ते तृप्त झाले नाहीत, हे परंतप.
3.159.101
उपेतमथ माल्यैश्च फलवद्भिश्च पादपैः ।
आर्ष्टिपेणस् राजर्षेराश्रमं ददृशुस्तदा ॥ ३.१५९.१०१ ॥
नंतर फुलांच्या माळा व फलदायी वृक्षांनी सजलेला राजर्षी आर्ष्टिषेणाचा आश्रम त्यांनी पाहिला.
3.159.102
ततस्ते तिग्मतपसं कृशं धमनिसंततम् ।
पारगं सर्वविद्यानामार्ष्टिषेणमुपागमन् ॥ ३.१५९.१०२ ॥
नंतर ते उग्र तपस्वी, कृश शरीराचे, नसांनी व्याप्त झालेले, सर्व विद्यांत पारंगत आर्ष्टिषेणाजवळ आले.